तथा विप्रेक्षमाणस्य वनं पुष्पितपादपम् । विचिन्वतश्च वैदेहीं किंचिच्छेषा निशाभवत् ॥
tathā viprekṣamāṇasya vanaṃ puṣpitapādapam | vicinvataśca vaidehīṃ kiṃciccheṣā niśābhavat ||
English Translation
Beholding the forest filled with flowery trees and desiring to have a full view of her, he, wellnigh, spent the night.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
विप्रेक्षमाणस्य
विप्रेक्ष् [4. P.]
वनं
वन [n]
पुष्पितपादपम्
पुष्पित [adj]
पुष्पितपादपम्
पादप [m]
विचिन्वतश्च
विचि [5. P.]
विचिन्वतश्च
च [ind]
वैदेहीं
वैदेही [f]
किंचिच्छेषा
कश्चित् [pron]
किंचिच्छेषा
शेष [mn]
निशाभवत्
निशा [f]
निशाभवत्
भू [1. Ā.]
षडङ्गवेदविदुषां क्रतुप्रवरयाजिनाम् । शुश्राव ब्रह्मघोषांश्च विरात्रे ब्रह्मरक्षसाम् ॥
ṣaḍaṅgavedaviduṣāṃ kratupravarayājinām | śuśrāva brahmaghoṣāṃśca virātre brahmarakṣasām ||
English Translation
At that late hour of the night, he heard the chantings of the Vedas by the Rákşasas, conversant with the six supplementary parts of the Vedas,* engaged in the performance of sacrificial rites and knowing Brahmā. *Grammar, Prosody, astronomy, pronounciation, the meaning of the unusual terms and the ritual of the Hindu religion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
षडङ्गवेदविदुषां
षष् [adj]
षडङ्गवेदविदुषां
अङ्ग [n]
षडङ्गवेदविदुषां
वेद [m]
षडङ्गवेदविदुषां
विद्वस् [adj]
क्रतुप्रवरयाजिनाम्
क्रतु [m]
क्रतुप्रवरयाजिनाम्
प्रवर [adj]
क्रतुप्रवरयाजिनाम्
याजिन् [adj]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
ब्रह्मघोषांश्च
ब्रह्मघोष [m]
ब्रह्मघोषांश्च
च [ind]
विरात्रे
विरात्र [mn]
ब्रह्मरक्षसाम्
ब्रह्मरक्षस् [n]
अथ मङ्गलवादित्रैः शब्दैः श्रोत्रमनोहरैः । प्राबोध्यत महाबाहुर्दशग्रीवो महाबलः ॥
atha maṅgalavāditraiḥ śabdaiḥ śrotramanoharaiḥ | prābodhyata mahābāhurdaśagrīvo mahābalaḥ ||
English Translation
And thereupon the mighty Ten-headed Rākṣasa, having huge arms, awoke with the sounds of those auspicious instruments, pleasant to ears.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
मङ्गलवादित्रैः
मङ्गल [adj]
मङ्गलवादित्रैः
वादित्र [mn]
शब्दैः
शब्द [m]
श्रोत्रमनोहरैः
श्रोत्र [n]
श्रोत्रमनोहरैः
मनोहर [adj]
प्राबोध्यत
प्रबोधय् [10. Ā.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
दशग्रीवो
दशग्रीव [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
विबुध्य तु यथाकालं राक्षसेन्द्रः प्रतावपान् । स्रस्तमाल्याम्बरधरो वैदेहीमन्वचिन्तयत् ॥
vibudhya tu yathākālaṃ rākṣasendraḥ pratāvapān | srastamālyāmbaradharo vaidehīmanvacintayat ||
English Translation
Awaking, that great and powerful lord of Rākşasas, having his cloth and garlands loosened, began to think of Vaidehi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विबुध्य
विबुध् [4. P.]
तु
तु [ind]
यथाकालं
यथाकाल [m]
राक्षसेन्द्रः
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रः
इन्द्र [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
स्रस्तमाल्याम्बरधरो
स्रंस् [1. P.]
स्रस्तमाल्याम्बरधरो
माल्य [n]
स्रस्तमाल्याम्बरधरो
अम्बर [n]
स्रस्तमाल्याम्बरधरो
धर [adj]
वैदेहीम्
वैदेही [f]
अन्वचिन्तयत्
अनुचिन्तय् [10. Ā.]
भृशं नियुक्तस्तस्यां च मदनेन मदोत्कटः । न स तं राक्षसः कामं शशाकात्मनि गूहितुम् ॥
bhṛśaṃ niyuktastasyāṃ ca madanena madotkaṭaḥ | na sa taṃ rākṣasaḥ kāmaṃ śaśākātmani gūhitum ||
English Translation
That Raksasa, puffed up with pride, was passionately attached to her and so he could not restrain his amour in him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भृशं
भृशम् [ind]
नियुक्तस्तस्यां
नियुज् [7. Ā.]
नियुक्तस्तस्यां
तद् [pron]
च
च [ind]
मदनेन
मदन [mn]
मदोत्कटः
मद [m]
मदोत्कटः
उत्कट [adj]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
राक्षसः
राक्षस [m]
कामं
काम [m]
शशाकात्मनि
शक् [4. P.]
शशाकात्मनि
आत्मन् [m]
गूहितुम्
गुह् [6. P.]
स सर्वाभरणैर्युक्तो बिभ्रच्छ्रियमनुत्तमाम् । तां नगैर्विविधैर्जुष्टां सर्वपुष्पफलोपगैः ॥
sa sarvābharaṇairyukto bibhracchriyamanuttamām | tāṃ nagairvividhairjuṣṭāṃ sarvapuṣpaphalopagaiḥ ||
English Translation
Adorned with all ornaments and glowing with excellent splendour he went through the path filled with trees flourishing with all kinds of flowers and fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
सर्वाभरणैर्
सर्व [pron]
सर्वाभरणैर्
आभरण [n]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
बिभ्रच्छ्रियम्
भृ [1. Ā.]
बिभ्रच्छ्रियम्
श्री [f]
अनुत्तमाम्
अनुत्तम [adj]
तां
तद् [pron]
नगैर्
नग [m]
विविधैर्
विविध [adj]
जुष्टां
जुष् [6. Ā.]
सर्वपुष्पफलोपगैः
सर्व [pron]
सर्वपुष्पफलोपगैः
पुष्प [n]
सर्वपुष्पफलोपगैः
फल [n]
सर्वपुष्पफलोपगैः
उपग [adj]
वृतां पुष्करिणीभिश्च नानापुष्पोपशोभिताम् । सदामदैश्च विहगैर्विचित्रां परमाद्भुताम् ॥
vṛtāṃ puṣkariṇībhiśca nānāpuṣpopaśobhitām | sadāmadaiśca vihagairvicitrāṃ paramādbhutām ||
English Translation
Ponds covered with a variety of beautiful flowers and colourful birds always cheerful looked very wonderful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृतां
वृ [5. Ā.]
पुष्करिणीभिश्च
पुष्करिणी [f]
पुष्करिणीभिश्च
च [ind]
नानापुष्पोपशोभिताम्
नाना [ind]
नानापुष्पोपशोभिताम्
पुष्प [n]
नानापुष्पोपशोभिताम्
उपशोभय् [10. P.]
सदामदैश्च
सदामद [adj]
सदामदैश्च
च [ind]
विहगैर्
विहग [m]
विचित्रां
विचित्र [adj]
परमाद्भुताम्
परम [adj]
परमाद्भुताम्
अद्भुत [adj]
ईहामृगैश्च विविधैश्वृतां दृष्टिमनोहरैः । वीथीः संप्रेक्षमाणश्च मणिकाञ्चनतोरणाः ॥
īhāmṛgaiśca vividhaiśvṛtāṃ dṛṣṭimanoharaiḥ | vīthīḥ saṃprekṣamāṇaśca maṇikāñcanatoraṇāḥ ||
English Translation
Watching the garden filled with trees, gateways ornamented with gold and gems, he entered through the pleasant pathways in the Ashoka garden. There were wonderful wolves and several herds of animals in the garden. Fruits dropped from trees were strewn all over.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईहामृगैश्च
ईहामृग [m]
ईहामृगैश्च
च [ind]
विविधैर्
विविध [adj]
वृतां
वृ [1. Ā.]
दृष्टिमनोहरैः
दृष्टि [f]
दृष्टिमनोहरैः
मनोहर [adj]
वीथीः
वीथि [f]
सम्प्रेक्षमाणश्च
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
सम्प्रेक्षमाणश्च
च [ind]
मणिकाञ्चनतोरणाः
मणि [m]
मणिकाञ्चनतोरणाः
काञ्चन [n]
मणिकाञ्चनतोरणाः
तोरण [mn]
नानामृगगणाकीर्णां फलैः प्रपतितैर्वृताम् । अशोकवनिकामेव प्राविशत्संततद्रुमाम् ॥
nānāmṛgagaṇākīrṇāṃ phalaiḥ prapatitairvṛtām | aśokavanikāmeva prāviśatsaṃtatadrumām ||
English Translation
Watching the garden filled with trees, gateways ornamented with gold and gems, he entered through the pleasant pathways in the Ashoka garden. There were wonderful wolves and several herds of animals in the garden. Fruits dropped from trees were strewn all over.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानामृगगणाकीर्णां
नाना [ind]
नानामृगगणाकीर्णां
मृग [m]
नानामृगगणाकीर्णां
गण [m]
नानामृगगणाकीर्णां
आकृ [6. P.]
फलैः
फल [n]
प्रपतितैर्
प्रपत् [1. Ā.]
वृताम्
वृ [1. Ā.]
अशोकवनिकाम्
अशोक [m]
अशोकवनिकाम्
वनिका [f]
एव
एव [ind]
प्राविशत्
प्रविश् [4. P.]
संततद्रुमाम्
संतत [adj]
संततद्रुमाम्
द्रुम [m]
अङ्गनाशतमात्रं तु तं व्रजन्तमनुव्रजत् । महेन्द्रमिव पौलस्त्यं देवगन्धर्वयोषितः ॥
aṅganāśatamātraṃ tu taṃ vrajantamanuvrajat | mahendramiva paulastyaṃ devagandharvayoṣitaḥ ||
English Translation
And one hundred damsels followed in the train of the son of Pulastya like to the damsels of the celestials and Gandharvas following mahendra. 'Refers to Rāvana, Pulastya being his father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गनाशतमात्रं
अङ्गना [f]
अङ्गनाशतमात्रं
शत [mn]
अङ्गनाशतमात्रं
मात्र [n]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
व्रजन्तम्
व्रज् [1. Ā.]
अनुव्रजत्
अनुव्रज् [1. Ā.]
महेन्द्रम्
महत् [adj]
महेन्द्रम्
इन्द्र [m]
इव
इव [ind]
पौलस्त्यं
पौलस्त्य [m]
देवगन्धर्वयोषितः
देवगन्धर्व [m]
देवगन्धर्वयोषितः
योषित् [f]
दीपिकाः काञ्चनीः काश्चिज्जगृहुस्तत्र योषितः । बालव्यजनहस्ताश्च तालवृन्तानि चापराः ॥
dīpikāḥ kāñcanīḥ kāścijjagṛhustatra yoṣitaḥ | bālavyajanahastāśca tālavṛntāni cāparāḥ ||
English Translation
There among those fair ones, some carried torches with gold handles, chowries and some fans.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीपिकाः
दीपिका [f]
काञ्चनीः
काञ्चन [adj]
काश्चिज्
कश्चित् [pron]
जगृहुस्तत्र
ग्रह् [6. Ā.]
जगृहुस्तत्र
तत्र [ind]
योषितः
योषित् [f]
वालव्यजनहस्ताश्च
वाल [m]
वालव्यजनहस्ताश्च
व्यजन [n]
वालव्यजनहस्ताश्च
हस्त [mn]
वालव्यजनहस्ताश्च
च [ind]
तालवृन्तानि
तालवृन्त [n]
चापराः
च [ind]
चापराः
अपर [pron]
काञ्चनैरपि भृङ्गारैर्जह्रुः सलिलमग्रतः । मण्डलाग्रानसींश्चैव गृह्यान्याः पृष्ठतो ययुः ॥
kāñcanairapi bhṛṅgārairjahruḥ salilamagrataḥ | maṇḍalāgrānasīṃścaiva gṛhyānyāḥ pṛṣṭhato yayuḥ ||
English Translation
Some carrying water in golden jars headed the train while others carrying the golden throne covered with a coverlet followed it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काञ्चनैर्
काञ्चन [adj]
अपि
अपि [ind]
भृङ्गारैर्
भृङ्गार [mn]
जह्रुः
हृ [2. P.]
सलिलम्
सलिल [n]
अग्रतः
अग्रतस् [ind]
मण्डलाग्रान्
मण्डल [mfn]
मण्डलाग्रान्
अग्र [n]
असींश्चैव
असि [m]
असींश्चैव
च [ind]
असींश्चैव
एव [ind]
गृह्यान्याः
ग्रह् [6. Ā.]
गृह्यान्याः
अन्य [pron]
पृष्ठतो
पृष्ठ [n]
ययुः
या [2. Ā.]
काचिद्रत्नमयीं पात्रीं पूर्णां पानस्य भामिनी । दक्षिणा दक्षिणेनैव तदा जग्राह पाणिना ॥
kācidratnamayīṃ pātrīṃ pūrṇāṃ pānasya bhāminī | dakṣiṇā dakṣiṇenaiva tadā jagrāha pāṇinā ||
English Translation
And a favourite damsel carried in her right hand a jewelled drinking bowl filled with wine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काचिद्
कश्चित् [pron]
रत्नमयीं
रत्न [mn]
रत्नमयीं
मय [adj]
पात्रीं
पात्री [f]
पूर्णां
पूर्ण [adj]
पानस्य
पान [n]
भामिनी
भामिनी [f]
दक्षिणा
दक्षिण [adj]
दक्षिणेनैव
दक्षिण [adj]
दक्षिणेनैव
एव [ind]
तदा
तदा [ind]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
पाणिना
पाणि [m]
राजहंसप्रतीकाशं छत्रं पूर्णशशिप्रभम् । सौवर्णदण्डमपरा गृहीत्वा पृष्ठतो ययौ ॥
rājahaṃsapratīkāśaṃ chatraṃ pūrṇaśaśiprabham | sauvarṇadaṇḍamaparā gṛhītvā pṛṣṭhato yayau ||
English Translation
Another carrying the white umbrella having golden ribs resembling the full moon and goose, followed in the train.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजहंसप्रतीकाशं
राजहंस [m]
राजहंसप्रतीकाशं
प्रतीकाश [m]
छत्रं
छत्त्र [n]
पूर्णशशिप्रभम्
पूर्ण [adj]
पूर्णशशिप्रभम्
शशिन् [m]
पूर्णशशिप्रभम्
प्रभा [f]
सौवर्णदण्डम्
सौवर्ण [adj]
सौवर्णदण्डम्
दण्ड [mn]
अपरा
अपर [pron]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
पृष्ठतो
पृष्ठतस् [ind]
ययौ
या [2. Ā.]
निद्रामदपरीताक्ष्यो रावणस्योत्तमस्त्रियः । अनुजग्मुः पतिं वीरं घनं विद्युल्लता इव ॥
nidrāmadaparītākṣyo rāvaṇasyottamastriyaḥ | anujagmuḥ patiṃ vīraṃ ghanaṃ vidyullatā iva ||
English Translation
And in this wise the excellent wives, of Rāvaņa, having their eyes rendered sleepy with sleep and wine, followed their heroic husband like to lightings following the cloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निद्रामदपरीताक्ष्यो
निद्रा [f]
निद्रामदपरीताक्ष्यो
मद [m]
निद्रामदपरीताक्ष्यो
परी [2. Ā.]
निद्रामदपरीताक्ष्यो
अक्ष [adj]
रावणस्योत्तमस्त्रियः
रावण [m]
रावणस्योत्तमस्त्रियः
उत्तम [adj]
रावणस्योत्तमस्त्रियः
स्त्री [f]
अनुजग्मुः
अनुगम् [1. Ā.]
पतिं
पति [m]
वीरं
वीर [m]
घनं
घन [mn]
विद्युल्लता
विद्युत् [fn]
विद्युल्लता
लता [f]
इव
इव [ind]
ततः काञ्चीनिनादं च नूपुराणां च निःस्वनम् । शुश्राव परमस्त्रीणां स कपिर्मारुतात्मजः ॥
tataḥ kāñcīninādaṃ ca nūpurāṇāṃ ca niḥsvanam | śuśrāva paramastrīṇāṃ sa kapirmārutātmajaḥ ||
English Translation
And that monkey, son of Maruta, heard the sound of kāñcīs and nūpuras of those excellent damsels.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
काञ्चीनिनादं
काञ्ची [f]
काञ्चीनिनादं
निनाद [m]
च
च [ind]
नूपुराणां
नूपुर [mn]
च
च [ind]
निःस्वनम्
निःस्वन [m]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
परमस्त्रीणां
परम [adj]
परमस्त्रीणां
स्त्री [f]
स
तद् [pron]
कपिर्
कपि [m]
मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
तं चाप्रतिमकर्माणमचिन्त्यबलपौरुषम् । द्वारदेशमनुप्राप्तं ददर्श हनुमान्कपिः ॥
taṃ cāpratimakarmāṇamacintyabalapauruṣam | dvāradeśamanuprāptaṃ dadarśa hanumānkapiḥ ||
English Translation
And the monkey Hanumān also beheld Rāvana, of extraordinary deeds and of inconceivable prowess and strength, at the gate.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
चाप्रतिमकर्माणम्
च [ind]
चाप्रतिमकर्माणम्
अप्रतिम [adj]
चाप्रतिमकर्माणम्
कर्मन् [n]
अचिन्त्यबलपौरुषम्
अचिन्त्य [adj]
अचिन्त्यबलपौरुषम्
बल [mn]
अचिन्त्यबलपौरुषम्
पौरुष [n]
द्वारदेशम्
द्वार [n]
द्वारदेशम्
देश [m]
अनुप्राप्तं
अनुप्राप् [5. Ā.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
कपिः
कपि [m]
दीपिकाभिरनेकाभिः समन्तादवभासितम् । गन्धतैलावसिक्ताभिर्ध्रियमाणाभिरग्रतः ॥
dīpikābhiranekābhiḥ samantādavabhāsitam | gandhatailāvasiktābhirdhriyamāṇābhiragrataḥ ||
English Translation
His whole body was seen on all sides by the light of the lamps lighted with perfumed oil and carried by the Rākşasīs before.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीपिकाभिर्
दीपिका [f]
अनेकाभिः
अनेक [adj]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
अवभासितम्
अवभासय् [10. P.]
गन्धतैलावसिक्ताभिर्
गन्ध [mn]
गन्धतैलावसिक्ताभिर्
तैल [n]
गन्धतैलावसिक्ताभिर्
अवसिच् [6. P.]
ध्रियमाणाभिर्
धृ [4. P.]
अग्रतः
अग्रतस् [ind]
कामदर्पमदैर्युक्तं जिह्मताम्रायतेक्षणम् । समक्षमिव कन्दर्पमपविद्ध शरासनम् ॥
kāmadarpamadairyuktaṃ jihmatāmrāyatekṣaṇam | samakṣamiva kandarpamapaviddha śarāsanam ||
English Translation
He was inflamed with amour, pride and haughtiness and his expansive eyes were coppery and idle. And he appeared like Cupid himself just appearing in view, leaving behind his bow and arrows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामदर्पमदैर्
काम [m]
कामदर्पमदैर्
दर्प [m]
कामदर्पमदैर्
मद [m]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
जिह्मताम्रायतेक्षणम्
जिह्म [adj]
जिह्मताम्रायतेक्षणम्
ताम्र [adj]
जिह्मताम्रायतेक्षणम्
आयम् [6. P.]
जिह्मताम्रायतेक्षणम्
ईक्षण [n]
समक्षम्
समक्ष [adj]
इव
इव [ind]
कन्दर्पम्
कन्दर्प [m]
अपविद्धशरासनम्
अपव्यध् [4. P.]
अपविद्धशरासनम्
शरासन [mn]
मथितामृतफेनाभमरजो वस्त्रमुत्तमम् । सलीलमनुकर्षन्तं विमुक्तं सक्तमङ्गदे ॥
mathitāmṛtaphenābhamarajo vastramuttamam | salīlamanukarṣantaṃ vimuktaṃ saktamaṅgade ||
English Translation
Holding his excellent robe, covered with flowers, washed, set with jewels and white as the foam of the churned nectar, he placed it in its proper place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मथितामृतफेनाभम्
मथ् [4. Ā.]
मथितामृतफेनाभम्
अमृत [n]
मथितामृतफेनाभम्
फेन [mn]
मथितामृतफेनाभम्
आभ [adj]
अरजो
अरजस् [adj]
वस्त्रम्
वस्त्र [mn]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
सलीलम्
सलील [adj]
अनुकर्षन्तं
अनुकृष् [1. Ā.]
विमुक्तं
विमुच् [6. Ā.]
सक्तम्
सञ्ज् [1. Ā.]
अङ्गदे
अङ्गद [n]
तं पत्रविटपे लीनः पत्रपुष्पघनावृतः । समीपमुपसंक्रान्तं निध्यातुमुपचक्रमे ॥
taṃ patraviṭape līnaḥ patrapuṣpaghanāvṛtaḥ | samīpamupasaṃkrāntaṃ nidhyātumupacakrame ||
English Translation
Hanumăn, hiding himself on the tree, in the midst of many leaves and flowers, tried to recognise him as he approached.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
पत्रविटपे
पत्त्र [mn]
पत्रविटपे
विटप [mn]
लीनः
ली [1. Ā.]
पत्रपुष्पघनावृतः
पत्त्र [mn]
पत्रपुष्पघनावृतः
पुष्प [n]
पत्रपुष्पघनावृतः
घन [adj]
पत्रपुष्पघनावृतः
आवृ [5. Ā.]
समीपम्
समीप [n]
उपसंक्रान्तं
उपसंक्रम् [1. Ā.]
निध्यातुम्
निध्या [4. P.]
उपचक्रमे
उपक्रम् [1. Ā.]
अवेक्षमाणश्च ततो ददर्श कपिकुञ्जरः । रूपयौवनसंपन्ना रावणस्य वरस्त्रियः ॥
avekṣamāṇaśca tato dadarśa kapikuñjaraḥ | rūpayauvanasaṃpannā rāvaṇasya varastriyaḥ ||
English Translation
The leader of the monkeys started gazing at the chief wives of Ravana endowed with youth and beauty৷৷
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवेक्षमाणश्च
अवेक्ष् [1. P.]
अवेक्षमाणश्च
च [ind]
ततो
ततस् [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
कपिकुञ्जरः
कपि [m]
कपिकुञ्जरः
कुञ्जर [m]
रूपयौवनसम्पन्ना
रूप [n]
रूपयौवनसम्पन्ना
यौवन [n]
रूपयौवनसम्पन्ना
सम्पद् [4. P.]
रावणस्य
रावण [m]
वरस्त्रियः
वर [adj]
वरस्त्रियः
स्त्री [f]
ताभिः परिवृतो राजा सुरूपाभिर्महायशाः । तन्मृगद्विजसंघुष्टं प्रविष्टः प्रमदावनम् ॥
tābhiḥ parivṛto rājā surūpābhirmahāyaśāḥ | tanmṛgadvijasaṃghuṣṭaṃ praviṣṭaḥ pramadāvanam ||
English Translation
Beholding him, that foremost of monkeys saw that highly famous king Rāvana, surrounded by his excellently beautiful and youthful wives, enter that forest of enjoyment filled with birds and animals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताभिः
तद् [pron]
परिवृतो
परिवृ [5. Ā.]
राजा
राजन् [m]
सुरूपाभिर्
सुरूप [adj]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
तन्मृगद्विजसंघुष्टं
तद् [pron]
तन्मृगद्विजसंघुष्टं
मृग [m]
तन्मृगद्विजसंघुष्टं
द्विज [m]
तन्मृगद्विजसंघुष्टं
संघुष् [1. Ā.]
प्रविष्टः
प्रविश् [4. P.]
प्रमदावनम्
प्रमदा [f]
प्रमदावनम्
वन [n]
क्षीबो विचित्राभरणः शङ्कुकर्णो महाबलः । तेन विश्रवसः पुत्रः स दृष्टो राक्षसाधिपः ॥
kṣībo vicitrābharaṇaḥ śaṅkukarṇo mahābalaḥ | tena viśravasaḥ putraḥ sa dṛṣṭo rākṣasādhipaḥ ||
English Translation
There was a warder by name Sankukarņa in that forest—highly powerful, wearing various ornaments and addicted to drinking. And by him was seen that lord of Rākşasas—the son of Visrava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षीबो
क्षीब [adj]
विचित्राभरणः
विचित्र [adj]
विचित्राभरणः
आभरण [n]
शङ्कुकर्णो
शङ्कु [m]
शङ्कुकर्णो
कर्ण [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तेन
तद् [pron]
विश्रवसः
विश्रवस् [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
स
तद् [pron]
दृष्टो
दृश् [6. P.]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
वृतः परमनारीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमाः । तं ददर्श महातेजास्तेजोवन्तं महाकपिः ॥
vṛtaḥ paramanārībhistārābhiriva candramāḥ | taṃ dadarśa mahātejāstejovantaṃ mahākapiḥ ||
English Translation
The brilliant vanara looked at the son of Visravas (Ravana), the demon king adorned with wonderful ornaments. He had long tapering ears. He was intoxicated with drink. Encircled by damsels, he was looking like the Moon surrounded by stars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृतः
वृ [1. Ā.]
परमनारीभिस्ताराभिर्
परम [adj]
परमनारीभिस्ताराभिर्
नारी [f]
परमनारीभिस्ताराभिर्
तारा [f]
इव
इव [ind]
चन्द्रमाः
चन्द्रमस् [m]
तं
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
महातेजास्तेजोवन्तं
महत् [adj]
महातेजास्तेजोवन्तं
तेजस् [n]
महातेजास्तेजोवन्तं
तेजोवत् [adj]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
रावणोऽयं महाबाहुरिति संचिन्त्य वानरः । अवप्लुतो महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः ॥
rāvaṇo'yaṃ mahābāhuriti saṃcintya vānaraḥ | avapluto mahātejā hanūmānmārutātmajaḥ ||
English Translation
The brilliant vanara (Hanuman), son of the Windgod recognising the strongarmed Ravana got down a little, saying 'This is truly the strongarmed Ravana.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणो
रावण [m]
ऽयं
इदम् [pron]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
इति
इति [ind]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
वानरः
वानर [m]
अवप्लुतो
अवप्लु [1. Ā.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
हनूमान्मारुतात्मजः
हनुमन्त् [m]
हनूमान्मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
स तथाप्युग्रतेजाः सन्निर्धूतस्तस्य तेजसा । पत्रगुह्यान्तरे सक्तो हनूमान्संवृतोऽभवत् ॥
sa tathāpyugratejāḥ sannirdhūtastasya tejasā | patraguhyāntare sakto hanūmānsaṃvṛto'bhavat ||
English Translation
And effulgent as he was, that highly intelligent monkey hid himself on a branch covered with leaves, being unable to stand before the effulgence of that Rākșasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तथाप्युग्रतेजाः
तथा [ind]
तथाप्युग्रतेजाः
अपि [ind]
तथाप्युग्रतेजाः
उग्र [adj]
तथाप्युग्रतेजाः
तेजस् [n]
सन्निर्धूतस्तस्य
अस् [2. P.]
सन्निर्धूतस्तस्य
निर्धू [5. Ā.]
सन्निर्धूतस्तस्य
तद् [pron]
तेजसा
तेजस् [n]
पत्रगुह्यान्तरे
पत्त्र [mn]
पत्रगुह्यान्तरे
गुह्य [n]
पत्रगुह्यान्तरे
अन्तर [n]
सक्तो
सञ्ज् [1. Ā.]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
संवृतो
संवृ [9. P.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
स तामसितकेशान्तां सुश्रोणीं संहतस्तनीम् । दिदृक्षुरसितापाङ्गीमुपावर्तत रावणः ॥
sa tāmasitakeśāntāṃ suśroṇīṃ saṃhatastanīm | didṛkṣurasitāpāṅgīmupāvartata rāvaṇaḥ ||
English Translation
Rāvana proceeded in that way, being anxious to behold the blue-eyed Sītā, having spacious breast, excellent hips and a lock of black hair.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
ताम्
तद् [pron]
असितकेशान्तां
असित [adj]
असितकेशान्तां
केशान्त [m]
सुश्रोणीं
सुश्रोणी [f]
संहतस्तनीम्
संहन् [2. P.]
संहतस्तनीम्
स्तन [adj]
दिदृक्षुर्
दिदृक्षु [adj]
असितापाङ्गीम्
असितापाङ्ग [adj]
उपावर्तत
उपावृत् [1. Ā.]
रावणः
रावण [m]