Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 6 (Yuddhakāṇḍa) • Sarga 39

Yuddhakāṇḍa Sarga 39

युद्धकाण्डम् • सर्गः 39

Yuddhakāṇḍa Sarga 39 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 32 verses.

Total: 32 Verses • Citations: VR 6.39.1–32 • 175 Lexicon Terms
VR 6.39.1 अनुष्टुप्
घोरेण शरबन्धेन बद्धौ दशरथात्मजौ । निश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ रुधिरोक्षितौ ॥
ghoreṇa śarabandhena baddhau daśarathātmajau | niśvasantau yathā nāgau śayānau rudhirokṣitau ||
English Translation
Bound up terribly with shafts, Dasaratha's sons, lying down bathed in blood, sighed hard like to serpents.
VR 6.39.2 अनुष्टुप्
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवा महाबलाः । परिवार्य महात्मानौ तस्थुः शोकपरिप्लुताः ॥
sarve te vānaraśreṣṭhāḥ sasugrīvā mahābalāḥ | parivārya mahātmānau tasthuḥ śokapariplutāḥ ||
English Translation
All those foremost monkeys, along with Sugrīva, possessed of exceeding strength, overwhelmed with sorrow, remained surrounding those high-souled ones.
VR 6.39.3 अनुष्टुप्
एतस्मिन्नन्तेरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान् । स्थिरत्वात्सत्त्वयोगाच्च शरैः संदानितोऽपि सन् ॥
etasminnantere rāmaḥ pratyabudhyata vīryavān | sthiratvātsattvayogācca śaraiḥ saṃdānito'pi san ||
English Translation
In the meanwhile, the powerful Rāma, albeit fast bound by the shafts, awoke by virtue of the exceeding toughness of his person, as well as his might.
VR 6.39.4 अनुष्टुप्
ततो दृष्ट्वा सरुधिरं विषण्णं गाढमर्पितम् । भ्रातरं दीनवदनं पर्यदेवयदातुरः ॥
tato dṛṣṭvā sarudhiraṃ viṣaṇṇaṃ gāḍhamarpitam | bhrātaraṃ dīnavadanaṃ paryadevayadāturaḥ ||
English Translation
Then, seeing his brother having a distressful countenance, covered with blood, feeble, and fast bound by the shafts, Rāma, greatly aggrieved, began to mourn.
VR 6.39.5 अनुष्टुप्
किं नु मे सीतया कार्यं किं कार्यं जीवितेन वा । शयानं योऽद्य पश्यामि भ्रातरं युधि निर्जितम् ॥
kiṃ nu me sītayā kāryaṃ kiṃ kāryaṃ jīvitena vā | śayānaṃ yo'dya paśyāmi bhrātaraṃ yudhi nirjitam ||
English Translation
Of what use to me is the recovery of Sītă, or life either, when today I see my brother vanquished in fight and lying down in the field?
VR 6.39.6 अनुष्टुप्
शक्या सीता समा नारी प्राप्तुं लोके विचिन्वता । न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः ॥
śakyā sītā samā nārī prāptuṃ loke vicinvatā | na lakṣmaṇasamo bhrātā sacivaḥ sāmparāyikaḥ ||
English Translation
Seeking in the world (of men), I may light upon a woman like Sītā; but never on a brother, or a helper, or a warrior like to Laksmana.
VR 6.39.7 अनुष्टुप्
परित्यक्ष्याम्यहं प्राणान्वानराणां तु पश्यताम् । यदि पञ्चत्वमापन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥
parityakṣyāmyahaṃ prāṇānvānarāṇāṃ tu paśyatām | yadi pañcatvamāpannaḥ sumitrānandavardhanaḥ ||
English Translation
If that enhancer of Sumitra's joy have met with his end, my life I must renounce in the sight of the monkeys.
VR 6.39.8 अनुष्टुप्
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम् । कथमम्बां सुमित्रांच पुत्रदर्शनलालसाम् ॥
kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāṃ mātaraṃ kiṃ nu kaikayīm | kathamambāṃ sumitrāṃca putradarśanalālasām ||
English Translation
What shall I say to Kausalyā; and what shall I say to Kaikeyi ? And what shall I say to mother Sumitrā eager for a sight of her son? And if I go (back) without him, how shall I soothe her, like to a cow reft of her calf; and trembling; and resembling a mourning Kurari?
VR 6.39.9 अनुष्टुप्
विवत्सां वेपमानां च क्रोशन्तीं कुररीमिव । कथमाश्वासयिष्यामि यदि यास्यामि तं विना ॥
vivatsāṃ vepamānāṃ ca krośantīṃ kurarīmiva | kathamāśvāsayiṣyāmi yadi yāsyāmi taṃ vinā ||
English Translation
"If I go to Ayodhya without him, how can I console Sumithra crying aloud like a female osprey?"
VR 6.39.10 अनुष्टुप्
कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम् । मया सह वनं यातो विना तेनागतः पुनः ॥
kathaṃ vakṣyāmi śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam | mayā saha vanaṃ yāto vinā tenāgataḥ punaḥ ||
English Translation
How shall I say to Satrughna and the illustrious Bharata, 'He went with me to the forest; but I come (back) here without him "?
VR 6.39.11 अनुष्टुप्
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं बत सुमित्रया । इहैव देहं त्यक्ष्यामि न हि जीवितुमुत्सहे ॥
upālambhaṃ na śakṣyāmi soḍhuṃ bata sumitrayā | ihaiva dehaṃ tyakṣyāmi na hi jīvitumutsahe ||
English Translation
I shall not be able to bear the rebuke of mother Sumitră. Therefore even here shall I renounce my person; for certainly I dare not live.
VR 6.39.12 अनुष्टुप्
धिङ्मां दुष्कृतकर्माणमनार्यं यत्कृते ह्यसौ । लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत् ॥
dhiṅmāṃ duṣkṛtakarmāṇamanāryaṃ yatkṛte hyasau | lakṣmaṇaḥ patitaḥ śete śaratalpe gatāsuvat ||
English Translation
Fie on me, who am wicked and base; for me this Lakşmaņa, brought down, leith in the field of battle, like one that is without life.
VR 6.39.13 अनुष्टुप्
त्वं नित्यं सुविषण्णं मामाश्वासयसि लक्ष्मण । गतासुर्नाद्य शक्नोषि मामार्तमभिभाषितुम् ॥
tvaṃ nityaṃ suviṣaṇṇaṃ māmāśvāsayasi lakṣmaṇa | gatāsurnādya śaknoṣi māmārtamabhibhāṣitum ||
English Translation
O Lakşmaņa, you ever comforts me when I am dispirited. But today, having lost your life, you can not speak to me, who am afflicted.
VR 6.39.14 अनुष्टुप्
येनाद्य बहवो युद्धे राक्षसा निहताः क्षितौ । तस्यामेव क्षितौ वीरः स शेते निहतः परैः ॥
yenādya bahavo yuddhe rākṣasā nihatāḥ kṣitau | tasyāmeva kṣitau vīraḥ sa śete nihataḥ paraiḥ ||
English Translation
You, O hero, who had in battle slain innumerable Rākṣasa lying around, have (at length) yourself been slain in the field with shafts.
VR 6.39.15 अनुष्टुप्
शयानः शरतल्पेऽस्मिन्स्वशोणितपरिप्लुतः । शरजालैश्चितो भाति भास्करोऽस्तमिव व्रजन् ॥
śayānaḥ śaratalpe'sminsvaśoṇitapariplutaḥ | śarajālaiścito bhāti bhāskaro'stamiva vrajan ||
English Translation
And lying down in the battle-field, bleeding and covered with arrows, you appear like the Sun when he has gone up the Setting-hill.
VR 6.39.16 अनुष्टुप्
बाणाभिहतमर्मत्वान्न शक्नोत्यभिवीक्षितुम् । रुजा चाब्रुवतो ह्यस्य दृष्टिरागेण सूच्यते ॥
bāṇābhihatamarmatvānna śaknotyabhivīkṣitum | rujā cābruvato hyasya dṛṣṭirāgeṇa sūcyate ||
English Translation
In consequence of shafts piercing your vitals, you cannot speak; but your visible expression, albeit you are dumb, betokens pain.
VR 6.39.17 अनुष्टुप्
यथैव मां वनं यान्तमनुयातो महाद्युतिः । अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम् ॥
yathaiva māṃ vanaṃ yāntamanuyāto mahādyutiḥ | ahamapyanuyāsyāmi tathaivainaṃ yamakṣayam ||
English Translation
O you endowed with exceeding splendour, even as you did follow me into the forest, will I follow you to the mansion of Yama.
VR 6.39.18 अनुष्टुप्
इष्टबन्धुजनो नित्यं मां च नित्यमनुव्रतः । इमामद्य गतोऽवस्थां ममानार्यस्य दुर्नयैः ॥
iṣṭabandhujano nityaṃ māṃ ca nityamanuvrataḥ | imāmadya gato'vasthāṃ mamānāryasya durnayaiḥ ||
English Translation
You having dear friends, and ever following me, has come by this plight in consequence of my reprehensible conduct.
VR 6.39.19 अनुष्टुप्
सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेना न संस्मरे । परुषं विप्रियं वापि श्रावितं न कदाचन ॥
suruṣṭenāpi vīreṇa lakṣmaṇenā na saṃsmare | paruṣaṃ vipriyaṃ vāpi śrāvitaṃ na kadācana ||
English Translation
I do not remember having heard any harsh speech from the heroic Lakşmaņa, even when he had happened to be exceedingly wroth.
VR 6.39.20 अनुष्टुप्
विससर्जैकवेगेन पञ्चबाणशतानि यः । इष्वस्त्रेष्वधिकस्तस्मात्कार्तवीर्याच्च लक्ष्मणः ॥
visasarjaikavegena pañcabāṇaśatāni yaḥ | iṣvastreṣvadhikastasmātkārtavīryācca lakṣmaṇaḥ ||
English Translation
He that could discharge at one shot five hundred shafts, that Lakşmaņa is superior to karttaviryya himself in that weapon-the bow.
VR 6.39.21 अनुष्टुप्
अस्त्रैरस्त्राणि यो हन्याच्छक्रस्यापि महात्मनः । सोऽयमुर्व्यांहतः शेते महार्हशयनोचितः ॥
astrairastrāṇi yo hanyācchakrasyāpi mahātmanaḥ | so'yamurvyāṃhataḥ śete mahārhaśayanocitaḥ ||
English Translation
He that with his arms could resist the arms of Sakra himself, that one worthy of a costly couchLeith down on the ground, slain.
VR 6.39.22 अनुष्टुप्
तच्च मिथ्या प्रलप्तं मां प्रधक्ष्यति न संशयः । यन्मया न कृतो राजा राक्षसानां विभीषणः ॥
tacca mithyā pralaptaṃ māṃ pradhakṣyati na saṃśayaḥ | yanmayā na kṛto rājā rākṣasānāṃ vibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
That false babble shall now, without doubt, consume me; for by me has not Bibhishna been made monarch of the Rákşasas.
VR 6.39.23 अनुष्टुप्
अस्मिन्मुहूर्ते सुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि । मत्वा हीनं मया राजन्रावणोऽभिद्रवेद्बली ॥
asminmuhūrte sugrīva pratiyātumito'rhasi | matvā hīnaṃ mayā rājanrāvaṇo'bhidravedbalī ||
English Translation
Do you, O Sugrīva, this very moment retrace your steps. Bereft of your strength through me you will be worsted by Rāvaņa.
VR 6.39.24 अनुष्टुप्
अङ्गदं तु पुरस्कृत्य ससैन्यः ससुहृज्जनः । सागरं तर सुग्रीव पुनस्तेनैव सेतुना ॥
aṅgadaṃ tu puraskṛtya sasainyaḥ sasuhṛjjanaḥ | sāgaraṃ tara sugrīva punastenaiva setunā ||
English Translation
O Sugriva, placing Angada to the fore, do you, taking your host as well as the equipage, in company with Nila and Nala, cross over the Ocean.
VR 6.39.25 अनुष्टुप्
कृतं हनुमता कार्यं यदन्यैर्दुष्करं रणे । ऋक्षराजेन तुष्यामि गोलाङ्गूलाधिपेन च ॥
kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ yadanyairduṣkaraṃ raṇe | ṛkṣarājena tuṣyāmi golāṅgūlādhipena ca ||
English Translation
"O King of Bears! King of Golangulas! Difficult action has been done by you and others in war. I am pleased with Hanumantha's action."
VR 6.39.26 अनुष्टुप्
अङ्गदेन कृतं कर्म मैन्देन द्विविदेन च । युद्धं केसरिणा संख्ये घोरं संपातिना कृतम् ॥
aṅgadena kṛtaṃ karma maindena dvividena ca | yuddhaṃ kesariṇā saṃkhye ghoraṃ saṃpātinā kṛtam ||
English Translation
By you has been achieved a mighty feat incapable of being done by another in battle. And pleased am I with the king of bears, and the lord of Golãngulas; and Angada has quit himself nobly, as also Mainda and Dvivida. And Kesarin and Sampāti have both faught terribly.
VR 6.39.27 अनुष्टुप्
गवयेन गवाक्षेण शरभेण गजेन च । अन्यैश्च हरिभिर्युद्धं मदार्थे त्यक्तजीवितैः ॥
gavayena gavākṣeṇa śarabheṇa gajena ca | anyaiśca haribhiryuddhaṃ madārthe tyaktajīvitaiḥ ||
English Translation
Gavaya, and Gavākşa, and Sarabha, and Gaja, and other monkeys have faught as others are incapable of fighting, determined to lay down their lives (for me).
VR 6.39.28 उपजातिः
न चातिक्रमितुं शक्यं दैवं सुग्रीव मानुषैः । यत्तु शक्यं वयस्येन सुहृदा वा परंतप । कृतं सुग्रीव तत्सर्वं भवताधर्मभीरुणा ॥
na cātikramituṃ śakyaṃ daivaṃ sugrīva mānuṣaiḥ | yattu śakyaṃ vayasyena suhṛdā vā paraṃtapa | kṛtaṃ sugrīva tatsarvaṃ bhavatādharmabhīruṇā ||
English Translation
But, O Sugriva, man cannot overrule Destiny. You, my friend, fearing righteousness, has done what lay in your power. And, You foremost of monkeys, you also have acted as become friends. Now, with my permission, go you whitersoever you are minded.
VR 6.39.29 अनुष्टुप्
मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरर्षभाः । अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं गन्तुमर्हथ ॥
mitrakāryaṃ kṛtamidaṃ bhavadbhirvānararṣabhāḥ | anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ gantumarhatha ||
English Translation
"O Bulls among Vanaras! All of you should go permitted by me. You have done friend's work. You may go where you wish to go. I permit said Rama."
VR 6.39.30 अनुष्टुप्
शुश्रुवुस्तस्य ते सर्वे वानराः परिदेवितम् । वर्तयां चक्रुरश्रूणि नेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः ॥
śuśruvustasya te sarve vānarāḥ paridevitam | vartayāṃ cakruraśrūṇi netraiḥ kṛṣṇetarekṣaṇāḥ ||
English Translation
Hearing Rāma's lament, the monkeys-those dark-eyed and others-began to shed tears from their eyes.
VR 6.39.31 अनुष्टुप्
ततः सर्वाण्यनीकानि स्थापयित्वा विभीषणः । आजगाम गदापाणिस्त्वरितो यत्र राघवः ॥
tataḥ sarvāṇyanīkāni sthāpayitvā vibhīṣaṇaḥ | ājagāma gadāpāṇistvarito yatra rāghavaḥ ||
English Translation
Then Vibhisana, quieting the army, taking a mace in his hand, swiftly went to where Rāghava was.
VR 6.39.32 अनुष्टुप्
तं दृष्ट्वा त्वरितं यान्तं नीलाञ्जनचयोपमम् । वानरा दुद्रुवुः सर्वे मन्यमानास्तु रावणिम् ॥
taṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ yāntaṃ nīlāñjanacayopamam | vānarā dudruvuḥ sarve manyamānāstu rāvaṇim ||
English Translation
Seeing him fast making his way, resembling a mass of dark collyrium, the monkeys taking him to be Ravana's son, began to run away.
← Previous (Ch. 428) Full Table of Contents Next (Ch. 430) →