ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः । इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥
tato rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ | iyeṣa padamanveṣṭuṃ cāraṇācarite pathi ||
English Translation
Hanumăn then resolved to travel through the air or the path of Cāraņas (heavens), in quest of Jānaki who had taken away by Rävaņa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
रावणनीतायाः
रावण [m]
रावणनीतायाः
नी [2. P.]
सीतायाः
सीता [f]
शत्रुकर्शनः
शत्रु [m]
शत्रुकर्शनः
कर्शन [adj]
इयेष
इष् [1. P.]
पदम्
पद [mn]
अन्वेष्टुं
अन्विष् [6. Ā.]
चारणाचरिते
चारण [m]
चारणाचरिते
आचर् [1. Ā.]
पथि
पथिन् [m]
अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः । धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम् ॥
atha vaidūryavarṇeṣu śādvaleṣu mahābalaḥ | dhīraḥ salilakalpeṣu vicacāra yathāsukham ||
English Translation
Tawnyhued Hanuman, gifted with extraordinary strength and patience happily strolled on the marshy tracts of grassy land which had the colour of vaidurya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
वैदूर्यवर्णेषु
वैडूर्य [n]
वैदूर्यवर्णेषु
वर्ण [mn]
शाद्वलेषु
शाद्वल [mn]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
धीरः
धीर [adj]
सलिलकल्पेषु
सलिल [n]
सलिलकल्पेषु
कल्प [mn]
विचचार
विचर् [1. Ā.]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
द्विजान्वित्रासयन्धीमानुरसा पादपान्हरन् । मृगांश्च सुबहून्निघ्नन्प्रवृद्ध इव केसरी ॥
dvijānvitrāsayandhīmānurasā pādapānharan | mṛgāṃśca subahūnnighnanpravṛddha iva kesarī ||
English Translation
Then he, wise and mighty monkey walked over the earth, green with grass, with irresistible steps. At that time, he brushed aside all animals like a lion and crushed down many trees, and thereby scared away the feathered denizens of the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विजान्
द्विज [m]
वित्रासयन्
वित्रासय् [10. P.]
धीमान्
धीमत् [adj]
उरसा
उरस् [n]
पादपान्
पादप [m]
हरन्
हृ [2. P.]
मृगांश्च
मृग [m]
मृगांश्च
च [ind]
सुबहून्
सु [ind]
सुबहून्
बहु [adj]
निघ्नन्
निहन् [2. Ā.]
प्रवृद्ध
प्रवृध् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
केसरी
केसरिन् [m]
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः । स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलंकृतम् ॥
nīlalohitamāñjiṣṭhapadmavarṇaiḥ sitāsitaiḥ | svabhāvavihitaiścitrairdhātubhiḥ samalaṃkṛtam ||
English Translation
The mountain was as though decorated with mineral rocks of varied colours like blue, red, yellow and green as well as black and white৷৷It was frequently visited by yakshas, kinneras, gandharvas and nagas surrounded by their retinue, capable of assuming any form at their free will rivalling gods and nagas in splendour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः
नीललोहित [adj]
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः
माञ्जिष्ठ [adj]
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः
पद्म [mn]
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः
वर्ण [mn]
सितासितैः
सित [adj]
सितासितैः
असित [adj]
स्वभावविहितैश्चित्रैर्
स्वभाव [m]
स्वभावविहितैश्चित्रैर्
विधा [3. Ā.]
स्वभावविहितैश्चित्रैर्
चित्र [adj]
धातुभिः
धातु [mn]
समलंकृतम्
समलंकृ [8. Ā.]
कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः । यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः ॥
kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṃ saparicchadaiḥ | yakṣakiṃnaragandharvairdevakalpaiśca pannagaiḥ ||
English Translation
The mountain was as though decorated with mineral rocks of varied colours like blue, red, yellow and green as well as black and white৷৷It was frequently visited by yakshas, kinneras, gandharvas and nagas surrounded by their retinue, capable of assuming any form at their free will rivalling gods and nagas in splendour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामरूपिभिर्
कामरूपिन् [adj]
आविष्टम्
आविश् [6. Ā.]
अभीक्ष्णं
अभीक्ष्णम् [ind]
सपरिच्छदैः
स [ind]
सपरिच्छदैः
परिच्छद [m]
यक्षकिंनरगन्धर्वैर्
यक्ष [m]
यक्षकिंनरगन्धर्वैर्
किंनर [mn]
यक्षकिंनरगन्धर्वैर्
गन्धर्व [m]
देवकल्पैश्च
देव [m]
देवकल्पैश्च
कल्प [adj]
देवकल्पैश्च
च [ind]
पन्नगैः
पन्नग [mn]
स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते । तिष्ठन्कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ ॥
sa tasya girivaryasya tale nāgavarāyute | tiṣṭhankapivarastatra hrade nāga ivābabhau ||
English Translation
As the monkey leader stood at the foot of the great mountain filled with lordly elephants he looked like an elephant standing at the centre of a pond.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
गिरिवर्यस्य
गिरि [m]
गिरिवर्यस्य
वर्य [adj]
तले
तल [mn]
नागवरायुते
नाग [m]
नागवरायुते
वर [adj]
नागवरायुते
आयुत [adj]
तिष्ठन्
स्था [1. Ā.]
कपिवरस्तत्र
कपि [m]
कपिवरस्तत्र
वर [adj]
कपिवरस्तत्र
तत्र [ind]
ह्रदे
ह्रद [mn]
नाग
नाग [m]
इवाबभौ
इव [ind]
इवाबभौ
आभा [2. P.]
स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे । भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् ॥
sa sūryāya mahendrāya pavanāya svayambhuve | bhūtebhyaścāñjaliṃ kṛtvā cakāra gamane matim ||
English Translation
After this, he bowed down to the Sun, Indra, Svayambhu, Wind-god, and all beings with joined palms and then facing the west he saluted his father and then began to increase in dimension like the sea.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
सूर्याय
सूर्य [m]
महेन्द्राय
महत् [adj]
महेन्द्राय
इन्द्र [m]
पवनाय
पवन [m]
स्वयम्भुवे
स्वयम्भु [m]
भूतेभ्यश्चाञ्जलिं
भूत [mn]
भूतेभ्यश्चाञ्जलिं
च [ind]
भूतेभ्यश्चाञ्जलिं
अञ्जलि [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
चकार
कृ [2. Ā.]
गमने
गमन [n]
मतिम्
मति [f]
अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन्पवनायात्मयोनये । ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् ॥
añjaliṃ prāṅmukhaḥ kurvanpavanāyātmayonaye | tato hi vavṛdhe gantuṃ dakṣiṇo dakṣiṇāṃ diśam ||
English Translation
After this, he bowed down to the Sun, Indra, Svayambhu, Wind-god, and all beings with joined palms and then facing the west he saluted his father and then began to increase in dimension like the sea.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अञ्जलिं
अञ्जलि [m]
प्राङ्मुखः
प्राङ्मुख [adj]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
पवनायात्मयोनये
पवन [m]
पवनायात्मयोनये
आत्मयोनि [m]
ततो
ततस् [ind]
हि
हि [ind]
ववृधे
वृध् [6. P.]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
दक्षिणो
दक्षिण [adj]
दक्षिणां
दक्षिण [adj]
दिशम्
दिश् [f]
प्लवंगप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः । ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु ॥
plavaṃgapravarairdṛṣṭaḥ plavane kṛtaniścayaḥ | vavṛdhe rāmavṛddhyarthaṃ samudra iva parvasu ||
English Translation
The foremost of the Vānaras at this stared at him, he swelled in size for the purpose of Rāma as the ocean swells on the full-moon days.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्लवंगप्रवरैर्
प्लवंग [m]
प्लवंगप्रवरैर्
प्रवर [adj]
दृष्टः
दृश् [6. P.]
प्लवने
प्लवन [n]
कृतनिश्चयः
कृ [2. Ā.]
कृतनिश्चयः
निश्चय [m]
ववृधे
वृध् [6. P.]
रामवृद्ध्यर्थं
राम [m]
रामवृद्ध्यर्थं
वृद्धि [f]
रामवृद्ध्यर्थं
अर्थ [mn]
समुद्र
समुद्र [m]
इव
इव [ind]
पर्वसु
पर्वन् [n]
निष्प्रमाण शरीरः सँल्लिलङ्घयिषुरर्णवम् । बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् ॥
niṣpramāṇa śarīraḥ sam̐llilaṅghayiṣurarṇavam | bāhubhyāṃ pīḍayāmāsa caraṇābhyāṃ ca parvatam ||
English Translation
Hanumān got ready for crossing the ocean having grown his body immensely. He caught hold tightly of the mountain with his hands and feet.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निष्प्रमाणशरीरः
निष्प्रमाण [n]
निष्प्रमाणशरीरः
शरीर [n]
संल्
अस् [2. P.]
लिलङ्घयिषुर्
लिलङ्घयिषु [adj]
अर्णवम्
अर्णव [mn]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
पीडयामास
पीडय् [10. Ā.]
चरणाभ्यां
चरण [mn]
च
च [ind]
पर्वतम्
पर्वत [mn]
स चचालाचलाश्चारु मुहूर्तं कपिपीडितः । तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत् ॥
sa cacālācalāścāru muhūrtaṃ kapipīḍitaḥ | tarūṇāṃ puṣpitāgrāṇāṃ sarvaṃ puṣpamaśātayat ||
English Translation
Pressed firmly by Hanuman, the mountain was shaken for a moment which caused the flowers to drop down from the tree tops.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चचालाचलाश्चारु
चल् [1. Ā.]
चचालाचलाश्चारु
अचल [m]
चचालाचलाश्चारु
चारु [adj]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
कपिपीडितः
कपि [m]
कपिपीडितः
पीडय् [10. Ā.]
तरूणां
तरु [m]
पुष्पिताग्राणां
पुष्पित [adj]
पुष्पिताग्राणां
अग्र [n]
सर्वं
सर्व [pron]
पुष्पम्
पुष्प [n]
अशातयत्
शातय् [10. Ā.]
तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना । सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥
tena pādapamuktena puṣpaugheṇa sugandhinā | sarvataḥ saṃvṛtaḥ śailo babhau puṣpamayo yathā ||
English Translation
With heaps of flowers full of fragrance fallen down from the trees all over the mountain, it looked as though it was a mountain of flowers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
पादपमुक्तेन
पादप [m]
पादपमुक्तेन
मुच् [6. Ā.]
पुष्पौघेण
पुष्प [n]
पुष्पौघेण
ओघ [m]
सुगन्धिना
सुगन्धि [adj]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
संवृतः
संवृ [9. P.]
शैलो
शैल [mn]
बभौ
भा [2. Ā.]
पुष्पमयो
पुष्प [n]
पुष्पमयो
मय [adj]
यथा
यथा [ind]
तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः । सलिलं संप्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः ॥
tena cottamavīryeṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ | salilaṃ saṃprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ ||
English Translation
The mountain pressed hard under the feet of the valiant (Hanuman), discharged streams of water just as an elephant in rut would exude water of intoxication.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
चोत्तमवीर्येण
च [ind]
चोत्तमवीर्येण
उत्तम [adj]
चोत्तमवीर्येण
वीर्य [n]
पीड्यमानः
पीडय् [10. Ā.]
स
तद् [pron]
पर्वतः
पर्वत [mn]
सलिलं
सलिल [n]
सम्प्रसुस्राव
सम्प्रस्रु [1. Ā.]
मदं
मद [m]
मत्त
मद् [3. P.]
इव
इव [ind]
द्विपः
द्विप [m]
पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः । रीतिर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः । मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः ॥
pīḍyamānastu balinā mahendrastena parvataḥ | rītirnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ | mumoca ca śilāḥ śailo viśālāḥ samanaḥśilāḥ ||
English Translation
Pressed by the powerful Hanuman, mount Mahendra let out streams of the hue of gold and silver (containing the ores of these minerals)৷৷
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पीड्यमानस्तु
पीडय् [10. Ā.]
पीड्यमानस्तु
तु [ind]
बलिना
बलिन् [adj]
महेन्द्रस्तेन
महेन्द्र [m]
महेन्द्रस्तेन
तद् [pron]
पर्वतः
पर्वत [mn]
रीतीर्
रीति [f]
निर्वर्तयामास
निर्वर्तय् [10. P.]
काञ्चनाञ्जनराजतीः
काञ्चन [n]
काञ्चनाञ्जनराजतीः
अञ्जन [n]
काञ्चनाञ्जनराजतीः
राजत [adj]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
च
च [ind]
शिलाः
शिला [f]
शैलो
शैल [mn]
विशालाः
विशाल [adj]
समनःशिलाः
समनःशिल [adj]
गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वशः । गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥
giriṇā pīḍyamānena pīḍyamānāni sarvaśaḥ | guhāviṣṭāni bhūtāni vinedurvikṛtaiḥ svaraiḥ ||
English Translation
Squeezed on all sides of the mountain by Hanuman, all creatures living in the caves shrieked making horrible sounds .
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गिरिणा
गिरि [m]
पीड्यमानेन
पीडय् [10. Ā.]
पीड्यमानानि
पीडय् [10. Ā.]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
गुहाविष्टानि
गुहा [f]
गुहाविष्टानि
आविश् [6. Ā.]
भूतानि
भूत [mn]
विनेदुर्
विनद् [1. Ā.]
विकृतैः
विकृ [5. P.]
स्वरैः
स्वर [m]
स महासत्त्वसंनादः शैलपीडानिमित्तजः । पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥
sa mahāsattvasaṃnādaḥ śailapīḍānimittajaḥ | pṛthivīṃ pūrayāmāsa diśaścopavanāni ca ||
English Translation
Due to the crushing of the mountain, a loud noise of the various creatures shot up filling the earth in all directions and groves around.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
महासत्त्वसंनादः
महत् [adj]
महासत्त्वसंनादः
सत्त्व [mn]
महासत्त्वसंनादः
संनाद [m]
शैलपीडानिमित्तजः
शैल [mn]
शैलपीडानिमित्तजः
पीडा [f]
शैलपीडानिमित्तजः
निमित्त [n]
शैलपीडानिमित्तजः
ज [adj]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
पूरयामास
पूरय् [10. Ā.]
दिशश्चोपवनानि
दिश् [f]
दिशश्चोपवनानि
च [ind]
दिशश्चोपवनानि
उपवन [n]
च
च [ind]
शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः । वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः ॥
śirobhiḥ pṛthubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ | vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ dadaṃśurdaśanaiḥ śilāḥ ||
English Translation
The snakes spread out their broad hoods manifesting swastika marks on them and bit the rocks with their fangs pouring out terrible fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिरोभिः
शिरस् [n]
पृथुभिः
पृथु [adj]
सर्पा
सर्प [m]
व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः
व्यक्त [adj]
व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः
स्वस्तिक [mn]
व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः
लक्षण [n]
वमन्तः
वम् [1. Ā.]
पावकं
पावक [m]
घोरं
घोर [adj]
ददंशुर्
दंश् [1. Ā.]
दशनैः
दशन [m]
शिलाः
शिला [f]
तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः । जज्वलुः पावकोद्दीप्ता विभिदुश्च सहस्रधा ॥
tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ | jajvaluḥ pāvakoddīptā vibhiduśca sahasradhā ||
English Translation
Big rocks bit by those snakes crumbled into pieces and those fragments began to burn with fire-like venom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तास्तदा
तद् [pron]
तास्तदा
तदा [ind]
सविषैर्
सविष [adj]
दष्टाः
दंश् [1. Ā.]
कुपितैस्तैर्
कुप् [4. Ā.]
कुपितैस्तैर्
तद् [pron]
महाशिलाः
महत् [adj]
महाशिलाः
शिला [f]
जज्वलुः
ज्वल् [1. Ā.]
पावकोद्दीप्ता
पावक [m]
पावकोद्दीप्ता
उद्दीप् [4. Ā.]
बिभिदुश्च
भिद् [6. P.]
बिभिदुश्च
च [ind]
सहस्रधा
सहस्रधा [ind]
यानि चौषधजालानि तस्मिञ्जातानि पर्वते । विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् ॥
yāni cauṣadhajālāni tasmiñjātāni parvate | viṣaghnānyapi nāgānāṃ na śekuḥ śamituṃ viṣam ||
English Translation
Although there were many medical herbs, capable of counteracting poison, which had sprung up on that mountain, could not neutralise that poison of the snakes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यानि
यद् [pron]
चौषधजालानि
च [ind]
चौषधजालानि
औषध [n]
चौषधजालानि
जाल [n]
तस्मिञ्
तद् [pron]
जातानि
जन् [4. P.]
पर्वते
पर्वत [mn]
विषघ्नान्यपि
विष [n]
विषघ्नान्यपि
घ्न [adj]
विषघ्नान्यपि
अपि [ind]
नागानां
नाग [m]
न
न [ind]
शेकुः
शक् [4. P.]
शमितुं
शम् [1. P.]
विषम्
विष [n]
भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्वा तपस्विनः । त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह ॥
bhidyate'yaṃ girirbhūtairiti matvā tapasvinaḥ | trastā vidyādharāstasmādutpetuḥ strīgaṇaiḥ saha ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भिद्यते
भिद् [6. P.]
ऽयं
इदम् [pron]
गिरिर्
गिरि [m]
भूतैर्
भूत [mn]
इति
इति [ind]
मत्वा
मन् [8. P.]
तपस्विनः
तपस्विन् [m]
त्रस्ता
त्रस् [4. Ā.]
विद्याधरास्तस्माद्
विद्याधर [m]
विद्याधरास्तस्माद्
तद् [pron]
उत्पेतुः
उत्पत् [1. Ā.]
स्त्रीगणैः
स्त्री [f]
स्त्रीगणैः
गण [m]
सह
सह [ind]
पानभूमिगतं हित्वा हैममासनभाजनम् । पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥
pānabhūmigataṃ hitvā haimamāsanabhājanam | pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṃśca hiraṇmayān ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पानभूमिगतं
पान [n]
पानभूमिगतं
भूमि [f]
पानभूमिगतं
गम् [6. Ā.]
हित्वा
हा [1. P.]
हैमम्
हैम [adj]
आसनभाजनम्
आसन [n]
आसनभाजनम्
भाजन [n]
पात्राणि
पात्र [n]
च
च [ind]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
करकांश्च
करक [mn]
करकांश्च
च [ind]
हिरण्मयान्
हिरण्मय [adj]
लेह्यानुच्चावचान्भक्ष्यान्मांसानि विविधानि च । आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् ॥
lehyānuccāvacānbhakṣyānmāṃsāni vividhāni ca | ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍgāṃśca kanakatsarūn ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लेह्यान्
लेहय् [10. P.]
उच्चावचान्
उच्चावच [adj]
भक्ष्यान्मांसानि
भक्ष् [4. P.]
भक्ष्यान्मांसानि
मांस [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
आर्षभाणि
आर्षभ [adj]
च
च [ind]
चर्माणि
चर्मन् [n]
खड्गांश्च
खड्ग [mn]
खड्गांश्च
च [ind]
कनकत्सरून्
कनक [n]
कनकत्सरून्
त्सरु [m]
कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः । रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥
kṛtakaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulepanāḥ | raktākṣāḥ puṣkarākṣāśca gaganaṃ pratipedire ||
English Translation
The intoxicated vidyadharas with eyes red like lotuses, wearing garlands around the neck and smeared with red sandalpaste flew into the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतकण्ठगुणाः
कृ [2. Ā.]
कृतकण्ठगुणाः
कण्ठ [m]
कृतकण्ठगुणाः
गुण [mn]
क्षीबा
क्षीब [adj]
रक्तमाल्यानुलेपनाः
रक्त [adj]
रक्तमाल्यानुलेपनाः
माल्य [n]
रक्तमाल्यानुलेपनाः
अनुलेपन [n]
रक्ताक्षाः
रक्त [adj]
रक्ताक्षाः
अक्ष [n]
पुष्कराक्षाश्च
पुष्कर [n]
पुष्कराक्षाश्च
अक्ष [n]
पुष्कराक्षाश्च
च [ind]
गगनं
गगन [n]
प्रतिपेदिरे
प्रतिपद् [4. P.]
हारनूपुरकेयूर पारिहार्य धराः स्त्रियः । विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह ॥
hāranūpurakeyūra pārihārya dharāḥ striyaḥ | vismitāḥ sasmitāstasthurākāśe ramaṇaiḥ saha ||
English Translation
Adorned with necklaces, anklets and armlets, the vidyadharis stayed wonderstruck in the sky, smiling gently in the company of their lovers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः
हार [mn]
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः
नूपुर [mn]
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः
केयूर [m]
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः
पारिहार्य [m]
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः
धर [adj]
स्त्रियः
स्त्री [f]
विस्मिताः
विस्मि [1. P.]
सस्मितास्तस्थुर्
सस्मित [adj]
सस्मितास्तस्थुर्
स्था [1. Ā.]
आकाशे
आकाश [mn]
रमणैः
रमण [m]
सह
सह [ind]
दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः । सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षां चक्रुश्च पर्वतम् ॥
darśayanto mahāvidyāṃ vidyādharamaharṣayaḥ | sahitāstasthurākāśe vīkṣāṃ cakruśca parvatam ||
English Translation
The seers among the Vidyadharas, proficient in different fields of knowledge were also watching the mountain from the sky along with others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दर्शयन्तो
दर्शय् [10. Ā.]
महाविद्यां
महत् [adj]
महाविद्यां
विद्या [f]
विद्याधरमहर्षयः
विद्याधर [m]
विद्याधरमहर्षयः
महत् [adj]
विद्याधरमहर्षयः
ऋषि [m]
सहितास्तस्थुर्
सहित [adj]
सहितास्तस्थुर्
स्था [1. Ā.]
आकाशे
आकाश [mn]
वीक्षांचक्रुश्च
वीक्ष् [4. P.]
वीक्षांचक्रुश्च
च [ind]
पर्वतम्
पर्वत [mn]
शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम् । चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे ॥
śuśruvuśca tadā śabdamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām | cāraṇānāṃ ca siddhānāṃ sthitānāṃ vimale'mbare ||
English Translation
Then the vidyadharas heard the words of praise(of Hanuman) by the sages, seekers of the ultimate truth, the charanas and the siddhas who stood and watched in the clear sky:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुश्रुवुश्च
श्रु [4. P.]
शुश्रुवुश्च
च [ind]
तदा
तदा [ind]
शब्दम्
शब्द [m]
ऋषीणां
ऋषि [m]
भावितात्मनाम्
भावितात्मन् [adj]
चारणानां
चारण [m]
च
च [ind]
सिद्धानां
सिद्ध [m]
स्थितानां
स्था [1. Ā.]
विमले
विमल [adj]
ऽम्बरे
अम्बर [n]
एष पर्वतसंकाशो हनूमान्मारुतात्मजः । तितीर्षति महावेगं समुद्रं मकरालयम् ॥
eṣa parvatasaṃkāśo hanūmānmārutātmajaḥ | titīrṣati mahāvegaṃ samudraṃ makarālayam ||
English Translation
"Hanuman the son of the Windgod, who is like a mountain, with extraordinary might intends to cross the ocean, the abode of crocodiles".
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
पर्वतसंकाशो
पर्वत [mn]
पर्वतसंकाशो
संकाश [m]
हनूमान्मारुतात्मजः
हनुमन्त् [m]
हनूमान्मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
तितीर्षति
तितीर्ष् [Desid. Ā.]
महावेगं
महत् [adj]
महावेगं
वेग [m]
समुद्रं
समुद्र [m]
मकरालयम्
मकर [m]
मकरालयम्
आलय [mn]
रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन्कर्म दुष्करम् । समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति ॥
rāmārthaṃ vānarārthaṃ ca cikīrṣankarma duṣkaram | samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptumicchati ||
English Translation
Looking like a mountain, the hermits thought about Hanumān, son of wind-god, undertaken for the benefit of Rāma and Vānaras in general, and blessed that he would be able to cross the ocean, the abode of Varuņa easily.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामार्थं
राम [m]
रामार्थं
अर्थ [mn]
वानरार्थं
वानर [m]
वानरार्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
चिकीर्षन्
चिकीर्ष् [Desid. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
दुष्करम्
दुष्कर [adj]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
परं
पर [pron]
पारं
पार [mn]
दुष्प्रापं
दुष्प्राप [adj]
प्राप्तुम्
प्राप् [1. P.]
इच्छति
इष् [1. P.]
दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः । ननाद च महानादं सुमहानिव तोयदः ॥
dudhuve ca sa romāṇi cakampe cācalopamaḥ | nanāda ca mahānādaṃ sumahāniva toyadaḥ ||
English Translation
Meanwhile the fire-like mighty hero trembled in his limbs and his hairs stood on their ends, and he roared like the rumbling of a cloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुधुवे
धू [6. Ā.]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
रोमाणि
रोमन् [n]
चकम्पे
कम्प् [1. P.]
चाचलोपमः
च [ind]
चाचलोपमः
अचल [m]
चाचलोपमः
उपम [adj]
ननाद
नद् [1. Ā.]
च
च [ind]
महानादं
महत् [adj]
महानादं
नाद [m]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
इव
इव [ind]
तोयदः
तोयद [m]
आनुपूर्व्याच्च वृत्तं च लाङ्गूलं रोमभिश्चितम् । उत्पतिष्यन्विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥
ānupūrvyācca vṛttaṃ ca lāṅgūlaṃ romabhiścitam | utpatiṣyanvicikṣepa pakṣirāja ivoragam ||
English Translation
He lashed his roundish tail covered with down and again on his back just to get ready for the spring. It seemed as if Garuda, the king of the birds, was flying off with a huge snake.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनुपूर्व्याच्च
आनुपूर्व्य [n]
आनुपूर्व्याच्च
च [ind]
वृत्तं
वृत् [3. P.]
च
च [ind]
लाङ्गूलं
लाङ्गूल [n]
रोमभिश्चितम्
रोमन् [n]
रोमभिश्चितम्
चि [1. Ā.]
उत्पतिष्यन्
उत्पत् [1. Ā.]
विचिक्षेप
विक्षिप् [6. Ā.]
पक्षिराज
पक्षिन् [m]
पक्षिराज
राज [m]
इवोरगम्
इव [ind]
इवोरगम्
उरग [mn]