Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 48

Araṇyakāṇḍa Sarga 48

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 48

Araṇyakāṇḍa Sarga 48 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 27 verses.

Total: 27 Verses • Citations: VR 3.48.1–27 • 175 Lexicon Terms
VR 3.48.1 अनुष्टुप्
तं शब्दमवसुप्तस्य जटायुरथ शुश्रुवे । निरैक्षद्रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः ॥
taṃ śabdamavasuptasya jaṭāyuratha śuśruve | niraikṣadrāvaṇaṃ kṣipraṃ vaidehīṃ ca dadarśa saḥ ||
English Translation
Hearing these words Jațāyu, who lay buried in a deep slumber, awoke and beheld both Rāvana and Janaki.
VR 3.48.2 अनुष्टुप्
ततः पर्वतकूटाभस्तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः । वनस्पतिगतः श्रीमान्व्याजहार शुभां गिरम् ॥
tataḥ parvatakūṭābhastīkṣṇatuṇḍaḥ khagottamaḥ | vanaspatigataḥ śrīmānvyājahāra śubhāṃ giram ||
English Translation
There-at the lord of birds resting on the tree, having a big sharp beak like to the summit of a hill, addressed these soft words to Rāvana,
VR 3.48.3 अनुष्टुप्
दशग्रीवस्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः । जटायुर्नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः ॥
daśagrīvasthito dharme purāṇe satyasaṃśrayaḥ | jaṭāyurnāma nāmnāhaṃ gṛdhrarājo mahābalaḥ ||
English Translation
O brother Ten-necked one, I am conversant with Purāņas, of truthful vows and abide by religion. It does not behove you to perpetrate such an iniquitous deed before me. I am Jātayu, the mighty lord of vultures.
VR 3.48.4 अनुष्टुप्
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः । लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः ॥
rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ | lokānāṃ ca hite yukto rāmo daśarathātmajaḥ ||
English Translation
Daśaratha's son Rāma is the lord of all men like to Mahendra and Varuņa. He is ever engaged in the welfare of all men.
VR 3.48.5 अनुष्टुप्
तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी । सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुमिहेच्छसि ॥
tasyaiṣā lokanāthasya dharmapatnī yaśasvinī | sītā nāma varārohā yāṃ tvaṃ hartumihecchasi ||
English Translation
This exquisitely beautiful and far-famed Sītā whom you are about to steal away, is the married wife of that lord of men.
VR 3.48.6 उपजातिः
कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान्परामृशेत् । रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबलः । निवर्तय मतिं नीचां परदाराभिमर्शनम् ॥
kathaṃ rājā sthito dharme paradārānparāmṛśet | rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rājadārā mahābalaḥ | nivartaya matiṃ nīcāṃ paradārābhimarśanam ||
English Translation
How can a king who adheres to righteousness outrage another's wife ? O powerful one, a king's wife in particular should be protected.
VR 3.48.7 अनुष्टुप्
न तत्समाचरेद्धीरो यत्परोऽस्य विगर्हयेत् । यथात्मनस्तथान्येषां दारा रक्ष्या विमर्शनात् ॥
na tatsamācareddhīro yatparo'sya vigarhayet | yathātmanastathānyeṣāṃ dārā rakṣyā vimarśanāt ||
English Translation
Refrain yourself from the vile thought of violating other's wives. Wise men do not adopt what is censured by others. Just like one's own, the wise should protect other's wives.
VR 3.48.8 अनुष्टुप्
अर्थं वा यदि वा कामं शिष्टाः शास्त्रेष्वनागतम् । व्यवस्यन्त्यनु राजानं धर्मं पौरस्त्यनन्दन ॥
arthaṃ vā yadi vā kāmaṃ śiṣṭāḥ śāstreṣvanāgatam | vyavasyantyanu rājānaṃ dharmaṃ paurastyanandana ||
English Translation
O son of Paulastya, at the instance of the king mild subjects perform many an action conducing to virtue, wealth and desire, though not mentioned in the Šāstras.
VR 3.48.9 अनुष्टुप्
राजा धर्मश्च कामश्च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः । धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते ॥
rājā dharmaśca kāmaśca dravyāṇāṃ cottamo nidhiḥ | dharmaḥ śubhaṃ vā pāpaṃ vā rājamūlaṃ pravartate ||
English Translation
The king is the virtue, the king is the desire and the king is the prime jewel of all subjects. Virtue, desire or sin-every thing ariseth from the king.
VR 3.48.10 अनुष्टुप्
पापस्वभावश्चपलः कथं त्वं रक्षसां वर । ऐश्वर्यमभिसंप्राप्तो विमानमिव दुष्कृती ॥
pāpasvabhāvaścapalaḥ kathaṃ tvaṃ rakṣasāṃ vara | aiśvaryamabhisaṃprāpto vimānamiva duṣkṛtī ||
English Translation
O you the best of Rākṣasas, you are vicious and unsteady; how have you come by riches like to a sinner attaining to the abode of celestials?
VR 3.48.11 अनुष्टुप्
कामस्वभावो यो यस्य न स शक्यः प्रमार्जितुम् । न हि दुष्टात्मनामार्य मा वसत्यालये चिरम् ॥
kāmasvabhāvo yo yasya na sa śakyaḥ pramārjitum | na hi duṣṭātmanāmārya mā vasatyālaye ciram ||
English Translation
A vicious person can never relinquish his sinful habits—virtue does never reside in the abodes of impious persons.
VR 3.48.12 अनुष्टुप्
विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः । नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि ॥
viṣaye vā pure vā te yadā rāmo mahābalaḥ | nāparādhyati dharmātmā kathaṃ tasyāparādhyasi ||
English Translation
The mighty and the virtuous-souled Rāma has committed nothing wrong in your city or your dominions. Why do you then commit wrong by him?
VR 3.48.13 अनुष्टुप्
यदि शूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतः खरः । अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥
yadi śūrpaṇakhāhetorjanasthānagataḥ kharaḥ | ativṛtto hataḥ pūrvaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||
English Translation
Though the wicked Khara of Janasthāna has been slain by him on Sūrpanakhā's account, yet how is he to blame for it do you truly speak.
VR 3.48.14 अनुष्टुप्
अत्र ब्रूहि यथासत्यं को रामस्य व्यतिक्रमः । यस्य त्वं लोकनाथस्य हृत्वा भार्यां गमिष्यसि ॥
atra brūhi yathāsatyaṃ ko rāmasya vyatikramaḥ | yasya tvaṃ lokanāthasya hṛtvā bhāryāṃ gamiṣyasi ||
English Translation
Khara of Janasthāna is highly wicked and if Rāma of blameless actions has killed him on Surpanakha's account how is he to blame? Why do you then carry away the wife of that lord of men?
VR 3.48.15 अनुष्टुप्
क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा । दहेद्दहन भूतेन वृत्रमिन्द्राशनिर्यथा ॥
kṣipraṃ visṛja vaidehīṃ mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā | daheddahana bhūtena vṛtramindrāśaniryathā ||
English Translation
Do you soon leave off Vaidehī. Like to Indra burning down Vịtrāsura, Rāma, looking with his terrible eyes like flaming fire, shall reduce you to ashes.
VR 3.48.16 अनुष्टुप्
सर्पमाशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुध्यसे । ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि ॥
sarpamāśīviṣaṃ baddhvā vastrānte nāvabudhyase | grīvāyāṃ pratimuktaṃ ca kālapāśaṃ na paśyasi ||
English Translation
Do you not understand that you have tied with cloth a virulent serpent? Do you not see that you have placed around your neck the noose of death?
VR 3.48.17 अनुष्टुप्
स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत् । तदन्नमुपभोक्तव्यं जीर्यते यदनामयम् ॥
sa bhāraḥ saumya bhartavyo yo naraṃ nāvasādayet | tadannamupabhoktavyaṃ jīryate yadanāmayam ||
English Translation
It is always proper to carry such a weight as does not exhaust (him who carries); it is always proper to take such a food as does not cause illness.
VR 3.48.18 अनुष्टुप्
यत्कृत्वा न भवेद्धर्मो न कीर्तिर्न यशो भुवि । शरीरस्य भवेत्खेदः कस्तत्कर्म समाचरेत् ॥
yatkṛtvā na bhaveddharmo na kīrtirna yaśo bhuvi | śarīrasya bhavetkhedaḥ kastatkarma samācaret ||
English Translation
Who engageth himself in such an action as does not confer virtue, fame or glory, but bring about physical affliction only?
VR 3.48.19 अनुष्टुप्
षष्टिवर्षसहस्राणि मम जातस्य रावण । पितृपैतामहं राज्यं यथावदनुतिष्ठतः ॥
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi mama jātasya rāvaṇa | pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ yathāvadanutiṣṭhataḥ ||
English Translation
O Rāvana, I am sixty thousand years old and have been administering regularly my ancestral kingdom.
VR 3.48.20 अनुष्टुप्
वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी । तथाप्यादाय वैदेहीं कुशली न गमिष्यसि ॥
vṛddho'haṃ tvaṃ yuvā dhanvī sarathaḥ kavacī śarī | tathāpyādāya vaidehīṃ kuśalī na gamiṣyasi ||
English Translation
Old though I am, you shall not be able to carry away with safety Jānakī in my presence, young, accoutred in mails as you are with bow and arrows in your hands and ascending a car.
VR 3.48.21 अनुष्टुप्
न शक्तस्त्वं बलाद्धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः । हेतुभिर्न्यायसंयुक्तैर्ध्रुवां वेदश्रुतीमिव ॥
na śaktastvaṃ balāddhartuṃ vaidehīṃ mama paśyataḥ | hetubhirnyāyasaṃyuktairdhruvāṃ vedaśrutīmiva ||
English Translation
As it is not easy to destroy, by the reasonings of Logic, Vedas and Śrutis containing eternal and immutable truths, so you shall not be able to carry away Vaidehi by force before me.
VR 3.48.22 अनुष्टुप्
युध्यस्व यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण । शयिष्यसे हतो भूमौ यथापूर्वं खरस्तथा ॥
yudhyasva yadi śūro'si muhūrtaṃ tiṣṭha rāvaṇa | śayiṣyase hato bhūmau yathāpūrvaṃ kharastathā ||
English Translation
If you are a hero do you fight. Or do you wait for a moment, O Rāvana, you shall also embrace the earth like to Khara.
VR 3.48.23 अनुष्टुप्
असकृत्संयुगे येन निहता दैत्यदानवाः । नचिराच्चीरवासास्त्वां रामो युधि वधिष्यति ॥
asakṛtsaṃyuge yena nihatā daityadānavāḥ | nacirāccīravāsāstvāṃ rāmo yudhi vadhiṣyati ||
English Translation
Soon shall Rāma clad in bark destroy you in the battle field, who had many a time and oft destroyed in conflict the celestials and Dānavas.
VR 3.48.24 अनुष्टुप्
किं नु शक्यं मया कर्तुं गतौ दूरं नृपात्मजौ । क्षिप्रं त्वं नश्यसे नीच तयोर्भीतो न संशयः ॥
kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ gatau dūraṃ nṛpātmajau | kṣipraṃ tvaṃ naśyase nīca tayorbhīto na saṃśayaḥ ||
English Translation
These two princes Rāma and Lakşmaņa are at a distance, what shall I do now? O vile being, undoubtedly shall you, terrified, be destroyed by thein.
VR 3.48.25 अनुष्टुप्
न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभामिमाम् । सीतां कमलपत्राक्षीं रामस्य महषीं प्रियाम् ॥
na hi me jīvamānasya nayiṣyasi śubhāmimām | sītāṃ kamalapatrākṣīṃ rāmasya mahaṣīṃ priyām ||
English Translation
Myself drawing my breath you shall not be able to carry away this beloved queen of Rāma, the pure-natured Sitä having eyes resembling lotuses.
VR 3.48.26 अनुष्टुप्
अवश्यं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः । जीवितेनापि रामस्य तथा दशरथस्य च ॥
avaśyaṃ tu mayā kāryaṃ priyaṃ tasya mahātmanaḥ | jīvitenāpi rāmasya tathā daśarathasya ca ||
English Translation
It is my duty to do good to the high-souled Rāma and Dasaratha even at the sacrifice of my life.
VR 3.48.27 उपजातिः
तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण । युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर । वृन्तादिव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात् ॥
tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtaṃ paśya rāvaṇa | yuddhātithyaṃ pradāsyāmi yathāprāṇaṃ niśācara | vṛntādiva phalaṃ tvāṃ tu pātayeyaṃ rathottamāt ||
English Translation
O ten headed Ravana stay, stay for a while. O demon as long as I am alive I will treat you with the hospitality of war. You will be pulled down from this best of the chariots like a ripe fruit drops from the stalk.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः॥Thus ends the fiftieth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
← Previous (Ch. 234) Full Table of Contents Next (Ch. 236) →