भूयश्चोर्ध्वगतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन् । वायुसूनुर्निरालम्बे जगाम विमलेऽम्बरे ॥
bhūyaścordhvagatiṃ prāpya giriṃ tamavalokayan | vāyusūnurnirālambe jagāma vimale'mbare ||
English Translation
Rising high up and casting his look down on the hill, that foremost of monkeys proceeded by the unsupported aerial track.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूयश्चोर्ध्वगतिं
भूयस् [ind]
भूयश्चोर्ध्वगतिं
च [ind]
भूयश्चोर्ध्वगतिं
ऊर्ध्व [adj]
भूयश्चोर्ध्वगतिं
गति [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
गिरिं
गिरि [m]
तम्
तद् [pron]
अवलोकयन्
अवलोकय् [10. Ā.]
वायुसूनुर्
वायुसूनु [m]
निरालम्बे
निरालम्ब [adj]
जगाम
गम् [6. Ā.]
विमले
विमल [adj]
ऽम्बरे
अम्बर [n]
तद्द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम् । प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥
taddvitīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram | praśaśaṃsuḥ surāḥ sarve siddhāśca paramarṣayaḥ ||
English Translation
Beholding this singularly arduous work of Hanumān the celestials, the Siddhas and the ascetics all praised him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
द्वितीयं
द्वितीय [adj]
हनुमतो
हनुमन्त् [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
कर्म
कर्मन् [n]
सुदुष्करम्
सु [ind]
सुदुष्करम्
दुष्कर [adj]
प्रशशंसुः
प्रशंस् [1. Ā.]
सुराः
सुर [m]
सर्वे
सर्व [pron]
सिद्धाश्च
सिद्ध [m]
सिद्धाश्च
च [ind]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
देवताश्चाभवन्हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा । काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः ॥
devatāścābhavanhṛṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā | kāñcanasya sunābhasya sahasrākṣaśca vāsavaḥ ||
English Translation
All the celestials and others living on its summit, were highly pleased with the mountain arrayed in gold and having beautiful sides.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवताश्चाभवन्
देवता [f]
देवताश्चाभवन्
च [ind]
देवताश्चाभवन्
भू [1. Ā.]
हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य
हृष् [1. P.]
हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य
तत्रस्थ [adj]
हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य
तद् [pron]
कर्मणा
कर्मन् [n]
काञ्चनस्य
काञ्चन [adj]
सुनाभस्य
सुनाभ [m]
सहस्राक्षश्च
सहस्राक्ष [m]
सहस्राक्षश्च
च [ind]
वासवः
वासव [m]
उवाच वचनं धीमान्परितोषात्सगद्गदम् । सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः ॥
uvāca vacanaṃ dhīmānparitoṣātsagadgadam | sunābhaṃ parvataśreṣṭhaṃ svayameva śacīpatiḥ ||
English Translation
And the thousand-eyed Vásava was also pleased. And greatly pleased that highly intelligent Saci's lord, himself, addressed that best of mountains having picturesque sides, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
धीमान्
धीमत् [adj]
परितोषात्
परितोष [m]
सगद्गदम्
स [ind]
सगद्गदम्
गद्गद [adj]
सुनाभं
सुनाभ [m]
पर्वतश्रेष्ठं
पर्वत [mn]
पर्वतश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
एव
एव [ind]
शचीपतिः
शचीपति [m]
हिरण्यनाभशैलेन्द्रपरितुष्टोऽस्मि ते भृशम् । अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम् ॥
hiraṇyanābhaśailendraparituṣṭo'smi te bhṛśam | abhayaṃ te prayacchāmi tiṣṭha saumya yathāsukham ||
English Translation
Greatly delighted am I, O lord of mountains, O you having golden peaks. 'No fear' I do declare to you. Proceedest you therefore, at your ease, O gently one!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिरण्यनाभ
हिरण्यनाभ [m]
शैलेन्द्र
शैल [mn]
शैलेन्द्र
इन्द्र [m]
परितुष्टो
परितुष् [4. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
भृशम्
भृशम् [ind]
अभयं
अभय [n]
ते
त्वद् [pron]
प्रयच्छामि
प्रयम् [1. Ā.]
तिष्ठ
स्था [1. Ā.]
सौम्य
सौम्य [adj]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
साह्यं कृतं ते सुमहद्विक्रान्तस्य हनूमतः । क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति ॥
sāhyaṃ kṛtaṃ te sumahadvikrāntasya hanūmataḥ | kramato yojanaśataṃ nirbhayasya bhaye sati ||
English Translation
Greatly had you hoped Hanumān, crossin fearlessly an unceasingly, over hundred yojanas so that he might not fall in danger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साह्यं
साह्य [n]
कृतं
कृ [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
विक्रान्तस्य
विक्रम् [1. Ā.]
हनूमतः
हनुमन्त् [m]
क्रमतो
क्रम् [4. P.]
योजनशतं
योजन [fn]
योजनशतं
शत [mn]
निर्भयस्य
निर्भय [adj]
भये
भय [n]
सति
अस् [2. P.]
रामस्यैष हि दौत्येन याति दाशरथेर्हरिः । सत्क्रियां कुर्वता शक्या तोषितोऽस्मि दृढं त्वया ॥
rāmasyaiṣa hi dautyena yāti dāśaratherhariḥ | satkriyāṃ kurvatā śakyā toṣito'smi dṛḍhaṃ tvayā ||
English Translation
This monkey, is going in the interests of Rāma, Dasaratha's son—and you had welcomed him to the best of your mighty. Therefore I am greatly pleased with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामस्यैष
राम [m]
रामस्यैष
एतद् [pron]
हि
हि [ind]
दौत्येन
दौत्य [n]
याति
या [2. Ā.]
दाशरथेर्
दाशरथि [m]
हरिः
हरि [m]
सत्क्रियां
सत्क्रिया [f]
कुर्वता
कृ [2. Ā.]
शक्त्या
शक्ति [f]
तोषितो
तोषय् [10. Ā.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
दृढं
दृढ [adj]
त्वया
त्वद् [pron]
ततः प्रहर्षमलभद्विपुलं पर्वतोत्तमः । देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम् ॥
tataḥ praharṣamalabhadvipulaṃ parvatottamaḥ | devatānāṃ patiṃ dṛṣṭvā parituṣṭaṃ śatakratum ||
English Translation
Beholding that lord of celestials the performer of an hundred sacrifices, highly gratified, that best of mountains attained to an excess of joy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रहर्षम्
प्रहर्ष [m]
अलभद्
लभ् [1. P.]
विपुलं
विपुल [adj]
पर्वतोत्तमः
पर्वत [mn]
पर्वतोत्तमः
उत्तम [adj]
देवतानां
देवता [f]
पतिं
पति [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
परितुष्टं
परितुष् [4. P.]
शतक्रतुम्
शतक्रतु [m]
स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा । हनूमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम् ॥
sa vai dattavaraḥ śailo babhūvāvasthitastadā | hanūmāṃśca muhūrtena vyaticakrāma sāgaram ||
English Translation
Having received boons (from Indra) the Mountain occupied again its pristine place. And Hanumān in a short time crossed over the main.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
शैलो
शैल [mn]
बभूवावस्थितस्तदा
भू [1. Ā.]
बभूवावस्थितस्तदा
अवस्था [1. Ā.]
बभूवावस्थितस्तदा
तदा [ind]
हनूमांश्च
हनुमन्त् [m]
हनूमांश्च
च [ind]
मुहूर्तेन
मुहूर्त [mn]
व्यतिचक्राम
व्यतिक्रम् [1. P.]
सागरम्
सागर [m]
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । अब्रुवन्सूर्यसंकाशां सुरसां नागमातरम् ॥
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ | abruvansūryasaṃkāśāṃ surasāṃ nāgamātaram ||
English Translation
Thereupon the celestial along with Gandharvas, Siddhas and the ascetics, spake to Surasā the mother of serpents, resembling the Sun, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ततो
ततस् [ind]
ततो
ततस् [ind]
ततो
ततस् [ind]
ततो
ततस् [ind]
देवाः
देव [m]
देवाः
देव [m]
देवाः
देव [m]
देवाः
देव [m]
देवाः
देव [m]
सगन्धर्वाः
स [ind]
सगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
सगन्धर्वाः
स [ind]
सगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
सगन्धर्वाः
स [ind]
सगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
सगन्धर्वाः
स [ind]
सगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
सगन्धर्वाः
स [ind]
सगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
सिद्धाश्च
सिद्ध [m]
सिद्धाश्च
च [ind]
सिद्धाश्च
सिद्ध [m]
सिद्धाश्च
च [ind]
सिद्धाश्च
सिद्ध [m]
सिद्धाश्च
च [ind]
सिद्धाश्च
सिद्ध [m]
सिद्धाश्च
च [ind]
सिद्धाश्च
सिद्ध [m]
सिद्धाश्च
च [ind]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
सूर्यसंकाशां
सूर्य [m]
सूर्यसंकाशां
संकाश [m]
सुरसां
सुरसा [f]
नागमातरम्
नागमातृ [f]
अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि । हनूमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर ॥
ayaṃ vātātmajaḥ śrīmānplavate sāgaropari | hanūmānnāma tasya tvaṃ muhūrtaṃ vighnamācara ||
English Translation
The highly effulgent son of Wind named Hanumān is crossing over the main. You are required to throw obstacles in his way for a while.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
वातात्मजः
वातात्मज [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
प्लवते
प्लु [1. P.]
सागरोपरि
सागर [m]
सागरोपरि
उपरि [ind]
हनूमान्नाम
हनुमन्त् [m]
हनूमान्नाम
नाम [ind]
तस्य
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
विघ्नम्
विघ्न [mn]
आचर
आचर् [1. Ā.]
राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम् । दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभःस्पृशम् ॥
rākṣasaṃ rūpamāsthāya sughoraṃ parvatopamam | daṃṣṭrākarālaṃ piṅgākṣaṃ vaktraṃ kṛtvā nabhaḥspṛśam ||
English Translation
Assuming therefore the semblance of a terrible, grim-visaged Rāksasa, resembling a huge mountain and having terrible teeth and a face with coppery eyes, do you touch the welkin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसं
राक्षस [adj]
रूपम्
रूप [n]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
सुघोरं
सु [ind]
सुघोरं
घोर [adj]
पर्वतोपमम्
पर्वत [mn]
पर्वतोपमम्
उपम [adj]
दंष्ट्राकरालं
दंष्ट्र [mfn]
दंष्ट्राकरालं
कराल [adj]
पिङ्गाक्षं
पिङ्ग [adj]
पिङ्गाक्षं
अक्ष [n]
वक्त्रं
वक्त्र [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
नभःस्पृशम्
नभस् [n]
नभःस्पृशम्
स्पृश् [adj]
बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम् । त्वां विजेष्यत्युपायेन विषदं वा गमिष्यति ॥
balamicchāmahe jñātuṃ bhūyaścāsya parākramam | tvāṃ vijeṣyatyupāyena viṣadaṃ vā gamiṣyati ||
English Translation
We are anxious to learn if he defeat you by some means or comes by grief."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलम्
बल [mn]
इच्छामहे
इष् [1. P.]
ज्ञातुं
ज्ञा [4. Ā.]
भूयश्चास्य
भूयस् [ind]
भूयश्चास्य
च [ind]
भूयश्चास्य
इदम् [pron]
पराक्रमम्
पराक्रम [m]
त्वां
त्वद् [pron]
विजेष्यत्युपायेन
विजि [1. Ā.]
विजेष्यत्युपायेन
उपाय [m]
विषादं
विषाद [m]
वा
वा [ind]
गमिष्यति
गम् [6. Ā.]
एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता । समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः ॥
evamuktā tu sā devī daivatairabhisatkṛtā | samudramadhye surasā bibhratī rākṣasaṃ vapuḥ ||
English Translation
Thus addressed the worshipful Surasā, having been honoured by the celestials, deformed and horrible and capable of exciting the fear of all beings, and obstructing Hanumān as he was coursing on, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
सा
तद् [pron]
देवी
देवी [f]
दैवतैर्
दैवत [n]
अभिसत्कृता
अभिसत्कृ [8. P.]
समुद्रमध्ये
समुद्र [m]
समुद्रमध्ये
मध्य [n]
सुरसा
सुरसा [f]
बिभ्रती
भृ [1. Ā.]
राक्षसं
राक्षस [adj]
वपुः
वपुस् [n]
विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम् । प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह ॥
vikṛtaṃ ca virūpaṃ ca sarvasya ca bhayāvaham | plavamānaṃ hanūmantamāvṛtyedamuvāca ha ||
English Translation
Thus addressed the worshipful Surasā, having been honoured by the celestials, deformed and horrible and capable of exciting the fear of all beings, and obstructing Hanumān as he was coursing on, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विकृतं
विकृ [5. P.]
च
च [ind]
विरूपं
विरूप [adj]
च
च [ind]
सर्वस्य
सर्व [pron]
च
च [ind]
भयावहम्
भय [n]
भयावहम्
आवह [adj]
प्लवमानं
प्लु [1. P.]
हनूमन्तम्
हनुमन्त् [m]
आवृत्येदम्
आवृ [5. Ā.]
आवृत्येदम्
इदम् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ । अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम् ॥
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha | ahaṃ tvāṃ bhakṣayiṣyāmi praviśedaṃ mamānanam ||
English Translation
O foremost of monkeys, you had been ordained as my fare by the gods themselves. I will eat you up, do you enter my mouth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
भक्षः
भक्ष [m]
प्रदिष्टस्त्वम्
प्रदिश् [6. Ā.]
प्रदिष्टस्त्वम्
त्वद् [pron]
ईश्वरैर्
ईश्वर [m]
वानरर्षभ
वानर [m]
वानरर्षभ
ऋषभ [m]
अहं
मद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
भक्षयिष्यामि
भक्षय् [10. Ā.]
प्रविशेदं
प्रविश् [4. P.]
प्रविशेदं
इदम् [pron]
ममाननम्
मद् [pron]
ममाननम्
आनन [n]
एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिर्वानरर्षभः । प्रहृष्टवदनः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥
evamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ | prahṛṣṭavadanaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
Thus addressed by Surasa, the glorious Hanuman said this with a blooming face and folded hands:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
सुरसया
सुरसा [f]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
वानरर्षभः
वानर [m]
वानरर्षभः
ऋषभ [m]
प्रहृष्टवदनः
प्रहृष् [4. Ā.]
प्रहृष्टवदनः
वदन [n]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम् । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ॥
rāmo dāśarathirnāma praviṣṭo daṇḍakāvanam | lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā ||
English Translation
Thus accosted by Surasā, (Hanumān) with a glad countenance, said, Rama, son to Dasaratha, had entered the Dandaka forest in company with his brother, Lakşmaņa, and his wife, Vaidehi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामो
राम [m]
दाशरथिर्
दाशरथि [m]
नाम
नाम [ind]
प्रविष्टो
प्रविश् [4. P.]
दण्डकावनम्
दण्डक [mfn]
दण्डकावनम्
वन [n]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
सह
सह [ind]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
वैदेह्या
वैदेही [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
भार्यया
भार्या [f]
अस्य कार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः । तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी ॥
asya kāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ | tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena yaśasvinī ||
English Translation
He having created hostility with the Rākṣasas, his illustrious wife, Sītā, while he was engrossed in some work, was carried away by Ravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्य
इदम् [pron]
कार्यविषक्तस्य
कार्य [n]
कार्यविषक्तस्य
विषञ्ज् [1. Ā.]
बद्धवैरस्य
बन्ध् [4. P.]
बद्धवैरस्य
वैर [mn]
राक्षसैः
राक्षस [m]
तस्य
तद् [pron]
सीता
सीता [f]
हृता
हृ [2. P.]
भार्या
भार्या [f]
रावणेन
रावण [m]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात् । कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥
tasyāḥ sakāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt | kartumarhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini ||
English Translation
At Rāma's command, I go to her as his envoy. It behove you, living in (Rāma's) dominions, to lend him your help.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याः
तद् [pron]
सकाशं
सकाश [m]
दूतो
दूत [m]
ऽहं
मद् [pron]
गमिष्ये
गम् [6. Ā.]
रामशासनात्
राम [m]
रामशासनात्
शासन [n]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
रामस्य
राम [m]
रामस्य
राम [m]
साह्यं
साह्य [n]
साह्यं
साह्य [n]
विषयवासिनि
विषय [mn]
विषयवासिनि
वासिन् [adj]
विषयवासिनि
विषय [mn]
विषयवासिनि
वासिन् [adj]
अथ वा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् । आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥
atha vā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam | āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te ||
English Translation
Or having seen Mithila's daughter, as well as Rāma of untiring deeds, I will enter your mouth. This I promise you truly."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
वा
वा [ind]
मैथिलीं
मैथिली [f]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
रामं
राम [m]
चाक्लिष्टकारिणम्
च [ind]
चाक्लिष्टकारिणम्
अक्लिष्ट [adj]
चाक्लिष्टकारिणम्
कारिन् [adj]
आगमिष्यामि
आगम् [6. P.]
ते
त्वद् [pron]
वक्त्रं
वक्त्र [n]
सत्यं
सत्य [n]
प्रतिशृणोमि
प्रतिश्रु [5. P.]
ते
त्वद् [pron]
एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी । अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम ॥
evamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī | abravīnnātivartenmāṃ kaścideṣa varo mama ||
English Translation
Thus addressed by Hanumān, Surasā, capable of wearing forms at will, said, “None shall pass me without being devoured by me, even this is the boon that I have received."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
हनुमता
हनुमन्त् [m]
सुरसा
सुरसा [f]
कामरूपिणी
कामरूपिन् [adj]
अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां
न [ind]
अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां
अतिवृत् [1. Ā.]
अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां
मद् [pron]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
एष
एतद् [pron]
वरो
वर [mn]
मम
मद् [pron]
एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुंगवः । अब्रवीत्कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे ॥
evamuktaḥ surasayā kruddho vānarapuṃgavaḥ | abravītkuru vai vaktraṃ yena māṃ viṣahiṣyase ||
English Translation
Thus addressed by Surasa, Hanuman the supreme vanara said, "Open your mouth wide enough to hold me."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
सुरसया
सुरसा [f]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
वानरपुंगवः
वानर [m]
वानरपुंगवः
पुंगव [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
कुरु
कृ [2. Ā.]
वै
वै [ind]
वक्त्रं
वक्त्र [n]
येन
यद् [pron]
मां
मद् [pron]
विषहिष्यसे
विषह् [1. P.]
इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो दशयोजनमायतः । दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा ॥
ityuktvā surasāṃ kruddho daśayojanamāyataḥ | daśayojanavistāro babhūva hanumāṃstadā ||
English Translation
Provoked by the words of Surasa, Hanuman stretched himself to ten yojanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
सुरसां
सुरसा [f]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
दशयोजनम्
दशन् [adj]
दशयोजनम्
योजन [fn]
आयतः
आयम् [6. P.]
दशयोजनविस्तारो
दशन् [adj]
दशयोजनविस्तारो
योजन [fn]
दशयोजनविस्तारो
विस्तार [m]
बभूव
भू [1. Ā.]
हनुमांस्तदा
हनुमन्त् [m]
हनुमांस्तदा
तदा [ind]
तं दृष्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनमायतम् । चकार सुरसाप्यास्यं विंशद्योजनमायतम् ॥
taṃ dṛṣṭvā meghasaṃkāśaṃ daśayojanamāyatam | cakāra surasāpyāsyaṃ viṃśadyojanamāyatam ||
English Translation
Seeing his body stretched to ten yojanas like a cloud, Surasa also widened her mouth to twenty yojanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
मेघसंकाशं
मेघ [m]
मेघसंकाशं
संकाश [m]
दशयोजनम्
दशन् [adj]
दशयोजनम्
योजन [fn]
आयतम्
आयम् [6. P.]
चकार
कृ [2. Ā.]
सुरसाप्यास्यं
सुरसा [f]
सुरसाप्यास्यं
अपि [ind]
सुरसाप्यास्यं
आस्य [n]
विंशद्योजनम्
विंशत् [f]
विंशद्योजनम्
योजन [fn]
आयतम्
आयम् [6. P.]
हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः । चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम् ॥
hanumāṃstu tataḥ kruddhastriṃśadyojanamāyataḥ | cakāra surasā vaktraṃ catvāriṃśattathocchritam ||
English Translation
Provoked, Hanuman further stretched his body to thirty yojanas and Surasa on her own enlarged her mouth to forty yojanas. Then the great hero Hanuman stretched his body to fifty yojanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हनुमांस्तु
हनुमन्त् [m]
हनुमांस्तु
तु [ind]
ततः
ततस् [ind]
क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनम्
क्रुध् [4. Ā.]
क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनम्
त्रिंशत् [f]
क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनम्
योजन [fn]
आयतः
आयम् [6. P.]
चकार
कृ [2. Ā.]
सुरसा
सुरसा [f]
वक्त्रं
वक्त्र [n]
चत्वारिंशत्
चत्वारिंशत् [f]
तथोच्छ्रितम्
तथा [ind]
तथोच्छ्रितम्
उच्छ्रि [1. Ā.]
बभूव हनुमान्वीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः । चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनमायतम् ॥
babhūva hanumānvīraḥ pañcāśadyojanocchritaḥ | cakāra surasā vaktraṃ ṣaṣṭiyojanamāyatam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बभूव
भू [1. Ā.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
वीरः
वीर [m]
पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः
पञ्चाशत् [f]
पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः
योजन [fn]
पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः
उच्छ्रि [1. Ā.]
चकार
कृ [2. Ā.]
सुरसा
सुरसा [f]
वक्त्रं
वक्त्र [n]
षष्टियोजनम्
षष्टि [f]
षष्टियोजनम्
योजन [fn]
आयतम्
आयम् [6. P.]
तथैव हनुमान्वीरः सप्ततिं योजनोच्छ्रितः । चकार सुरसा वक्त्रमशीतिं योजनायतम् ॥
tathaiva hanumānvīraḥ saptatiṃ yojanocchritaḥ | cakāra surasā vaktramaśītiṃ yojanāyatam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
वीरः
वीर [m]
सप्ततिं
सप्तति [f]
योजनोच्छ्रितः
योजन [fn]
योजनोच्छ्रितः
उच्छ्रि [1. Ā.]
चकार
कृ [2. Ā.]
सुरसा
सुरसा [f]
वक्त्रम्
वक्त्र [n]
अशीतिं
अशीति [f]
योजनायतम्
योजन [fn]
योजनायतम्
आयम् [6. P.]
हनूमानचल प्रख्यो नवतिं योजनोच्छ्रितः । चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम् ॥
hanūmānacala prakhyo navatiṃ yojanocchritaḥ | cakāra surasā vaktraṃ śatayojanamāyatam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
अचलप्रख्यो
अचल [m]
अचलप्रख्यो
प्रख्या [f]
नवतिं
नवति [f]
योजनोच्छ्रितः
योजन [fn]
योजनोच्छ्रितः
उच्छ्रि [1. Ā.]
चकार
कृ [2. Ā.]
सुरसा
सुरसा [f]
वक्त्रं
वक्त्र [n]
शतयोजनम्
शत [mn]
शतयोजनम्
योजन [fn]
आयतम्
आयम् [6. P.]
तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः स बुद्धिमान् । दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम् ॥
taddṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ vāyuputraḥ sa buddhimān | dīrghajihvaṃ surasayā sughoraṃ narakopamam ||
English Translation
Intelligent Hanuman observing Surasa's enlarged mouth open and dreadful like hell with a long tongue, suddenly shrunk his body to the size of a thumb.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
व्यादितं
व्यादा [3. P.]
त्वास्यं
तु [ind]
त्वास्यं
आस्य [n]
वायुपुत्रः
वायुपुत्र [m]
स
तद् [pron]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
दीर्घजिह्वं
दीर्घ [adj]
दीर्घजिह्वं
जिह्वा [f]
सुरसया
सुरसा [f]
सुघोरं
सु [ind]
सुघोरं
घोर [adj]
नरकोपमम्
नरक [mn]
नरकोपमम्
उपम [adj]