तेषां सुतुमुलं शब्दं वानराणां तरस्विनाम् । नर्दतां राक्षसैः सार्धं तदा शुश्राव रावणः ॥
teṣāṃ sutumulaṃ śabdaṃ vānarāṇāṃ tarasvinām | nardatāṃ rākṣasaiḥ sārdhaṃ tadā śuśrāva rāvaṇaḥ ||
English Translation
Then Rāvana heard the tumult raised by the highly energetic monkeys roaring in company with the Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
सुतुमुलं
सु [ind]
सुतुमुलं
तुमुल [adj]
शब्दं
शब्द [m]
वानराणां
वानर [m]
तरस्विनाम्
तरस्विन् [adj]
नर्दतां
नर्द् [1. Ā.]
राक्षसैः
राक्षस [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
तदा
तदा [ind]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
रावणः
रावण [m]
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं श्रुत्वा स निनदं भृशम् । सचिवानां ततस्तेषां मध्ये वचनमब्रवीत् ॥
snigdhagambhīranirghoṣaṃ śrutvā sa ninadaṃ bhṛśam | sacivānāṃ tatasteṣāṃ madhye vacanamabravīt ||
English Translation
Hearing that low and solemn noise-that prodigious uproar-Rävaņa said in the midst of his counsellors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं
स्निग्ध [adj]
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं
गम्भीर [adj]
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं
निर्घोष [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
स
तद् [pron]
निनदं
निनद [m]
भृशम्
भृश [adj]
सचिवानां
सचिव [m]
ततस्तेषां
ततस् [ind]
ततस्तेषां
तद् [pron]
मध्ये
मध्य [n]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
यथासौ संप्रहृष्टानां वानराणां समुत्थितः । बहूनां सुमहान्नादो मेघानामिव गर्जताम् ॥
yathāsau saṃprahṛṣṭānāṃ vānarāṇāṃ samutthitaḥ | bahūnāṃ sumahānnādo meghānāmiva garjatām ||
English Translation
From mighty roars that are heard of in innumerous delighted monkeys, resembling the roar of couds, it is evident, beyond a doubt, that there is great rejoicing there. And the salt Ocean is vexed with these thundering noises.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथासौ
यथा [ind]
यथासौ
अदस् [pron]
सम्प्रहृष्टानां
सम्प्रहृष् [6. P.]
वानराणां
वानर [m]
समुत्थितः
समुत्था [1. Ā.]
बहूनां
बहु [adj]
सुमहान्नादो
सु [ind]
सुमहान्नादो
महत् [adj]
सुमहान्नादो
नाद [m]
मेघानाम्
मेघ [m]
इव
इव [ind]
गर्जताम्
गर्ज् [1. Ā.]
व्यक्तं सुमहती प्रीतिरेतेषां नात्र संशयः । तथा हि विपुलैर्नादैश्चुक्षुभे वरुणालयः ॥
vyaktaṃ sumahatī prītireteṣāṃ nātra saṃśayaḥ | tathā hi vipulairnādaiścukṣubhe varuṇālayaḥ ||
English Translation
"Many Vanaras have collected together and roared making loud noises just as thunder rumbling clouds. By that there is no doubt that they are very happy. For that reason, even the wide ocean is agitated."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यक्तं
व्यक्त [adj]
सुमहती
सु [ind]
सुमहती
महत् [adj]
प्रीतिर्
प्रीति [f]
एतेषां
एतद् [pron]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
तथा
तथा [ind]
हि
हि [ind]
विपुलैर्
विपुल [adj]
नादैश्चुक्षुभे
नाद [m]
नादैश्चुक्षुभे
क्षुभ् [1. Ā.]
वरुणालयः
वरुणालय [m]
तौ तु बद्धौ शरैस्तीष्क्णैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । अयं च सुमहान्नादः शङ्कां जनयतीव मे ॥
tau tu baddhau śaraistīṣkṇairbhrātarau rāmalakṣmaṇau | ayaṃ ca sumahānnādaḥ śaṅkāṃ janayatīva me ||
English Translation
The brother-Rama and Laksmana-have been fast bound with sharp shafts, and here this uproar is exciting my alarm.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तौ
तद् [pron]
तु
तु [ind]
बद्धौ
बन्ध् [4. P.]
शरैस्तीक्ष्णैर्
शर [m]
शरैस्तीक्ष्णैर्
तीक्ष्ण [adj]
भ्रातरौ
भ्रातृ [m]
रामलक्ष्मणौ
राम [m]
रामलक्ष्मणौ
लक्ष्मण [m]
अयं
इदम् [pron]
च
च [ind]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
नादः
नाद [m]
शङ्कां
शङ्का [f]
जनयतीव
जनय् [10. Ā.]
जनयतीव
इव [ind]
मे
मद् [pron]
एतत्तु वचनं चोक्त्वा मन्त्रिणो राक्षसेश्वरः । उवाच नैरृतांस्तत्र समीपपरिवर्तिनः ॥
etattu vacanaṃ coktvā mantriṇo rākṣaseśvaraḥ | uvāca nairṛtāṃstatra samīpaparivartinaḥ ||
English Translation
Having spoken thus to his ministers, the lord of the Rākşasas addressed the Naiſtas present there, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
चोक्त्वा
च [ind]
चोक्त्वा
वच् [2. P.]
मन्त्रिणो
मन्त्रिन् [m]
राक्षसेश्वरः
राक्षसेश्वर [m]
उवाच
वच् [2. P.]
नैरृतांस्तत्र
नैरृत [m]
नैरृतांस्तत्र
तत्र [ind]
समीपपरिवर्तिनः
समीप [n]
समीपपरिवर्तिनः
परिवर्तिन् [adj]
ज्ञायतां तूर्णमेतषां सर्वेषां वनचारिणाम् । शोककाले समुत्पन्ने हर्षकारणमुत्थितम् ॥
jñāyatāṃ tūrṇametaṣāṃ sarveṣāṃ vanacāriṇām | śokakāle samutpanne harṣakāraṇamutthitam ||
English Translation
Do you speedily acquaint yourselves with the cause of rejoicing that has arisen of these monkeys on this mournful occasion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञायतां
ज्ञा [4. Ā.]
तूर्णम्
तूर्णम् [ind]
एतेषां
एतद् [pron]
सर्वेषां
सर्व [pron]
वनचारिणाम्
वन [n]
वनचारिणाम्
चारिन् [adj]
शोककाले
शोक [m]
शोककाले
काल [m]
समुत्पन्ने
समुत्पद् [4. P.]
हर्षकारणम्
हर्ष [m]
हर्षकारणम्
कारण [n]
उत्थितम्
उत्था [1. Ā.]
तथोक्तास्तेन संभ्रान्ताः प्राकारमधिरुह्य ते । ददृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना ॥
tathoktāstena saṃbhrāntāḥ prākāramadhiruhya te | dadṛśuḥ pālitāṃ senāṃ sugrīveṇa mahātmanā ||
English Translation
Thus accosted, they hurriedly mounting up on the wall, surveyed the forces maintained by the high-souled Sugrīva as well as those exalted ones-Raghu's sons-emancipated from their terrific arrowy fetters and arisen (now).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथोक्तास्तेन
तथा [ind]
तथोक्तास्तेन
वच् [2. P.]
तथोक्तास्तेन
तद् [pron]
संभ्रान्ताः
सम्भ्रम् [1. P.]
प्राकारम्
प्राकार [m]
अधिरुह्य
अधिरुह् [1. Ā.]
ते
तद् [pron]
ददृशुः
दृश् [6. P.]
पालितां
पालय् [10. Ā.]
सेनां
सेना [f]
सुग्रीवेण
सुग्रीव [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
तौ च मुक्तौ सुघोरेण शरबन्धेन राघवौ । समुत्थितौ महाभागौ विषेदुः प्रेक्ष्य राक्षसाः ॥
tau ca muktau sughoreṇa śarabandhena rāghavau | samutthitau mahābhāgau viṣeduḥ prekṣya rākṣasāḥ ||
English Translation
Ravana having said so, the bewildered Rakshasas scaling the boundary wall beheld the army protected by great Sugriva and the prosperous Raghavas relieved from arrows and happy, he became worried.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तौ
तद् [pron]
च
च [ind]
मुक्तौ
मुच् [6. Ā.]
सुघोरेण
सु [ind]
सुघोरेण
घोर [adj]
शरबन्धेन
शर [m]
शरबन्धेन
बन्ध [m]
राघवौ
राघव [m]
समुत्थितौ
समुत्था [1. Ā.]
महाभागौ
महाभाग [adj]
विषेदुः
विषद् [1. Ā.]
प्रेक्ष्य
प्रेक्ष् [1. P.]
राक्षसाः
राक्षस [m]
संत्रस्तहृदया सर्वे प्राकारादवरुह्य ते । विषण्णवदनाः सर्वे राक्षसेन्द्रमुपस्थिताः ॥
saṃtrastahṛdayā sarve prākārādavaruhya te | viṣaṇṇavadanāḥ sarve rākṣasendramupasthitāḥ ||
English Translation
Thereat, with their hearts wrought up, grimvisaged Rākşasas descending from the wall appeared before the Rākşasa-lord with pale faces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संत्रस्तहृदयाः
संत्रस् [4. P.]
संत्रस्तहृदयाः
हृदय [n]
सर्वे
सर्व [pron]
प्राकाराद्
प्राकार [m]
अवरुह्य
अवरुह् [1. Ā.]
ते
तद् [pron]
विषण्णवदनाः
विषद् [1. Ā.]
विषण्णवदनाः
वदन [n]
सर्वे
सर्व [pron]
राक्षसेन्द्रम्
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रम्
इन्द्र [m]
उपस्थिताः
उपस्था [1. Ā.]
तदप्रियं दीनमुखा रावणस्य निशाचराः । कृत्स्नं निवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ॥
tadapriyaṃ dīnamukhā rāvaṇasya niśācarāḥ | kṛtsnaṃ nivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ ||
English Translation
Then with woe-begone faces, those Raksasas, skilled in speech, faithfully informed Rāvana in full of that unfortunate circumstance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अप्रियं
अप्रिय [adj]
दीनमुखा
दीन [adj]
दीनमुखा
मुख [n]
रावणस्य
रावण [m]
निशाचराः
निशाचर [m]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
निवेदयामासुर्
निवेदय् [10. Ā.]
यथावद्
यथावत् [ind]
वाक्यकोविदाः
वाक्य [n]
वाक्यकोविदाः
कोविद [adj]
यौ ताविन्द्रजिता युद्धे भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । निबद्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ ॥
yau tāvindrajitā yuddhe bhrātarau rāmalakṣmaṇau | nibaddhau śarabandhena niṣprakampabhujau kṛtau ||
English Translation
Those brothers-Rāma and Lakşmaņa-who had in battle been bound up in arrowy fetters by Indrajit, and whose arms lay moveless, having been emancipated from the arrowy bonds, are seen in the field of battle; and those ones like to the foremost of elephants in strength, seem like elephants that have snapped their fetters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यौ
यद् [pron]
ताविन्द्रजिता
तद् [pron]
ताविन्द्रजिता
इन्द्रजित् [m]
युद्धे
युद्ध [n]
भ्रातरौ
भ्रातृ [m]
रामलक्ष्मणौ
राम [m]
रामलक्ष्मणौ
लक्ष्मण [m]
निबद्धौ
निबन्ध् [9. Ā.]
शरबन्धेन
शर [m]
शरबन्धेन
बन्ध [m]
निष्प्रकम्पभुजौ
निष्प्रकम्प [adj]
निष्प्रकम्पभुजौ
भुज [m]
कृतौ
कृ [2. Ā.]
विमुक्तौ शरबन्धेन तौ दृश्येते रणाजिरे । पाशानिव गजौ छित्त्वा गजेन्द्रसमविक्रमौ ॥
vimuktau śarabandhena tau dṛśyete raṇājire | pāśāniva gajau chittvā gajendrasamavikramau ||
English Translation
Those brothers-Rāma and Lakşmaņa-who had in battle been bound up in arrowy fetters by Indrajit, and whose arms lay moveless, having been emancipated from the arrowy bonds, are seen in the field of battle; and those ones like to the foremost of elephants in strength, seem like elephants that have snapped their fetters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमुक्तौ
विमुच् [6. Ā.]
शरबन्धेन
शर [m]
शरबन्धेन
बन्ध [m]
तौ
तद् [pron]
दृश्येते
दृश् [6. P.]
रणाजिरे
रण [m]
रणाजिरे
अजिर [n]
पाशान्
पाश [m]
इव
इव [ind]
गजौ
गज [m]
छित्त्वा
छिद् [1. P.]
गजेन्द्रसमविक्रमौ
गज [m]
गजेन्द्रसमविक्रमौ
इन्द्र [m]
गजेन्द्रसमविक्रमौ
सम [pron]
गजेन्द्रसमविक्रमौ
विक्रम [m]
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रो महाबलः । चिन्ताशोकसमाक्रान्तो विषण्णवदनोऽब्रवीत् ॥
tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ rākṣasendro mahābalaḥ | cintāśokasamākrānto viṣaṇṇavadano'bravīt ||
English Translation
Hearing those words of theirs, the exceedingly powerful lord of the Raksasas was wrought up with anxiety and anger, and his countenance lost its complexion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वचनं
वचन [n]
तेषां
तद् [pron]
राक्षसेन्द्रो
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रो
इन्द्र [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
चिन्ताशोकसमाक्रान्तो
चिन्ता [f]
चिन्ताशोकसमाक्रान्तो
शोक [m]
चिन्ताशोकसमाक्रान्तो
समाक्रम् [1. P.]
विषण्णवदनो
विषद् [1. Ā.]
विषण्णवदनो
वदन [n]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौ शरैराशीविषोमपैः । अमोघैः सूर्यसंकाशैः प्रमथ्येन्द्रजिता युधि ॥
ghorairdattavarairbaddhau śarairāśīviṣomapaiḥ | amoghaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ pramathyendrajitā yudhi ||
English Translation
Indrajit, having routed them in conflict, had bound them by means of irresistible and terrible arrows, resembling venomous serpents, and like to the Sun himself, which had been conferred on (Indrajit) as boons. But if my enemy having actually been bound by the weapons, can have been liberated, all this strength of mine I see placed in peril.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
घोरैर्
घोर [adj]
दत्तवरैर्
दा [1. Ā.]
दत्तवरैर्
वर [mn]
बद्धौ
बन्ध् [4. P.]
शरैर्
शर [m]
आशीविषोपमैः
आशीविष [m]
आशीविषोपमैः
उपम [adj]
अमोघैः
अमोघ [adj]
सूर्यसंकाशैः
सूर्य [m]
सूर्यसंकाशैः
संकाश [m]
प्रमथ्येन्द्रजिता
प्रमथ् [1. Ā.]
प्रमथ्येन्द्रजिता
इन्द्रजित् [m]
युधि
युध् [f]
तमस्त्रबन्धमासाद्य यदि मुक्तौ रिपू मम । संशयस्थमिदं सर्वमनुपश्याम्यहं बलम् ॥
tamastrabandhamāsādya yadi muktau ripū mama | saṃśayasthamidaṃ sarvamanupaśyāmyahaṃ balam ||
English Translation
Indrajit, having routed them in conflict, had bound them by means of irresistible and terrible arrows, resembling venomous serpents, and like to the Sun himself, which had been conferred on (Indrajit) as boons. But if my enemy having actually been bound by the weapons, can have been liberated, all this strength of mine I see placed in peril.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अस्त्रबन्धम्
अस्त्र [mn]
अस्त्रबन्धम्
बन्ध [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
यदि
यदि [ind]
मुक्तौ
मुच् [6. Ā.]
रिपू
रिपु [m]
मम
मद् [pron]
संशयस्थम्
संशय [m]
संशयस्थम्
स्थ [adj]
इदं
इदम् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
अनुपश्याम्यहं
अनुपश् [4. Ā.]
अनुपश्याम्यहं
मद् [pron]
बलम्
बल [mn]
निष्फलाः खलु संवृत्ताः शरा वासुकितेजसः । आदत्तं यैस्तु संग्रामे रिपूणां मम जीवितम् ॥
niṣphalāḥ khalu saṃvṛttāḥ śarā vāsukitejasaḥ | ādattaṃ yaistu saṃgrāme ripūṇāṃ mama jīvitam ||
English Translation
And those shafts resembling Fire in fierceness, which had in battle deprived my foes of their lives, have forsooth been rendered fruitless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निष्फलाः
निष्फल [adj]
खलु
खलु [ind]
संवृत्ताः
संवृत् [1. Ā.]
शरा
शर [m]
वासुकितेजसः
वासुकि [m]
वासुकितेजसः
तेजस् [n]
आदत्तं
आदा [4. Ā.]
यैस्तु
यद् [pron]
यैस्तु
तु [ind]
संग्रामे
संग्राम [mn]
रिपूणां
रिपु [m]
मम
मद् [pron]
जीवितम्
जीवित [n]
एवमुक्त्वा तु संक्रुद्धो निश्वसन्नुरगो यथा । अब्रवीद्रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राकसं ॥
evamuktvā tu saṃkruddho niśvasannurago yathā | abravīdrakṣasāṃ madhye dhūmrākṣaṃ nāma rākasaṃ ||
English Translation
Having said this in high rage Rāvana, sighing like a serpent, addressed a Raksasa, named Dhūmrākṣa, seated in the midst of the Rākşasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
संक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
निश्वसन्न्
निश्वस् [2. Ā.]
उरगो
उरग [mn]
यथा
यथा [ind]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
रक्षसां
रक्षस् [n]
मध्ये
मध्य [n]
धूम्राक्षं
धूम्राक्ष [m]
नाम
नाम [ind]
राक्षसम्
राक्षस [m]
बलेन महता युक्तो रक्षसां भीमकर्मणाम् । त्वं वधायाभिनिर्याहि रामस्य सह वानरैः ॥
balena mahatā yukto rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām | tvaṃ vadhāyābhiniryāhi rāmasya saha vānaraiḥ ||
English Translation
O you of dreadful prowess, surrounded by a mighty force, do you march forth to compass the destruction of Rāma along with the monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलेन
बल [mn]
महता
महत् [adj]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
रक्षसां
रक्षस् [n]
भीमकर्मणाम्
भीम [adj]
भीमकर्मणाम्
कर्मन् [n]
त्वं
त्वद् [pron]
वधायाभिनिर्याहि
वध [m]
वधायाभिनिर्याहि
अभिनिर्या [2. P.]
रामस्य
राम [m]
सह
सह [ind]
वानरैः
वानर [m]
एवमुक्तस्तु धूम्राक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता । कृत्वा प्रणामं संहृष्टो निर्जगाम नृपालयात् ॥
evamuktastu dhūmrākṣo rākṣasendreṇa dhīmatā | kṛtvā praṇāmaṃ saṃhṛṣṭo nirjagāma nṛpālayāt ||
English Translation
Thus accosted by the intelligent lord of the Raksasas, Dhumraksa, turning about, issued out of the abode of the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
धूम्राक्षो
धूम्राक्ष [m]
राक्षसेन्द्रेण
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रेण
इन्द्र [m]
धीमता
धीमत् [adj]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
प्रणामं
प्रणाम [m]
संहृष्टो
संहृष् [1. Ā.]
निर्जगाम
निर्गम् [6. P.]
नृपालयात्
नृप [m]
नृपालयात्
आलय [mn]
अभिनिष्क्रम्य तद्द्वारं बलाध्यक्षमुवाच ह । त्वरयस्व बलं तूर्णं किं चिरेण युयुत्सतः ॥
abhiniṣkramya taddvāraṃ balādhyakṣamuvāca ha | tvarayasva balaṃ tūrṇaṃ kiṃ cireṇa yuyutsataḥ ||
English Translation
And speedily sallying forth from the gate of (Ravana's residence, he said to the general of the forces, “Do you speedily move off your forces. why should a warrior linger?”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिनिष्क्रम्य
अभिनिष्क्रम् [1. P.]
तद्द्वारं
तद् [pron]
तद्द्वारं
द्वार [n]
बलाध्यक्षम्
बलाध्यक्ष [m]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
त्वरयस्व
त्वरय् [10. Ā.]
बलं
बल [mn]
तूर्णं
तूर्णम् [ind]
किं
क [pron]
चिरेण
चिर [adj]
युयुत्सतः
युयुत्स् [Desid. Ā.]
धूम्राक्षस्य वचः श्रुत्वा बलाध्यक्षो बलानुगः । बलमुद्योजयामास रावणस्याज्ञया द्रुतम् ॥
dhūmrākṣasya vacaḥ śrutvā balādhyakṣo balānugaḥ | balamudyojayāmāsa rāvaṇasyājñayā drutam ||
English Translation
Hearing Dhumraksa's words, the general of the forces, following them, at the command of Rāvaņa forthwith made the army ready.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धूम्राक्षस्य
धूम्राक्ष [m]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
बलाध्यक्षो
बलाध्यक्ष [m]
बलानुगः
बल [mn]
बलानुगः
अनुग [adj]
बलम्
बल [mn]
उद्योजयामास
उद्योजय् [10. P.]
रावणस्याज्ञया
रावण [m]
रावणस्याज्ञया
आज्ञा [f]
द्रुतम्
द्रु [1. Ā.]
ते बद्धघण्टा बलिनो घोररूपा निशाचराः । विनर्दमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् ॥
te baddhaghaṇṭā balino ghorarūpā niśācarāḥ | vinardamānāḥ saṃhṛṣṭā dhūmrākṣaṃ paryavārayan ||
English Translation
And those powerful and dreadful nightrangers, bursting with high spirits, with bells tied to their arms, set up shouts, and surrounded Dhumraksa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
बद्धघण्टा
बन्ध् [4. P.]
बद्धघण्टा
घण्टा [f]
बलिनो
बलिन् [adj]
घोररूपा
घोर [adj]
घोररूपा
रूप [n]
निशाचराः
निशाचर [m]
विनर्दमानाः
विनर्द् [1. Ā.]
संहृष्टा
संहृष् [1. Ā.]
धूम्राक्षं
धूम्राक्ष [m]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
विविधायुधहस्ताश्च शूलमुद्गरपाणयः । गदाभिः पट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ॥
vividhāyudhahastāśca śūlamudgarapāṇayaḥ | gadābhiḥ paṭṭasairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam ||
English Translation
And bearing various weapons in their hands, and wielding darts and clubs, and equipped with maces and bearded darts and rods and iron bludgeons and parighas and bhindipālas and lances and nooses and axes, those terrific Rāks asas sallied out roaring like to clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विविधायुधहस्ताश्च
विविध [adj]
विविधायुधहस्ताश्च
आयुध [mn]
विविधायुधहस्ताश्च
हस्त [mn]
विविधायुधहस्ताश्च
च [ind]
शूलमुद्गरपाणयः
शूल [mn]
शूलमुद्गरपाणयः
मुद्गर [m]
शूलमुद्गरपाणयः
पाणि [m]
गदाभिः
गदा [f]
पट्टसैर्
पट्टिस [n]
दण्डैर्
दण्ड [mn]
आयसैर्
आयस [adj]
मुसलैर्
मुसल [mn]
भृशम्
भृशम् [ind]
परिघैर्भिण्डिपालैश्च भल्लैः प्रासैः परश्वधैः । निर्ययू राक्षसा घोरा नर्दन्तो जलदा यथा ॥
parighairbhiṇḍipālaiśca bhallaiḥ prāsaiḥ paraśvadhaiḥ | niryayū rākṣasā ghorā nardanto jaladā yathā ||
English Translation
And bearing various weapons in their hands, and wielding darts and clubs, and equipped with maces and bearded darts and rods and iron bludgeons and parighas and bhindipālas and lances and nooses and axes, those terrific Rāks asas sallied out roaring like to clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिघैर्
परिघ [m]
भिण्डिपालैश्च
भिन्दिपाल [m]
भिण्डिपालैश्च
च [ind]
भल्लैः
भल्ल [m]
प्रासैः
प्रास [m]
परश्वधैः
परश्वध [m]
निर्ययू
निर्या [2. P.]
राक्षसा
राक्षस [m]
घोरा
घोर [adj]
नर्दन्तो
नर्द् [1. Ā.]
जलदा
जलद [m]
यथा
यथा [ind]
रथैः कवचिनस्त्वन्ये ध्वजैश्च समलंकृतैः । सुवर्णजालविहितैः खरैश्च विविधाननैः ॥
rathaiḥ kavacinastvanye dhvajaiśca samalaṃkṛtaiḥ | suvarṇajālavihitaiḥ kharaiśca vividhānanaiḥ ||
English Translation
And others, accoutred in armour, with cars; adorned with banners; furnished with golden networks, and mules having various faces, and extremely swift steeds, and lusty elephants in rut, tiger-like Naiſtas incapable of being subdued even as tigers-sallied out (thereafter).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथैः
रथ [m]
कवचिनस्त्वन्ये
कवचिन् [adj]
कवचिनस्त्वन्ये
तु [ind]
कवचिनस्त्वन्ये
अन्य [pron]
ध्वजैश्च
ध्वज [mn]
ध्वजैश्च
च [ind]
समलंकृतैः
समलंकृ [8. Ā.]
सुवर्णजालविहितैः
सुवर्ण [n]
सुवर्णजालविहितैः
जाल [n]
सुवर्णजालविहितैः
विधा [3. Ā.]
खरैश्च
खर [m]
खरैश्च
च [ind]
विविधाननैः
विविध [adj]
विविधाननैः
आनन [n]
हयैः परमशीघ्रैश्च गजेन्द्रैश्च मदोत्कटैः । निर्ययू राक्षसव्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः ॥
hayaiḥ paramaśīghraiśca gajendraiśca madotkaṭaiḥ | niryayū rākṣasavyāghrā vyāghrā iva durāsadāḥ ||
English Translation
And others collected together holding shields, fearless like tigers, frightful in appearance, mounted on fast horses, chariots yoked to donkeys of different kinds covered with gold mesh, on maddened elephants Set out.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हयैः
हय [m]
परमशीघ्रैश्च
परम [adj]
परमशीघ्रैश्च
शीघ्र [adj]
परमशीघ्रैश्च
च [ind]
गजेन्द्रैश्च
गज [m]
गजेन्द्रैश्च
इन्द्र [m]
गजेन्द्रैश्च
च [ind]
मदोत्कटैः
मद [m]
मदोत्कटैः
उत्कट [adj]
निर्ययू
निर्या [2. P.]
राक्षसव्याघ्रा
राक्षस [m]
राक्षसव्याघ्रा
व्याघ्र [m]
व्याघ्रा
व्याघ्र [m]
इव
इव [ind]
दुरासदाः
दुरासद [adj]
वृकसिंहमुखैर्युक्तं खरैः कनकभूषणैः । आरुरोह रथं दिव्यं धूम्राक्षः खरनिस्वनः ॥
vṛkasiṃhamukhairyuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ | āruroha rathaṃ divyaṃ dhūmrākṣaḥ kharanisvanaḥ ||
English Translation
Then Dhūmrākṣa himself ascended a superb car, bearing faces of deer and lions decked with gold, and sending forth a loud clatter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृकसिंहमुखैर्
वृक [m]
वृकसिंहमुखैर्
सिंह [m]
वृकसिंहमुखैर्
मुख [n]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
खरैः
खर [m]
कनकभूषणैः
कनक [n]
कनकभूषणैः
भूषण [n]
आरुरोह
आरुह् [6. Ā.]
रथं
रथ [m]
दिव्यं
दिव्य [adj]
धूम्राक्षः
धूम्राक्ष [m]
खरनिस्वनः
खर [adj]
खरनिस्वनः
निस्वन [m]
स निर्यातो महावीर्यो धूम्राक्षो राक्षसैर्वृतः । प्रहसन्पश्चिमद्वारं हनूमान्यत्र यूथपः ॥
sa niryāto mahāvīryo dhūmrākṣo rākṣasairvṛtaḥ | prahasanpaścimadvāraṃ hanūmānyatra yūthapaḥ ||
English Translation
The highly powerful Dhūmrākşa, surrounded by Rākşasas, cheerfully issued out of the Western Entrance, where Hanumān was posted.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
निर्यातो
निर्या [2. P.]
महावीर्यो
महत् [adj]
महावीर्यो
वीर्य [n]
धूम्राक्षो
धूम्राक्ष [m]
राक्षसैर्
राक्षस [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
प्रहसन्
प्रहस् [1. Ā.]
पश्चिमद्वारं
पश्चिम [adj]
पश्चिमद्वारं
द्वार [n]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
यत्र
यत्र [ind]
यूथपः
यूथप [m]
प्रयान्तं तु महाघोरं राक्षसं भीमदर्शनम् । अन्तरिक्षगताः क्रूराः शकुनाः प्रत्यवारयन् ॥
prayāntaṃ tu mahāghoraṃ rākṣasaṃ bhīmadarśanam | antarikṣagatāḥ krūrāḥ śakunāḥ pratyavārayan ||
English Translation
Thereat, fell fowls of the air forbade that exceedingly dreadful Räksasa of a fearful form, as he went out ascending an excellent car joked with mules, and sending sharp sounds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रयान्तं
प्रया [2. Ā.]
तु
तु [ind]
महाघोरं
महत् [adj]
महाघोरं
घोर [adj]
राक्षसं
राक्षस [m]
भीमदर्शनम्
भीम [adj]
भीमदर्शनम्
दर्शन [n]
अन्तरिक्षगताः
अन्तरिक्ष [n]
अन्तरिक्षगताः
गम् [6. Ā.]
क्रूराः
क्रूर [adj]
शकुनाः
शकुन [m]
प्रत्यवारयन्
प्रतिवारय् [10. P.]
रथशीर्षे महाभीमो गृध्रश्च निपपात ह । ध्वजाग्रे ग्रथिताश्चैव निपेतुः कुणपाशनाः ॥
rathaśīrṣe mahābhīmo gṛdhraśca nipapāta ha | dhvajāgre grathitāścaiva nipetuḥ kuṇapāśanāḥ ||
English Translation
And an exceedingly terrific vulture alighted at the crest of the car and forming themselves into lines, vultures began to drop down about the top of the banner. And emitting a frightful cry, (a headless trunk) dropped down before Dhumraksa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथशीर्षे
रथ [m]
रथशीर्षे
शीर्ष [n]
महाभीमो
महत् [adj]
महाभीमो
भीम [adj]
गृध्रश्च
गृध्र [m]
गृध्रश्च
च [ind]
निपपात
निपत् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
ध्वजाग्रे
ध्वज [mn]
ध्वजाग्रे
अग्र [n]
ग्रथिताश्चैव
ग्रन्थ् [1. P.]
ग्रथिताश्चैव
च [ind]
ग्रथिताश्चैव
एव [ind]
निपेतुः
निपत् [1. Ā.]
कुणपाशनाः
कुणप [mn]
कुणपाशनाः
अशन [n]
रुधिरार्द्रो महाञ्श्वेतः कबन्धः पतितो भुवि । विस्वरं चोत्सृजन्नादं धूम्राक्षस्य समीपतः ॥
rudhirārdro mahāñśvetaḥ kabandhaḥ patito bhuvi | visvaraṃ cotsṛjannādaṃ dhūmrākṣasya samīpataḥ ||
English Translation
A trunk of a white bird drenched in blood sounding discordant fell near by Dhumraksha. It appeared like a rain god shedding blood on the ground.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुधिरार्द्रो
रुधिर [n]
रुधिरार्द्रो
आर्द्र [adj]
महाञ्
महत् [adj]
श्वेतः
श्वेत [adj]
कबन्धः
कबन्ध [mn]
पतितो
पत् [1. Ā.]
भुवि
भू [f]
विस्वरं
विस्वर [adj]
चोत्सृजन्नादं
च [ind]
चोत्सृजन्नादं
उत्सृज् [6. Ā.]
चोत्सृजन्नादं
नाद [m]
धूम्राक्षस्य
धूम्राक्ष [m]
समीपतः
समीप [n]
ववर्ष रुधिरं देवः संचचाल च मेदिनी । प्रतिलोमं ववौ वायुर्निर्घातसमनिस्वनः । तिमिरौघावृतास्तत्र दिशश्च न चकाशिरे ॥
vavarṣa rudhiraṃ devaḥ saṃcacāla ca medinī | pratilomaṃ vavau vāyurnirghātasamanisvanaḥ | timiraughāvṛtāstatra diśaśca na cakāśire ||
English Translation
That god* showered down blood; and the earth shook. And the wind blew awry with a sound resembling thunder. And every side, covered with darkness, appeared dim. *Indra-cloud compeller.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ववर्ष
वृष् [6. P.]
रुधिरं
रुधिर [n]
देवः
देव [m]
संचचाल
संचल् [1. Ā.]
च
च [ind]
मेदिनी
मेदिनी [f]
प्रतिलोमं
प्रतिलोम [adj]
ववौ
वा [2. Ā.]
वायुर्
वायु [m]
निर्घातसमनिस्वनः
निर्घात [m]
निर्घातसमनिस्वनः
सम [pron]
निर्घातसमनिस्वनः
निस्वन [m]
तिमिरौघावृतास्तत्र
तिमिर [n]
तिमिरौघावृतास्तत्र
ओघ [m]
तिमिरौघावृतास्तत्र
आवृ [5. Ā.]
तिमिरौघावृतास्तत्र
तत्र [ind]
दिशश्च
दिश् [f]
दिशश्च
च [ind]
न
न [ind]
चकाशिरे
काश् [1. P.]
स तूत्पातांस्ततो दृष्ट्वा राक्षसानां भयावहान् । प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्च धूम्राक्षो व्यथितोऽभवत् ॥
sa tūtpātāṃstato dṛṣṭvā rākṣasānāṃ bhayāvahān | prādurbhūtānsughorāṃśca dhūmrākṣo vyathito'bhavat ||
English Translation
And witnessing those dreadful inauspicious omens at the outset, fraught with fear to the Räkşasas, Dhūmrākṣa was greatly aggrieved; and the Räksaşas marching before him, were stupefied.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तूत्पातांस्ततो
तु [ind]
तूत्पातांस्ततो
उत्पात [m]
तूत्पातांस्ततो
ततस् [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
राक्षसानां
राक्षस [m]
भयावहान्
भय [n]
भयावहान्
आवह [adj]
प्रादुर्भूतान्
प्रादुर्भू [1. P.]
सुघोरांश्च
सु [ind]
सुघोरांश्च
घोर [adj]
सुघोरांश्च
च [ind]
धूम्राक्षो
धूम्राक्ष [m]
व्यथितो
व्यथ् [1. P.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
ततः सुभीमो बहुभिर्निशाचरै;र्वृतोऽभिनिष्क्रम्य रणोत्सुको बली । ददर्श तां राघवबाहुपालितां; समुद्रकल्पां बहुवानरीं चमूम् ॥
tataḥ subhīmo bahubhirniśācarai;rvṛto'bhiniṣkramya raṇotsuko balī | dadarśa tāṃ rāghavabāhupālitāṃ; samudrakalpāṃ bahuvānarīṃ camūm ||
English Translation
Then as that strong and fearful one, eager for encounter, surrounded by in numerable nigh rangers, issued out (of the city), he beheld that monkey-host, protected by the arm of Rāghava, resembling the deep at the time of universal dissolution.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सुभीमो
सु [ind]
सुभीमो
भीम [adj]
बहुभिर्
बहु [adj]
निशाचरैर्
निशाचर [m]
वृतो
वृ [1. Ā.]
ऽभिनिष्क्रम्य
अभिनिष्क्रम् [1. P.]
रणोत्सुको
रण [m]
रणोत्सुको
उत्सुक [adj]
बली
बलिन् [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
तां
तद् [pron]
राघवबाहुपालितां
राघव [m]
राघवबाहुपालितां
बाहु [mf]
राघवबाहुपालितां
पालय् [10. Ā.]
समुद्रकल्पां
समुद्र [m]
समुद्रकल्पां
कल्प [adj]
बहुवानरीं
बहु [adj]
बहुवानरीं
वानर [adj]
चमूम्
चमू [f]