हनुमानपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः । सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम् ॥
hanumānapi vikrāntaḥ sarvaṃ śuśrāva tattvataḥ | sītāyāstrijaṭāyāśca rākṣasīnāṃ ca tarjanam ||
English Translation
And the powerful Hanumān, heard from the beginning to the end (the bewailings) of Sitā, the story to Trijatā's dream and the threats of the Rākşasīs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
अपि
अपि [ind]
विक्रान्तः
विक्रम् [1. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
सीतायास्त्रिजटायाश्च
सीता [f]
सीतायास्त्रिजटायाश्च
त्रिजटा [f]
सीतायास्त्रिजटायाश्च
च [ind]
राक्षसीनां
राक्षसी [f]
च
च [ind]
तर्जनम्
तर्जन [n]
अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने । ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः ॥
avekṣamāṇastāṃ devīṃ devatāmiva nandane | tato bahuvidhāṃ cintāṃ cintayāmāsa vānaraḥ ||
English Translation
And beholding the worshipful damsel, living in the forest of Asoka, like to a celestial damsel in the garden of Nandana, the monkey-entered in a maze of anxious thoughts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवेक्षमाणस्तां
अवेक्ष् [1. P.]
अवेक्षमाणस्तां
तद् [pron]
देवीं
देवी [f]
देवताम्
देवता [f]
इव
इव [ind]
नन्दने
नन्दन [n]
ततो
ततस् [ind]
बहुविधां
बहुविध [adj]
चिन्तां
चिन्ता [f]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
वानरः
वानर [m]
यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च । दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया ॥
yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūnyayutāni ca | dikṣu sarvāsu mārgante seyamāsāditā mayā ||
English Translation
At length my watchful eyes have seen her, whom have been seeking in vain, the thousands and millions of the monkeys in all directions and quarters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यां
यद् [pron]
कपीनां
कपि [m]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
सुबहून्ययुतानि
सु [ind]
सुबहून्ययुतानि
बहु [adj]
सुबहून्ययुतानि
अयुत [n]
च
च [ind]
दिक्षु
दिश् [f]
सर्वासु
सर्व [pron]
मार्गन्ते
मार्ग् [Denom. Ā.]
सेयम्
तद् [pron]
सेयम्
इदम् [pron]
आसादिता
आसादय् [10. Ā.]
मया
मद् [pron]
चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोः शक्तिमवेक्षिता । गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया ॥
cāreṇa tu suyuktena śatroḥ śaktimavekṣitā | gūḍhena caratā tāvadavekṣitamidaṃ mayā ||
English Translation
Truly have I seen her today, engaged as I have been as a spy to estimate the strength of the enemy and am ranging secretly everywhere. I have seen minutely the city of the Rākşasas, and the strength of Rāvana the lord of Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चारेण
चार [m]
तु
तु [ind]
सुयुक्तेन
सु [ind]
सुयुक्तेन
युक्त [adj]
शत्रोः
शत्रु [m]
शक्तिम्
शक्ति [f]
अवेक्षता
अवेक्ष् [1. P.]
गूढेन
गुह् [6. P.]
चरता
चर् [1. Ā.]
तावद्
तावत् [ind]
अवेक्षितम्
अवेक्ष् [1. P.]
इदं
इदम् [pron]
मया
मद् [pron]
राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयमवेक्षिता । राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च ॥
rākṣasānāṃ viśeṣaśca purī ceyamavekṣitā | rākṣasādhipaterasya prabhāvo rāvaṇasya ca ||
English Translation
Truly have I seen her today, engaged as I have been as a spy to estimate the strength of the enemy and am ranging secretly everywhere. I have seen minutely the city of the Rākşasas, and the strength of Rāvana the lord of Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसानां
राक्षस [m]
विशेषश्च
विशेष [m]
विशेषश्च
च [ind]
पुरी
पुरी [f]
चेयम्
च [ind]
चेयम्
इदम् [pron]
अवेक्षिता
अवेक्ष् [1. P.]
राक्षसाधिपतेर्
राक्षस [m]
राक्षसाधिपतेर्
अधिपति [m]
अस्य
इदम् [pron]
प्रभावो
प्रभाव [m]
रावणस्य
रावण [m]
च
च [ind]
युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः । समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम् ॥
yuktaṃ tasyāprameyasya sarvasattvadayāvataḥ | samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanakāṅkṣiṇīm ||
English Translation
It now remains to console the spouse of Rāma of incomparable power, and kind to all, who pants for her lord.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युक्तं
युज् [6. Ā.]
तस्याप्रमेयस्य
तद् [pron]
तस्याप्रमेयस्य
अप्रमेय [adj]
सर्वसत्त्वदयावतः
सर्व [pron]
सर्वसत्त्वदयावतः
सत्त्व [mn]
सर्वसत्त्वदयावतः
दयावत् [adj]
समाश्वासयितुं
समाश्वासय् [10. Ā.]
भार्यां
भार्या [f]
पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम्
पति [m]
पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम्
दर्शन [n]
पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम्
काङ्क्षिन् [adj]
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् । अदृष्टदुःखां दुःखस्य न ह्यन्तमधिगच्छतीम् ॥
ahamāśvāsayāmyenāṃ pūrṇacandranibhānanām | adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhasya na hyantamadhigacchatīm ||
English Translation
I shall console this damsel, having the countenance of the full moon, who had never seen grief before, and who shall not soon reach its end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
आश्वासयाम्येनां
आश्वासय् [10. Ā.]
आश्वासयाम्येनां
एनद् [pron]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
पूर्ण [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
चन्द्र [m]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
निभ [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
आनन [n]
अदृष्टदुःखां
अदृष्ट [adj]
अदृष्टदुःखां
दुःख [n]
दुःखस्य
दुःख [n]
न
न [ind]
ह्यन्तम्
हि [ind]
ह्यन्तम्
अन्त [m]
अधिगच्छतीम्
अधिगम् [1. Ā.]
यदि ह्यहमिमां देवीं शोकोपहतचेतनाम् । अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद्गमनं भवेत् ॥
yadi hyahamimāṃ devīṃ śokopahatacetanām | anāśvāsya gamiṣyāmi doṣavadgamanaṃ bhavet ||
English Translation
And if I go away without soothing this chaste lady, who is almost senseless with grief, I shall be blamed of neglect of duty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
ह्यहम्
हि [ind]
ह्यहम्
मद् [pron]
इमां
इदम् [pron]
देवीं
देवी [f]
शोकोपहतचेतनाम्
शोक [m]
शोकोपहतचेतनाम्
उपहन् [2. P.]
शोकोपहतचेतनाम्
चेतना [f]
अनाश्वास्य
अनाश्वास्य [ind]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
दोषवद्
दोषवत् [adj]
गमनं
गमन [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी । परित्राणमविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत् ॥
gate hi mayi tatreyaṃ rājaputrī yaśasvinī | paritrāṇamavindantī jānakī jīvitaṃ tyajet ||
English Translation
And if I go away, the royal daughter, the famed Janaki, finding no means of safety, shall, for certain, renounce her life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गते
गम् [6. Ā.]
हि
हि [ind]
मयि
मद् [pron]
तत्रेयं
तत्र [ind]
तत्रेयं
इदम् [pron]
राजपुत्री
राजन् [m]
राजपुत्री
पुत्री [f]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
परित्राणम्
परित्राण [n]
अविन्दन्ती
अविन्दत् [adj]
जानकी
जानकी [f]
जीवितं
जीवित [n]
त्यजेत्
त्यज् [1. Ā.]
मया च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः । समाश्वासयितुं न्याय्यः सीतादर्शनलालसः ॥
mayā ca sa mahābāhuḥ pūrṇacandranibhānanaḥ | samāśvāsayituṃ nyāyyaḥ sītādarśanalālasaḥ ||
English Translation
She is worthy of being consoled like to the great armed (Rāma) having the countenance of the full-moon and anxious to behold Sita.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मया
मद् [pron]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
महाबाहुः
महत् [adj]
महाबाहुः
बाहु [mf]
पूर्णचन्द्रनिभाननः
पूर्ण [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननः
चन्द्र [m]
पूर्णचन्द्रनिभाननः
निभ [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननः
आनन [n]
समाश्वासयितुं
समाश्वासय् [10. Ā.]
न्याय्यः
न्याय्य [adj]
सीतादर्शनलालसः
सीता [f]
सीतादर्शनलालसः
दर्शन [n]
सीतादर्शनलालसः
लालस [adj]
निशाचरीणां प्रत्यक्षमक्षमं चाभिभाषणम् । कथं नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्र गतो ह्यहम् ॥
niśācarīṇāṃ pratyakṣamakṣamaṃ cābhibhāṣaṇam | kathaṃ nu khalu kartavyamidaṃ kṛcchra gato hyaham ||
English Translation
It is not proper to speak before the Rākşasas-What shall I do them? I am in very great difficulty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निशाचरीणां
निशाचरी [f]
प्रत्यक्षम्
प्रत्यक्ष [adj]
अक्षमं
अक्षम [adj]
चाभिभाषणम्
च [ind]
चाभिभाषणम्
अभिभाषण [n]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
खलु
खलु [ind]
कर्तव्यम्
कृ [2. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
कृच्छ्रगतो
कृच्छ्र [mn]
कृच्छ्रगतो
गम् [6. Ā.]
ह्यहम्
हि [ind]
ह्यहम्
मद् [pron]
अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया । सर्वथा नास्ति संदेहः परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥
anena rātriśeṣeṇa yadi nāśvāsyate mayā | sarvathā nāsti saṃdehaḥ parityakṣyati jīvitam ||
English Translation
If I do not console her at this later end of the night, surely shall she renounce her life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनेन
इदम् [pron]
रात्रिशेषेण
रात्रि [f]
रात्रिशेषेण
शेष [mn]
यदि
यदि [ind]
नाश्वास्यते
न [ind]
नाश्वास्यते
आश्वासय् [10. Ā.]
मया
मद् [pron]
सर्वथा
सर्वथा [ind]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
संदेहः
संदेह [m]
परित्यक्ष्यति
परित्यज् [1. Ā.]
जीवितम्
जीवित [n]
रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः । किमहं तं प्रतिब्रूयामसंभाष्य सुमध्यमाम् ॥
rāmaśca yadi pṛcchenmāṃ kiṃ māṃ sītābravīdvacaḥ | kimahaṃ taṃ pratibrūyāmasaṃbhāṣya sumadhyamām ||
English Translation
How shall I answer Rāma, without consoling Sītā of comely stature, when he will ask me “What message from my Sītā?”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामश्च
राम [m]
रामश्च
च [ind]
यदि
यदि [ind]
पृच्छेन्मां
प्रच्छ् [1. P.]
पृच्छेन्मां
मद् [pron]
किं
क [pron]
मां
मद् [pron]
सीताब्रवीद्
सीता [f]
सीताब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वचः
वचस् [n]
किम्
क [pron]
अहं
मद् [pron]
तं
तद् [pron]
प्रतिब्रूयाम्
प्रतिब्रू [2. P.]
असम्भाष्य
अ [ind]
असम्भाष्य
सम्भाष् [1. P.]
सुमध्यमाम्
सुमध्यमा [f]
सीतासंदेशरहितं मामितस्त्वरया गतम् । निर्दहेदपि काकुत्स्थः क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा ॥
sītāsaṃdeśarahitaṃ māmitastvarayā gatam | nirdahedapi kākutsthaḥ kruddhastīvreṇa cakṣuṣā ||
English Translation
And if I speedily repair hence without any information regarding Sītā, surely shall Kākuthutha scorci me lifeless with the fire of his angry eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीतासंदेशरहितं
सीता [f]
सीतासंदेशरहितं
संदेश [m]
सीतासंदेशरहितं
रहित [adj]
माम्
मद् [pron]
इतस्त्वरया
इतस् [ind]
इतस्त्वरया
त्वरा [f]
गतम्
गम् [6. Ā.]
निर्दहेद्
निर्दह् [1. P.]
अपि
अपि [ind]
काकुत्स्थः
काकुत्स्थ [m]
क्रुद्धस्तीव्रेण
क्रुध् [4. Ā.]
क्रुद्धस्तीव्रेण
तीव्र [adj]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
यदि चेद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात् । व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति ॥
yadi cedyojayiṣyāmi bhartāraṃ rāmakāraṇāt | vyarthamāgamanaṃ tasya sasainyasya bhaviṣyati ||
English Translation
And if I urge my lord the king (Vibhīşaņa) to bring his hosts here for Rāma, in vain shall be his toil. (For before that Sītā shall renounce her life.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
चेद्
चेद् [ind]
योजयिष्यामि
योजय् [10. Ā.]
भर्तारं
भर्तृ [m]
रामकारणात्
राम [m]
रामकारणात्
कारण [n]
व्यर्थम्
व्यर्थ [adj]
आगमनं
आगमन [n]
तस्य
तद् [pron]
ससैन्यस्य
स [ind]
ससैन्यस्य
सैन्य [n]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामिह स्थितः । शनैराश्वासयिष्यामि संतापबहुलामिमाम् ॥
antaraṃ tvahamāsādya rākṣasīnāmiha sthitaḥ | śanairāśvāsayiṣyāmi saṃtāpabahulāmimām ||
English Translation
And seizing the occasion when she shall be free from her demoniac guards, I shall console her in her dire distress.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तरं
अन्तर [n]
त्वहम्
तु [ind]
त्वहम्
मद् [pron]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
राक्षसीनाम्
राक्षसी [f]
इह
इह [ind]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
शनैर्
शनैस् [ind]
आश्वासयिष्यामि
आश्वासय् [10. Ā.]
संतापबहुलाम्
संताप [m]
संतापबहुलाम्
बहुल [adj]
इमाम्
इदम् [pron]
अहं ह्यतितनुश्चैव वनरश्च विशेषतः । वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम् ॥
ahaṃ hyatitanuścaiva vanaraśca viśeṣataḥ | vācaṃ codāhariṣyāmi mānuṣīmiha saṃskṛtām ||
English Translation
And a puny monkey as I am, I shall speak in Sanskrit (The language refined by the strict rules of grammar) which men delight to use.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
ह्यतितनुश्चैव
हि [ind]
ह्यतितनुश्चैव
अति [ind]
ह्यतितनुश्चैव
तनु [adj]
ह्यतितनुश्चैव
च [ind]
ह्यतितनुश्चैव
एव [ind]
वानरश्च
वानर [m]
वानरश्च
च [ind]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
वाचं
वाच् [f]
चोदाहरिष्यामि
च [ind]
चोदाहरिष्यामि
उदाहृ [2. P.]
मानुषीम्
मानुष [adj]
इह
इह [ind]
संस्कृताम्
संस्कृ [8. Ā.]
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम् । रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ॥
yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātiriva saṃskṛtām | rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati ||
English Translation
And if I speak Sanskrit like a Brāhmaṇa, Sītā shall be terrified considering me Råvaņa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
वाचं
वाच् [f]
प्रदास्यामि
प्रदा [3. Ā.]
द्विजातिर्
द्विजाति [m]
इव
इव [ind]
संस्कृताम्
संस्कृ [8. Ā.]
रावणं
रावण [m]
मन्यमाना
मन् [8. P.]
मां
मद् [pron]
सीता
सीता [f]
भीता
भी [1. Ā.]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत् । मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता ॥
avaśyameva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyamarthavat | mayā sāntvayituṃ śakyā nānyatheyamaninditā ||
English Translation
Must I therefore use the language of a common man or else I shall not be able to console the dame of a blameless person. (This passage clearly indicates that Sanskrit if not spoken by men, and women of the upper classes of the time when Rāmāyaṇa was written, was at least understood by them, and was commonly spoken by men of priestly class and other educated persons")
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवश्यम्
अवश्यम् [ind]
एव
एव [ind]
वक्तव्यं
वच् [2. P.]
मानुषं
मानुष [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अर्थवत्
अर्थवत् [adj]
मया
मद् [pron]
सान्त्वयितुं
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
शक्या
शक्य [adj]
नान्यथेयम्
न [ind]
नान्यथेयम्
अन्यथा [ind]
नान्यथेयम्
इदम् [pron]
अनिन्दिता
अनिन्दित [adj]
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा । रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति ॥
seyamālokya me rūpaṃ jānakī bhāṣitaṃ tathā | rakṣobhistrāsitā pūrvaṃ bhūyastrāsaṃ gamiṣyati ||
English Translation
And beholding my monkey shape and hearing my human language she might be afraid again, terrified as she had been before by the band of the Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सेयम्
तद् [pron]
सेयम्
इदम् [pron]
आलोक्य
आलोकय् [10. Ā.]
मे
मद् [pron]
रूपं
रूप [n]
जानकी
जानकी [f]
भाषितं
भाषित [n]
तथा
तथा [ind]
रक्षोभिस्त्रासिता
रक्षस् [n]
रक्षोभिस्त्रासिता
त्रासय् [10. Ā.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
भूयस्त्रासं
भूयस् [ind]
भूयस्त्रासं
त्रास [m]
गमिष्यति
गम् [6. Ā.]
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी । जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम् ॥
tato jātaparitrāsā śabdaṃ kuryānmanasvinī | jānamānā viśālākṣī rāvaṇaṃ kāmarūpiṇam ||
English Translation
And considering me Rāvaņa wearing shapes at will, that large-eyed and high-minded dame, shall cry piteously for help.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
जातपरित्रासा
जन् [4. P.]
जातपरित्रासा
परित्रास [m]
शब्दं
शब्द [m]
कुर्यान्मनस्विनी
कृ [2. Ā.]
कुर्यान्मनस्विनी
मनस्विन् [adj]
जानमाना
ज्ञा [4. Ā.]
विशालाक्षी
विशाल [adj]
विशालाक्षी
अक्ष [adj]
रावणं
रावण [m]
कामरूपिणम्
कामरूपिन् [adj]
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः । नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः ॥
sītayā ca kṛte śabde sahasā rākṣasīgaṇaḥ | nānāpraharaṇo ghoraḥ sameyādantakopamaḥ ||
English Translation
And Sītā making a sudden noise, those terrible Rākṣasīs resembling Death himself and arined with various weapons, shall at once arrive there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीतया
सीता [f]
च
च [ind]
कृते
कृ [2. Ā.]
शब्दे
शब्द [m]
सहसा
सहस् [n]
राक्षसीगणः
राक्षसी [f]
राक्षसीगणः
गण [m]
नानाप्रहरणो
नाना [ind]
नानाप्रहरणो
प्रहरण [n]
घोरः
घोर [adj]
समेयाद्
समे [2. P.]
अन्तकोपमः
अन्तक [m]
अन्तकोपमः
उपम [adj]
ततो मां संपरिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः । वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं यथाबलम् ॥
tato māṃ saṃparikṣipya sarvato vikṛtānanāḥ | vadhe ca grahaṇe caiva kuryuryatnaṃ yathābalam ||
English Translation
And thereupon casting their looks all around and finding me out, those highly powerful and grim-viasged demons shall try to kill or catch ine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मां
मद् [pron]
संपरिक्षिप्य
संपरिक्षिप् [6. Ā.]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
विकृताननाः
विकृ [5. P.]
विकृताननाः
आनन [n]
वधे
वध [m]
च
च [ind]
ग्रहणे
ग्रहण [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कुर्युर्
कृ [2. Ā.]
यत्नं
यत्न [m]
यथाबलम्
यथाबलम् [ind]
तं मां शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम् । दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर्भयशङ्किताः ॥
taṃ māṃ śākhāḥ praśākhāśca skandhāṃścottamaśākhinām | dṛṣṭvā viparidhāvantaṃ bhaveyurbhayaśaṅkitāḥ ||
English Translation
Beholding me leap from branch to branch and trunk to trunk of big trees they shall be greatly alarmed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
मां
मद् [pron]
शाखाः
शाखा [f]
प्रशाखाश्च
प्रशाखा [f]
प्रशाखाश्च
च [ind]
स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्
स्कन्ध [m]
स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्
च [ind]
स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्
उत्तम [adj]
स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्
शाखिन् [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विपरिधावन्तं
विपरिधाव् [1. P.]
भवेयुर्
भू [1. Ā.]
भयशङ्किताः
भय [n]
भयशङ्किताः
शङ्क् [1. P.]
मम रूपं च संप्रेक्ष्य वनं विचरतो महत् । राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृताननाः ॥
mama rūpaṃ ca saṃprekṣya vanaṃ vicarato mahat | rākṣasyo bhayavitrastā bhaveyurvikṛtānanāḥ ||
English Translation
And espying my appearance while ranging in the forest, those Rākşasīs greatly terrified, shall fill the wood with their wild shouts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
रूपं
रूप [n]
च
च [ind]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
वनं
वन [n]
विचरतो
विचर् [1. Ā.]
महत्
महत् [adj]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
भयवित्रस्ता
भय [n]
भयवित्रस्ता
वित्रस् [4. Ā.]
भवेयुर्
भू [1. Ā.]
विकृताननाः
विकृ [5. P.]
विकृताननाः
आनन [n]
ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि । राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने ॥
tataḥ kuryuḥ samāhvānaṃ rākṣasyo rakṣasāmapi | rākṣasendraniyuktānāṃ rākṣasendraniveśane ||
English Translation
Then they shall call (to their assistance) all those Rākşasīs engaged in guarding the abode of the lord of the Rāksasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कुर्युः
कृ [2. Ā.]
समाह्वानं
समाह्वान [n]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
अपि
अपि [ind]
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां
इन्द्र [m]
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां
नियुज् [7. Ā.]
राक्षसेन्द्रनिवेशने
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रनिवेशने
इन्द्र [m]
राक्षसेन्द्रनिवेशने
निवेशन [n]
ते शूलशरनिस्त्रिंश विविधायुधपाणयः । आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन्वेगेनोद्विग्नकारिणः ॥
te śūlaśaranistriṃśa vividhāyudhapāṇayaḥ | āpateyurvimarde'sminvegenodvignakāriṇaḥ ||
English Translation
They, greatly agitated, shall with vehemence arrive here, armed with dirts, arrow, scimitars and various other weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः
शूल [mn]
शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः
शर [m]
शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः
निस्त्रिंश [m]
शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः
विविध [adj]
शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः
आयुध [mn]
शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः
पाणि [m]
आपतेयुर्
आपत् [1. Ā.]
विमर्दे
विमर्द [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
वेगेनोद्विग्नकारिणः
वेग [m]
वेगेनोद्विग्नकारिणः
उद्विज् [6. P.]
वेगेनोद्विग्नकारिणः
कारिन् [adj]
संक्रुद्धस्तैस्तु परितो विधमन्रक्षसां बलम् । शक्नुयं न तु संप्राप्तुं परं पारं महोदधेः ॥
saṃkruddhastaistu parito vidhamanrakṣasāṃ balam | śaknuyaṃ na tu saṃprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ ||
English Translation
Being surrounded by them on all sides, If I do kill that host of demons, tired, I shall not be able to bound over the main.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संक्रुद्धस्तैस्तु
संक्रुध् [4. Ā.]
संक्रुद्धस्तैस्तु
तद् [pron]
संक्रुद्धस्तैस्तु
तु [ind]
परितो
परितस् [ind]
विधमन्
विधम् [1. P.]
रक्षसां
रक्षस् [n]
बलम्
बल [mn]
शक्नुयां
शक् [4. P.]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
सम्प्राप्तुं
सम्प्राप् [5. Ā.]
परं
पर [pron]
पारं
पार [mn]
महोदधेः
महत् [adj]
महोदधेः
उदधि [m]
मां वा गृह्णीयुराप्लुत्य बहवः शीघ्रकारिणः । स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत् ॥
māṃ vā gṛhṇīyurāplutya bahavaḥ śīghrakāriṇaḥ | syādiyaṃ cāgṛhītārthā mama ca grahaṇaṃ bhavet ||
English Translation
And if that host of skilled demons, succeed in making me a captive, too shall be in their hands and Sītā shall remain ignorant of my object.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मां
मद् [pron]
वा
वा [ind]
गृह्णीयुर्
ग्रह् [6. Ā.]
आप्लुत्य
आप्लु [1. P.]
बहवः
बहु [adj]
शीघ्रकारिणः
शीघ्र [adj]
शीघ्रकारिणः
कारिन् [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
इयं
इदम् [pron]
चागृहीतार्था
च [ind]
चागृहीतार्था
अगृहीत [adj]
चागृहीतार्था
अर्थ [mn]
मम
मद् [pron]
च
च [ind]
ग्रहणं
ग्रहण [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम् । विपन्नं स्यात्ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम् ॥
hiṃsābhirucayo hiṃsyurimāṃ vā janakātmajām | vipannaṃ syāttataḥ kāryaṃ rāmasugrīvayoridam ||
English Translation
Or the Rākşasas, pernicious as they are, shall kill the daughter of Janaka, and there shall the great work of Rāma and Sugrīva, be spoiled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिंसाभिरुचयो
हिंसा [f]
हिंसाभिरुचयो
अभिरुचि [f]
हिंस्युर्
हिंस् [7. Ā.]
इमां
इदम् [pron]
वा
वा [ind]
जनकात्मजाम्
जनकात्मजा [f]
विपन्नं
विपद् [4. P.]
स्यात्
अस् [2. P.]
ततः
ततस् [ind]
कार्यं
कार्य [n]
रामसुग्रीवयोर्
राम [m]
रामसुग्रीवयोर्
सुग्रीव [m]
इदम्
इदम् [pron]