तद्दृष्ट्वा सुमहत्कर्म कृतं वानरसत्तमैः । क्रोधमाहारयामास युधि तीव्रमकम्पनः ॥
taddṛṣṭvā sumahatkarma kṛtaṃ vānarasattamaiḥ | krodhamāhārayāmāsa yudhi tīvramakampanaḥ ||
English Translation
And witnessing that mighty exploit of the foremost of the monkeys, Akampana waxed furious with wrath.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सुमहत्
सु [ind]
सुमहत्
महत् [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
कृतं
कृ [2. Ā.]
वानरसत्तमैः
वानर [m]
वानरसत्तमैः
सत्तम [adj]
क्रोधम्
क्रोध [m]
आहारयामास
आहारय् [10. Ā.]
युधि
युध् [f]
तीव्रम्
तीव्र [adj]
अकम्पनः
अकम्पन [m]
क्रोधमूर्छितरूपस्तु ध्नुवन्परमकार्मुकम् । दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यमब्रवीत् ॥
krodhamūrchitarūpastu dhnuvanparamakārmukam | dṛṣṭvā tu karma śatrūṇāṃ sārathiṃ vākyamabravīt ||
English Translation
And transported with passion, he, twanging his mighty bow seeing that feat of his foe, addressed his charioteer saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रोधमूर्छितरूपस्तु
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छितरूपस्तु
मूर्छय् [10. P.]
क्रोधमूर्छितरूपस्तु
रूप [n]
क्रोधमूर्छितरूपस्तु
तु [ind]
धुन्वन्
धू [6. Ā.]
परमकार्मुकम्
परम [adj]
परमकार्मुकम्
कार्मुक [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तु
तु [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
शत्रूणां
शत्रु [m]
सारथिं
सारथि [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तत्रैव तावत्त्वरितं रथं प्रापय सारथे । एतेऽत्र बहवो घ्नन्ति सुबहून्राक्षसान्रणे ॥
tatraiva tāvattvaritaṃ rathaṃ prāpaya sārathe | ete'tra bahavo ghnanti subahūnrākṣasānraṇe ||
English Translation
O charioteer, swiftly conduct you the car to that same place. These powerful ones are slaying innumerable Rākşasas in fight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रैव
तत्र [ind]
तत्रैव
एव [ind]
तावत्
तावत् [ind]
त्वरितं
त्वरितम् [ind]
रथं
रथ [m]
प्रापय
प्रापय् [10. Ā.]
सारथे
सारथि [m]
एते
एतद् [pron]
ऽत्र
अत्र [ind]
बहवो
बहु [adj]
घ्नन्ति
हन् [6. P.]
सुबहून्
सु [ind]
सुबहून्
बहु [adj]
राक्षसान्
राक्षस [m]
रणे
रण [m]
एतेऽत्र बलवन्तो हि भीमकायाश्च वानराः । द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति प्रमुखे मम ॥
ete'tra balavanto hi bhīmakāyāśca vānarāḥ | drumaśailapraharaṇāstiṣṭhanti pramukhe mama ||
English Translation
And all those vigorous monkeys of dreadful deeds stay before me, armed with trees and rocks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
ऽत्र
अत्र [ind]
बलवन्तो
बलवत् [adj]
हि
हि [ind]
भीमकायाश्च
भीम [adj]
भीमकायाश्च
काय [m]
भीमकायाश्च
च [ind]
वानराः
वानर [m]
द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति
द्रुम [m]
द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति
शैल [mn]
द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति
प्रहरण [n]
द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति
स्था [1. Ā.]
प्रमुखे
प्रमुख [adj]
मम
मद् [pron]
एतान्निहन्तुमिच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम् । एतैः प्रमथितं सर्वं दृश्यते राक्षसं बलम् ॥
etānnihantumicchāmi samaraślāghino hyaham | etaiḥ pramathitaṃ sarvaṃ dṛśyate rākṣasaṃ balam ||
English Translation
Those, pluming themselves overmuch on their martial worth, I intended to slay in battle. And all this Rākşasa force appeared to be harassed by these.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतान्निहन्तुम्
एतद् [pron]
एतान्निहन्तुम्
निहन् [2. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
समरश्लाघिनो
समर [mn]
समरश्लाघिनो
श्लाघिन् [adj]
ह्यहम्
हि [ind]
ह्यहम्
मद् [pron]
एतैः
एतद् [pron]
प्रमथितं
प्रमथ् [1. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
राक्षसं
राक्षस [adj]
बलम्
बल [mn]
ततः प्रजविताश्वेन रथेन रथिनां वरः । हरीनभ्यहनत्क्रोधाच्छरजालैरकम्पनः ॥
tataḥ prajavitāśvena rathena rathināṃ varaḥ | harīnabhyahanatkrodhāccharajālairakampanaḥ ||
English Translation
Then on a car drawn by moving steeds, Akampana from a distance attacked the monkeys with showers of arrows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रजविताश्वेन
प्रजवित [adj]
प्रजविताश्वेन
अश्व [m]
रथेन
रथ [m]
रथिनां
रथिन् [m]
वरः
वर [adj]
हरीन्
हरि [m]
अभ्यहनत्
अभिहन् [4. P.]
क्रोधाच्छरजालैर्
क्रोध [m]
क्रोधाच्छरजालैर्
शर [m]
क्रोधाच्छरजालैर्
जाल [n]
अकम्पनः
अकम्पन [m]
न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर्योद्धुमाहवे । अकम्पनशरैर्भग्नाः सर्व एव प्रदुद्रुवुः ॥
na sthātuṃ vānarāḥ śekuḥ kiṃ punaryoddhumāhave | akampanaśarairbhagnāḥ sarva eva pradudruvuḥ ||
English Translation
Thereat the monkeys could not so much as maintain their ground in the field, and how could they fight?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
स्थातुं
स्था [1. Ā.]
वानराः
वानर [m]
शेकुः
शक् [4. P.]
किं
क [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
योद्धुम्
युध् [2. P.]
आहवे
आहव [m]
अकम्पनशरैर्
अकम्पन [m]
अकम्पनशरैर्
शर [m]
भग्नाः
भञ्ज् [4. P.]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
प्रदुद्रुवुः
प्रद्रु [1. Ā.]
तान्मृत्युवशमापन्नानकम्पनवशं गतान् । समीक्ष्य हनुमाञ्ज्ञातीनुपतस्थे महाबलः ॥
tānmṛtyuvaśamāpannānakampanavaśaṃ gatān | samīkṣya hanumāñjñātīnupatasthe mahābalaḥ ||
English Translation
Having observed that Vanaras are fallen under the sway of Akampana and under the sway of death, mighty Hanuman approached Akampana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्मृत्युवशम्
तद् [pron]
तान्मृत्युवशम्
मृत्यु [m]
तान्मृत्युवशम्
वश [m]
आपन्नान्
आपद् [4. P.]
अकम्पनवशं
अकम्पन [m]
अकम्पनवशं
वश [m]
गतान्
गम् [6. Ā.]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
हनुमाञ्
हनुमन्त् [m]
ज्ञातीन्
ज्ञाति [m]
उपतस्थे
उपस्था [1. Ā.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे प्लवगयूथपाः । समेत्य समरे वीराः सहिताः पर्यवारयन् ॥
taṃ mahāplavagaṃ dṛṣṭvā sarve plavagayūthapāḥ | sametya samare vīrāḥ sahitāḥ paryavārayan ||
English Translation
Broken by the arrows of Akampana, they began to fly. and the exceedingly strong Hanumān, seeing his kindred come under the masterdom of Death and follow the course pursued by the shafts of Akampana, advanced (to the conflict). And seeing that mighty monkey, all those heroic prime monkeys together surrounded (Hanumān) in the field.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
महाप्लवगं
महत् [adj]
महाप्लवगं
प्लवग [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
प्लवगयूथपाः
प्लवग [m]
प्लवगयूथपाः
यूथप [m]
समेत्य
समे [2. P.]
समरे
समर [mn]
वीराः
वीर [m]
सहिताः
सहित [adj]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा हरियूथपाः । बभूवुर्बलवन्तो हि बलवन्तमुपाश्रिताः ॥
vyavasthitaṃ hanūmantaṃ te dṛṣṭvā hariyūthapāḥ | babhūvurbalavanto hi balavantamupāśritāḥ ||
English Translation
Those best of monkeys, seeing Hanumán stay, grew strong by relying on that strong one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यवस्थितं
व्यवस्था [1. Ā.]
हनूमन्तं
हनुमन्त् [m]
ते
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
हरियूथपाः
हरि [m]
हरियूथपाः
यूथप [m]
बभूवुर्
भू [1. Ā.]
बलवन्तो
बलवत् [adj]
हि
हि [ind]
बलवन्तम्
बलवत् [adj]
उपाश्रिताः
उपाश्रि [1. Ā.]
अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तमवस्थितम् । महेन्द्र इव धाराभिः शरैरभिववर्ष ह ॥
akampanastu śailābhaṃ hanūmantamavasthitam | mahendra iva dhārābhiḥ śarairabhivavarṣa ha ||
English Translation
And even as the great Indra shower down rain, Akampana showered shafts on Hanuman resembling a mountain-summit in grandeur.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकम्पनस्तु
अकम्पन [m]
अकम्पनस्तु
तु [ind]
शैलाभं
शैल [mn]
शैलाभं
आभ [adj]
हनूमन्तम्
हनुमन्त् [m]
अवस्थितम्
अवस्था [1. Ā.]
महेन्द्र
महत् [adj]
महेन्द्र
इन्द्र [m]
इव
इव [ind]
धाराभिः
धारा [f]
शरैर्
शर [m]
अभिववर्ष
अभिवृष् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
अचिन्तयित्वा बाणौघाञ्शरीरे पतिताञ्शितान् । अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः ॥
acintayitvā bāṇaughāñśarīre patitāñśitān | akampanavadhārthāya mano dadhre mahābalaḥ ||
English Translation
And without casting a thought on the showers of arrows poured on his person, that monkey gifted with exceeding strength, set his heart on compassing the death of Akampana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अचिन्तयित्वा
अचिन्तयित्वा [ind]
बाणौघाञ्
बाण [m]
बाणौघाञ्
ओघ [m]
शरीरे
शरीर [n]
पतिताञ्
पत् [1. Ā.]
शितान्
शा [4. P.]
अकम्पनवधार्थाय
अकम्पन [m]
अकम्पनवधार्थाय
वध [m]
अकम्पनवधार्थाय
अर्थ [mn]
मनो
मनस् [n]
दध्रे
धृ [4. P.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
स प्रहस्य महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः । अभिदुद्राव तद्रक्षः कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥
sa prahasya mahātejā hanūmānmārutātmajaḥ | abhidudrāva tadrakṣaḥ kampayanniva medinīm ||
English Translation
And laughing, that exceedingly energetic offspring of the Wind-god rushed after that Rākşasa, as if making the Earth herself tremble.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
प्रहस्य
प्रहस् [1. Ā.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
हनूमान्मारुतात्मजः
हनुमन्त् [m]
हनूमान्मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
अभिदुद्राव
अभिद्रु [1. Ā.]
तद्
तद् [pron]
रक्षः
रक्षस् [n]
कम्पयन्न्
कम्पय् [10. Ā.]
इव
इव [ind]
मेदिनीम्
मेदिनी [f]
तस्याभिनर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा । बभूव रूपं दुर्धर्षं दीप्तस्येव विभावसोः ॥
tasyābhinardamānasya dīpyamānasya tejasā | babhūva rūpaṃ durdharṣaṃ dīptasyeva vibhāvasoḥ ||
English Translation
The form of that one roaring and flaming up in energy, was irresistible, like to the appearance of a flaming fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याभिनर्दमानस्य
तद् [pron]
तस्याभिनर्दमानस्य
अभिनर्द् [1. Ā.]
दीप्यमानस्य
दीप् [4. P.]
तेजसा
तेजस् [n]
बभूव
भू [1. Ā.]
रूपं
रूप [n]
दुर्धर्षं
दुर्धर्ष [adj]
दीप्तस्येव
दीप् [4. P.]
दीप्तस्येव
इव [ind]
विभावसोः
विभावसु [m]
आत्मानं त्वप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः । शैलमुत्पाटयामास वेगेन हरिपुंगवः ॥
ātmānaṃ tvapraharaṇaṃ jñātvā krodhasamanvitaḥ | śailamutpāṭayāmāsa vegena haripuṃgavaḥ ||
English Translation
And thinking that he was unfurnished with any arms, that foremost of monkeys, waxing wroth, vehemently rooted up a hill.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मानं
आत्मन् [m]
त्वप्रहरणं
तु [ind]
त्वप्रहरणं
अप्रहरण [adj]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
क्रोधसमन्वितः
क्रोध [m]
क्रोधसमन्वितः
समन्वित [adj]
शैलम्
शैल [mn]
उत्पाटयामास
उत्पाटय् [10. P.]
वेगेन
वेग [m]
हरिपुंगवः
हरि [m]
हरिपुंगवः
पुंगव [m]
तं गृहीत्वा महाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः । विनद्य सुमहानादं भ्रामयामास वीर्यवान् ॥
taṃ gṛhītvā mahāśailaṃ pāṇinaikena mārutiḥ | vinadya sumahānādaṃ bhrāmayāmāsa vīryavān ||
English Translation
And taking that huge hill, the Wind-god's son endowed with prowess, sending up a tremendous roar, began to whirl it with a single arm.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
महाशैलं
महत् [adj]
महाशैलं
शैल [mn]
पाणिनैकेन
पाणि [m]
पाणिनैकेन
एक [pron]
मारुतिः
मारुति [m]
विनद्य
विनद् [1. Ā.]
सुमहानादं
सु [ind]
सुमहानादं
महत् [adj]
सुमहानादं
नाद [m]
भ्रामयामास
भ्रामय् [10. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
ततस्तमभिदुद्राव राक्षसेन्द्रमकम्पनम् । यथा हि नमुचिं संख्ये वज्रेणेव पुरंदरः ॥
tatastamabhidudrāva rākṣasendramakampanam | yathā hi namuciṃ saṃkhye vajreṇeva puraṃdaraḥ ||
English Translation
As of yore Purandara had in encounter pursued Namuchi with the thunder-bolt, (Hanuman) pursued that best of RāksasasAkampana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तम्
ततस् [ind]
ततस्तम्
तद् [pron]
अभिदुद्राव
अभिद्रु [1. Ā.]
राक्षसेन्द्रम्
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रम्
इन्द्र [m]
अकम्पनम्
अकम्पन [m]
यथा
यथा [ind]
हि
हि [ind]
नमुचिं
नमुचि [m]
संख्ये
संख्य [n]
वज्रेणेव
वज्र [mn]
वज्रेणेव
इव [ind]
पुरंदरः
पुरंदर [m]
अकम्पनस्तु तद्दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम् । दूरादेव महाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत् ॥
akampanastu taddṛṣṭvā giriśṛṅgaṃ samudyatam | dūrādeva mahābāṇairardhacandrairvyadārayat ||
English Translation
Akampana, seeing that uplifted crag, from a distance cut it off with mighty crescent-shaped shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकम्पनस्तु
अकम्पन [m]
अकम्पनस्तु
तु [ind]
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
गिरिशृङ्गं
गिरि [m]
गिरिशृङ्गं
शृङ्ग [n]
समुद्यतम्
समुद्यम् [1. P.]
दूराद्
दूर [adj]
एव
एव [ind]
महाबाणैर्
महत् [adj]
महाबाणैर्
बाण [m]
अर्धचन्द्रैर्
अर्धचन्द्र [m]
व्यदारयत्
विदारय् [10. Ā.]
तत्पर्वताग्रमाकाशे रक्षोबाणविदारितम् । विकीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनूमान्क्रोधमूर्छितः ॥
tatparvatāgramākāśe rakṣobāṇavidāritam | vikīrṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā hanūmānkrodhamūrchitaḥ ||
English Translation
And finding that mountain top severed by the shafts of the Räksasa and scattered in pieces, Hanumān was seized with a mighty wrath.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
पर्वताग्रम्
पर्वत [mn]
पर्वताग्रम्
अग्र [n]
आकाशे
आकाश [mn]
रक्षोबाणविदारितम्
रक्षस् [n]
रक्षोबाणविदारितम्
बाण [m]
रक्षोबाणविदारितम्
विदारय् [10. Ā.]
विकीर्णं
विकृ [6. Ā.]
पतितं
पत् [1. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
क्रोधमूर्छितः
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छितः
मूर्छय् [10. P.]
सोऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः । तूर्णमुत्पाटयामास महागिरिमिवोच्छ्रितम् ॥
so'śvakarṇaṃ samāsādya roṣadarpānvito hariḥ | tūrṇamutpāṭayāmāsa mahāgirimivocchritam ||
English Translation
That monkey, wrought up with rage and pride, grasping an Aśvakarņa elevated like to a hill, at once uprooted it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽश्वकर्णं
अश्वकर्ण [m]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
रोषदर्पान्वितो
रोष [m]
रोषदर्पान्वितो
दर्प [m]
रोषदर्पान्वितो
अन्वित [adj]
हरिः
हरि [m]
तूर्णम्
तूर्णम् [ind]
उत्पाटयामास
उत्पाटय् [10. P.]
महागिरिम्
महत् [adj]
महागिरिम्
गिरि [m]
इवोच्छ्रितम्
इव [ind]
इवोच्छ्रितम्
उच्छ्रि [1. Ā.]
तं गृहीत्वा महास्कन्धं सोऽश्वकर्णं महाद्युतिः । प्रहस्य परया प्रीत्या भ्रामयामास संयुगे ॥
taṃ gṛhītvā mahāskandhaṃ so'śvakarṇaṃ mahādyutiḥ | prahasya parayā prītyā bhrāmayāmāsa saṃyuge ||
English Translation
And taking that broad-shouldered Asvakarma, that one furnished with high splendour, with great glee whirled it above the ground.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
महास्कन्धं
महत् [adj]
महास्कन्धं
स्कन्ध [m]
सो
तद् [pron]
ऽश्वकर्णं
अश्वकर्ण [m]
महाद्युतिः
महत् [adj]
महाद्युतिः
द्युति [f]
प्रहस्य
प्रहस् [1. Ā.]
परया
पर [pron]
प्रीत्या
प्रीति [f]
भ्रामयामास
भ्रामय् [10. Ā.]
संयुगे
संयुग [n]
प्रधावन्नुरुवेगेन प्रभञ्जंस्तरसा द्रुमान् । हनूमान्परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयत्क्षितिम् ॥
pradhāvannuruvegena prabhañjaṃstarasā drumān | hanūmānparamakruddhaścaraṇairdārayatkṣitim ||
English Translation
Thereat rushing a main vehemently (Akampana) speedily broke the trees. And (seeing this) Hanumān, transported with passion, rived the earth with his kicks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रधावन्न्
प्रधाव् [1. Ā.]
उरुवेगेन
उरु [adj]
उरुवेगेन
वेग [m]
प्रभञ्जंस्तरसा
प्रभञ्ज् [4. P.]
प्रभञ्जंस्तरसा
तरस् [n]
द्रुमान्
द्रुम [m]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
परमक्रुद्धश्चरणैर्
परम [adj]
परमक्रुद्धश्चरणैर्
क्रुध् [4. Ā.]
परमक्रुद्धश्चरणैर्
चरण [mn]
दारयत्
दारय् [10. Ā.]
क्षितिम्
क्षिति [f]
गजांश्च सगजारोहान्सरथान्रथिनस्तथा । जघान हनुमान्धीमान्राक्षसांश्च पदातिकान् ॥
gajāṃśca sagajārohānsarathānrathinastathā | jaghāna hanumāndhīmānrākṣasāṃśca padātikān ||
English Translation
And Hanumān slaughtered elephants, and the riders thereof, and cars with their riders, and dreadful Rākṣasas and footmen.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गजांश्च
गज [m]
गजांश्च
च [ind]
सगजारोहान्
स [ind]
सगजारोहान्
गज [m]
सगजारोहान्
आरोह [mn]
सरथान्
स [ind]
सरथान्
रथ [m]
रथिनस्तथा
रथिन् [adj]
रथिनस्तथा
तथा [ind]
जघान
हन् [6. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
धीमान्
धीमत् [adj]
राक्षसांश्च
राक्षस [m]
राक्षसांश्च
च [ind]
पदातिकान्
पदातिक [m]
तमन्तकमिव क्रुद्धं समरे प्राणहारिणम् । हनूमन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः ॥
tamantakamiva kruddhaṃ samare prāṇahāriṇam | hanūmantamabhiprekṣya rākṣasā vipradudruvuḥ ||
English Translation
Seeing the enraged Hanumān resembling the Finisher armed with trees and destructive, the Rākşasas began to fly fast.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अन्तकम्
अन्तक [m]
इव
इव [ind]
क्रुद्धं
क्रुध् [4. Ā.]
समरे
समर [mn]
प्राणहारिणम्
प्राण [m]
प्राणहारिणम्
हारिन् [adj]
हनूमन्तम्
हनुमन्त् [m]
अभिप्रेक्ष्य
अभिप्रेक्ष् [1. P.]
राक्षसा
राक्षस [m]
विप्रदुद्रुवुः
विप्रद्रु [1. P.]
तमापतन्तं संक्रुद्धं राक्षसानां भयावहम् । ददर्शाकम्पनो वीरश्चुक्रोध च ननाद च ॥
tamāpatantaṃ saṃkruddhaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham | dadarśākampano vīraścukrodha ca nanāda ca ||
English Translation
Seeing that one enraged, terrific to the Rāks asas, the heroic Akampana was agitated greatly and sent up shouts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
संक्रुद्धं
संक्रुध् [4. Ā.]
राक्षसानां
राक्षस [m]
भयावहम्
भय [n]
भयावहम्
आवह [adj]
ददर्शाकम्पनो
दृश् [6. P.]
ददर्शाकम्पनो
अकम्पन [m]
वीरश्चुक्रोध
वीर [m]
वीरश्चुक्रोध
क्रुध् [4. Ā.]
च
च [ind]
ननाद
नद् [1. Ā.]
च
च [ind]
स चतुर्दशभिर्बाणैः शितैर्देहविदारणैः । निर्बिभेद हनूमन्तं महावीर्यमकम्पनः ॥
sa caturdaśabhirbāṇaiḥ śitairdehavidāraṇaiḥ | nirbibheda hanūmantaṃ mahāvīryamakampanaḥ ||
English Translation
Akampana pierced Hanumān endowed with exceeding prowess with four and ten shafts, sharpened and capable of cleaving the bodies of people.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चतुर्दशभिर्
चतुर्दशन् [adj]
बाणैः
बाण [m]
शितैर्
शा [4. P.]
देहविदारणैः
देह [mn]
देहविदारणैः
विदारण [adj]
निर्बिभेद
निर्भिद् [6. P.]
हनूमन्तं
हनुमन्त् [m]
महावीर्यम्
महत् [adj]
महावीर्यम्
वीर्य [n]
अकम्पनः
अकम्पन [m]
स तथा प्रतिविद्धस्तु बह्वीभिः शरवृष्टिभिः । हनूमान्ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान् ॥
sa tathā pratividdhastu bahvībhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ | hanūmāndadṛśe vīraḥ prarūḍha iva sānumān ||
English Translation
And thus covered with iron arrows and whetted darts, that hero Hanumân-looked like a hill covered with trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
प्रतिविद्धस्तु
प्रतिव्यध् [4. Ā.]
प्रतिविद्धस्तु
तु [ind]
शरवृष्टिभिः
शर [m]
शरवृष्टिभिः
वृष्टि [f]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
ददृशे
दृश् [6. P.]
वीरः
वीर [m]
प्ररूढ
प्ररुह् [6. Ā.]
इव
इव [ind]
सानुमान्
सानुमन्त् [m]
ततोऽन्यं वृक्षमुत्पाट्य कृत्वा वेगमनुत्तमम् । शिरस्यभिजघानाशु राक्षसेन्द्रमकम्पनम् ॥
tato'nyaṃ vṛkṣamutpāṭya kṛtvā vegamanuttamam | śirasyabhijaghānāśu rākṣasendramakampanam ||
English Translation
Then uprooting another tree, (Hanuman) summoning up hi best impetuosity, swiftly hit Akampana foremost of Rākşasas-on the head.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽन्यं
अन्य [pron]
वृक्षम्
वृक्ष [m]
उत्पाट्य
उत्पाटय् [10. P.]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
वेगम्
वेग [m]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
शिरस्यभिजघानाशु
शिरस् [n]
शिरस्यभिजघानाशु
अभिहन् [4. P.]
शिरस्यभिजघानाशु
आशु [adj]
राक्षसेन्द्रम्
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रम्
इन्द्र [m]
अकम्पनम्
अकम्पन [m]
स वृक्षेण हतस्तेन सक्रोधेन महात्मना । राक्षसो वानरेन्द्रेण पपात स ममार च ॥
sa vṛkṣeṇa hatastena sakrodhena mahātmanā | rākṣaso vānarendreṇa papāta sa mamāra ca ||
English Translation
And slain with that tree by that high souled monkeys chief wrought up with passion that Raksasas fell down and died.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वृक्षेण
वृक्ष [m]
हतस्तेन
हन् [6. P.]
हतस्तेन
तद् [pron]
सक्रोधेन
स [ind]
सक्रोधेन
क्रोध [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
राक्षसो
राक्षस [m]
वानरेन्द्रेण
वानर [m]
वानरेन्द्रेण
इन्द्र [m]
पपात
पत् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
ममार
मृ [4. Ā.]
च
च [ind]
तं दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रमकम्पनम् । व्यथिता राक्षसाः सर्वे क्षितिकम्प इव द्रुमाः ॥
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ bhūmau rākṣasendramakampanam | vyathitā rākṣasāḥ sarve kṣitikampa iva drumāḥ ||
English Translation
Seeing that foremost of Rākşasas-Akampanaslain (and lying) on the ground, the Raksasa were extremely aggrieved, and (appeared)like trees in an earthquake.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
भूमौ
भूमि [f]
राक्षसेन्द्रम्
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रम्
इन्द्र [m]
अकम्पनम्
अकम्पन [m]
व्यथिता
व्यथ् [1. P.]
राक्षसाः
राक्षस [m]
सर्वे
सर्व [pron]
क्षितिकम्प
क्षिति [f]
क्षितिकम्प
कम्प [m]
इव
इव [ind]
द्रुमाः
द्रुम [m]
त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास्ते पराजिताः । लङ्कामभिययुस्त्रस्ता वानरैस्तैरभिद्रुताः ॥
tyaktapraharaṇāḥ sarve rākṣasāste parājitāḥ | laṅkāmabhiyayustrastā vānaraistairabhidrutāḥ ||
English Translation
And those Rākşasas defeated, leaving their arms behind, made for Lankā in fear, pursued by the monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यक्तप्रहरणाः
त्यज् [1. Ā.]
त्यक्तप्रहरणाः
प्रहरण [n]
सर्वे
सर्व [pron]
राक्षसास्ते
राक्षस [m]
राक्षसास्ते
तद् [pron]
पराजिताः
पराजि [2. P.]
लङ्काम्
लङ्का [f]
अभिययुस्त्रस्ता
अभिया [2. P.]
अभिययुस्त्रस्ता
त्रस् [4. Ā.]
वानरैस्तैर्
वानर [m]
वानरैस्तैर्
तद् [pron]
अभिद्रुताः
अभिद्रु [1. Ā.]
ते मुक्तकेशाः संभ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः । स्रवच्छ्रमजलैरङ्गैः श्वसन्तो विप्रदुद्रुवुः ॥
te muktakeśāḥ saṃbhrāntā bhagnamānāḥ parājitāḥ | sravacchramajalairaṅgaiḥ śvasanto vipradudruvuḥ ||
English Translation
And with their hair flowing loosely, (the Rāks asas), afflicted with affright, and dispirited and beaten, fled fast, with the water of fatigue running down their persons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
मुक्तकेशाः
मुक्तकेश [adj]
संभ्रान्ता
सम्भ्रम् [1. P.]
भग्नमानाः
भञ्ज् [4. P.]
भग्नमानाः
मान [m]
पराजिताः
पराजि [2. P.]
स्रवच्छ्रमजलैर्
स्रु [1. Ā.]
स्रवच्छ्रमजलैर्
श्रमजल [n]
अङ्गैः
अङ्ग [n]
श्वसन्तो
श्वस् [1. Ā.]
विप्रदुद्रुवुः
विप्रद्रु [1. P.]
अन्योन्यं प्रममन्तुस्ते विविशुर्नगरं भयात् । पृष्ठतस्ते सुसंमूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर्मुहुः ॥
anyonyaṃ pramamantuste viviśurnagaraṃ bhayāt | pṛṣṭhataste susaṃmūḍhāḥ prekṣamāṇā muhurmuhuḥ ||
English Translation
And crushing down each other, they entered the city in a panic, momentarily casting their looks behind them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
प्रममन्थुस्ते
प्रमथ् [1. Ā.]
प्रममन्थुस्ते
तद् [pron]
विविशुर्
विश् [4. P.]
नगरं
नगर [mn]
भयात्
भय [n]
पृष्ठतस्ते
पृष्ठतस् [ind]
पृष्ठतस्ते
तद् [pron]
सुसंमूढाः
सु [ind]
सुसंमूढाः
सम्मुह् [4. P.]
प्रेक्षमाणा
प्रेक्ष् [1. P.]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुः
मुहुर् [ind]
तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः । समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तमपूजयन् ॥
teṣu laṅkāṃ praviṣṭeṣu rākṣaseṣu mahābalāḥ | sametya harayaḥ sarve hanūmantamapūjayan ||
English Translation
When the Rákşasas had entered Lankā, the exceedingly mighty monkeys, assembled together, paid homage to Hanuman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषु
तद् [pron]
लङ्कां
लङ्का [f]
प्रविष्टेषु
प्रविश् [4. P.]
राक्षसेषु
राक्षस [m]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
समेत्य
समे [2. P.]
हरयः
हरि [m]
सर्वे
सर्व [pron]
हनूमन्तम्
हनुमन्त् [m]
अपूजयन्
पूजय् [10. Ā.]
सोऽपि प्रहृष्टस्तान्सर्वान्हरीन्संप्रत्यपूजयत् । हनूमान्सत्त्वसंपन्नो यथार्हमनुकूलतः ॥
so'pi prahṛṣṭastānsarvānharīnsaṃpratyapūjayat | hanūmānsattvasaṃpanno yathārhamanukūlataḥ ||
English Translation
And Hanumăn, gifted with strength, honoured the seniors each as he deserved in consideration of his lineage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
प्रहृष्टस्तान्
प्रहृष् [4. Ā.]
प्रहृष्टस्तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
हरीन्
हरि [m]
सम्प्रत्यपूजयत्
सम्प्रतिपूजय् [10. P.]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
सत्त्वसम्पन्नो
सत्त्व [n]
सत्त्वसम्पन्नो
सम्पद् [4. P.]
यथार्हम्
यथार्ह [adj]
अनुकूलतः
अनुकूल [adj]
विनेदुश्च यथा प्राणं हरयो जितकाशिनः । चकर्षुश्च पुनस्तत्र सप्राणानेव राक्षसान् ॥
vineduśca yathā prāṇaṃ harayo jitakāśinaḥ | cakarṣuśca punastatra saprāṇāneva rākṣasān ||
English Translation
The monkeys eager for victory shouted with might and main, and began to drag the Rākşasas with the view of taking their lives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनेदुश्च
विनद् [1. Ā.]
विनेदुश्च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
प्राणं
प्राण [m]
हरयो
हरि [m]
जितकाशिनः
जि [9. P.]
जितकाशिनः
काशिन् [adj]
चकर्षुश्च
कृष् [6. Ā.]
चकर्षुश्च
च [ind]
पुनस्तत्र
पुनर् [ind]
पुनस्तत्र
तत्र [ind]
सप्राणान्
स [ind]
सप्राणान्
प्राण [m]
एव
एव [ind]
राक्षसान्
राक्षस [m]
स वीरशोभामभजन्महाकपिः; समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः । महासुरं भीमममित्रनाशनं; यथैव विष्णुर्बलिनं चमूमुखे ॥
sa vīraśobhāmabhajanmahākapiḥ; sametya rakṣāṃsi nihatya mārutiḥ | mahāsuraṃ bhīmamamitranāśanaṃ; yathaiva viṣṇurbalinaṃ camūmukhe ||
English Translation
Great Vanara, Maruti shone like a triumphant hero and saviour in front of the army, just as Lord Vishnu, the Lord of Devatas shone after killing the foes (demons).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वीरशोभाम्
वीर [m]
वीरशोभाम्
शोभा [f]
अभजन्महाकपिः
भज् [1. Ā.]
अभजन्महाकपिः
महत् [adj]
अभजन्महाकपिः
कपि [m]
समेत्य
समे [2. P.]
रक्षांसि
रक्षस् [n]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
मारुतिः
मारुति [m]
महासुरं
महत् [adj]
महासुरं
असुर [m]
भीमम्
भीम [adj]
अमित्रनाशनं
अमित्र [mf]
अमित्रनाशनं
नाशन [adj]
यथैव
यथा [ind]
यथैव
एव [ind]
विष्णुर्
विष्णु [m]
बलिनं
बलिन् [m]
चमूमुखे
चमू [f]
चमूमुखे
मुख [n]
अपूजयन्देवगणास्तदा कपिं; स्वयं च रामोऽतिबलश्च लक्ष्मणः । तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवंगमा; विभीषणश्चैव महाबलस्तदा ॥
apūjayandevagaṇāstadā kapiṃ; svayaṃ ca rāmo'tibalaśca lakṣmaṇaḥ | tathaiva sugrīvamukhāḥ plavaṃgamā; vibhīṣaṇaścaiva mahābalastadā ||
English Translation
Thereafter Rama with the army of Devatas, Atibala and Lakshmana, in the same way Sugriva, the army chief, so also, Vibheeshana of exceeding might praised Hanuman.॥ इत्यार्षेवाल्मीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेषटपञ्चाशस्सर्गः ॥This is the end of the fifty sixth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपूजयन्
पूजय् [10. Ā.]
देवगणास्तदा
देव [m]
देवगणास्तदा
गण [m]
देवगणास्तदा
तदा [ind]
कपिं
कपि [m]
स्वयं
स्वयम् [ind]
च
च [ind]
रामो
राम [m]
ऽतिबलश्च
अतिबल [adj]
ऽतिबलश्च
च [ind]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
सुग्रीवमुखाः
सुग्रीव [m]
सुग्रीवमुखाः
मुख [n]
प्लवंगमा
प्लवंगम [m]
विभीषणश्चैव
विभीषण [m]
विभीषणश्चैव
च [ind]
विभीषणश्चैव
एव [ind]
महाबलस्तदा
महत् [adj]
महाबलस्तदा
बल [mn]
महाबलस्तदा
तदा [ind]