नरवानरराजौ तौ स च वायुसुतः कपिः । जाम्बवानृक्षराजश्च राक्षसश्च विभीषणः ॥
naravānararājau tau sa ca vāyusutaḥ kapiḥ | jāmbavānṛkṣarājaśca rākṣasaśca vibhīṣaṇaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नरवानरराजौ
नर [m]
नरवानरराजौ
वानर [m]
नरवानरराजौ
राज [m]
तौ
तद् [pron]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
वायुसुतः
वायुसुत [m]
कपिः
कपि [m]
जाम्बवान्
जाम्बवन्त् [m]
ऋक्षराजश्च
ऋक्ष [m]
ऋक्षराजश्च
राज [m]
ऋक्षराजश्च
च [ind]
राक्षसश्च
राक्षस [m]
राक्षसश्च
च [ind]
विभीषणः
विभीषण [m]
अङ्गदो वालिपुत्रश्च सौमित्रिः शरभः कपिः । सुषेणः सहदायादो मैन्दो द्विविद एव च ॥
aṅgado vāliputraśca saumitriḥ śarabhaḥ kapiḥ | suṣeṇaḥ sahadāyādo maindo dvivida eva ca ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदो
अङ्गद [m]
वालिपुत्रश्च
वालिन् [m]
वालिपुत्रश्च
पुत्र [m]
वालिपुत्रश्च
च [ind]
सौमित्रिः
सौमित्रि [m]
शरभः
शरभ [m]
कपिः
कपि [m]
सुषेणः
सुषेण [m]
सहदायादो
सहदायाद [adj]
मैन्दो
मैन्द [m]
द्विविद
द्विविद [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
गजो गवाक्षो कुमुदो नलोऽथ पनसस्तथा । अमित्रविषयं प्राप्ताः समवेताः समर्थयन् ॥
gajo gavākṣo kumudo nalo'tha panasastathā | amitraviṣayaṃ prāptāḥ samavetāḥ samarthayan ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गजो
गज [m]
गवाक्षः
गवाक्ष [m]
कुमुदो
कुमुद [m]
नलो
नल [m]
ऽथ
अथ [ind]
पनसस्तथा
पनस [m]
पनसस्तथा
तथा [ind]
अमित्रविषयं
अमित्र [mf]
अमित्रविषयं
विषय [mn]
प्राप्ताः
प्राप् [1. P.]
समवेताः
समवे [2. P.]
समर्थयन्
समर्थय् [Denom. Ā.]
इयं सा लक्ष्यते लङ्का पुरी रावणपालिता । सासुरोरगगन्धर्वैरमरैरपि दुर्जया ॥
iyaṃ sā lakṣyate laṅkā purī rāvaṇapālitā | sāsuroragagandharvairamarairapi durjayā ||
English Translation
Yonder is that Lankā ruled by Rāvana, invincible even to the celestials, serpents and Gandharvas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयं
इदम् [pron]
सा
तद् [pron]
लक्ष्यते
लक्षय् [10. Ā.]
लङ्का
लङ्का [f]
पुरी
पुरी [f]
रावणपालिता
रावण [m]
रावणपालिता
पालय् [10. Ā.]
सासुरोरगगन्धर्वैर्
सासुर [adj]
सासुरोरगगन्धर्वैर्
उरग [mn]
सासुरोरगगन्धर्वैर्
गन्धर्व [m]
अमरैर्
अमर [m]
अपि
अपि [ind]
दुर्जया
दुर्जय [adj]
कार्यसिद्धिं पुरस्कृत्य मन्त्रयध्वं विनिर्णये । नित्यं संनिहितो ह्यत्र रावणो राक्षसाधिपः ॥
kāryasiddhiṃ puraskṛtya mantrayadhvaṃ vinirṇaye | nityaṃ saṃnihito hyatra rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||
English Translation
Let us, keeping before us success in the enterprise, consult together for the purpose of arriving at a decision.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कार्यसिद्धिं
कार्य [n]
कार्यसिद्धिं
सिद्धि [f]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
मन्त्रयध्वं
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
विनिर्णये
विनिर्णय [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
संनिहितो
संनिधा [3. Ā.]
ह्यत्र
हि [ind]
ह्यत्र
अत्र [ind]
रावणो
रावण [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
तथा तेषु ब्रुवाणेषु रावणावरजोऽब्रवीत् । वाक्यमग्राम्यपदवत्पुष्कलार्थं विभीषणः ॥
tathā teṣu bruvāṇeṣu rāvaṇāvarajo'bravīt | vākyamagrāmyapadavatpuṣkalārthaṃ vibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
We are here daily nearing Răvaņa, lord of Raksasas. As they were speaking thus, Ravana's younger brother, Vibhīşaņa, said in a pregnant speech free from provinicialism.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
तेषु
तद् [pron]
ब्रुवाणेषु
ब्रू [2. Ā.]
रावणावरजो
रावण [m]
रावणावरजो
अवरज [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अग्राम्यपदवत्
अग्राम्य [adj]
अग्राम्यपदवत्
पद [mn]
अग्राम्यपदवत्
वत् [ind]
पुष्कलार्थं
पुष्कल [adj]
पुष्कलार्थं
अर्थ [mn]
विभीषणः
विभीषण [m]
अनलः शरभश्चैव संपातिः प्रघसस्तथा । गत्वा लङ्कां ममामात्याः पुरीं पुनरिहागताः ॥
analaḥ śarabhaścaiva saṃpātiḥ praghasastathā | gatvā laṅkāṃ mamāmātyāḥ purīṃ punarihāgatāḥ ||
English Translation
Anala, Panasa, Sampāti and Pramāti— all courtiers of mine-having gone up to Lanka, have come back here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनलः
अनल [m]
शरभश्चैव
शरभ [m]
शरभश्चैव
च [ind]
शरभश्चैव
एव [ind]
संपातिः
सम्पाति [m]
प्रघसस्तथा
प्रघस [m]
प्रघसस्तथा
तथा [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
लङ्कां
लङ्का [f]
ममामात्याः
मद् [pron]
ममामात्याः
अमात्य [m]
पुरीं
पुरी [f]
पुनर्
पुनर् [ind]
इहागताः
इह [ind]
इहागताः
आगम् [6. P.]
भूत्वा शकुनयः सर्वे प्रविष्टाश्च रिपोर्बलम् । विधानं विहितं यच्च तद्दृष्ट्वा समुपस्थिताः ॥
bhūtvā śakunayaḥ sarve praviṣṭāśca riporbalam | vidhānaṃ vihitaṃ yacca taddṛṣṭvā samupasthitāḥ ||
English Translation
Wearing the forms of birds, they entered into the hostile forces; and, having seen the measures that had been adopted (by them, have come (back).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूत्वा
भू [1. Ā.]
शकुनयः
शकुनि [m]
सर्वे
सर्व [pron]
प्रविष्टाश्च
प्रविश् [4. P.]
प्रविष्टाश्च
च [ind]
रिपोर्
रिपु [m]
बलम्
बल [mn]
विधानं
विधान [n]
विहितं
विधा [3. Ā.]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
समुपस्थिताः
समुपस्था [1. Ā.]
संविधानं यथाहुस्ते रावणस्य दुरात्मनः । राम तद्ब्रुवतः सर्वं यथातथ्येन मे शृणु ॥
saṃvidhānaṃ yathāhuste rāvaṇasya durātmanaḥ | rāma tadbruvataḥ sarvaṃ yathātathyena me śṛṇu ||
English Translation
O Rāma, hearken to me as I tell you truly anent the provisions which they have related, made by the wicked-minded Ravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संविधानं
संविधान [n]
यथाहुस्ते
यथा [ind]
यथाहुस्ते
अह् [1. P.]
यथाहुस्ते
तद् [pron]
रावणस्य
रावण [m]
दुरात्मनः
दुरात्मन् [adj]
राम
राम [m]
तद्
तद् [pron]
ब्रुवतः
ब्रू [2. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
यथातथ्येन
यथातथ्य [n]
मे
मद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
पूर्वं प्रहस्तः सबलो द्वारमासाद्य तिष्ठति । दक्षिणं च महावीर्यौ महापार्श्वमहोदरौ ॥
pūrvaṃ prahastaḥ sabalo dvāramāsādya tiṣṭhati | dakṣiṇaṃ ca mahāvīryau mahāpārśvamahodarau ||
English Translation
"Powerful Prahasta stands at east gate with army, Mahaparsva and Mahodara of great valour are at the south gate."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
प्रहस्तः
प्रहस्त [m]
सबलो
स [ind]
सबलो
बल [mn]
द्वारम्
द्वार [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
दक्षिणं
दक्षिण [adj]
च
च [ind]
महावीर्यौ
महत् [adj]
महावीर्यौ
वीर्य [n]
महापार्श्वमहोदरौ
महापार्श्व [m]
महापार्श्वमहोदरौ
महोदर [m]
इन्द्रजित्पश्चिमद्वारं राक्षसैर्बहुभिर्वृतः । पट्टसासिधनुष्मद्भिः शूलमुद्गरपाणिभिः ॥
indrajitpaścimadvāraṃ rākṣasairbahubhirvṛtaḥ | paṭṭasāsidhanuṣmadbhiḥ śūlamudgarapāṇibhiḥ ||
English Translation
"Ravana's own son, Indrajith stands at the west gate surrounded by numerous Rakshasas collected together wielding sharp swords, bows, spears, arrows and darts and many kinds of weapons."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रजित्
इन्द्रजित् [m]
पश्चिमद्वारं
पश्चिम [adj]
पश्चिमद्वारं
द्वार [n]
राक्षसैर्
राक्षस [m]
बहुभिर्
बहु [adj]
वृतः
वृ [1. Ā.]
पट्टसासिधनुष्मद्भिः
पट्टिस [n]
पट्टसासिधनुष्मद्भिः
असि [m]
पट्टसासिधनुष्मद्भिः
धनुष्मत् [adj]
शूलमुद्गरपाणिभिः
शूल [mn]
शूलमुद्गरपाणिभिः
मुद्गर [m]
शूलमुद्गरपाणिभिः
पाणि [m]
नानाप्रहरणैः शूरैरावृतो रावणात्मजः । राक्षसानां सहस्रैस्तु बहुभिः शस्त्रपाणिभिः ॥
nānāpraharaṇaiḥ śūrairāvṛto rāvaṇātmajaḥ | rākṣasānāṃ sahasraistu bahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानाप्रहरणैः
नाना [ind]
नानाप्रहरणैः
प्रहरण [n]
शूरैर्
शूर [m]
आवृतो
आवृ [5. Ā.]
रावणात्मजः
रावण [m]
रावणात्मजः
आत्मज [m]
राक्षसानां
राक्षस [m]
सहस्रैस्तु
सहस्र [mn]
सहस्रैस्तु
तु [ind]
बहुभिः
बहु [adj]
शस्त्रपाणिभिः
शस्त्र [n]
शस्त्रपाणिभिः
पाणि [m]
युक्तः परमसंविग्नो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः । उत्तरं नगरद्वारं रावणः स्वयमास्थितः ॥
yuktaḥ paramasaṃvigno rākṣasairbahubhirvṛtaḥ | uttaraṃ nagaradvāraṃ rāvaṇaḥ svayamāsthitaḥ ||
English Translation
And, backed by many thousands of Räkşasas wielding weapons, and accompanied by Rākşasas conversant with counsel, Rāvana himself, his heart agitated to the height, gaurd the Northern gate of the city.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युक्तः
युज् [6. Ā.]
परमसंविग्नो
परम [adj]
परमसंविग्नो
संविज् [6. Ā.]
राक्षसैर्
राक्षस [m]
बहुभिर्
बहु [adj]
वृतः
वृ [1. Ā.]
उत्तरं
उत्तर [adj]
नगरद्वारं
नगर [mn]
नगरद्वारं
द्वार [n]
रावणः
रावण [m]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
विरूपाक्षस्तु महता शूलखड्गधनुष्मता । बलेन राक्षसैः सार्धं मध्यमं गुल्ममास्थितः ॥
virūpākṣastu mahatā śūlakhaḍgadhanuṣmatā | balena rākṣasaiḥ sārdhaṃ madhyamaṃ gulmamāsthitaḥ ||
English Translation
Virüpākṣa with a powerful force accoutred in javelins, clubs and bows, protects the garrison in the centre.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विरूपाक्षस्तु
विरूपाक्ष [m]
विरूपाक्षस्तु
तु [ind]
महता
महत् [adj]
शूलखड्गधनुष्मता
शूल [mn]
शूलखड्गधनुष्मता
खड्ग [mn]
शूलखड्गधनुष्मता
धनुष्मत् [adj]
बलेन
बल [mn]
राक्षसैः
राक्षस [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
मध्यमं
मध्यम [adj]
गुल्मम्
गुल्म [mn]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
एतानेवंविधान्गुल्माँल्लङ्कायां समुदीक्ष्य ते । मामकाः सचिवाः सर्वे शीघ्रं पुनरिहागताः ॥
etānevaṃvidhāngulmām̐llaṅkāyāṃ samudīkṣya te | māmakāḥ sacivāḥ sarve śīghraṃ punarihāgatāḥ ||
English Translation
Having seen these hosts thus disposed in Lankä, my counsellors have speedily come back here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतान्
एतद् [pron]
एवंविधान्
एवंविध [adj]
गुल्मांल्
गुल्म [mn]
लङ्कायां
लङ्का [f]
समुदीक्ष्य
समुदीक्ष् [1. P.]
ते
तद् [pron]
मामकाः
मामक [adj]
सचिवाः
सचिव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
शीघ्रं
शीघ्र [adj]
पुनर्
पुनर् [ind]
इहागताः
इह [ind]
इहागताः
आगम् [6. P.]
गजानां च सहस्रं च रथानामयुतं पुरे । हयानामयुते द्वे च साग्रकोटी च रक्षसाम् ॥
gajānāṃ ca sahasraṃ ca rathānāmayutaṃ pure | hayānāmayute dve ca sāgrakoṭī ca rakṣasām ||
English Translation
There are ten thousand elephants, an Ayuta cars, two of horses, and abouta koti of Raksasas, powerful and strong, and equipped with arms in conflict.* *These are, remarks the commentator, the leader.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गजानां
गज [m]
च
च [ind]
सहस्रं
सहस्र [mn]
च
च [ind]
रथानाम्
रथ [m]
अयुतं
अयुत [n]
पुरे
पुर [n]
हयानाम्
हय [m]
अयुते
अयुत [n]
द्वे
द्वि [nr]
च
च [ind]
साग्रकोटी
साग्र [adj]
साग्रकोटी
कोटि [f]
च
च [ind]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
विक्रान्ता बलवन्तश्च संयुगेष्वाततायिनः । इष्टा राक्षसराजस्य नित्यमेते निशाचराः ॥
vikrāntā balavantaśca saṃyugeṣvātatāyinaḥ | iṣṭā rākṣasarājasya nityamete niśācarāḥ ||
English Translation
These night-rangers are ever the favourites of the Raksasa ruler. And, O kine, a koti of forces accompany each of these Rākşasas in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विक्रान्ता
विक्रम् [1. Ā.]
बलवन्तश्च
बलवत् [adj]
बलवन्तश्च
च [ind]
संयुगेष्वाततायिनः
संयुग [n]
संयुगेष्वाततायिनः
आततायिन् [adj]
इष्टा
इष् [1. P.]
राक्षसराजस्य
राक्षस [m]
राक्षसराजस्य
राज [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
एते
एतद् [pron]
निशाचराः
निशाचर [m]
एकैकस्यात्र युद्धार्थे राक्षसस्य विशां पते । परिवारः सहस्राणां सहस्रमुपतिष्ठते ॥
ekaikasyātra yuddhārthe rākṣasasya viśāṃ pate | parivāraḥ sahasrāṇāṃ sahasramupatiṣṭhate ||
English Translation
These night-rangers are ever the favourites of the Raksasa ruler. And, O kine, a koti of forces accompany each of these Rākşasas in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकैकस्यात्र
एकैक [adj]
एकैकस्यात्र
अत्र [ind]
युद्धार्थे
युद्ध [n]
युद्धार्थे
अर्थ [mn]
राक्षसस्य
राक्षस [m]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
परिवारः
परिवार [m]
सहस्राणां
सहस्र [mn]
सहस्रम्
सहस्र [mn]
उपतिष्ठते
उपस्था [1. Ā.]
एतां प्रवृत्तिं लङ्कायां मन्त्रिप्रोक्तं विभीषणः । रामं कमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत् ॥
etāṃ pravṛttiṃ laṅkāyāṃ mantriproktaṃ vibhīṣaṇaḥ | rāmaṃ kamalapatrākṣamidamuttaramabravīt ||
English Translation
Mighty armed Vibheeshana revealed to Rama all the information that was told to him by ministers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतां
एतद् [pron]
प्रवृत्तिं
प्रवृत्ति [f]
लङ्कायां
लङ्का [f]
मन्त्रिप्रोक्तां
मन्त्रिन् [m]
मन्त्रिप्रोक्तां
प्रवच् [2. P.]
विभीषणः
विभीषण [m]
रामं
राम [m]
कमलपत्राक्षम्
कमल [mn]
कमलपत्राक्षम्
पत्त्र [mn]
कमलपत्राक्षम्
अक्ष [n]
इदम्
इदम् [pron]
उत्तरम्
उत्तर [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
कुबेरं तु यदा राम रावणः प्रत्ययुध्यत । षष्टिः शतसहस्राणि तदा निर्यान्ति राक्षसाः ॥
kuberaṃ tu yadā rāma rāvaṇaḥ pratyayudhyata | ṣaṣṭiḥ śatasahasrāṇi tadā niryānti rākṣasāḥ ||
English Translation
O Răma, when Rāvana battled with Kuvera, sixty lacs of Raksasas marched forth (to meet him). In prowess, energy, vigour, exceeding fortitude, and hauteur, they resembled the wicked-minded Ravana himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुबेरं
कुबेर [m]
तु
तु [ind]
यदा
यदा [ind]
राम
राम [m]
रावणः
रावण [m]
प्रत्ययुध्यत
प्रतियुध् [4. P.]
षष्टिः
षष्टि [f]
शतसहस्राणि
शत [mn]
शतसहस्राणि
सहस्र [mn]
तदा
तदा [ind]
निर्यान्ति
निर्या [2. P.]
राक्षसाः
राक्षस [m]
पराक्रमेण वीर्येण तेजसा सत्त्वगौरवात् । सदृशा योऽत्र दर्पेण रावणस्य दुरात्मनः ॥
parākrameṇa vīryeṇa tejasā sattvagauravāt | sadṛśā yo'tra darpeṇa rāvaṇasya durātmanaḥ ||
English Translation
O Răma, when Rāvana battled with Kuvera, sixty lacs of Raksasas marched forth (to meet him). In prowess, energy, vigour, exceeding fortitude, and hauteur, they resembled the wicked-minded Ravana himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पराक्रमेण
पराक्रम [m]
वीर्येण
वीर्य [n]
तेजसा
तेजस् [n]
सत्त्वगौरवात्
सत्त्व [n]
सत्त्वगौरवात्
गौरव [n]
सदृशा
सदृश [adj]
येऽत्र
यद् [pron]
येऽत्र
अत्र [ind]
दर्पेण
दर्प [m]
रावणस्य
रावण [m]
दुरात्मनः
दुरात्मन् [adj]
अत्र मन्युर्न कर्तव्यो रोषये त्वां न भीषये । समर्थो ह्यसि वीर्येण सुराणामपि निग्रहे ॥
atra manyurna kartavyo roṣaye tvāṃ na bhīṣaye | samartho hyasi vīryeṇa surāṇāmapi nigrahe ||
English Translation
In this matter, you ought not to grow wroth, I only arouse your wrath, and do not endeavour to frighten you. You can subdue even the celestials by your prowess. *i.e. You ought not to be angry with me; for I do not frighten you, but rouse your wrath against Ravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्र
अत्र [ind]
मन्युर्
मन्यु [mf]
न
न [ind]
कर्तव्यो
कृ [2. Ā.]
रोषये
रोषय् [10. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
न
न [ind]
भीषये
भीषय् [Denom. Ā.]
समर्थो
समर्थ [adj]
ह्यसि
हि [ind]
ह्यसि
अस् [2. P.]
वीर्येण
वीर्य [n]
सुराणाम्
सुर [m]
अपि
अपि [ind]
निग्रहे
निग्रह [m]
तद्भवांश्चतुरङ्गेण बलेन महता वृतः । व्यूह्येदं वानरानीकं निर्मथिष्यसि रावणम् ॥
tadbhavāṃścaturaṅgeṇa balena mahatā vṛtaḥ | vyūhyedaṃ vānarānīkaṃ nirmathiṣyasi rāvaṇam ||
English Translation
Therefore you, environed by a mighty army, having arrayed the monkey-forces in order of battle, shall thrash Ravana (in battle)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
भवांश्चतुरङ्गेण
भवत् [adj]
भवांश्चतुरङ्गेण
चतुरङ्ग [adj]
बलेन
बल [mn]
महता
महत् [adj]
वृतः
वृ [1. Ā.]
व्यूह्येदं
व्यूह् [1. Ā.]
व्यूह्येदं
इदम् [pron]
वानरानीकं
वानर [m]
वानरानीकं
अनीक [mn]
निर्मथिष्यसि
निर्मथ् [9. Ā.]
रावणम्
रावण [m]
रावणावरजे वाक्यमेवं ब्रुवति राघवः । शत्रूणां प्रतिघातार्थमिदं वचनमब्रवीत् ॥
rāvaṇāvaraje vākyamevaṃ bruvati rāghavaḥ | śatrūṇāṃ pratighātārthamidaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
When Rāvana's younger brother had spoken thus, Rāghava, said these words with reference to his beating the foe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणावरजे
रावण [m]
रावणावरजे
अवरज [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवति
ब्रू [2. Ā.]
राघवः
राघव [m]
शत्रूणां
शत्रु [m]
प्रतिघातार्थम्
प्रतिघात [m]
प्रतिघातार्थम्
अर्थ [mn]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पूर्वद्वारे तु लङ्काया नीलो वानरपुंगवः । प्रहस्तं प्रतियोद्धा स्याद्वानरैर्बहुभिर्वृतः ॥
pūrvadvāre tu laṅkāyā nīlo vānarapuṃgavaḥ | prahastaṃ pratiyoddhā syādvānarairbahubhirvṛtaḥ ||
English Translation
Let that foremost of monkey, Nila, surrounded to by an immense number of monkeys, cope with Prahasta at the Eastern gate of Lankā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वद्वारे
पूर्व [pron]
पूर्वद्वारे
द्वार [n]
तु
तु [ind]
लङ्काया
लङ्का [f]
नीलो
नील [m]
वानरपुंगवः
वानर [m]
वानरपुंगवः
पुंगव [m]
प्रहस्तं
प्रहस्त [m]
प्रतियोद्धा
प्रतियोद्धृ [m]
स्याद्
अस् [2. P.]
वानरैर्
वानर [m]
बहुभिर्
बहु [adj]
वृतः
वृ [1. Ā.]
अङ्गदो वालिपुत्रस्तु बलेन महता वृतः । दक्षिणे बाधतां द्वारे महापार्श्वमहोदरौ ॥
aṅgado vāliputrastu balena mahatā vṛtaḥ | dakṣiṇe bādhatāṃ dvāre mahāpārśvamahodarau ||
English Translation
And, engirt by a mighty force, let Angada, son of Válī, resist Mahăpărśva and Mahodara at the Southern gate (thereof).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदो
अङ्गद [m]
वालिपुत्रस्तु
वालिन् [m]
वालिपुत्रस्तु
पुत्र [m]
वालिपुत्रस्तु
तु [ind]
बलेन
बल [mn]
महता
महत् [adj]
वृतः
वृ [1. Ā.]
दक्षिणे
दक्षिण [adj]
बाधतां
बाध् [1. P.]
द्वारे
द्वार [n]
महापार्श्वमहोदरौ
महापार्श्व [m]
महापार्श्वमहोदरौ
महोदर [m]
हनूमान्पश्चिमद्वारं निपीड्य पवनात्मजः । प्रविशत्वप्रमेयात्मा बहुभिः कपिभिर्वृतः ॥
hanūmānpaścimadvāraṃ nipīḍya pavanātmajaḥ | praviśatvaprameyātmā bahubhiḥ kapibhirvṛtaḥ ||
English Translation
And let that son of the Wind-god, Hanuman, backed by innumerable monkeys, (beating the host stationed) at the Western gate, find entrance (into the city).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
पश्चिमद्वारं
पश्चिम [adj]
पश्चिमद्वारं
द्वार [n]
निपीड्य
निपीडय् [10. P.]
पवनात्मजः
पवनात्मज [m]
प्रविशत्वप्रमेयात्मा
प्रविश् [4. P.]
प्रविशत्वप्रमेयात्मा
अप्रमेय [adj]
प्रविशत्वप्रमेयात्मा
आत्मन् [m]
बहुभिः
बहु [adj]
कपिभिर्
कपि [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
दैत्यदानवसंघानामृषीणां च महात्मनाम् । विप्रकारप्रियः क्षुद्रो वरदानबलान्वितः ॥
daityadānavasaṃghānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām | viprakārapriyaḥ kṣudro varadānabalānvitaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दैत्यदानवसंघानाम्
दैत्य [m]
दैत्यदानवसंघानाम्
दानव [m]
दैत्यदानवसंघानाम्
संघ [m]
ऋषीणां
ऋषि [m]
च
च [ind]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
विप्रकारप्रियः
विप्रकार [m]
विप्रकारप्रियः
प्रिय [adj]
क्षुद्रो
क्षुद्र [adj]
वरदानबलान्वितः
वर [mn]
वरदानबलान्वितः
दान [n]
वरदानबलान्वितः
बल [mn]
वरदानबलान्वितः
अन्वित [adj]
परिक्रामति यः सर्वाँल्लोकान्संतापयन्प्रजाः । तस्याहं राक्षसेन्द्रस्य स्वयमेव वधे धृतः ॥
parikrāmati yaḥ sarvām̐llokānsaṃtāpayanprajāḥ | tasyāhaṃ rākṣasendrasya svayameva vadhe dhṛtaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिक्रामति
परिक्रम् [6. P.]
यः
यद् [pron]
सर्वांल्
सर्व [pron]
लोकान्
लोक [m]
संतापयन्
संतापय् [10. P.]
प्रजाः
प्रजा [f]
तस्याहं
तद् [pron]
तस्याहं
मद् [pron]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
एव
एव [ind]
वधे
वध [m]
धृतः
धृ [4. P.]
उत्तरं नगरद्वारमहं सौमित्रिणा सह । निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामि सबलो यत्र रावणः ॥
uttaraṃ nagaradvāramahaṃ saumitriṇā saha | nipīḍyābhipravekṣyāmi sabalo yatra rāvaṇaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तरं
उत्तर [adj]
नगरद्वारम्
नगर [mn]
नगरद्वारम्
द्वार [n]
अहं
मद् [pron]
सौमित्रिणा
सौमित्रि [m]
सह
सह [ind]
निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामि
निपीडय् [10. P.]
निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामि
अभिप्रविश् [6. P.]
सबलो
सबल [adj]
यत्र
यत्र [ind]
रावणः
रावण [m]
वानरेन्द्रश्च बलवानृक्षराजश्च जाम्बवान् । राक्षसेन्द्रानुजश्चैव गुल्मे भवतु मध्यमे ॥
vānarendraśca balavānṛkṣarājaśca jāmbavān | rākṣasendrānujaścaiva gulme bhavatu madhyame ||
English Translation
And let the powerful king of monkeys, and the puissant sovereign of bears, and the younger brother of the Raksasa-chief, manage the soldiery posted in the centre.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वानरेन्द्रश्च
वानर [m]
वानरेन्द्रश्च
इन्द्र [m]
वानरेन्द्रश्च
च [ind]
बलवान्
बलवत् [adj]
ऋक्षराजश्च
ऋक्ष [m]
ऋक्षराजश्च
राज [m]
ऋक्षराजश्च
च [ind]
जाम्बवान्
जाम्बवन्त् [m]
राक्षसेन्द्रानुजश्चैव
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रानुजश्चैव
इन्द्र [m]
राक्षसेन्द्रानुजश्चैव
अनुज [m]
राक्षसेन्द्रानुजश्चैव
च [ind]
राक्षसेन्द्रानुजश्चैव
एव [ind]
गुल्मे
गुल्म [mn]
भवतु
भू [1. Ā.]
मध्यमे
मध्यम [adj]
न चैव मानुषं रूपं कार्यं हरिभिराहवे । एषा भवतु नः संज्ञा युद्धेऽस्मिन्वानरे बले ॥
na caiva mānuṣaṃ rūpaṃ kāryaṃ haribhirāhave | eṣā bhavatu naḥ saṃjñā yuddhe'sminvānare bale ||
English Translation
In this battle, the monkeys need not assume the forms of human being. And let this serve for a sign that the monkeys, in order to the recognition of our own forces, appear with their proper monkey-marks. We seven only shall battle with the foe in human shapes, viz.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
मानुषं
मानुष [adj]
रूपं
रूप [n]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
हरिभिर्
हरि [m]
आहवे
आहव [m]
एषा
एतद् [pron]
भवतु
भू [1. Ā.]
नः
मद् [pron]
संज्ञा
संज्ञा [f]
युद्धे
युद्ध [n]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
वानरे
वानर [adj]
बले
बल [mn]
वानरा एव निश्चिह्नं स्वजनेऽस्मिन्भविष्यति । वयं तु मानुषेणैव सप्त योत्स्यामहे परान् ॥
vānarā eva niścihnaṃ svajane'sminbhaviṣyati | vayaṃ tu mānuṣeṇaiva sapta yotsyāmahe parān ||
English Translation
In this battle, the monkeys need not assume the forms of human being. And let this serve for a sign that the monkeys, in order to the recognition of our own forces, appear with their proper monkey-marks. We seven only shall battle with the foe in human shapes, viz.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वानरा
वानर [m]
एव
एव [ind]
नश्चिह्नं
मद् [pron]
नश्चिह्नं
चिह्न [n]
स्वजने
स्व [adj]
स्वजने
जन [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
वयं
मद् [pron]
तु
तु [ind]
मानुषेणैव
मानुष [adj]
मानुषेणैव
एव [ind]
सप्त
सप्तन् [adj]
योत्स्यामहे
युध् [2. P.]
परान्
पर [pron]
अहमेव सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन महौजसा । आत्मना पञ्चमश्चायं सखा मम विभीषणः ॥
ahameva saha bhrātrā lakṣmaṇena mahaujasā | ātmanā pañcamaścāyaṃ sakhā mama vibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
I along with my brother, the exceedingly energetic Lakşmaņa, and my friend Vibhīşaņa counting for the fifth in company with his own following.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
एव
एव [ind]
सह
सह [ind]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
महौजसा
महत् [adj]
महौजसा
ओजस् [n]
आत्मना
आत्मन् [m]
पञ्चमश्चायं
पञ्चम [adj]
पञ्चमश्चायं
च [ind]
पञ्चमश्चायं
इदम् [pron]
सखा
सखि [m]
मम
मद् [pron]
विभीषणः
विभीषण [m]
स रामः कार्यसिद्ध्यर्थमेवमुक्त्वा विभीषणम् । सुवेलारोहणे बुद्धिं चकार मतिमान्मतिम् ॥
sa rāmaḥ kāryasiddhyarthamevamuktvā vibhīṣaṇam | suvelārohaṇe buddhiṃ cakāra matimānmatim ||
English Translation
Having said this to Vibhísaņa for attaining success in the enterprise, that lord, the intelligent Rāma, seeing the sides of Suvela more beautiful (than other places), intended to ascend it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
रामः
राम [m]
कार्यसिद्ध्यर्थम्
कार्य [n]
कार्यसिद्ध्यर्थम्
सिद्धि [f]
कार्यसिद्ध्यर्थम्
अर्थ [mn]
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
विभीषणम्
विभीषण [m]
सुवेलारोहणे
सुवेल [m]
सुवेलारोहणे
आरोहण [n]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
चकार
कृ [2. Ā.]
मतिमान्मतिम्
मतिमत् [adj]
मतिमान्मतिम्
मति [f]
ततस्तु रामो महता बलेन; प्रच्छाद्य सर्वां पृथिवीं महात्मा । प्रहृष्टरूपोऽभिजगाम लङ्कां; कृत्वा मतिं सोऽरिवधे महात्मा ॥
tatastu rāmo mahatā balena; pracchādya sarvāṃ pṛthivīṃ mahātmā | prahṛṣṭarūpo'bhijagāma laṅkāṃ; kṛtvā matiṃ so'rivadhe mahātmā ||
English Translation
Then, environed by a mighty host, the highsouled and magnanimous Rāma, his features mirroring forth high exultation, overshadowing the entire Earth (with his forces), set out for Lankā, determined upon destroying the enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
रामो
राम [m]
महता
महत् [adj]
बलेन
बल [mn]
प्रच्छाद्य
प्रच्छादय् [10. P.]
सर्वां
सर्व [pron]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
महात्मा
महात्मन् [adj]
प्रहृष्टरूपो
प्रहृष् [4. Ā.]
प्रहृष्टरूपो
रूप [n]
ऽभिजगाम
अभिगम् [1. Ā.]
लङ्कां
लङ्का [f]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
मतिं
मति [f]
सो
तद् [pron]
ऽरिवधे
अरि [m]
ऽरिवधे
वध [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]