ततः प्रभाते विमले कृतकर्मा नराधिपः । विश्वामित्रं महात्मानमाजुहाव सराघवम् ॥
tataḥ prabhāte vimale kṛtakarmā narādhipaḥ | viśvāmitraṃ mahātmānamājuhāva sarāghavam ||
English Translation
Thereafter the destroyers of foes, Rama and Lakshmana offering their morning oblations on that bright dawn arrived at the bank of the river (Ganga) with Viswamitra ahead of them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रभाते
प्रभात [n]
विमले
विमल [adj]
कृतकर्मा
कृ [2. Ā.]
कृतकर्मा
कर्मन् [n]
नराधिपः
नराधिप [m]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
महात्मानम्
महात्मन् [adj]
आजुहाव
आहु [3. Ā.]
सराघवम्
स [ind]
सराघवम्
राघव [m]
तमर्चयित्वा धर्मात्मा शास्त्रदृष्टेन कर्मणा । राघवौ च महात्मानौ तदा वाक्यमुवाच ह ॥
tamarcayitvā dharmātmā śāstradṛṣṭena karmaṇā | rāghavau ca mahātmānau tadā vākyamuvāca ha ||
English Translation
The virtuous Janaka paid respects to Viswamitra and the highsouled Rama and Lakshmana in accordance with the sastras and spoke:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अर्चयित्वा
अर्चय् [10. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
शास्त्रदृष्टेन
शास्त्र [n]
शास्त्रदृष्टेन
दृश् [6. P.]
कर्मणा
कर्मन् [n]
राघवौ
राघव [m]
च
च [ind]
महात्मानौ
महात्मन् [adj]
तदा
तदा [ind]
वाक्यम्
वाक्य [n]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
भगवन्स्वागतं तेऽस्तु किं करोमि तवानघ । भवानाज्ञापयतु मामाज्ञाप्यो भवता ह्यहम् ॥
bhagavansvāgataṃ te'stu kiṃ karomi tavānagha | bhavānājñāpayatu māmājñāpyo bhavatā hyaham ||
English Translation
"Welcome, O Venerable one O Irreproachable one what can I do for you? Worthy of being commanded, I seek your orders.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवन्
भगवत् [adj]
स्वागतं
स्वागत [n]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
किं
क [pron]
करोमि
कृ [2. Ā.]
तवानघ
त्वद् [pron]
तवानघ
अनघ [adj]
भवान्
भवत् [adj]
आज्ञापयतु
आज्ञापय् [10. Ā.]
माम्
मद् [pron]
आज्ञाप्यो
आज्ञापय् [10. Ā.]
भवता
भवत् [adj]
ह्य्
हि [ind]
अहम्
मद् [pron]
एवमुक्तः स धर्मात्मा जनकेन महात्मना । प्रत्युवाच मुनिर्वीरं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥
evamuktaḥ sa dharmātmā janakena mahātmanā | pratyuvāca munirvīraṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||
English Translation
At the words of the magnanimous Janaka, the virtuous sage wellversed in speech replied to the heroic king:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
जनकेन
जनक [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
मुनिर्
मुनि [m]
वीरं
वीर [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
वाक्यविशारदः
वाक्य [n]
वाक्यविशारदः
विशारद [adj]
पुत्रौ दशरथस्येमौ क्षत्रियौ लोकविश्रुतौ । द्रष्टुकामौ धनुः श्रेष्ठं यदेतत्त्वयि तिष्ठति ॥
putrau daśarathasyemau kṣatriyau lokaviśrutau | draṣṭukāmau dhanuḥ śreṣṭhaṃ yadetattvayi tiṣṭhati ||
English Translation
Dasaratha's sons, (Rama and Lakshmana), kshatriyas renowned in the world are eager to see that great bow in your possession.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रौ
पुत्र [m]
दशरथस्येमौ
दशरथ [m]
दशरथस्येमौ
इदम् [pron]
क्षत्रियौ
क्षत्रिय [m]
लोकविश्रुतौ
लोक [m]
लोकविश्रुतौ
विश्रु [5. Ā.]
द्रष्टुकामौ
द्रष्टु [m]
द्रष्टुकामौ
काम [m]
धनुः
धनुस् [n]
श्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
यद्
यद् [pron]
एतत्
एतद् [pron]
त्वयि
त्वद् [pron]
तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
एतद्दर्शय भद्रं ते कृतकामौ नृपात्मजौ । दर्शनादस्य धनुषो यथेष्टं प्रतियास्यतः ॥
etaddarśaya bhadraṃ te kṛtakāmau nṛpātmajau | darśanādasya dhanuṣo yatheṣṭaṃ pratiyāsyataḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्
एतद् [pron]
दर्शय
दर्शय् [10. Ā.]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
कृतकामौ
कृ [2. Ā.]
कृतकामौ
काम [m]
नृपात्मजौ
नृप [m]
नृपात्मजौ
आत्मज [m]
दर्शनाद्
दर्शन [n]
अस्य
इदम् [pron]
धनुषो
धनुस् [n]
यथेष्टं
यथेष्ट [adj]
प्रतियास्यतः
प्रतिया [2. P.]
एवमुक्तस्तु जनकः प्रत्युवाच महामुनिम् । श्रूयतामस्य धनुषो यदर्थमिह तिष्ठति ॥
evamuktastu janakaḥ pratyuvāca mahāmunim | śrūyatāmasya dhanuṣo yadarthamiha tiṣṭhati ||
English Translation
Thus addressed by the mighty ascetic Janaka replied, "I shall tell you how this bow came to be deposited here".
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
जनकः
जनक [m]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
महामुनिम्
महत् [adj]
महामुनिम्
मुनि [m]
श्रूयताम्
श्रु [4. P.]
अस्य
इदम् [pron]
धनुषो
धनुस् [n]
यद्
यद् [pron]
अर्थम्
अर्थ [mn]
इह
इह [ind]
तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
देवरात इति ख्यातो निमेः षष्ठो महीपतिः । न्यासोऽयं तस्य भगवन्हस्ते दत्तो महात्मना ॥
devarāta iti khyāto nimeḥ ṣaṣṭho mahīpatiḥ | nyāso'yaṃ tasya bhagavanhaste datto mahātmanā ||
English Translation
"O Adorable one there was a famous king named Devarata, sixth in line from Nimi. This bow was kept with him in trust by the exalted lord (Shiva).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवरात
देवरात [m]
इति
इति [ind]
ख्यातो
ख्या [4. P.]
निमेः
निमि [m]
षष्ठो
षष्ठ [adj]
महीपतिः
महीपति [m]
न्यासो
न्यास [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तस्य
तद् [pron]
भगवन्
भगवत् [adj]
हस्ते
हस्त [mn]
दत्तो
दा [1. Ā.]
महात्मना
महात्मन् [adj]
दक्षयज्ञवधे पूर्वं धनुरायम्य वीर्यवान् । रुद्रस्तु त्रिदशान्रोषात्सलीलमिदमब्रवीत् ॥
dakṣayajñavadhe pūrvaṃ dhanurāyamya vīryavān | rudrastu tridaśānroṣātsalīlamidamabravīt ||
English Translation
Earlier at the time of destruction of Daksha's sacrifice, Rudra endowed with great prowess lifted this bow sportively and spoke to the gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दक्षयज्ञवधे
दक्ष [m]
दक्षयज्ञवधे
यज्ञ [m]
दक्षयज्ञवधे
वध [m]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
धनुर्
धनुस् [n]
आयम्य
आयम् [6. P.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
रुद्रस्
रुद्र [m]
तु
तु [ind]
त्रिदशान्
त्रिदश [m]
रोषात्
रोष [m]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
यस्माद्भागार्थिनो भागान्नाकल्पयत मे सुराः । वराङ्गानि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः ॥
yasmādbhāgārthino bhāgānnākalpayata me surāḥ | varāṅgāni mahārhāṇi dhanuṣā śātayāmi vaḥ ||
English Translation
'O gods in your anxiety to partake your share of the sacrifie, you have failed to provide mine in the sacrificial offerings. Therefore, I shall sever your jewelled heads and beautiful limbs with this bow'.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्माद्
यद् [pron]
भागार्थिनो
भाग [m]
भागार्थिनो
अर्थिन् [adj]
भागान्
भाग [m]
नाकल्पयत
न [ind]
नाकल्पयत
कल्पय् [10. Ā.]
मे
मद् [pron]
सुराः
सुर [m]
वराङ्गानि
वर [adj]
वराङ्गानि
अङ्ग [n]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
धनुषा
धनुस् [n]
शातयामि
शातय् [10. Ā.]
वः
त्वद् [pron]
ततो विमनसः सर्वे देवा वै मुनिपुंगव । प्रसादयन्ति देवेशं तेषां प्रीतोऽभवद्भवः ॥
tato vimanasaḥ sarve devā vai munipuṃgava | prasādayanti deveśaṃ teṣāṃ prīto'bhavadbhavaḥ ||
English Translation
"O Eminent ascetic thereafter all the gods with agitated minds propitiated lord of the gods, Siva and he was pleased with them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
विमनसः
विमनस् [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
देवा
देव [m]
वै
वै [ind]
मुनिपुंगव
मुनि [m]
मुनिपुंगव
पुंगव [m]
प्रसादयन्ति
प्रसादय् [10. Ā.]
देवेशं
देवेश [m]
तेषां
तद् [pron]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
ऽभवद्
भू [1. Ā.]
भवः
भव [m]
प्रीतियुक्तः स सर्वेषां ददौ तेषां महात्मनाम् ॥
prītiyuktaḥ sa sarveṣāṃ dadau teṣāṃ mahātmanām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रीतियुक्तः
प्रीति [f]
प्रीतियुक्तः
युज् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
सर्वेषां
सर्व [pron]
ददौ
दा [1. Ā.]
तेषां
तद् [pron]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
तदेतद्देवदेवस्य धनूरत्नं महात्मनः । न्यासभूतं तदा न्यस्तमस्माकं पूर्वके विभो ॥
tadetaddevadevasya dhanūratnaṃ mahātmanaḥ | nyāsabhūtaṃ tadā nyastamasmākaṃ pūrvake vibho ||
English Translation
O Lord that gem of a bow belonging to Siva was given to the great gods who in turn got it deposited in trust with our ancestor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
एतद्
एतद् [pron]
देवदेवस्य
देवदेव [m]
धनूरत्नं
धनु [mf]
धनूरत्नं
रत्न [mn]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
न्यासभूतं
न्यास [m]
न्यासभूतं
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
न्यस्तम्
न्यस् [2. P.]
अस्माकं
मद् [pron]
पूर्वके
पूर्वक [adj]
विभो
विभु [adj]
अथ मे कृषतः क्षेत्रं लाङ्गलादुत्थिता मम । क्षेत्रं शोधयता लब्ध्वा नाम्ना सीतेति विश्रुता ॥
atha me kṛṣataḥ kṣetraṃ lāṅgalādutthitā mama | kṣetraṃ śodhayatā labdhvā nāmnā sīteti viśrutā ||
English Translation
Thereupon while I was ploughing and cleaing the (sacrificial) ground, Sita, a wellknown name, was lifted up by the blade of the plough. Thus she was obtained by me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
मे
मद् [pron]
कृषतः
कृष् [6. Ā.]
क्षेत्रं
क्षेत्र [mn]
लाङ्गलाद्
लाङ्गल [mn]
उत्थिता
उत्था [1. Ā.]
मम
मद् [pron]
क्षेत्रं
क्षेत्र [mn]
शोधयता
शोधय् [10. Ā.]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
नाम्ना
नामन् [n]
सीतेति
सीता [f]
सीतेति
इति [ind]
विश्रुता
विश्रु [5. Ā.]
भूतलादुत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा । वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयमयोनिजा ॥
bhūtalādutthitā sā tu vyavardhata mamātmajā | vīryaśulketi me kanyā sthāpiteyamayonijā ||
English Translation
Arisen from the earth and not from a mother's womb, she grew up as my daughter. I made a stipulation that (this shall be the means to win this maiden as a gift) this shall be given in marriage only to the prince whose prowess is fully tried.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूतलाद्
भू [f]
भूतलाद्
तल [mn]
उत्थिता
उत्था [1. Ā.]
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
व्यवर्धत
विवृध् [1. Ā.]
ममात्मजा
मद् [pron]
ममात्मजा
आत्मजा [f]
वीर्यशुल्केति
वीर्य [n]
वीर्यशुल्केति
शुल्क [mn]
वीर्यशुल्केति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
कन्या
कन्या [f]
स्थापितेयम्
स्थापय् [10. Ā.]
स्थापितेयम्
इदम् [pron]
अयोनिजा
अयोनिज [adj]
भूतलादुत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम् । वरयामासुरागम्य राजानो मुनिपुंगव ॥
bhūtalādutthitāṃ tāṃ tu vardhamānāṃ mamātmajām | varayāmāsurāgamya rājāno munipuṃgava ||
English Translation
O Eminent ascetic arisen from the earth and reared as my daughter, she has been sought after in marriage by many princes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूतलाद्
भू [f]
भूतलाद्
तल [mn]
उत्थितां
उत्था [1. Ā.]
तां
तद् [pron]
तु
तु [ind]
वर्धमानां
वृध् [6. P.]
ममात्मजाम्
मद् [pron]
ममात्मजाम्
आत्मजा [f]
वरयामासुर्
वरय् [10. Ā.]
आगम्य
आगम् [6. P.]
राजानो
राजन् [m]
मुनिपुंगव
मुनि [m]
मुनिपुंगव
पुंगव [m]
तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम् । वीर्यशुल्केति भगवन्न ददामि सुतामहम् ॥
teṣāṃ varayatāṃ kanyāṃ sarveṣāṃ pṛthivīkṣitām | vīryaśulketi bhagavanna dadāmi sutāmaham ||
English Translation
O Worshipful one all those monarchs sought this maiden but I did not offer my daughter saying that the 'marriage offer' could be made only through the tried and tested prowess of a suitor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
वरयतां
वरय् [10. Ā.]
कन्यां
कन्या [f]
सर्वेषां
सर्व [pron]
पृथिवीक्षिताम्
पृथिवीक्षित् [m]
वीर्यशुल्केति
वीर्य [n]
वीर्यशुल्केति
शुल्क [mn]
वीर्यशुल्केति
इति [ind]
भगवन्
भगवत् [adj]
न
न [ind]
ददामि
दा [1. Ā.]
सुताम्
सुता [f]
अहम्
मद् [pron]
ततः सर्वे नृपतयः समेत्य मुनिपुंगव । मिथिलामभ्युपागम्य वीर्यं जिज्ञासवस्तदा ॥
tataḥ sarve nṛpatayaḥ sametya munipuṃgava | mithilāmabhyupāgamya vīryaṃ jijñāsavastadā ||
English Translation
O Preeminent among ascetics thereafter many kings together came to Mithila to test their prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
नृपतयः
नृपति [m]
समेत्य
समे [2. P.]
मुनिपुंगव
मुनि [m]
मुनिपुंगव
पुंगव [m]
मिथिलाम्
मिथिला [f]
अभ्युपागम्य
अभ्युपागम् [1. P.]
वीर्यं
वीर्य [n]
जिज्ञासवस्
जिज्ञासु [adj]
तदा
तदा [ind]
तेषां जिज्ञासमानानां वीर्यं धनुरुपाहृतम् । न शेकुर्ग्रहणे तस्य धनुषस्तोलनेऽपि वा ॥
teṣāṃ jijñāsamānānāṃ vīryaṃ dhanurupāhṛtam | na śekurgrahaṇe tasya dhanuṣastolane'pi vā ||
English Translation
The bow was brought and placed before those who were curious to test their strength but none was able to grasp or lift the bow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
जिज्ञासमानानां
जिज्ञास् [Desid. Ā.]
वीर्यं
वीर्य [n]
धनुर्
धनुस् [n]
उपाहृतम्
उपाहृ [1. P.]
न
न [ind]
शेकुर्
शक् [4. P.]
ग्रहणे
ग्रहण [n]
तस्य
तद् [pron]
धनुषस्
धनुस् [n]
तोलने
तोलन [n]
ऽपि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
तेषां वीर्यवतां वीर्यमल्पं ज्ञात्वा महामुने । प्रत्याख्याता नृपतयस्तन्निबोध तपोधन ॥
teṣāṃ vīryavatāṃ vīryamalpaṃ jñātvā mahāmune | pratyākhyātā nṛpatayastannibodha tapodhana ||
English Translation
O great ascetic I knew those mighty kings had little strength, so rejected them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
वीर्यवतां
वीर्यवत् [adj]
वीर्यम्
वीर्य [n]
अल्पं
अल्प [adj]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
महामुने
महत् [adj]
महामुने
मुनि [m]
प्रत्याख्याता
प्रत्याख्या [2. Ā.]
नृपतयस्
नृपति [m]
तन्
तद् [pron]
निबोध
निबुध् [4. P.]
तपोधन
तपस् [n]
तपोधन
धन [n]
ततः परमकोपेन राजानो मुनिपुंगव । अरुन्धन्मिथिलां सर्वे वीर्यसंदेहमागताः ॥
tataḥ paramakopena rājāno munipuṃgava | arundhanmithilāṃ sarve vīryasaṃdehamāgatāḥ ||
English Translation
O Mighty ascetic, thereafter all the kings doubting their own strength in stringing the bow were inflamed with anger and laid siege on Mithila.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
परमकोपेन
परम [adj]
परमकोपेन
कोप [m]
राजानो
राजन् [m]
मुनिपुंगव
मुनि [m]
मुनिपुंगव
पुंगव [m]
अरुन्धन्
रुध् [6. P.]
मिथिलां
मिथिला [f]
सर्वे
सर्व [pron]
वीर्यसंदेहम्
वीर्य [n]
वीर्यसंदेहम्
संदेह [m]
आगताः
आगम् [6. P.]
आत्मानमवधूतं ते विज्ञाय मुनिपुंगव । रोषेण महताविष्टाः पीडयन्मिथिलां पुरीम् ॥
ātmānamavadhūtaṃ te vijñāya munipuṃgava | roṣeṇa mahatāviṣṭāḥ pīḍayanmithilāṃ purīm ||
English Translation
Those eminent kings felt humiliated. Inflamed with anger, they tormented the city of Mithila.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मानम्
आत्मन् [m]
अवधूतं
अवधू [5. Ā.]
ते
तद् [pron]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
मुनिपुंगव
मुनि [m]
मुनिपुंगव
पुंगव [m]
रोषेण
रोष [m]
महताविष्टाः
महत् [adj]
महताविष्टाः
आविश् [6. Ā.]
पीडयन्
पीडय् [10. Ā.]
मिथिलां
मिथिला [f]
पुरीम्
पुरी [f]
ततः संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः । साधनानि मुनिरेष्ठ ततोऽहं भृशदुःखितः ॥
tataḥ saṃvatsare pūrṇe kṣayaṃ yātāni sarvaśaḥ | sādhanāni munireṣṭha tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ ||
English Translation
O Best among ascetics thus one year passed. Everywhere in the city all the means of living were exhausted. I felt deeply sad over this situation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
संवत्सरे
संवत्सर [mn]
पूर्णे
पूर्ण [adj]
क्षयं
क्षय [m]
यातानि
या [2. Ā.]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
साधनानि
साधन [n]
मुनिश्रेष्ठ
मुनि [m]
मुनिश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
भृशदुःखितः
भृश [adj]
भृशदुःखितः
दुःखित [adj]
ततो देवगणान्सर्वांस्तपसाहं प्रसादयम् । ददुश्च परमप्रीताश्चतुरङ्गबलं सुराः ॥
tato devagaṇānsarvāṃstapasāhaṃ prasādayam | daduśca paramaprītāścaturaṅgabalaṃ surāḥ ||
English Translation
Thereafter, I propitiated the gods by my austerities. Highly pleased, they gave me an army of four divisions (chariots, elephants, horses and infantry ).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
देवगणान्
देव [m]
देवगणान्
गण [m]
सर्वांस्
सर्व [pron]
तपसाहं
तपस् [n]
तपसाहं
मद् [pron]
प्रसादयम्
प्रसादय् [10. Ā.]
ददुश्
दा [1. Ā.]
च
च [ind]
परमप्रीताश्
परम [adj]
परमप्रीताश्
प्री [9. Ā.]
चतुरङ्गबलं
चतुर् [nr]
चतुरङ्गबलं
अङ्ग [n]
चतुरङ्गबलं
बल [mn]
सुराः
सुर [m]
ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः । अवीर्या वीर्यसंदिग्धा सामात्याः पापकारिणः ॥
tato bhagnā nṛpatayo hanyamānā diśo yayuḥ | avīryā vīryasaṃdigdhā sāmātyāḥ pāpakāriṇaḥ ||
English Translation
Then those wicked kings who were exhausted were doubtful about their energy. They were beaten and defeated. They fled away along with their ministers in different directions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
भग्ना
भञ्ज् [4. P.]
नृपतयो
नृपति [m]
हन्यमाना
हन् [6. P.]
दिशो
दिश् [f]
ययुः
या [2. Ā.]
अवीर्या
अवीर्य [adj]
वीर्यसंदिग्धाः
वीर्य [n]
वीर्यसंदिग्धाः
संदिह् [2. Ā.]
सामात्याः
स [ind]
सामात्याः
अमात्य [m]
पापकारिणः
पाप [n]
पापकारिणः
कारिन् [adj]
तदेतन्मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम् । रामलक्ष्मणयोश्चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत ॥
tadetanmuniśārdūla dhanuḥ paramabhāsvaram | rāmalakṣmaṇayoścāpi darśayiṣyāmi suvrata ||
English Translation
O Sage you are a tiger among asceties, you are faithful to your vows, I shall show this effulgent bow to your Rama and Lakshmana .
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
एतन्
एतद् [pron]
मुनिशार्दूल
मुनि [m]
मुनिशार्दूल
शार्दूल [m]
धनुः
धनुस् [n]
परमभास्वरम्
परम [adj]
परमभास्वरम्
भास्वर [adj]
रामलक्ष्मणयोश्
राम [m]
रामलक्ष्मणयोश्
लक्ष्मण [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
दर्शयिष्यामि
दर्शय् [10. Ā.]
सुव्रत
सुव्रत [adj]
यद्यस्य धनुषो रामः कुर्यादारोपणं मुने । सुतामयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेरहम् ॥
yadyasya dhanuṣo rāmaḥ kuryādāropaṇaṃ mune | sutāmayonijāṃ sītāṃ dadyāṃ dāśaratheraham ||
English Translation
O Sage if Rama could lift and string this bow I shall give my daughter Sita, not born from a woman, to him (son of Dasaratha)". इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्षष्टितमस्सर्ग:॥Thus ends the sixtysixth sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्य्
यदि [ind]
अस्य
इदम् [pron]
धनुषो
धनुस् [n]
रामः
राम [m]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
आरोपणं
आरोपण [n]
मुने
मुनि [m]
सुताम्
सुता [f]
अयोनिजां
अयोनिज [adj]
सीतां
सीता [f]
दद्यां
दा [1. Ā.]
दाशरथेर्
दाशरथि [m]
अहम्
मद् [pron]