शुनःशेपं नरश्रेष्ठ गृहीत्वा तु महायशाः । व्यश्राम्यत्पुष्करे राजा मध्याह्ने रघुनन्दन ॥
śunaḥśepaṃ naraśreṣṭha gṛhītvā tu mahāyaśāḥ | vyaśrāmyatpuṣkare rājā madhyāhne raghunandana ||
English Translation
O Foremost of men, O Delight of the Raghus (Rama) the illustrious king (Ambarisha) took Sunassepha with him. (On the way) at Pushkara he took some rest at noon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुनःशेपं
शुनःशेप [m]
नरश्रेष्ठ
नर [m]
नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
तु
तु [ind]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
व्यश्राम्यत्
विश्रम् [1. Ā.]
पुष्करे
पुष्कर [n]
राजा
राजन् [m]
मध्याह्ने
मध्याह्न [m]
रघुनन्दन
रघुनन्दन [m]
तस्य विश्रममाणस्य शुनःशेपो महायशाः । पुष्करं श्रेष्ठमागम्य विश्वामित्रं ददर्श ह ॥
tasya viśramamāṇasya śunaḥśepo mahāyaśāḥ | puṣkaraṃ śreṣṭhamāgamya viśvāmitraṃ dadarśa ha ||
English Translation
While the king was resting at Pushkara, the famous Sunassepha, very much distressed, happened to see his maternal uncle Viswamitra in the company of other sages performing austerities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
विश्रममाणस्य
विश्रम् [1. Ā.]
शुनःशेपो
शुनःशेप [m]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
पुष्करं
पुष्कर [n]
श्रेष्ठम्
श्रेष्ठ [adj]
आगम्य
आगम् [6. P.]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
ह
ह [ind]
विषण्णवदनो दीनस्तृष्णया च श्रमेण च । पपाताङ्के मुने राम वाक्यं चेदमुवाच ह ॥
viṣaṇṇavadano dīnastṛṣṇayā ca śrameṇa ca | papātāṅke mune rāma vākyaṃ cedamuvāca ha ||
English Translation
With his face discoloured due to thirst and fatigue, he (Sunassepha) immediately fell into the sage's lap in a pitiable condition and said:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विषण्णवदनो
विषद् [1. Ā.]
विषण्णवदनो
वदन [n]
दीनस्
दीन [adj]
तृष्णया
तृष्णा [f]
च
च [ind]
श्रमेण
श्रम [m]
च
च [ind]
पपाताङ्के
पत् [1. Ā.]
पपाताङ्के
अङ्क [mn]
मुने
मुनि [m]
राम
राम [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
न मेऽस्ति माता न पिता ज्ञातयो बान्धवाः कुतः । त्रातुमर्हसि मां सौम्य धर्मेण मुनिपुंगव ॥
na me'sti mātā na pitā jñātayo bāndhavāḥ kutaḥ | trātumarhasi māṃ saumya dharmeṇa munipuṃgava ||
English Translation
"O Noble man O Preeminent among ascetics I have no mother nor father nor friends nor relatives. You should protect me according to dharma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
माता
मातृ [f]
न
न [ind]
पिता
पितृ [m]
ज्ञातयो
ज्ञाति [m]
बान्धवाः
बान्धव [m]
कुतः
कुतस् [ind]
त्रातुम्
त्रा [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
सौम्य
सौम्य [adj]
धर्मेण
धर्म [mn]
मुनिपुंगव
मुनि [m]
मुनिपुंगव
पुंगव [m]
त्राता त्वं हि मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावनः । राजा च कृतकार्यः स्यादहं दीर्घायुरव्ययः ॥
trātā tvaṃ hi muniśreṣṭha sarveṣāṃ tvaṃ hi bhāvanaḥ | rājā ca kṛtakāryaḥ syādahaṃ dīrghāyuravyayaḥ ||
English Translation
O Best among ascetics you are the protecor of everybody. You are promoter of others' welfare. May the king fulfil his purpose. May I live long and become immortal and attain heaven after performing great penance. May I enjoy heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्राता
त्रातृ [m]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
मुनिश्रेष्ठ
मुनि [m]
मुनिश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
सर्वेषां
सर्व [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
भावनः
भावन [m]
राजा
राजन् [m]
च
च [ind]
कृतकार्यः
कृ [2. Ā.]
कृतकार्यः
कार्य [n]
स्याद्
अस् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
दीर्घायुर्
दीर्घ [adj]
दीर्घायुर्
आयुस् [n]
अव्ययः
अव्यय [adj]
स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वा ह्यनुत्तमम् । स मे नाथो ह्यनाथस्य भव भव्येन चेतसा । पितेव पुत्रं धर्मात्मंस्त्रातुमर्हसि किल्बिषात् ॥
svargalokamupāśnīyāṃ tapastaptvā hyanuttamam | sa me nātho hyanāthasya bhava bhavyena cetasā | piteva putraṃ dharmātmaṃstrātumarhasi kilbiṣāt ||
English Translation
O Virtuous one with a kind heart protect this orphan. Like a father who protects his son, save me from this peril".
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वर्गलोकम्
स्वर्ग [m]
स्वर्गलोकम्
लोक [m]
उपाश्नीयां
उपाश् [9. P.]
तपस्
तपस् [n]
तप्त्वा
तप् [4. Ā.]
ह्य्
हि [ind]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
स
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
नाथो
नाथ [m]
ह्य्
हि [ind]
अनाथस्य
अनाथ [adj]
भव
भू [1. Ā.]
भव्येन
भव्य [adj]
चेतसा
चेतस् [n]
पितेव
पितृ [m]
पितेव
इव [ind]
पुत्रं
पुत्र [m]
धर्मात्मंस्
धर्म [mn]
धर्मात्मंस्
आत्मन् [m]
त्रातुम्
त्रा [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
किल्बिषात्
किल्बिष [mn]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महातपाः । सान्त्वयित्वा बहुविधं पुत्रानिदमुवाच ह ॥
tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahātapāḥ | sāntvayitvā bahuvidhaṃ putrānidamuvāca ha ||
English Translation
Having heard Sunassepha, mighty ascetic Viswamitra consoled him in many ways and said to his sons:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्वचनं
तद् [pron]
तद्वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
सान्त्वयित्वा
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
बहुविधं
बहुविध [adj]
पुत्रान्
पुत्र [m]
इदम्
इदम् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
यत्कृते पितरः पुत्राञ्जनयन्ति शुभार्थिनः । परलोकहितार्थाय तस्य कालोऽयमागतः ॥
yatkṛte pitaraḥ putrāñjanayanti śubhārthinaḥ | paralokahitārthāya tasya kālo'yamāgataḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्कृते
यत्कृते [ind]
पितरः
पितृ [m]
पुत्राञ्
पुत्र [m]
जनयन्ति
जनय् [10. Ā.]
शुभार्थिनः
शुभ [adj]
शुभार्थिनः
अर्थिन् [adj]
परलोकहितार्थाय
परलोक [m]
परलोकहितार्थाय
हित [n]
परलोकहितार्थाय
अर्थ [mn]
तस्य
तद् [pron]
कालो
काल [m]
ऽयम्
इदम् [pron]
आगतः
आगम् [6. P.]
अयं मुनिसुतो बालो मत्तः शरणमिच्छति । अस्य जीवितमात्रेण प्रियं कुरुत पुत्रकाः ॥
ayaṃ munisuto bālo mattaḥ śaraṇamicchati | asya jīvitamātreṇa priyaṃ kuruta putrakāḥ ||
English Translation
O sons of the sage this young boy has sought my protection. O Sons you may grant him his desire by merely offering your life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
मुनिसुतो
मुनि [m]
मुनिसुतो
सुत [m]
बालो
बाल [adj]
मत्तः
मद् [pron]
शरणम्
शरण [n]
इच्छति
इष् [1. P.]
अस्य
इदम् [pron]
जीवितमात्रेण
जीवित [n]
जीवितमात्रेण
मात्र [n]
प्रियं
प्रिय [adj]
कुरुत
कृ [2. Ā.]
पुत्रकाः
पुत्रक [m]
सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे धर्मपरायणाः । पशुभूता नरेन्द्रस्य तृप्तिमग्नेः प्रयच्छत ॥
sarve sukṛtakarmāṇaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ | paśubhūtā narendrasya tṛptimagneḥ prayacchata ||
English Translation
Engaged in the observance of righteousness, all of you have done virtuous deeds. By becoming sacrificial animals for the king, you may satisfy Agni.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
सुकृतकर्माणः
सुकृत [adj]
सुकृतकर्माणः
कर्मन् [n]
सर्वे
सर्व [pron]
धर्मपरायणाः
धर्म [mn]
धर्मपरायणाः
परायण [n]
पशुभूता
पशु [m]
पशुभूता
भू [1. Ā.]
नरेन्द्रस्य
नरेन्द्र [m]
तृप्तिम्
तृप्ति [f]
अग्नेः
अग्नि [m]
प्रयच्छत
प्रयम् [1. Ā.]
नाथवांश्च शुनःशेपो यज्ञश्चाविघ्नतो भवेत् । देवतास्तर्पिताश्च स्युर्मम चापि कृतं वचः ॥
nāthavāṃśca śunaḥśepo yajñaścāvighnato bhavet | devatāstarpitāśca syurmama cāpi kṛtaṃ vacaḥ ||
English Translation
Then Sunassepha will be protected. The king's sacrifice will continue without hindrance. The gods will be gratified. My words also will come true".
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाथवांश्
नाथवत् [adj]
च
च [ind]
शुनःशेपो
शुनःशेप [m]
यज्ञश्
यज्ञ [m]
चाविघ्नतो
च [ind]
चाविघ्नतो
अविघ्नतस् [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
देवतास्
देवता [f]
तर्पिताश्
तर्पय् [10. Ā.]
च
च [ind]
स्युर्
अस् [2. P.]
मम
मद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
कृतं
कृ [2. Ā.]
वचः
वचस् [n]
मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा मधुष्यन्दादयः सुताः । साभिमानं नरश्रेष्ठ सलीलमिदमब्रुवन् ॥
munestu vacanaṃ śrutvā madhuṣyandādayaḥ sutāḥ | sābhimānaṃ naraśreṣṭha salīlamidamabruvan ||
English Translation
"O Best of men (Rama) in response to the words of the sage Madhuchanda and others said thus in a casual way with selfesteem.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुनेस्
मुनि [m]
तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
मधुष्यन्दादयः
मधुष्यन्द [m]
मधुष्यन्दादयः
आदि [m]
सुताः
सुत [m]
साभिमानं
स [ind]
साभिमानं
अभिमान [m]
नरश्रेष्ठ
नर [m]
नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
सलीलम्
स [ind]
सलीलम्
लीला [f]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
कथमात्मसुतान्हित्वा त्रायसेऽन्यसुतं विभो । अकार्यमिव पश्यामः श्वमांसमिव भोजने ॥
kathamātmasutānhitvā trāyase'nyasutaṃ vibho | akāryamiva paśyāmaḥ śvamāṃsamiva bhojane ||
English Translation
O Lord protecting other's son by abandoning one' own is like partaking the flesh of a dog. We consider it a prohibited act".
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथम्
कथम् [ind]
आत्मसुतान्
आत्मन् [m]
आत्मसुतान्
सुत [m]
हित्वा
हा [1. P.]
त्रायसे
त्रा [2. Ā.]
ऽन्यसुतं
अन्य [pron]
ऽन्यसुतं
सुत [m]
विभो
विभु [adj]
अकार्यम्
अकार्य [n]
इव
इव [ind]
पश्यामः
दृश् [6. P.]
श्वमांसम्
श्वन् [m]
श्वमांसम्
मांस [n]
इव
इव [ind]
भोजने
भोजन [n]
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां मुनिपुंगवः । क्रोधसंरक्तनयनो व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ munipuṃgavaḥ | krodhasaṃraktanayano vyāhartumupacakrame ||
English Translation
Having listened to the words of the elephant, Anshuman started enquring the well being of each of the guardians (elephants) of the quarters successively with due respect:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
पुत्राणां
पुत्र [m]
मुनिपुंगवः
मुनि [m]
मुनिपुंगवः
पुंगव [m]
क्रोधसंरक्तनयनो
क्रोध [m]
क्रोधसंरक्तनयनो
संरञ्ज् [6. Ā.]
क्रोधसंरक्तनयनो
नयन [n]
व्याहर्तुम्
व्याहृ [1. Ā.]
उपचक्रमे
उपक्रम् [1. Ā.]
निःसाध्वसमिदं प्रोक्तं धर्मादपि विगर्हितम् । अतिक्रम्य तु मद्वाक्यं दारुणं रोमहर्षणम् ॥
niḥsādhvasamidaṃ proktaṃ dharmādapi vigarhitam | atikramya tu madvākyaṃ dāruṇaṃ romaharṣaṇam ||
English Translation
"(You have) not only trangressed my words but also (you are) censurable according to dharma. You have uttered such audacious and dreadrul words causing the hair to stand on end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निःसाध्वसम्
निःसाध्वस [adj]
इदं
इदम् [pron]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
धर्माद्
धर्म [mn]
अपि
अपि [ind]
विगर्हितम्
विगर्ह् [1. P.]
अतिक्रम्य
अतिक्रम् [6. P.]
तु
तु [ind]
मद्वाक्यं
मद् [pron]
मद्वाक्यं
वाक्य [n]
दारुणं
दारुण [adj]
रोमहर्षणम्
रोमहर्षण [adj]
श्वमांसभोजिनः सर्वे वासिष्ठा इव जातिषु । पूर्णं वर्षसहस्रं तु पृथिव्यामनुवत्स्यथ ॥
śvamāṃsabhojinaḥ sarve vāsiṣṭhā iva jātiṣu | pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu pṛthivyāmanuvatsyatha ||
English Translation
All of you shall live on earth for a thousand years, like the sons of Vasishta feeding on the flesh of dogs".
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्वमांसभोजिनः
श्वन् [m]
श्वमांसभोजिनः
मांस [n]
श्वमांसभोजिनः
भोजिन् [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
वासिष्ठा
वासिष्ठ [adj]
इव
इव [ind]
जातिषु
जाति [f]
पूर्णं
पृ [9. Ā.]
वर्षसहस्रं
वर्ष [mn]
वर्षसहस्रं
सहस्र [mn]
तु
तु [ind]
पृथिव्याम्
पृथिवी [f]
अनुवत्स्यथ
अनुवस् [1. P.]
कृत्वा शापसमायुक्तान्पुत्रान्मुनिवरस्तदा । शुनःशेपमुवाचार्तं कृत्वा रक्षां निरामयाम् ॥
kṛtvā śāpasamāyuktānputrānmunivarastadā | śunaḥśepamuvācārtaṃ kṛtvā rakṣāṃ nirāmayām ||
English Translation
Viswamitra the best of ascetics, thus cursed his sons. Sunassepha, (now) was filled with distress. To relieve him of his pain he said:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
शापसमायुक्तान्
शाप [m]
शापसमायुक्तान्
समायुज् [7. P.]
पुत्रान्
पुत्र [m]
मुनिवरस्
मुनि [m]
मुनिवरस्
वर [adj]
तदा
तदा [ind]
शुनःशेपम्
शुनःशेप [m]
उवाचार्तं
वच् [2. P.]
उवाचार्तं
आर्त [adj]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
रक्षां
रक्षा [f]
निरामयाम्
निरामय [adj]
पवित्रपाशैरासक्तो रक्तमाल्यानुलेपनः । वैष्णवं यूपमासाद्य वाग्भिरग्निमुदाहर ॥
pavitrapāśairāsakto raktamālyānulepanaḥ | vaiṣṇavaṃ yūpamāsādya vāgbhiragnimudāhara ||
English Translation
"Bedaubing your person with red sandal paste and adorned with red garlands, you will be bound to a Vaishnava, sacrificial post with sacred ropes. There invoke Agni with these hymns.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पवित्रपाशैर्
पवित्र [n]
पवित्रपाशैर्
पाश [m]
आसक्तो
आसञ्ज् [1. Ā.]
रक्तमाल्यानुलेपनः
रक्त [adj]
रक्तमाल्यानुलेपनः
माल्य [n]
रक्तमाल्यानुलेपनः
अनुलेपन [n]
वैष्णवं
वैष्णव [adj]
यूपम्
यूप [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
वाग्भिर्
वाच् [f]
अग्निम्
अग्नि [m]
उदाहर
उदाहृ [2. P.]
इमे तु गाथे द्वे दिव्ये गायेथा मुनिपुत्रक । अम्बरीषस्य यज्ञेऽस्मिंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥
ime tu gāthe dve divye gāyethā muniputraka | ambarīṣasya yajñe'smiṃstataḥ siddhimavāpsyasi ||
English Translation
O Son of sage chant thse two sacred mantras in the sacrifice of Ambarisha.There after you will achieve success (long life)".
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमे
इदम् [pron]
तु
तु [ind]
गाथे
गाथा [f]
द्वे
द्वि [nr]
दिव्ये
दिव्य [adj]
गायेथा
गा [2. P.]
मुनिपुत्रक
मुनि [m]
मुनिपुत्रक
पुत्रक [m]
अम्बरीषस्य
अम्बरीष [m]
यज्ञे
यज्ञ [m]
ऽस्मिंस्
इदम् [pron]
ततः
ततस् [ind]
सिद्धिम्
सिद्धि [f]
अवाप्स्यसि
अवाप् [5. Ā.]
शुनःशेपो गृहीत्वा ते द्वे गाथे सुसमाहितः । त्वरया राजसिंहं तमम्बरीषमुवाच ह ॥
śunaḥśepo gṛhītvā te dve gāthe susamāhitaḥ | tvarayā rājasiṃhaṃ tamambarīṣamuvāca ha ||
English Translation
Sunassepha memorized the two verses with concentration of mind and hastened towards Amabarisha, a lion among kings. And said:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुनःशेपो
शुनःशेप [m]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
ते
तद् [pron]
द्वे
द्वि [nr]
गाथे
गाथा [f]
सुसमाहितः
सु [ind]
सुसमाहितः
समाहित [adj]
त्वरया
त्वरा [f]
राजसिंहं
राजन् [m]
राजसिंहं
सिंह [m]
तम्
तद् [pron]
अम्बरीषम्
अम्बरीष [m]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
राजसिंह महासत्त्व शीघ्रं गच्छावहे सदः । निवर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुपाहर ॥
rājasiṃha mahāsattva śīghraṃ gacchāvahe sadaḥ | nivartayasva rājendra dīkṣāṃ ca samupāhara ||
English Translation
"Endowed with great strength, you are a lion among kings. We shall go to the sacrificial assembly without delay. O Indra among monarchs, take up initiatory rites and perform the sacrifice".
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजसिंह
राजन् [m]
राजसिंह
सिंह [m]
महासत्त्व
महासत्त्व [adj]
शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
गच्छावहे
गम् [6. Ā.]
सदः
सदस् [n]
निवर्तयस्व
निवर्तय् [10. Ā.]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
दीक्षां
दीक्षा [f]
च
च [ind]
समुपाहर
समुपाहृ [2. P.]
तद्वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षं समुत्सुकः । जगाम नृपतिः शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रितः ॥
tadvākyamṛṣiputrasya śrutvā harṣaṃ samutsukaḥ | jagāma nṛpatiḥ śīghraṃ yajñavāṭamatandritaḥ ||
English Translation
At the words of the sage's son, the king, eager with delight hastened towards the sacrificial ground.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
वाक्यम्
वाक्य [n]
ऋषिपुत्रस्य
ऋषि [m]
ऋषिपुत्रस्य
पुत्र [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
हर्षं
हर्ष [m]
समुत्सुकः
समुत्सुक [adj]
जगाम
गम् [6. Ā.]
नृपतिः
नृपति [m]
शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
यज्ञवाटम्
यज्ञ [m]
यज्ञवाटम्
वाट [m]
अतन्द्रितः
अतन्द्रित [adj]
सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम् । पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत् ॥
sadasyānumate rājā pavitrakṛtalakṣaṇam | paśuṃ raktāmbaraṃ kṛtvā yūpe taṃ samabandhayat ||
English Translation
With the consent of the officiating priests the king invested Sunasepha with the sacred symbols with Kusa grass, dressed him in red apparel and tied him to the sacrificial post as a sacrificial animal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदस्यानुमते
सदस्य [m]
सदस्यानुमते
अनुमत [n]
राजा
राजन् [m]
पवित्रकृतलक्षणम्
पवित्र [n]
पवित्रकृतलक्षणम्
कृ [2. Ā.]
पवित्रकृतलक्षणम्
लक्षण [n]
पशुं
पशु [m]
रक्ताम्बरं
रक्त [adj]
रक्ताम्बरं
अम्बर [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
यूपे
यूप [m]
तं
तद् [pron]
समबन्धयत्
संबन्धय् [10. P.]
स बद्धो वाग्भिरग्र्याभिरभितुष्टाव वै सुरौ । इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रकः ॥
sa baddho vāgbhiragryābhirabhituṣṭāva vai surau | indramindrānujaṃ caiva yathāvanmuniputrakaḥ ||
English Translation
Thus bound, the son of the sage praised the two devatas, Indra and Upendra with moving words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
बद्धो
बन्ध् [4. P.]
वाग्भिर्
वाच् [f]
अग्र्याभिर्
अग्र्य [adj]
अभितुष्टाव
अभिष्टु [5. P.]
वै
वै [ind]
सुरौ
सुर [m]
इन्द्रम्
इन्द्र [m]
इन्द्रानुजं
इन्द्रानुज [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
यथावन्
यथावत् [ind]
मुनिपुत्रकः
मुनि [m]
मुनिपुत्रकः
पुत्रक [m]
ततः प्रीतः सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितर्पितः । दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनःशेपाय राघव ॥
tataḥ prītaḥ sahasrākṣo rahasyastutitarpitaḥ | dīrghamāyustadā prādācchunaḥśepāya rāghava ||
English Translation
"O Descendant of Raghu (Rama) Indra, gratified with the secret hymn granted Sunassepha long life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रीतः
प्री [9. Ā.]
सहस्राक्षो
सहस्राक्ष [m]
रहस्यस्तुतितर्पितः
रहस्य [adj]
रहस्यस्तुतितर्पितः
स्तुति [f]
रहस्यस्तुतितर्पितः
तर्पय् [10. Ā.]
दीर्घम्
दीर्घ [adj]
आयुस्
आयुस् [n]
तदा
तदा [ind]
प्रादाच्
प्रदा [3. Ā.]
छुनःशेपाय
शुनःशेप [m]
राघव
राघव [m]
स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान् । फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम् ॥
sa ca rājā naraśreṣṭha yajñasya ca samāptavān | phalaṃ bahuguṇaṃ rāma sahasrākṣaprasādajam ||
English Translation
O Foremost of men O Rama the king also obtained from the sacrifics innumerable rewards by the grace of Indra several times greater than expected.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
च
च [ind]
राजा
राजन् [m]
नरश्रेष्ठ
नर [m]
नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
यज्ञस्य
यज्ञ [m]
च
च [ind]
समाप्तवान्
समाप् [5. Ā.]
फलं
फल [n]
बहुगुणं
बहुगुण [adj]
राम
राम [m]
सहस्राक्षप्रसादजम्
सहस्राक्ष [m]
सहस्राक्षप्रसादजम्
प्रसाद [m]
सहस्राक्षप्रसादजम्
ज [adj]
विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपाः । पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च ॥
viśvāmitro'pi dharmātmā bhūyastepe mahātapāḥ | puṣkareṣu naraśreṣṭha daśavarṣaśatāni ca ||
English Translation
O Best among men the righteous and mighty ascetic Viswamitra also continued his austerities at Pushkara for a thousand years".इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विषष्टितमस्सर्ग:॥Thus ends the sixtysecond sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
ऽपि
अपि [ind]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
भूयस्
भूयस् [ind]
तेपे
तप् [4. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
पुष्करेषु
पुष्कर [n]
नरश्रेष्ठ
नर [m]
नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
दशवर्षशतानि
दशन् [adj]
दशवर्षशतानि
वर्ष [mn]
दशवर्षशतानि
शत [mn]
च
च [ind]