कदाचिदप्यहं वीर्यात्पर्यटन्पृथिवीमिमाम् । बलं नागसहस्रस्य धारयन्पर्वतोपमः ॥
kadācidapyahaṃ vīryātparyaṭanpṛthivīmimām | balaṃ nāgasahasrasya dhārayanparvatopamaḥ ||
English Translation
Once on a time I was engaged in travelling all over the earth. I had in my body, resembling a huge mountain, the strength of a thousand Nagas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
अप्य्
अपि [ind]
अहं
मद् [pron]
वीर्यात्
वीर्य [n]
पर्यटन्
पर्यट् [1. Ā.]
पृथिवीम्
पृथिवी [f]
इमाम्
इदम् [pron]
बलं
बल [mn]
नागसहस्रस्य
नाग [m]
नागसहस्रस्य
सहस्र [mn]
धारयन्
धारय् [10. Ā.]
पर्वतोपमः
पर्वत [mn]
पर्वतोपमः
उपम [adj]
नीलजीमूतसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः । भयं लोकस्य जनयन्किरीटी परिघायुधः । व्यचरं दण्डकारण्यमृषिमांसानि भक्षयन् ॥
nīlajīmūtasaṃkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ | bhayaṃ lokasya janayankirīṭī parighāyudhaḥ | vyacaraṃ daṇḍakāraṇyamṛṣimāṃsāni bhakṣayan ||
English Translation
I had parigha in my hands, crown on my head and golden ear-rings on my ears and my body was of a dark blue colour like that of a cloud. Causing fright to the people I used to wander through the forest of Dandaka and live upon the flesh of the Rsis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीलजीमूतसंकाशस्
नील [adj]
नीलजीमूतसंकाशस्
जीमूत [mn]
नीलजीमूतसंकाशस्
संकाश [m]
तप्तकाञ्चनकुण्डलः
तप् [4. Ā.]
तप्तकाञ्चनकुण्डलः
काञ्चन [n]
तप्तकाञ्चनकुण्डलः
कुण्डल [n]
भयं
भय [n]
लोकस्य
लोक [m]
जनयन्
जनय् [10. Ā.]
किरीटी
किरीटिन् [adj]
परिघायुधः
परिघ [m]
परिघायुधः
आयुध [mn]
व्यचरं
विचर् [1. Ā.]
दण्डकारण्यम्
दण्डक [mfn]
दण्डकारण्यम्
अरण्य [n]
ऋषिमांसानि
ऋषि [m]
ऋषिमांसानि
मांस [n]
भक्षयन्
भक्षय् [10. Ā.]
विश्वामित्रोऽथ धर्मात्मा मद्वित्रस्तो महामुनिः । स्वयं गत्वा दशरथं नरेन्द्रमिदमब्रवीत् ॥
viśvāmitro'tha dharmātmā madvitrasto mahāmuniḥ | svayaṃ gatvā daśarathaṃ narendramidamabravīt ||
English Translation
The pious ascetic Viśvāmitra being afraid of me went in person to the king Dasaratha and said,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
ऽथ
अथ [ind]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
मद्वित्रस्तो
मद् [pron]
मद्वित्रस्तो
वित्रस् [4. Ā.]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
स्वयं
स्वयम् [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
दशरथं
दशरथ [m]
नरेन्द्रम्
नरेन्द्र [m]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अयं रक्षतु मां रामः पर्वकाले समाहितः । मारीचान्मे भयं घोरं समुत्पन्नं नरेश्वर ॥
ayaṃ rakṣatu māṃ rāmaḥ parvakāle samāhitaḥ | mārīcānme bhayaṃ ghoraṃ samutpannaṃ nareśvara ||
English Translation
When I shall remain absorbed in meditation on the occasion of Parva, let Rāma protect me O king, Truly am I afraid of this Mārīca.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
रक्षतु
रक्ष् [4. P.]
मां
मद् [pron]
रामः
राम [m]
पर्वकाले
पर्वकाल [m]
समाहितः
समाहित [adj]
मारीचान्
मारीच [mn]
मे
मद् [pron]
भयं
भय [n]
घोरं
घोर [adj]
समुत्पन्नं
समुत्पद् [4. P.]
नरेश्वर
नर [m]
नरेश्वर
ईश्वर [m]
इत्येवमुक्तो धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा । प्रत्युवाच महाभागं विश्वामित्रं महामुनिम् ॥
ityevamukto dharmātmā rājā daśarathastadā | pratyuvāca mahābhāgaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim ||
English Translation
Being thus addressed by the ascetic the virtuous-souled king Dasaratha replied.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्य्
इति [ind]
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
राजा
राजन् [m]
दशरथस्
दशरथ [m]
तदा
तदा [ind]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
महाभागं
महाभाग [adj]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
महामुनिम्
महत् [adj]
महामुनिम्
मुनि [m]
ऊन षोडश वर्षोऽयमकृतास्त्रश्च राघवः । कामं तु मम यत्सैन्यं मया सह गमिष्यति । बधिष्यामि मुनिश्रेष्ठ शत्रुं तव यथेप्सितम् ॥
ūna ṣoḍaśa varṣo'yamakṛtāstraśca rāghavaḥ | kāmaṃ tu mama yatsainyaṃ mayā saha gamiṣyati | badhiṣyāmi muniśreṣṭha śatruṃ tava yathepsitam ||
English Translation
Rāghava is still under twelve years of age and had not been well disciplined in military arts. But I have soldiers enough, and if permitted by you, O you best of ascetics, I shall with my fourfold forces kill your enemies, the rangers of the night.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऊनषोडशवर्षो
ऊन [adj]
ऊनषोडशवर्षो
षोडशन् [adj]
ऊनषोडशवर्षो
वर्ष [mn]
ऽयम्
इदम् [pron]
अकृतास्त्रश्
अकृत [adj]
अकृतास्त्रश्
अस्त्र [mn]
च
च [ind]
राघवः
राघव [m]
कामं
कामम् [ind]
तु
तु [ind]
मम
मद् [pron]
यत्
यद् [pron]
सैन्यं
सैन्य [n]
मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
गमिष्यति
गम् [6. Ā.]
वधिष्यामि
वध् [4. P.]
मुनिश्रेष्ठ
मुनि [m]
मुनिश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
शत्रुं
शत्रु [m]
तव
त्वद् [pron]
यथेप्सितम्
यथा [ind]
यथेप्सितम्
ईप्सित [adj]
इत्येवमुक्तः स मुनी राजानं पुनरब्रवीत् । रामान्नान्यद्बलं लोके पर्याप्तं तस्य रक्षसः ॥
ityevamuktaḥ sa munī rājānaṃ punarabravīt | rāmānnānyadbalaṃ loke paryāptaṃ tasya rakṣasaḥ ||
English Translation
When the king thus responded to the sage, he told him that none other than Rama in this world is a match for that demon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्य्
इति [ind]
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
मुनी
मुनि [m]
राजानं
राजन् [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
रामान्
राम [m]
नान्यद्
न [ind]
नान्यद्
अन्य [pron]
बलं
बल [mn]
लोके
लोक [m]
पर्याप्तं
पर्याप् [5. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
रक्षसः
रक्षस् [n]
बालोऽप्येष महातेजाः समर्थस्तस्य निग्रहे । गमिष्ये राममादाय स्वस्ति तेऽस्तु परंतपः ॥
bālo'pyeṣa mahātejāḥ samarthastasya nigrahe | gamiṣye rāmamādāya svasti te'stu paraṃtapaḥ ||
English Translation
'O scourge of foes as you wish, let your great army wait here. Even though Rama is young he is glorious, and capable of subduing the enemy. I will take him. Be blessed.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बालो
बाल [adj]
ऽप्य्
अपि [ind]
एष
एतद् [pron]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
समर्थस्
समर्थ [adj]
तस्य
तद् [pron]
निग्रहे
निग्रह [m]
गमिष्ये
गम् [6. Ā.]
रामम्
राम [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
परंतप
परंतप [adj]
इत्येवमुक्त्वा स मुनिस्तमादाय नृपात्मजम् । जगाम परमप्रीतो विश्वामित्रः स्वमाश्रमम् ॥
ityevamuktvā sa munistamādāya nṛpātmajam | jagāma paramaprīto viśvāmitraḥ svamāśramam ||
English Translation
Saying this the ascetic Viśvāmitra being pleased went to his asylum along with Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्य्
इति [ind]
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
मुनिस्
मुनि [m]
तम्
तद् [pron]
आदाय
आदा [4. Ā.]
नृपात्मजम्
नृप [m]
नृपात्मजम्
आत्मज [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
परमप्रीतो
परम [adj]
परमप्रीतो
प्री [9. Ā.]
विश्वामित्रः
विश्वामित्र [m]
स्वम्
स्व [adj]
आश्रमम्
आश्रम [mn]
तं तदा दण्डकारण्ये यज्ञमुद्दिश्य दीक्षितम् । बभूवावस्थितो रामश्चित्रं विस्फारयन्धनुः ॥
taṃ tadā daṇḍakāraṇye yajñamuddiśya dīkṣitam | babhūvāvasthito rāmaścitraṃ visphārayandhanuḥ ||
English Translation
After-words having been initiated for the sacrifice in the forest of Dandaka Rāma having unstrung his mighty bow came to the ascetic to protect the sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तदा
तदा [ind]
दण्डकारण्ये
दण्डक [mfn]
दण्डकारण्ये
अरण्य [n]
यज्ञम्
यज्ञ [m]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
दीक्षितम्
दीक्षित [m]
बभूवावस्थितो
भू [1. Ā.]
बभूवावस्थितो
अवस्था [1. Ā.]
रामश्
राम [m]
चित्रं
चित्र [adj]
विस्फारयन्
विस्फारय् [10. Ā.]
धनुः
धनुस् [n]
अजातव्यञ्जनः श्रीमान्बालः श्यामः शुभेक्षणः । एकवस्त्रधरो धन्वी शिखी कनकमालया ॥
ajātavyañjanaḥ śrīmānbālaḥ śyāmaḥ śubhekṣaṇaḥ | ekavastradharo dhanvī śikhī kanakamālayā ||
English Translation
He had a gold chain round his neck, a crest on his head and a bow in his hands; he had a pair of beautiful eyes, and only one piece of cloth; his countenance was of green hue and exquisite beauty and even then moustaches or other signs of manhood did not appear on his face.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अजातव्यञ्जनः
अजात [adj]
अजातव्यञ्जनः
व्यञ्जन [n]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
बालः
बाल [adj]
श्यामः
श्याम [adj]
शुभेक्षणः
शुभ [adj]
शुभेक्षणः
ईक्षण [n]
एकवस्त्रधरो
एक [pron]
एकवस्त्रधरो
वस्त्र [mn]
एकवस्त्रधरो
धर [adj]
धन्वी
धन्विन् [adj]
शिखी
शिखिन् [adj]
कनकमालया
कनक [n]
कनकमालया
माला [f]
शोभयन्दण्डकारण्यं दीप्तेन स्वेन तेजसा । अदृश्यत तदा रामो बालचन्द्र इवोदितः ॥
śobhayandaṇḍakāraṇyaṃ dīptena svena tejasā | adṛśyata tadā rāmo bālacandra ivoditaḥ ||
English Translation
Beautifying the entire forest of Dandaka with his own splendour Rāma appeared like the newly risen moon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोभयन्
शोभय् [10. Ā.]
दण्डकारण्यं
दण्डक [mfn]
दण्डकारण्यं
अरण्य [n]
दीप्तेन
दीप् [4. P.]
स्वेन
स्व [adj]
तेजसा
तेजस् [n]
अदृश्यत
दृश् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
रामो
राम [m]
बालचन्द्र
बाल [adj]
बालचन्द्र
चन्द्र [m]
इवोदितः
इव [ind]
इवोदितः
उदि [4. Ā.]
ततोऽहं मेघसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः । बली दत्तवरो दर्पादाजगाम तदाश्रमम् ॥
tato'haṃ meghasaṃkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ | balī dattavaro darpādājagāma tadāśramam ||
English Translation
Thereupon I resembling a cloud and having golden ear locks entered the asylum being proud of my power on account of the boons offered to me by Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
मेघसंकाशस्
मेघ [m]
मेघसंकाशस्
संकाश [m]
तप्तकाञ्चनकुण्डलः
तप् [4. Ā.]
तप्तकाञ्चनकुण्डलः
काञ्चन [n]
तप्तकाञ्चनकुण्डलः
कुण्डल [n]
बली
बलिन् [adj]
दत्तवरो
दा [1. Ā.]
दत्तवरो
वर [mn]
दर्पाद्
दर्प [m]
आजगाम
आगम् [6. P.]
तदाश्रमम्
तद् [pron]
तदाश्रमम्
आश्रम [mn]
तेन दृष्टः प्रविष्टोऽहं सहसैवोद्यतायुधः । मां तु दृष्ट्वा धनुः सज्यमसंभ्रान्तश्चकार ह ॥
tena dṛṣṭaḥ praviṣṭo'haṃ sahasaivodyatāyudhaḥ | māṃ tu dṛṣṭvā dhanuḥ sajyamasaṃbhrāntaścakāra ha ||
English Translation
Seeing me enter he took up his dart and attached string to his bow with proper care.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
दृष्टः
दृश् [6. P.]
प्रविष्टो
प्रविश् [4. P.]
ऽहं
मद् [pron]
सहसैवोद्यतायुधः
सहस् [n]
सहसैवोद्यतायुधः
एव [ind]
सहसैवोद्यतायुधः
उद्यम् [6. P.]
सहसैवोद्यतायुधः
आयुध [mn]
मां
मद् [pron]
तु
तु [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
धनुः
धनुस् [n]
सज्यम्
सज्य [adj]
असम्भ्रान्तश्
असम्भ्रान्त [adj]
चकार
कृ [2. Ā.]
ह
ह [ind]
अवजानन्नहं मोहाद्बालोऽयमिति राघवम् । विश्वामित्रस्य तां वेदिमध्यधावं कृतत्वरः ॥
avajānannahaṃ mohādbālo'yamiti rāghavam | viśvāmitrasya tāṃ vedimadhyadhāvaṃ kṛtatvaraḥ ||
English Translation
Being under the influence of sheer foolishness I passed by him as a child and darted towards the sacrificial alter of Viśvāmitra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवजानन्न्
अवज्ञा [9. Ā.]
अहं
मद् [pron]
मोहाद्
मोह [m]
बालो
बाल [adj]
ऽयम्
इदम् [pron]
इति
इति [ind]
राघवम्
राघव [m]
विश्वामित्रस्य
विश्वामित्र [m]
तां
तद् [pron]
वेदिम्
वेदि [f]
अध्यधावं
अधिधाव् [1. Ā.]
कृतत्वरः
कृ [2. Ā.]
कृतत्वरः
त्वरा [f]
तेन मुक्तस्ततो बाणः शितः शत्रुनिबर्हणः । तेनाहं ताडितः क्षिप्तः समुद्रे शतयोजने ॥
tena muktastato bāṇaḥ śitaḥ śatrunibarhaṇaḥ | tenāhaṃ tāḍitaḥ kṣiptaḥ samudre śatayojane ||
English Translation
Thereupon he wounded me with a sharpened sword capable of doing away with the enemies and threw me away into the ocean situated at a distance of hundred Yojanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
मुक्तस्
मुच् [6. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
बाणः
बाण [m]
शितः
शा [4. P.]
शत्रुनिबर्हणः
शत्रु [m]
शत्रुनिबर्हणः
निबर्हण [adj]
तेनाहं
तद् [pron]
तेनाहं
मद् [pron]
ताडितः
ताडय् [10. Ā.]
क्षिप्तः
क्षिप् [6. Ā.]
समुद्रे
समुद्र [m]
शतयोजने
शत [mn]
शतयोजने
योजन [fn]
रामस्य शरवेगेन निरस्तो भ्रान्तचेतनः । पातितोऽहं तदा तेन गम्भीरे सागराम्भसि । प्राप्य संज्ञां चिरात्तात लङ्कां प्रति गतः पुरीम् ॥
rāmasya śaravegena nirasto bhrāntacetanaḥ | pātito'haṃ tadā tena gambhīre sāgarāmbhasi | prāpya saṃjñāṃ cirāttāta laṅkāṃ prati gataḥ purīm ||
English Translation
He had no mind of killing me then and for this he saved my life. I was thrown however into the deep ocean being hindered by the velocity of his arrows and having lost my consciousness. Regaining my sense after a long while I returned to the city of Lankā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामस्य
राम [m]
शरवेगेन
शर [m]
शरवेगेन
वेग [m]
निरस्तो
निरस् [4. Ā.]
भ्रान्तचेतनः
भ्रम् [4. Ā.]
भ्रान्तचेतनः
चेतना [f]
पातितो
पातय् [10. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
तदा
तदा [ind]
तेन
तद् [pron]
गम्भीरे
गम्भीर [adj]
सागराम्भसि
सागर [m]
सागराम्भसि
अम्भस् [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
संज्ञां
संज्ञा [f]
चिरात्
चिरात् [ind]
तात
तात [m]
लङ्कां
लङ्का [f]
प्रति
प्रति [ind]
गतः
गम् [6. Ā.]
पुरीम्
पुरी [f]
एवमस्मि तदा मुक्तः सहायास्ते निपातिताः । अकृतास्त्रेण रामेण बालेनाक्लिष्टकर्मणा ॥
evamasmi tadā muktaḥ sahāyāste nipātitāḥ | akṛtāstreṇa rāmeṇa bālenākliṣṭakarmaṇā ||
English Translation
Myself saved thus, my followers however all killed by Rāma of unwearied activity though a mere child and a novice in the are of warfare.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
अस्मि
अस् [2. P.]
तदा
तदा [ind]
मुक्तः
मुच् [6. Ā.]
सहायास्
सहाय [m]
ते
तद् [pron]
निपातिताः
निपातय् [10. Ā.]
अकृतास्त्रेण
अकृत [adj]
अकृतास्त्रेण
अस्त्र [mn]
रामेण
राम [m]
बालेनाक्लिष्टकर्मणा
बाल [m]
बालेनाक्लिष्टकर्मणा
अक्लिष्ट [adj]
बालेनाक्लिष्टकर्मणा
कर्मन् [n]
तन्मया वार्यमाणस्त्वं यदि रामेण विग्रहम् । करिष्यस्यापदं घोरां क्षिप्रं प्राप्य नशिष्यसि ॥
tanmayā vāryamāṇastvaṃ yadi rāmeṇa vigraham | kariṣyasyāpadaṃ ghorāṃ kṣipraṃ prāpya naśiṣyasi ||
English Translation
It is for this that I do prevent you; you shall be overwhelmed with calamities and meet with destruction if do you engage yourself in battle with him. In vain shall you bring about the affliction of the mirthful and sportive Rākşasas ever witnessing social festivities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तन्
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
वार्यमाणस्
वारय् [10. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
यदि
यदि [ind]
रामेण
राम [m]
विग्रहम्
विग्रह [mn]
करिष्यस्य्
कृ [2. Ā.]
आपदं
आपद् [f]
घोरां
घोर [adj]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
नशिष्यसि
नश् [1. P.]
क्रीडा रतिविधिज्ञानां समाजोत्सवशालिनाम् । रक्षसां चैव संतापमनर्थं चाहरिष्यसि ॥
krīḍā ratividhijñānāṃ samājotsavaśālinām | rakṣasāṃ caiva saṃtāpamanarthaṃ cāhariṣyasi ||
English Translation
You will bring grief and disaster into the lives of demons who are sporting in love and who are in the habit of celebrating community festivals with joy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रीडारतिविधिज्ञानां
क्रीडा [f]
क्रीडारतिविधिज्ञानां
रति [f]
क्रीडारतिविधिज्ञानां
विधि [m]
क्रीडारतिविधिज्ञानां
ज्ञ [adj]
समाजोत्सवशालिनाम्
समाज [m]
समाजोत्सवशालिनाम्
उत्सव [m]
समाजोत्सवशालिनाम्
शालिन् [adj]
रक्षसां
रक्षस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
संतापम्
संताप [m]
अनर्थं
अनर्थ [m]
चाहरिष्यसि
च [ind]
चाहरिष्यसि
आहृ [1. Ā.]
हर्म्यप्रासादसंबाधां नानारत्नविभूषिताम् । द्रक्ष्यसि त्वं पुरीं लङ्कां विनष्टां मैथिलीकृते ॥
harmyaprāsādasaṃbādhāṃ nānāratnavibhūṣitām | drakṣyasi tvaṃ purīṃ laṅkāṃ vinaṣṭāṃ maithilīkṛte ||
English Translation
And in vain shall you for Sītā compass the destruction of the city of Lankā, adorned with diverse jewels and filled with golden edifices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हर्म्यप्रासादसम्बाधां
हर्म्य [n]
हर्म्यप्रासादसम्बाधां
प्रासाद [m]
हर्म्यप्रासादसम्बाधां
सम्बाध [m]
नानारत्नविभूषिताम्
नाना [ind]
नानारत्नविभूषिताम्
रत्न [mn]
नानारत्नविभूषिताम्
विभूषय् [10. P.]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
पुरीं
पुरी [f]
लङ्कां
लङ्का [f]
विनष्टां
विनश् [4. Ā.]
मैथिलीकृते
मैथिली [f]
मैथिलीकृते
कृ [2. Ā.]
अकुर्वन्तोऽपि पापानि शुचयः पापसंश्रयात् । परपापैर्विनश्यन्ति मत्स्या नागह्रदे यथा ॥
akurvanto'pi pāpāni śucayaḥ pāpasaṃśrayāt | parapāpairvinaśyanti matsyā nāgahrade yathā ||
English Translation
Pious men living with a vicious man, 'meet with destruction for his sins, though they themselves do not commit any misdeed, like to fish (devoured by Garuda) living in a lake where snakes dwell.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकुर्वन्तो
अकुर्वत् [adj]
ऽपि
अपि [ind]
पापानि
पाप [n]
शुचयः
शुचि [adj]
पापसंश्रयात्
पाप [n]
पापसंश्रयात्
संश्रय [m]
परपापैर्
पर [pron]
परपापैर्
पाप [n]
विनश्यन्ति
विनश् [4. Ā.]
मत्स्या
मत्स्य [m]
नागह्रदे
नाग [m]
नागह्रदे
ह्रद [mn]
यथा
यथा [ind]
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान्दिव्याभरणभूषितान् । द्रक्ष्यस्यभिहतान्भूमौ तव दोषात्तु राक्षसान् ॥
divyacandanadigdhāṅgāndivyābharaṇabhūṣitān | drakṣyasyabhihatānbhūmau tava doṣāttu rākṣasān ||
English Translation
Thus shall you witness that for your own folly the rangers of the night, adorned with celestial ornaments and having their body pasted with sandal, have been killed and brought down to the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान्
दिव्य [adj]
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान्
चन्दन [mn]
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान्
दिह् [2. Ā.]
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान्
अङ्ग [n]
दिव्याभरणभूषितान्
दिव्य [adj]
दिव्याभरणभूषितान्
आभरण [n]
दिव्याभरणभूषितान्
भूषय् [10. Ā.]
द्रक्ष्यस्य्
दृश् [6. P.]
अभिहतान्
अभिहन् [4. P.]
भूमौ
भूमि [f]
तव
त्वद् [pron]
दोषात्
दोष [mn]
तु
तु [ind]
राक्षसान्
राक्षस [m]
हृतदारान्सदारांश्च दशविद्रवतो दिशः । हतशेषानशरणान्द्रक्ष्यसि त्वं निशाचरान् ॥
hṛtadārānsadārāṃśca daśavidravato diśaḥ | hataśeṣānaśaraṇāndrakṣyasi tvaṃ niśācarān ||
English Translation
And they deprived of shelter have fled away to different directions, some with their wives and some alone, having their wives carried away (by the enemies).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हृतदारान्
हृ [2. P.]
हृतदारान्
दार [mn]
सदारांश्
स [ind]
सदारांश्
दार [mn]
च
च [ind]
दश
दशन् [adj]
विद्रवतो
विद्रु [1. Ā.]
दिशः
दिश् [f]
हतशेषान्
हन् [6. P.]
हतशेषान्
शेष [mn]
अशरणान्
अशरण [adj]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
निशाचरान्
निशाचर [m]
शरजालपरिक्षिप्तामग्निज्वालासमावृताम् । प्रदग्धभवनां लङ्कां द्रक्ष्यसि त्वमसंशयम् ॥
śarajālaparikṣiptāmagnijvālāsamāvṛtām | pradagdhabhavanāṃ laṅkāṃ drakṣyasi tvamasaṃśayam ||
English Translation
You shall further observe that all edifices of Lankā being enveloped with arrows and flaming fire have been burnt down to ashes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरजालपरिक्षिप्ताम्
शर [m]
शरजालपरिक्षिप्ताम्
जाल [n]
शरजालपरिक्षिप्ताम्
परिक्षिप् [6. P.]
अग्निज्वालासमावृताम्
अग्नि [m]
अग्निज्वालासमावृताम्
ज्वाला [f]
अग्निज्वालासमावृताम्
समावृ [5. P.]
प्रदग्धभवनां
प्रदह् [4. Ā.]
प्रदग्धभवनां
भवन [n]
लङ्कां
लङ्का [f]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
असंशयम्
असंशयम् [ind]
प्रमदानां सहस्राणि तव राजन्परिग्रहः । भव स्वदारनिरतः स्वकुलं रक्षराक्षस ॥
pramadānāṃ sahasrāṇi tava rājanparigrahaḥ | bhava svadāranirataḥ svakulaṃ rakṣarākṣasa ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमदानां
प्रमदा [f]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
तव
त्वद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
परिग्रहः
परिग्रह [m]
भव
भू [1. Ā.]
स्वदारनिरतः
स्व [adj]
स्वदारनिरतः
दार [mn]
स्वदारनिरतः
निरम् [1. P.]
स्वकुलं
स्व [adj]
स्वकुलं
कुल [n]
रक्ष
रक्ष् [4. P.]
राक्षस
राक्षस [m]
मानं वृद्धिं च राज्यं च जीवितं चेष्टमात्मनः । यदीच्छसि चिरं भोक्तुं मा कृथा राम विप्रियम् ॥
mānaṃ vṛddhiṃ ca rājyaṃ ca jīvitaṃ ceṣṭamātmanaḥ | yadīcchasi ciraṃ bhoktuṃ mā kṛthā rāma vipriyam ||
English Translation
Do not bring about Rāma's mischief if do you wish to live happily with your wives and friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मानं
मान [m]
वृद्धिं
वृद्धि [f]
च
च [ind]
राज्यं
राज्य [n]
च
च [ind]
जीवितं
जीवित [n]
चेष्टम्
च [ind]
चेष्टम्
इष् [1. P.]
आत्मनः
आत्मन् [m]
यदीच्छसि
यदि [ind]
यदीच्छसि
इष् [1. P.]
चिरं
चिरम् [ind]
भोक्तुं
भुज् [6. P.]
मा
मा [ind]
कृथा
कृ [2. Ā.]
रामविप्रियम्
राम [m]
रामविप्रियम्
विप्रिय [n]
निवार्यमाणः सुहृदा मया भृशं; प्रसह्य सीतां यदि धर्षयिष्यसि । गमिष्यसि क्षीणबलः सबान्धवो; यमक्षयं रामशरात्तजीवितः ॥
nivāryamāṇaḥ suhṛdā mayā bhṛśaṃ; prasahya sītāṃ yadi dharṣayiṣyasi | gamiṣyasi kṣīṇabalaḥ sabāndhavo; yamakṣayaṃ rāmaśarāttajīvitaḥ ||
English Translation
I am your friend and do ask you again and again to desist (from your evil intention); if do you encroach upon Sītā surely shall you along with your kinsmen go to the abode of Yama being enfeebled by the arrows of Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवार्यमाणः
निवारय् [10. Ā.]
सुहृदा
सुहृद् [m]
मया
मद् [pron]
भृशं
भृशम् [ind]
प्रसह्य
प्रसह् [1. P.]
सीतां
सीता [f]
यदि
यदि [ind]
धर्षयिष्यसि
धर्षय् [10. P.]
गमिष्यसि
गम् [6. Ā.]
क्षीणबलः
क्षि [9. Ā.]
क्षीणबलः
बल [mn]
सबान्धवो
स [ind]
सबान्धवो
बान्धव [m]
यमक्षयं
यम [m]
यमक्षयं
क्षय [m]
रामशरात्तजीवितः
राम [m]
रामशरात्तजीवितः
शर [m]
रामशरात्तजीवितः
आदा [4. Ā.]
रामशरात्तजीवितः
जीवित [n]