संस्तूयमानो हनुमान्व्यवर्धत महाबलः । समाविध्य च लाङ्गूलं हर्षाच्च बलमेयिवान् ॥
saṃstūyamāno hanumānvyavardhata mahābalaḥ | samāvidhya ca lāṅgūlaṃ harṣācca balameyivān ||
English Translation
The monkeys praised the mighty Hanuman as he grew in size whirling his tail around joyfully.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संस्तूयमानो
संस्तु [5. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
व्यवर्धत
विवृध् [1. Ā.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
समाविध्य
समाव्यध् [4. P.]
च
च [ind]
लाङ्गूलं
लाङ्गूल [n]
हर्षाच्च
हर्ष [m]
हर्षाच्च
च [ind]
बलम्
बल [mn]
एयिवान्
इ [5. Ā.]
तस्य संस्तूयमानस्य सर्वैर्वानरपुंगवैः । तेजसापूर्यमाणस्य रूपमासीदनुत्तमम् ॥
tasya saṃstūyamānasya sarvairvānarapuṃgavaiḥ | tejasāpūryamāṇasya rūpamāsīdanuttamam ||
English Translation
As, extolled by the principal derly monkeys, he became fraught with effulgence, his beauty as great. .
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
संस्तूयमानस्य
संस्तु [5. P.]
सर्वैर्
सर्व [pron]
वानरपुंगवैः
वानर [m]
वानरपुंगवैः
पुंगव [m]
तेजसापूर्यमाणस्य
तेजस् [n]
तेजसापूर्यमाणस्य
आप् [4. P.]
रूपम्
रूप [n]
आसीद्
अस् [2. P.]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
यथा विजृम्भते सिंहो विवृद्धो गिरिगह्वरे । मारुतस्यौरसः पुत्रस्तथा संप्रति जृम्भते ॥
yathā vijṛmbhate siṃho vivṛddho girigahvare | mārutasyaurasaḥ putrastathā saṃprati jṛmbhate ||
English Translation
As a lion fills himself with vigour in an open we, so the son of the Wind-god filled himself with energy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
विजृम्भते
विजृम्भ् [1. P.]
सिंहो
सिंह [m]
विवृद्धो
विवृध् [1. Ā.]
गिरिगह्वरे
गिरि [m]
गिरिगह्वरे
गह्वर [n]
मारुतस्यौरसः
मारुत [m]
मारुतस्यौरसः
औरस [m]
पुत्रस्तथा
पुत्र [m]
पुत्रस्तथा
तथा [ind]
संप्रति
सम्प्रति [ind]
जृम्भते
जृम्भ् [1. P.]
अशोभत मुखं तस्य जृम्भमाणस्य धीमतः । अम्बरीषोपमं दीप्तं विधूम इव पावकः ॥
aśobhata mukhaṃ tasya jṛmbhamāṇasya dhīmataḥ | ambarīṣopamaṃ dīptaṃ vidhūma iva pāvakaḥ ||
English Translation
The face of him, as that intelligent one was filling, himself has force was aflame like a frying-pan, or like to themeless fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशोभत
शुभ् [6. Ā.]
मुखं
मुख [n]
तस्य
तद् [pron]
जृम्भमाणस्य
जृम्भ् [1. P.]
धीमतः
धीमत् [adj]
अम्बरीषोपमं
अम्बरीष [mn]
अम्बरीषोपमं
उपम [adj]
दीप्तं
दीप् [4. P.]
विधूम
विधूम [adj]
इव
इव [ind]
पावकः
पावक [m]
हरीणामुत्थितो मध्यात्संप्रहृष्टतनूरुहः । अभिवाद्य हरीन्वृद्धान्हनुमानिदमब्रवीत् ॥
harīṇāmutthito madhyātsaṃprahṛṣṭatanūruhaḥ | abhivādya harīnvṛddhānhanumānidamabravīt ||
English Translation
Rising in the midst of the monkeys, Hanumān has his down standing on end through joy, saluting the monkeys, said,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हरीणाम्
हरि [m]
उत्थितो
उत्था [1. Ā.]
मध्यात्
मध्य [n]
सम्प्रहृष्टतनूरुहः
सम्प्रहृष् [6. P.]
सम्प्रहृष्टतनूरुहः
तनूरुह [mn]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
हरीन्
हरि [m]
वृद्धान्
वृद्ध [adj]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अरुजन्पर्वताग्राणि हुताशनसखोऽनिलः । बलवानप्रमेयश्च वायुराकाशगोचरः ॥
arujanparvatāgrāṇi hutāśanasakho'nilaḥ | balavānaprameyaśca vāyurākāśagocaraḥ ||
English Translation
'The Windgod is a friend of fire who is a powerful consumer of oblations. His strength is immeasurable. He wanders in the sky and shatters the mountain tops.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अरुजन्
अरुजत् [adj]
पर्वताग्राणि
पर्वत [mn]
पर्वताग्राणि
अग्र [n]
हुताशनसखो
हुताशन [m]
हुताशनसखो
सख [m]
ऽनिलः
अनिल [m]
बलवान्
बलवत् [adj]
अप्रमेयश्च
अप्रमेय [adj]
अप्रमेयश्च
च [ind]
वायुर्
वायु [m]
आकाशगोचरः
आकाश [mn]
आकाशगोचरः
गोचर [adj]
तस्याहं शीघ्रवेगस्य शीघ्रगस्य महात्मनः । मारुतस्यौरसः पुत्रः प्लवने नास्ति मे समः ॥
tasyāhaṃ śīghravegasya śīghragasya mahātmanaḥ | mārutasyaurasaḥ putraḥ plavane nāsti me samaḥ ||
English Translation
Wind, the friend of Fire, shattereth summits; and, [ever blowing in the eye of the sky, he is possessed of strength, and is of immeasure (might). Begot from his loins, I am the son of fast-coursing and high-souled Wind, coursing swiftly am his equal in all these accomplishments.* *i.e. pertaining to leaping.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याहं
तद् [pron]
तस्याहं
मद् [pron]
शीघ्रवेगस्य
शीघ्र [adj]
शीघ्रवेगस्य
वेग [m]
शीघ्रगस्य
शीघ्र [adj]
शीघ्रगस्य
ग [adj]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
मारुतस्यौरसः
मारुत [m]
मारुतस्यौरसः
औरस [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
प्लवने
प्लवन [n]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
मे
मद् [pron]
समः
सम [pron]
उत्सहेयं हि विस्तीर्णमालिखन्तमिवाम्बरम् । मेरुं गिरिमसंगेन परिगन्तुं सहस्रशः ॥
utsaheyaṃ hi vistīrṇamālikhantamivāmbaram | meruṃ girimasaṃgena parigantuṃ sahasraśaḥ ||
English Translation
I without once stopping, circumambulate the extensive heaven-cleaving mountain, Meru, for a thousand tin And, dashing the ocean with my arms, I can del the world with its mountains, rivers and lakes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्सहेयं
उत्सह् [1. P.]
हि
हि [ind]
विस्तीर्णम्
विस्तृ [9. P.]
आलिखन्तम्
आलिख् [6. P.]
इवाम्बरम्
इव [ind]
इवाम्बरम्
अम्बर [n]
मेरुं
मेरु [m]
गिरिम्
गिरि [m]
असङ्गेन
असङ्ग [m]
परिगन्तुं
परिगम् [1. P.]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
बाहुवेगप्रणुन्नेन सागरेणाहमुत्सहे । समाप्लावयितुं लोकं सपर्वतनदीह्रदम् ॥
bāhuvegapraṇunnena sāgareṇāhamutsahe | samāplāvayituṃ lokaṃ saparvatanadīhradam ||
English Translation
I without once stopping, circumambulate the extensive heaven-cleaving mountain, Meru, for a thousand tin And, dashing the ocean with my arms, I can del the world with its mountains, rivers and lakes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बाहुवेगप्रणुन्नेन
बाहु [mf]
बाहुवेगप्रणुन्नेन
वेग [m]
बाहुवेगप्रणुन्नेन
प्रणुद् [6. Ā.]
सागरेणाहम्
सागर [m]
सागरेणाहम्
मद् [pron]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
समाप्लावयितुं
समाप्लावय् [10. Ā.]
लोकं
लोक [m]
सपर्वतनदीह्रदम्
स [ind]
सपर्वतनदीह्रदम्
पर्वत [mn]
सपर्वतनदीह्रदम्
नदी [f]
सपर्वतनदीह्रदम्
ह्रद [mn]
ममोरुजङ्घावेगेन भविष्यति समुत्थितः । संमूर्छितमहाग्राहः समुद्रो वरुणालयः ॥
mamorujaṅghāvegena bhaviṣyati samutthitaḥ | saṃmūrchitamahāgrāhaḥ samudro varuṇālayaḥ ||
English Translation
Las by the force of my legs and thighs, that abode of Varuņa the sea, out which have sprung the ferocious aqua animals, overleaps its continents.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममोरुजङ्घावेगेन
मद् [pron]
ममोरुजङ्घावेगेन
ऊरु [mf]
ममोरुजङ्घावेगेन
जङ्घा [f]
ममोरुजङ्घावेगेन
वेग [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
समुत्थितः
समुत्था [1. Ā.]
संमूर्छितमहाग्राहः
सम्मूर्छ् [1. P.]
संमूर्छितमहाग्राहः
महत् [adj]
संमूर्छितमहाग्राहः
ग्राह [m]
समुद्रो
समुद्र [m]
वरुणालयः
वरुणालय [m]
पन्नगाशनमाकाशे पतन्तं पक्षिसेवितम् । वैनतेयमहं शक्तः परिगन्तुं सहस्रशः ॥
pannagāśanamākāśe patantaṃ pakṣisevitam | vainateyamahaṃ śaktaḥ parigantuṃ sahasraśaḥ ||
English Translation
And for once that lor birds, Vinata's offspring, living on serpents, courseth through the welkin, I can course through it a thousand times.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पन्नगाशनम्
पन्नगाशन [m]
आकाशे
आकाश [mn]
पतन्तं
पत् [1. Ā.]
पक्षिसेवितम्
पक्षिन् [m]
पक्षिसेवितम्
सेव् [4. P.]
वैनतेयम्
वैनतेय [m]
अहं
मद् [pron]
शक्तः
शक् [4. P.]
परिगन्तुं
परिगम् [1. P.]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
उदयात्प्रस्थितं वापि ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् । अनस्तमितमादित्यमभिगन्तुं समुत्सहे ॥
udayātprasthitaṃ vāpi jvalantaṃ raśmimālinam | anastamitamādityamabhigantuṃ samutsahe ||
English Translation
And can touch the flaming effulgent Sun ere, beginning his jour from the Rising hill, he ascends the Setting hill. And, foremost of monkeys, I can, fiercely rushing on, come as without touching the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदयात्
उदय [m]
प्रस्थितं
प्रस्था [1. Ā.]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
ज्वलन्तं
ज्वल् [1. Ā.]
रश्मिमालिनम्
रश्मिमालिन् [m]
अनस्तमितम्
अनस्तमित [adj]
आदित्यम्
आदित्य [m]
अभिगन्तुं
अभिगम् [1. Ā.]
समुत्सहे
समुत्सह् [1. P.]
ततो भूमिमसंस्पृश्य पुनरागन्तुमुत्सहे । प्रवेगेनैव महता भीमेन प्लवगर्षभाः ॥
tato bhūmimasaṃspṛśya punarāgantumutsahe | pravegenaiva mahatā bhīmena plavagarṣabhāḥ ||
English Translation
'O bull among monkeys when the Sun rises from behind the eastern mountain it is possible for me to start with him and go to the western horizon and return before the blazing Sun with its beams of light sets. It is also possible for me to descend to the earth with the same speed and return to the Sun without touching the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
भूमिम्
भूमि [f]
असंस्पृश्य
असंस्पृश्य [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
आगन्तुम्
आगम् [6. P.]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
प्रवेगेनैव
प्रवेग [m]
प्रवेगेनैव
एव [ind]
महता
महत् [adj]
भीमेन
भीम [adj]
प्लवगर्षभाः
प्लवग [m]
प्लवगर्षभाः
ऋषभ [m]
उत्सहेयमतिक्रान्तुं सर्वानाकाशगोचरान् । सागरं क्षोभयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम् ॥
utsaheyamatikrāntuṃ sarvānākāśagocarān | sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi dārayiṣyāmi medinīm ||
English Translation
And I can bound beyound's and planets, suck up the oceans, and rive the earth. And a monkey, I can, leaping, crush mountains; and, leaping can drain the mighty ocean dry.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्सहेयम्
उत्सह् [1. P.]
अतिक्रान्तुं
अतिक्रम् [6. P.]
सर्वान्
सर्व [pron]
आकाशगोचरान्
आकाश [mn]
आकाशगोचरान्
गोचर [adj]
सागरं
सागर [m]
क्षोभयिष्यामि
क्षोभय् [10. Ā.]
दारयिष्यामि
दारय् [10. Ā.]
मेदिनीम्
मेदिनी [f]
पर्वतान्कम्पयिष्यामि प्लवमानः प्लवंगमाः । हरिष्ये चोरुवेगेन प्लवमानो महार्णवम् ॥
parvatānkampayiṣyāmi plavamānaḥ plavaṃgamāḥ | hariṣye coruvegena plavamāno mahārṇavam ||
English Translation
'O monkeys when I leap, I can crush the mountains into powder and pull the vast ocean with me with the force of my thighs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पर्वतान्
पर्वत [mn]
कम्पयिष्यामि
कम्पय् [10. Ā.]
प्लवमानः
प्लु [1. P.]
प्लवंगमाः
प्लवंगम [m]
हरिष्ये
हृ [2. P.]
चोरुवेगेन
च [ind]
चोरुवेगेन
ऊरु [mf]
चोरुवेगेन
वेग [m]
प्लवमानो
प्लु [1. P.]
महार्णवम्
महत् [adj]
महार्णवम्
अर्णव [mn]
लतानां वीरुधां पुष्पं पादपानां च सर्वशः । अनुयास्यति मामद्य प्लवमानं विहायसा । भविष्यति हि मे पन्थाः स्वातेः पन्था इवाम्बरे ॥
latānāṃ vīrudhāṃ puṣpaṃ pādapānāṃ ca sarvaśaḥ | anuyāsyati māmadya plavamānaṃ vihāyasā | bhaviṣyati hi me panthāḥ svāteḥ panthā ivāmbare ||
English Translation
When I shall learing the sky, flowers from various shrubs and trees shall follow me to-day.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लतानां
लता [f]
वीरुधां
वीरुध् [f]
पुष्पं
पुष्प [n]
पादपानां
पादप [m]
च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
अनुयास्यति
अनुया [2. Ā.]
माम्
मद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
प्लवमानं
प्लु [1. P.]
विहायसा
विहायस् [mn]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
पन्थाः
पथिन् [m]
स्वातेः
स्वाति [f]
पन्था
पथिन् [m]
इवाम्बरे
इव [ind]
इवाम्बरे
अम्बर [n]
चरन्तं घोरमाकाशमुत्पतिष्यन्तमेव च । द्रक्ष्यन्ति निपतन्तं च सर्वभूतानि वानराः ॥
carantaṃ ghoramākāśamutpatiṣyantameva ca | drakṣyanti nipatantaṃ ca sarvabhūtāni vānarāḥ ||
English Translation
And then my course, flecked with flowers), resemble even they sky (studded with stars). And, monkeys, then all creatures shall see me now ranging through the profound firmament, now shooting up, and now descending (on the other shore).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चरन्तं
चर् [1. Ā.]
घोरम्
घोर [adj]
आकाशम्
आकाश [mn]
उत्पतिष्यन्तम्
उत्पत् [1. Ā.]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
द्रक्ष्यन्ति
दृश् [6. P.]
निपतन्तं
निपत् [1. Ā.]
च
च [ind]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
वानराः
वानर [m]
महामेरुप्रतीकाशं मां द्रक्ष्यध्वं प्लवंगमाः । दिवमावृत्य गच्छन्तं ग्रसमानमिवाम्बरम् ॥
mahāmerupratīkāśaṃ māṃ drakṣyadhvaṃ plavaṃgamāḥ | divamāvṛtya gacchantaṃ grasamānamivāmbaram ||
English Translation
Resembling Mahāmeru, me shall behold, you monkeys, making my way, covering up sky, as if devouring up the heavens. I shall, leaping concentrating my energy, scatter the clouds, shake the I and suck up the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महामेरुप्रतीकाशं
महत् [adj]
महामेरुप्रतीकाशं
मेरु [m]
महामेरुप्रतीकाशं
प्रतीकाश [m]
मां
मद् [pron]
द्रक्ष्यध्वं
दृश् [6. P.]
प्लवंगमाः
प्लवंगम [m]
दिवम्
दिव् [m]
आवृत्य
आवृ [5. Ā.]
गच्छन्तं
गम् [6. Ā.]
ग्रसमानम्
ग्रस् [1. Ā.]
इवाम्बरम्
इव [ind]
इवाम्बरम्
अम्बर [n]
विधमिष्यामि जीमूतान्कम्पयिष्यामि पर्वतान् । सागरं क्षोभयिष्यामि प्लवमानः समाहितः ॥
vidhamiṣyāmi jīmūtānkampayiṣyāmi parvatān | sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi plavamānaḥ samāhitaḥ ||
English Translation
Resembling Mahāmeru, me shall behold, you monkeys, making my way, covering up sky, as if devouring up the heavens. I shall, leaping concentrating my energy, scatter the clouds, shake the I and suck up the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विधमिष्यामि
विधम् [1. P.]
जीमूतान्
जीमूत [mn]
कम्पयिष्यामि
कम्पय् [10. Ā.]
पर्वतान्
पर्वत [mn]
सागरं
सागर [m]
क्षोभयिष्यामि
क्षोभय् [10. Ā.]
प्लवमानः
प्लु [1. P.]
समाहितः
समाहित [adj]
वैनतेयस्य वा शक्तिर्मम वा मारुतस्य वा । ऋते सुपर्णराजानं मारुतं वा महाबलम् । न हि भूतं प्रपश्यामि यो मां प्लुतमनुव्रजेत् ॥
vainateyasya vā śaktirmama vā mārutasya vā | ṛte suparṇarājānaṃ mārutaṃ vā mahābalam | na hi bhūtaṃ prapaśyāmi yo māṃ plutamanuvrajet ||
English Translation
The strength of Vinata's son the Wind-god's, or mine, (surpasses that of every creature). None save the sovereign of birds, or the exceeding mighty Wind, can follow me in flight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वैनतेयस्य
वैनतेय [m]
वा
वा [ind]
शक्तिर्
शक्ति [f]
मम
मद् [pron]
वा
वा [ind]
मारुतस्य
मारुत [m]
वा
वा [ind]
ऋते
ऋते [ind]
सुपर्णराजानं
सुपर्ण [m]
सुपर्णराजानं
राजन् [m]
मारुतं
मारुत [m]
वा
वा [ind]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
भूतं
भू [1. Ā.]
प्रपश्यामि
प्रपश् [4. P.]
यो
यद् [pron]
मां
मद् [pron]
प्लुतम्
प्लु [1. P.]
अनुव्रजेत्
अनुव्रज् [1. Ā.]
निमेषान्तरमात्रेण निरालम्भनमम्बरम् । सहसा निपतिष्यामि घनाद्विद्युदिवोत्थिता ॥
nimeṣāntaramātreṇa nirālambhanamambaram | sahasā nipatiṣyāmi ghanādvidyudivotthitā ||
English Translation
In the twing an eye I shall spread through the unsupported lightning darting from clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निमेषान्तरमात्रेण
निमेष [m]
निमेषान्तरमात्रेण
अन्तर [n]
निमेषान्तरमात्रेण
मात्र [n]
अम्बरम्
अम्बर [n]
सहसा
सहस् [n]
निपतिष्यामि
निपत् [1. Ā.]
घनाद्
घन [mn]
विद्युद्
विद्युत् [fn]
इवोत्थिता
इव [ind]
इवोत्थिता
उत्था [1. Ā.]
भविष्यति हि मे रूपं प्लवमानस्य सागरम् । विष्णोः प्रक्रममाणस्य तदा त्रीन्विक्रमानिव ॥
bhaviṣyati hi me rūpaṃ plavamānasya sāgaram | viṣṇoḥ prakramamāṇasya tadā trīnvikramāniva ||
English Translation
And at the time of leaping over the ocean, my form shall resemble that of the energizing Vişņu, when He had assumed the triune energy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भविष्यति
भू [1. Ā.]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
रूपं
रूप [n]
प्लवमानस्य
प्लु [1. P.]
सागरम्
सागर [m]
विष्णोः
विष्णु [m]
प्रक्रममाणस्य
प्रक्रम् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
त्रीन्
त्रि [nr]
विक्रमान्
विक्रम [m]
इव
इव [ind]
बुद्ध्या चाहं प्रपश्यामि मनश्चेष्टा च मे तथा । अहं द्रक्ष्यामि वैदेहीं प्रमोदध्वं प्लवंगमाः ॥
buddhyā cāhaṃ prapaśyāmi manaśceṣṭā ca me tathā | ahaṃ drakṣyāmi vaidehīṃ pramodadhvaṃ plavaṃgamāḥ ||
English Translation
I perceive through my intelligence, (and my mental motion tallies), that I shall behold Vaidehi. Therefore, you monkeys, rejoice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
चाहं
च [ind]
चाहं
मद् [pron]
प्रपश्यामि
प्रपश् [4. P.]
मनश्चेष्टा
मनस् [n]
मनश्चेष्टा
चेष्टा [f]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
तथा
तथा [ind]
अहं
मद् [pron]
द्रक्ष्यामि
दृश् [6. P.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
प्रमोदध्वं
प्रमुद् [1. P.]
प्लवंगमाः
प्लवंगम [m]
मारुतस्य समो वेगे गरुडस्य समो जवे । अयुतं योजनानां तु गमिष्यामीति मे मतिः ॥
mārutasya samo vege garuḍasya samo jave | ayutaṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmīti me matiḥ ||
English Translation
In vehemence like to Garura, I shall, I conceive, go an Ayuta yojanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मारुतस्य
मारुत [m]
समो
सम [pron]
वेगे
वेग [m]
गरुडस्य
गरुड [m]
समो
सम [pron]
जवे
जव [m]
अयुतं
अयुत [n]
योजनानां
योजन [fn]
तु
तु [ind]
गमिष्यामीति
गम् [6. Ā.]
गमिष्यामीति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
मतिः
मति [f]
वासवस्य सवज्रस्य ब्रह्मणो वा स्वयम्भुवः । विक्रम्य सहसा हस्तादमृतं तदिहानये । लङ्कां वापि समुत्क्षिप्य गच्छेयमिति मे मतिः ॥
vāsavasya savajrasya brahmaṇo vā svayambhuvaḥ | vikramya sahasā hastādamṛtaṃ tadihānaye | laṅkāṃ vāpi samutkṣipya gaccheyamiti me matiḥ ||
English Translation
I can, suddenly summoning energy, bring hither ambrosia from the very grasp of Vāsava or Brahmā himself. I shall leap sheer over Lankā. Even this is my impression.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वासवस्य
वासव [m]
सवज्रस्य
स [ind]
सवज्रस्य
वज्र [mn]
ब्रह्मणो
ब्रह्मन् [m]
वा
वा [ind]
स्वयम्भुवः
स्वयम्भु [m]
विक्रम्य
विक्रम् [1. Ā.]
सहसा
सहस् [n]
हस्ताद्
हस्त [mn]
अमृतं
अमृत [n]
तद्
तद् [pron]
इहानये
इह [ind]
इहानये
आनी [1. Ā.]
लङ्कां
लङ्का [f]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
समुत्क्षिप्य
समुत्क्षिप् [6. P.]
गच्छेयम्
गम् [6. Ā.]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
मतिः
मति [f]
तमेवं वानरश्रेष्ठं गर्जन्तममितौजसं । उवाच परिसंहृष्टो जाम्बवान्हरिसत्तमः ॥
tamevaṃ vānaraśreṣṭhaṃ garjantamamitaujasaṃ | uvāca parisaṃhṛṣṭo jāmbavānharisattamaḥ ||
English Translation
The monkeys looked at him and were amazed, happy to see him roaring and shining in brilliance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
वानरश्रेष्ठं
वानर [m]
वानरश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
गर्जन्तम्
गर्ज् [1. Ā.]
अमितौजसम्
अमित [adj]
अमितौजसम्
ओजस् [n]
उवाच
वच् [2. P.]
परिसंहृष्टो
परिसंहृष् [6. P.]
जाम्बवान्
जाम्बवन्त् [m]
हरिसत्तमः
हरि [m]
हरिसत्तमः
सत्तम [adj]
वीर केसरिणः पुत्र वेगवन्मारुतात्मज । ज्ञातीनां विपुलं शोकस्त्वया तात प्रणाशितः ॥
vīra kesariṇaḥ putra vegavanmārutātmaja | jñātīnāṃ vipulaṃ śokastvayā tāta praṇāśitaḥ ||
English Translation
O hero! O son of Kesari! O offspring of the Wind! the huge sorrow of your kindred has, my child, been destroyed by you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वीर
वीर [m]
केसरिणः
केसरिन् [m]
पुत्र
पुत्र [m]
वेगवन्मारुतात्मज
वेगवत् [adj]
वेगवन्मारुतात्मज
मारुतात्मज [m]
ज्ञातीनां
ज्ञाति [m]
विपुलं
विपुल [adj]
शोकस्त्वया
शोक [m]
शोकस्त्वया
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
प्रणाशितः
प्रणाशय् [10. P.]
तव कल्याणरुचयः कपिमुख्याः समागताः । मङ्गलं कार्यसिद्ध्यर्थं करिष्यन्ति समाहिताः ॥
tava kalyāṇarucayaḥ kapimukhyāḥ samāgatāḥ | maṅgalaṃ kāryasiddhyarthaṃ kariṣyanti samāhitāḥ ||
English Translation
These foremost of monkeys assembled, who wish for your welfare, shall, with intent mind, perform acts tending to your weal,-so that you mayst succeed in your undertaking.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तव
त्वद् [pron]
कल्याणरुचयः
कल्याण [adj]
कल्याणरुचयः
रुचि [adj]
कपिमुख्याः
कपि [m]
कपिमुख्याः
मुख्य [adj]
समागताः
समागम् [6. P.]
मङ्गलं
मङ्गल [n]
कार्यसिद्ध्यर्थं
कार्य [n]
कार्यसिद्ध्यर्थं
सिद्धि [f]
कार्यसिद्ध्यर्थं
अर्थ [mn]
करिष्यन्ति
कृ [2. Ā.]
समाहिताः
समाहित [adj]
ऋषीणां च प्रसादेन कपिवृद्धमतेन च । गुरूणां च प्रसादेन प्लवस्व त्वं महार्णवम् ॥
ṛṣīṇāṃ ca prasādena kapivṛddhamatena ca | gurūṇāṃ ca prasādena plavasva tvaṃ mahārṇavam ||
English Translation
By the grace of the saints, and with the permission of the aged monkeys, and by the blessing of the superiors, do you bound over the mighty main.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषीणां
ऋषि [m]
च
च [ind]
प्रसादेन
प्रसाद [m]
कपिवृद्धमतेन
कपि [m]
कपिवृद्धमतेन
वृद्ध [m]
कपिवृद्धमतेन
मत [n]
च
च [ind]
गुरूणां
गुरु [m]
च
च [ind]
प्रसादेन
प्रसाद [m]
प्लवस्व
प्लु [1. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
महार्णवम्
महत् [adj]
महार्णवम्
अर्णव [mn]
स्थास्यामश्चैकपादेन यावदागमनं तव । त्वद्गतानि च सर्वेषां जीवितानि वनौकसाम् ॥
sthāsyāmaścaikapādena yāvadāgamanaṃ tava | tvadgatāni ca sarveṣāṃ jīvitāni vanaukasām ||
English Translation
Till you return, we shall stay on one leg. The lives of all these rangers of the forest shall go along with you. *i.e. practise austerities on your behalf.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्थास्यामश्चैकपादेन
स्था [1. Ā.]
स्थास्यामश्चैकपादेन
च [ind]
स्थास्यामश्चैकपादेन
एक [pron]
स्थास्यामश्चैकपादेन
पाद [m]
यावदागमनं
यावत् [ind]
यावदागमनं
आगमन [n]
तव
त्वद् [pron]
त्वद्गतानि
त्वद् [pron]
त्वद्गतानि
गम् [6. Ā.]
च
च [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
जीवितानि
जीवित [n]
वनौकसाम्
वनौकस् [m]