तस्य लाङ्गूलमाविद्धमतिवेगस्य पृष्ठतः । ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः ॥
tasya lāṅgūlamāviddhamativegasya pṛṣṭhataḥ | dadṛśe garuḍeneva hriyamāṇo mahoragaḥ ||
English Translation
Hanuman had the tail curled at his back which appeared like a big serpent being carried off by Garuda.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
लाङ्गूलम्
लाङ्गूल [n]
आविद्धम्
आव्यध् [4. Ā.]
अतिवेगस्य
अतिवेग [m]
पृष्ठतः
पृष्ठतस् [ind]
ददृशे
दृश् [6. P.]
गरुडेनेव
गरुड [m]
गरुडेनेव
इव [ind]
ह्रियमाणो
हृ [2. P.]
महोरगः
महत् [adj]
महोरगः
उरग [mn]
बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसंनिभौ । ससाद च कपिः कट्यां चरणौ संचुकोप च ॥
bāhū saṃstambhayāmāsa mahāparighasaṃnibhau | sasāda ca kapiḥ kaṭyāṃ caraṇau saṃcukopa ca ||
English Translation
The monkey fixed his arms, looking like iron clubs, firmly on the mountain and crouched his waist and contracted his feet.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बाहू
बाहु [mf]
संस्तम्भयामास
संस्तम्भय् [10. Ā.]
महापरिघसंनिभौ
महत् [adj]
महापरिघसंनिभौ
परिघ [m]
महापरिघसंनिभौ
संनिभ [adj]
ससाद
सद् [6. P.]
च
च [ind]
कपिः
कपि [m]
कट्यां
कटि [f]
चरणौ
चरण [mn]
संचुकोच
संकुञ्च् [6. P.]
च
च [ind]
संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम् । तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान् ॥
saṃhṛtya ca bhujau śrīmāṃstathaiva ca śirodharām | tejaḥ sattvaṃ tathā vīryamāviveśa sa vīryavān ||
English Translation
The monkey firmly planted his arins like bolts, on the mountain; then crouched at the waist and contracted his legs. Contracting his arms, neck and abdomen He, the glorious and powerful Hanumān then, mustered his strengh.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संहृत्य
संहृ [1. Ā.]
च
च [ind]
भुजौ
भुज [m]
श्रीमांस्तथैव
श्रीमत् [adj]
श्रीमांस्तथैव
तथा [ind]
श्रीमांस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
शिरोधराम्
शिरोधरा [f]
तेजः
तेजस् [n]
सत्त्वं
सत्त्व [n]
तथा
तथा [ind]
वीर्यम्
वीर्य [n]
आविवेश
आविश् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वप्रणिहितेक्षणः । रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन् ॥
mārgamālokayandūrādūrdhvapraṇihitekṣaṇaḥ | rurodha hṛdaye prāṇānākāśamavalokayan ||
English Translation
Having cast his eyes upward in order to view the distance and direction in which he had to leap, he restrained his breath in the chest while looking at the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मार्गम्
मार्ग [m]
आलोकयन्
आलोकय् [10. Ā.]
दूराद्
दूर [adj]
ऊर्ध्वप्रणिहितेक्षणः
ऊर्ध्व [adj]
ऊर्ध्वप्रणिहितेक्षणः
प्रणिधा [3. Ā.]
ऊर्ध्वप्रणिहितेक्षणः
ईक्षण [n]
रुरोध
रुध् [6. P.]
हृदये
हृदय [n]
प्राणान्
प्राण [m]
आकाशम्
आकाश [mn]
अवलोकयन्
अवलोकय् [10. Ā.]
पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः । निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन्महाबलः । वानरान्वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत् ॥
padbhyāṃ dṛḍhamavasthānaṃ kṛtvā sa kapikuñjaraḥ | nikuñcya karṇau hanumānutpatiṣyanmahābalaḥ | vānarānvānaraśreṣṭha idaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
He looked up to survey the distance, he suspended his breath in the heart while looking into sky. Then doing firm his feet and contracting his ears in order to spring, addressing other Vanaras, mighty Hanuman said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पद्भ्यां
पद् [m]
दृढम्
दृढ [adj]
अवस्थानं
अवस्थान [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
स
तद् [pron]
कपिकुञ्जरः
कपि [m]
कपिकुञ्जरः
कुञ्जर [m]
निकुञ्च्य
निकुञ्च् [6. P.]
कर्णौ
कर्ण [m]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
उत्पतिष्यन्महाबलः
उत्पत् [1. Ā.]
उत्पतिष्यन्महाबलः
महत् [adj]
उत्पतिष्यन्महाबलः
बल [mn]
वानरान्
वानर [m]
वानरश्रेष्ठ
वानर [m]
वानरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः । गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम् ॥
yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ | gacchettadvadgamiṣyāmi laṅkāṃ rāvaṇapālitām ||
English Translation
I shall reach Lankā with the velocity of wind, just like an arrow shot by Rāma and if I do not find Jānakī there I shall, at the same speed, go to the region of the gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
राघवनिर्मुक्तः
राघव [m]
राघवनिर्मुक्तः
निर्मुच् [6. P.]
शरः
शर [m]
श्वसनविक्रमः
श्वसन [m]
श्वसनविक्रमः
विक्रम [m]
गच्छेत्
गम् [6. Ā.]
तद्वद्
तद्वत् [ind]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
लङ्कां
लङ्का [f]
रावणपालिताम्
रावण [m]
रावणपालिताम्
पालय् [10. Ā.]
न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम् । अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम् ॥
na hi drakṣyāmi yadi tāṃ laṅkāyāṃ janakātmajām | anenaiva hi vegena gamiṣyāmi surālayam ||
English Translation
I shall reach Lankā with the velocity of wind, just like an arrow shot by Rāma and if I do not find Jānakī there I shall, at the same speed, go to the region of the gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
द्रक्ष्यामि
दृश् [6. P.]
यदि
यदि [ind]
तां
तद् [pron]
लङ्कायां
लङ्का [f]
जनकात्मजाम्
जनकात्मजा [f]
अनेनैव
इदम् [pron]
अनेनैव
एव [ind]
हि
हि [ind]
वेगेन
वेग [m]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
सुरालयम्
सुरालय [m]
यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्यामि कृतश्रमः । बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम् ॥
yadi vā tridive sītāṃ na drakṣyāmi kṛtaśramaḥ | baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam ||
English Translation
If I do not see Sītā in heaven even after exerting myself, I shall bring Ravana, the ruler of Raksasas, in bondage. At anyway with success, I shall come with Sītā or then I shall bring Lankā uprooting it with Rāvana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
त्रिदिवे
त्रिदिव [n]
सीतां
सीता [f]
न
न [ind]
द्रक्ष्यामि
दृश् [6. P.]
कृतश्रमः
कृ [2. Ā.]
कृतश्रमः
श्रम [m]
बद्ध्वा
बन्ध् [4. P.]
राक्षसराजानम्
राक्षस [m]
राक्षसराजानम्
राजन् [m]
आनयिष्यामि
आनी [1. Ā.]
रावणम्
रावण [m]
सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया । आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम् ॥
sarvathā kṛtakāryo'hameṣyāmi saha sītayā | ānayiṣyāmi vā laṅkāṃ samutpāṭya sarāvaṇām ||
English Translation
If I do not see Sītā in heaven even after exerting myself, I shall bring Ravana, the ruler of Raksasas, in bondage. At anyway with success, I shall come with Sītā or then I shall bring Lankā uprooting it with Rāvana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वथा
सर्वथा [ind]
कृतकार्यो
कृ [2. Ā.]
कृतकार्यो
कार्य [n]
ऽहम्
मद् [pron]
एष्यामि
इ [5. Ā.]
सह
सह [ind]
सीतया
सीता [f]
आनयिष्यामि
आनी [1. Ā.]
वा
वा [ind]
लङ्कां
लङ्का [f]
समुत्पाट्य
समुत्पाटय् [10. P.]
सरावणाम्
स [ind]
सरावणाम्
रावण [m]
एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः । उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन् ॥
evamuktvā tu hanumānvānarānvānarottamaḥ | utpapātātha vegena vegavānavicārayan ||
English Translation
Having thus addressed the monkeys the foremost of vanaras,Hanuman endowed with great speed leaped without any exertion. The elephant among monkeys felt like Garuda.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
वानरान्
वानर [m]
वानरोत्तमः
वानर [m]
वानरोत्तमः
उत्तम [adj]
उत्पपाताथ
उत्पत् [1. Ā.]
उत्पपाताथ
अथ [ind]
वेगेन
वेग [m]
वेगवान्
वेगवत् [adj]
अविचारयन्
अविचारयत् [adj]
समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात्ते नगरोहिणः । संहृत्य विटपान्सर्वान्समुत्पेतुः समन्ततः ॥
samutpatati tasmiṃstu vegātte nagarohiṇaḥ | saṃhṛtya viṭapānsarvānsamutpetuḥ samantataḥ ||
English Translation
When he took off, numerous trees on the mountain drawing together the branches all over flew along with him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुत्पतति
समुत्पत् [1. Ā.]
तस्मिंस्तु
तद् [pron]
तस्मिंस्तु
तु [ind]
वेगात्
वेग [m]
ते
तद् [pron]
नगरोहिणः
नग [m]
नगरोहिणः
रोहिन् [adj]
संहृत्य
संहृ [1. Ā.]
विटपान्
विटप [mn]
सर्वान्
सर्व [pron]
समुत्पेतुः
समुत्पत् [1. Ā.]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
स मत्तकोयष्टिभकान्पादपान्पुष्पशालिनः । उद्वहन्नूरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे ॥
sa mattakoyaṣṭibhakānpādapānpuṣpaśālinaḥ | udvahannūruvegena jagāma vimale'mbare ||
English Translation
He swept away the lapwings in heat on the blossoms of the trees by the speed of his thighs while he coursed through the cloudless sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
मत्तकोयष्टिभकान्
मद् [3. P.]
मत्तकोयष्टिभकान्
कोयष्टिभक [m]
पादपान्
पादप [m]
पुष्पशालिनः
पुष्प [n]
पुष्पशालिनः
शालिन् [adj]
उद्वहन्न्
उद्वह् [1. Ā.]
ऊरुवेगेन
ऊरु [mf]
ऊरुवेगेन
वेग [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
विमले
विमल [adj]
ऽम्बरे
अम्बर [n]
ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः । प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः ॥
ūruvegoddhatā vṛkṣā muhūrtaṃ kapimanvayuḥ | prasthitaṃ dīrghamadhvānaṃ svabandhumiva bāndhavāḥ ||
English Translation
Swept away by the force of his thighs, the trees bent forward following him for a while just as relatives accompany their kith and kin on long travel.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऊरुवेगोद्धता
ऊरु [mf]
ऊरुवेगोद्धता
वेग [m]
ऊरुवेगोद्धता
उद्धन् [1. P.]
वृक्षा
वृक्ष [m]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
कपिम्
कपि [m]
अन्वयुः
अनुया [2. Ā.]
प्रस्थितं
प्रस्था [1. Ā.]
दीर्घम्
दीर्घ [adj]
अध्वानं
अध्वन् [m]
स्वबन्धुम्
स्व [adj]
स्वबन्धुम्
बन्धु [m]
इव
इव [ind]
बान्धवाः
बान्धव [m]
तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः । अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम् ॥
tamūruvegonmathitāḥ sālāścānye nagottamāḥ | anujagmurhanūmantaṃ sainyā iva mahīpatim ||
English Translation
Uprooted by the force of Hanuman's thighs,great trees like sala followed him just like the troops follow the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
ऊरुवेगोन्मथिताः
ऊरु [mf]
ऊरुवेगोन्मथिताः
वेग [m]
ऊरुवेगोन्मथिताः
उन्मथ् [9. P.]
सालाश्चान्ये
साल [m]
सालाश्चान्ये
च [ind]
सालाश्चान्ये
अन्य [pron]
नगोत्तमाः
नग [m]
नगोत्तमाः
उत्तम [adj]
अनुजग्मुर्
अनुगम् [1. Ā.]
हनूमन्तं
हनुमन्त् [m]
सैन्या
सैन्य [m]
इव
इव [ind]
महीपतिम्
महीपति [m]
सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः । हनुमान्पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥
supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ | hanumānparvatākāro babhūvādbhutadarśanaḥ ||
English Translation
Hanumān thus being covered with buds and blossoms looked like a hill lit up with glowworms. Then the heavy trees being deprived of their flowers by the velocity of the flight began to drop down into the sea like mountains bode, afflicted with the fear of Mahendra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुपुष्पिताग्रैर्
सु [ind]
सुपुष्पिताग्रैर्
पुष्पित [adj]
सुपुष्पिताग्रैर्
अग्र [n]
बहुभिः
बहु [adj]
पादपैर्
पादप [m]
अन्वितः
अन्वित [adj]
कपिः
कपि [m]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
पर्वताकारो
पर्वत [mn]
पर्वताकारो
आकार [m]
बभूवाद्भुतदर्शनः
भू [1. Ā.]
बभूवाद्भुतदर्शनः
अद्भुत [adj]
बभूवाद्भुतदर्शनः
दर्शन [n]
सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जँल्लवणाम्भसि । भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥
sāravanto'tha ye vṛkṣā nyamajjam̐llavaṇāmbhasi | bhayādiva mahendrasya parvatā varuṇālaye ||
English Translation
Hanumān thus being covered with buds and blossoms looked like a hill lit up with glowworms. Then the heavy trees being deprived of their flowers by the velocity of the flight began to drop down into the sea like mountains bode, afflicted with the fear of Mahendra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सारवन्तो
सारवत् [adj]
ऽथ
अथ [ind]
ये
यद् [pron]
वृक्षा
वृक्ष [m]
न्यमज्जंल्
निमज्ज् [1. Ā.]
लवणाम्भसि
लवणाम्भस् [m]
भयाद्
भय [n]
इव
इव [ind]
महेन्द्रस्य
महत् [adj]
महेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
पर्वता
पर्वत [mn]
वरुणालये
वरुणालय [m]
स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः । शुशुभे मेघसंकाशः खद्योतैरिव पर्वतः ॥
sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakorakaiḥ | śuśubhe meghasaṃkāśaḥ khadyotairiva parvataḥ ||
English Translation
And strewn with various sprouts and buds and blossoms, the monkey resembling a mass of clouds, looked lovely like a bill filled with glowworms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
नानाकुसुमैः
नाना [ind]
नानाकुसुमैः
कुसुम [n]
कीर्णः
कृ [6. Ā.]
कपिः
कपि [m]
साङ्कुरकोरकैः
साङ्कुर [adj]
साङ्कुरकोरकैः
कोरक [mn]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
मेघसंकाशः
मेघ [m]
मेघसंकाशः
संकाश [m]
खद्योतैर्
खद्योत [m]
इव
इव [ind]
पर्वतः
पर्वत [mn]
विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः । अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥
vimuktāstasya vegena muktvā puṣpāṇi te drumāḥ | avaśīryanta salile nivṛttāḥ suhṛdo yathā ||
English Translation
And uprooted by the force of his rush, mose trees, their flowers fallen off, plunged into the sea, like friends returning to their homes (after having accompanied their friend some way).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमुक्तास्तस्य
विमुच् [6. Ā.]
विमुक्तास्तस्य
तद् [pron]
वेगेन
वेग [m]
मुक्त्वा
मुच् [6. Ā.]
पुष्पाणि
पुष्प [n]
ते
तद् [pron]
द्रुमाः
द्रुम [m]
अवशीर्यन्त
अवशृ [9. P.]
सलिले
सलिल [n]
निवृत्ताः
निवृत् [1. Ā.]
सुहृदो
सुहृद् [m]
यथा
यथा [ind]
लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत् । द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम् ॥
laghutvenopapannaṃ tadvicitraṃ sāgare'patat | drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam ||
English Translation
And blown by the wind caused by the a monkey, the various variegated flowers of the trees the consequence of their lightness, showered down on the sea. And covered with heaps of fragrant flowers of diverse hues, the monkey resembled a mass of clouds embellished by lines of lightning
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लघुत्वेनोपपन्नं
लघु [adj]
लघुत्वेनोपपन्नं
त्व [n]
लघुत्वेनोपपन्नं
उपपद् [4. P.]
तद्
तद् [pron]
विचित्रं
विचित्र [adj]
सागरे
सागर [m]
ऽपतत्
पत् [1. Ā.]
द्रुमाणां
द्रुम [m]
विविधं
विविध [adj]
पुष्पं
पुष्प [n]
कपिवायुसमीरितम्
कपि [m]
कपिवायुसमीरितम्
वायु [m]
कपिवायुसमीरितम्
समीरय् [10. Ā.]
पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः । बभौ मेघ इवोद्यन्वै विद्युद्गणविभूषितः ॥
puṣpaugheṇānubaddhena nānāvarṇena vānaraḥ | babhau megha ivodyanvai vidyudgaṇavibhūṣitaḥ ||
English Translation
Covered with blossoms of different kinds and colours, Hanuman looked like a cloud brightened by lightnings in the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुष्पौघेणानुबद्धेन
पुष्प [n]
पुष्पौघेणानुबद्धेन
ओघ [m]
पुष्पौघेणानुबद्धेन
अनुबन्ध् [9. P.]
नानावर्णेन
नाना [ind]
नानावर्णेन
वर्ण [mn]
वानरः
वानर [m]
बभौ
भा [2. Ā.]
मेघ
मेघ [m]
इवोद्यन्
इव [ind]
इवोद्यन्
उदि [4. Ā.]
वै
वै [ind]
विद्युद्गणविभूषितः
विद्युत् [fn]
विद्युद्गणविभूषितः
गण [m]
विद्युद्गणविभूषितः
विभूषय् [10. P.]
तस्य वेगसमुद्भूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत । ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम् ॥
tasya vegasamudbhūtaiḥ puṣpaistoyamadṛśyata | tārābhirabhirāmābhiruditābhirivāmbaram ||
English Translation
The waters of the ocean) strewn with blossoms carried off by his motion, operated like the sky garnished with charming stars (cresting the same). His arms stretched in the sky, seemed like five-hooded snakes issuing from mountain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
वेगसमुद्भूतैः
वेग [m]
वेगसमुद्भूतैः
समुद्भू [1. P.]
पुष्पैस्तोयम्
पुष्प [n]
पुष्पैस्तोयम्
तोय [n]
अदृश्यत
दृश् [6. P.]
ताराभिर्
तारा [f]
अभिरामाभिर्
अभिराम [adj]
उदिताभिर्
उदि [4. Ā.]
इवाम्बरम्
इव [ind]
इवाम्बरम्
अम्बर [n]
तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ । पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ ॥
tasyāmbaragatau bāhū dadṛśāte prasāritau | parvatāgrādviniṣkrāntau pañcāsyāviva pannagau ||
English Translation
The waters of the ocean) strewn with blossoms carried off by his motion, operated like the sky garnished with charming stars (cresting the same). His arms stretched in the sky, seemed like five-hooded snakes issuing from mountain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याम्बरगतौ
तद् [pron]
तस्याम्बरगतौ
अम्बर [n]
तस्याम्बरगतौ
गम् [6. Ā.]
बाहू
बाहु [mf]
ददृशाते
दृश् [6. P.]
प्रसारितौ
प्रसारय् [10. Ā.]
पर्वताग्राद्
पर्वत [mn]
पर्वताग्राद्
अग्र [n]
विनिष्क्रान्तौ
विनिष्क्रम् [6. P.]
पञ्चास्याविव
पञ्चन् [adj]
पञ्चास्याविव
आस्य [n]
पञ्चास्याविव
इव [ind]
पन्नगौ
पन्नग [mn]
पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिजालं महार्णवम् । पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ॥
pibanniva babhau cāpi sormijālaṃ mahārṇavam | pipāsuriva cākāśaṃ dadṛśe sa mahākapiḥ ||
English Translation
He appeared as if he was drinking up the mightily deep with its multitudes of waves, or as if that redoubtable monkey was desirous of sucking up the sky itself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पिबन्न्
पा [1. Ā.]
इव
इव [ind]
बभौ
भा [2. Ā.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सोर्मिजालं
स [ind]
सोर्मिजालं
ऊर्मि [mf]
सोर्मिजालं
जाल [n]
महार्णवम्
महत् [adj]
महार्णवम्
अर्णव [mn]
पिपासुर्
पिपासु [adj]
इव
इव [ind]
चाकाशं
च [ind]
चाकाशं
आकाश [mn]
ददृशे
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः । नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ ॥
tasya vidyutprabhākāre vāyumārgānusāriṇaḥ | nayane viprakāśete parvatasthāvivānalau ||
English Translation
As he coursed the orbit of air, his eyes flashing like lightning, resembled two craters a glow on a mountain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
विद्युत्प्रभाकारे
विद्युत् [fn]
विद्युत्प्रभाकारे
प्रभा [f]
विद्युत्प्रभाकारे
आकार [m]
वायुमार्गानुसारिणः
वायु [m]
वायुमार्गानुसारिणः
मार्ग [m]
वायुमार्गानुसारिणः
अनुसारिन् [adj]
नयने
नयन [n]
विप्रकाशेते
विप्रकाश् [1. Ā.]
पर्वतस्थाविवानलौ
पर्वत [mn]
पर्वतस्थाविवानलौ
स्थ [adj]
पर्वतस्थाविवानलौ
इव [ind]
पर्वतस्थाविवानलौ
अनल [m]
पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले । चक्षुषी संप्रकशेते चन्द्रसूर्याविव स्थितौ ॥
piṅge piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍale | cakṣuṣī saṃprakaśete candrasūryāviva sthitau ||
English Translation
And the eyes of that foremost of tawny-hued ones resembled the sun and the moon stationed in a vast yellow aureola.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पिङ्गे
पिङ्ग [adj]
पिङ्गाक्षमुख्यस्य
पिङ्ग [adj]
पिङ्गाक्षमुख्यस्य
अक्ष [n]
पिङ्गाक्षमुख्यस्य
मुख्य [adj]
बृहती
बृहत् [adj]
परिमण्डले
परिमण्डल [adj]
चक्षुषी
चक्षुस् [n]
संप्रकाशेते
सम्प्रकास् [1. P.]
चन्द्रसूर्याविव
चन्द्र [m]
चन्द्रसूर्याविव
सूर्य [m]
चन्द्रसूर्याविव
इव [ind]
स्थितौ
स्था [1. Ā.]
मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ । संध्यया समभिस्पृष्टं यथा सूर्यस्य मण्डलम् ॥
mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau | saṃdhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā sūryasya maṇḍalam ||
English Translation
By the reflection of his copperyred nose, his face looked red like the Sun's orb coming close at twilight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुखं
मुख [n]
नासिकया
नासिका [f]
तस्य
तद् [pron]
ताम्रया
ताम्र [adj]
ताम्रम्
ताम्र [adj]
आबभौ
आभा [2. P.]
संध्यया
संध्या [f]
समभिस्पृष्टं
समभिस्पृश् [6. Ā.]
यथा
यथा [ind]
सूर्यस्य
सूर्य [m]
मण्डलम्
मण्डल [mfn]
लाङ्गलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते । अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितः ॥
lāṅgalaṃ ca samāviddhaṃ plavamānasya śobhate | ambare vāyuputrasya śakradhvaja ivocchritaḥ ||
English Translation
Beside his coppery nose, his face looked coppery, as looks the solar disc on the approach of eve. And the uplifted tail of the Wind-god's offspring engaged in bounding, appeared beautiful in the sky like the raised standard of Sakra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लाङ्गलं
लाङ्गल [mn]
च
च [ind]
समाविद्धं
समाव्यध् [4. P.]
प्लवमानस्य
प्लु [1. P.]
शोभते
शुभ् [6. Ā.]
अम्बरे
अम्बर [n]
वायुपुत्रस्य
वायुपुत्र [m]
शक्रध्वज
शक्र [m]
शक्रध्वज
ध्वज [mn]
इवोच्छ्रितः
इव [ind]
इवोच्छ्रितः
उच्छ्रि [1. Ā.]
लाङ्गूलचक्रेण महाञ्शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः । व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः ॥
lāṅgūlacakreṇa mahāñśukladaṃṣṭro'nilātmajaḥ | vyarocata mahāprājñaḥ pariveṣīva bhāskaraḥ ||
English Translation
The exceedingly wise son of the Wind, Hanumān, having white teeth, with his tail coiled up, looked handsome like the sun with his disc.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लाङ्गूलचक्रेण
लाङ्गूल [n]
लाङ्गूलचक्रेण
चक्र [n]
महाञ्
महत् [adj]
शुक्लदंष्ट्रो
शुक्ल [adj]
शुक्लदंष्ट्रो
दंष्ट्र [mfn]
ऽनिलात्मजः
अनिलात्मज [m]
व्यरोचत
विरुच् [1. P.]
महाप्राज्ञः
महत् [adj]
महाप्राज्ञः
प्राज्ञ [adj]
परिवेषीव
परिवेषिन् [adj]
परिवेषीव
इव [ind]
भास्करः
भास्कर [m]
स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः । महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना ॥
sphigdeśenābhitāmreṇa rarāja sa mahākapiḥ | mahatā dāriteneva girirgairikadhātunā ||
English Translation
On account of his waist being deeply coppery that mighty monkey appeared like a mountain running, mighty torrent mixed with minerals and red chalk.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्फिग्देशेनाभिताम्रेण
स्फिच् [f]
स्फिग्देशेनाभिताम्रेण
देश [m]
स्फिग्देशेनाभिताम्रेण
अभिताम्र [adj]
रराज
राज् [2. P.]
स
तद् [pron]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
महता
महत् [adj]
दारितेनेव
दारय् [10. Ā.]
दारितेनेव
इव [ind]
गिरिर्
गिरि [m]
गैरिकधातुना
गैरिक [mfn]
गैरिकधातुना
धातु [mn]
तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम् । कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति ॥
tasya vānarasiṃhasya plavamānasya sāgaram | kakṣāntaragato vāyurjīmūta iva garjati ||
English Translation
The wind that had got into the armpits of that leonine monkey who was crossing over the main, roar like clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
वानरसिंहस्य
वानर [m]
वानरसिंहस्य
सिंह [m]
प्लवमानस्य
प्लु [1. P.]
सागरम्
सागर [m]
कक्षान्तरगतो
कक्ष [mf]
कक्षान्तरगतो
अन्तर [n]
कक्षान्तरगतो
गम् [6. Ā.]
वायुर्
वायु [m]
जीमूत
जीमूत [mn]
इव
इव [ind]
गर्जति
गर्ज् [1. Ā.]