तस्मिन्हते राक्षससैन्यपाले; प्लवंगमानामृषभेण युद्धे । भीमायुधं सागरतुल्यवेगं; प्रदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम् ॥
tasminhate rākṣasasainyapāle; plavaṃgamānāmṛṣabheṇa yuddhe | bhīmāyudhaṃ sāgaratulyavegaṃ; pradudruve rākṣasarājasainyam ||
English Translation
On the leader of the Rākşasa host being slain in battle by the foremost of monkeys, that army of the Rākşasas monarch, resembling the ocean in violence, furnished with dreadful weapons, began to scamper away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
हते
हन् [6. P.]
राक्षससैन्यपाले
राक्षस [adj]
राक्षससैन्यपाले
सैन्य [n]
राक्षससैन्यपाले
पाल [m]
प्लवंगमानाम्
प्लवंगम [m]
ऋषभेण
ऋषभ [m]
युद्धे
युद्ध [n]
भीमायुधं
भीम [adj]
भीमायुधं
आयुध [mn]
सागरतुल्यवेगं
सागर [m]
सागरतुल्यवेगं
तुल्य [adj]
सागरतुल्यवेगं
वेग [m]
प्रदुद्रुवे
प्रद्रु [1. Ā.]
राक्षसराजसैन्यम्
राक्षस [m]
राक्षसराजसैन्यम्
राजन् [m]
राक्षसराजसैन्यम्
सैन्य [n]
गत्वा तु रक्षोऽधिपतेः शशंसुः; सेनापतिं पावकसूनुशस्तम् । तच्चापि तेषां वचनं निशम्य; रक्षोऽधिपः क्रोधवशं जगाम ॥
gatvā tu rakṣo'dhipateḥ śaśaṃsuḥ; senāpatiṃ pāvakasūnuśastam | taccāpi teṣāṃ vacanaṃ niśamya; rakṣo'dhipaḥ krodhavaśaṃ jagāma ||
English Translation
Going to the lord of the Rākşasas, they ar prised hin, of the dealth of his general at the hands of the Fire-god's offspring. And hearing those words of theirs, the Rākşasas lord was overcome with rage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गत्वा
गम् [6. Ā.]
तु
तु [ind]
रक्षोऽधिपतेः
रक्षस् [n]
रक्षोऽधिपतेः
अधिपति [m]
शशंसुः
शंस् [2. Ā.]
सेनापतिं
सेनापति [m]
पावकसूनुशस्तम्
पावक [m]
पावकसूनुशस्तम्
सूनु [m]
पावकसूनुशस्तम्
शंस् [2. Ā.]
तच्चापि
तद् [pron]
तच्चापि
च [ind]
तच्चापि
अपि [ind]
तेषां
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
रक्षोऽधिपः
रक्षस् [n]
रक्षोऽधिपः
अधिप [m]
क्रोधवशं
क्रोध [m]
क्रोधवशं
वश [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य; शोकार्दितः क्रोधपरीतचेताः । उवाच तान्नैरृतयोधमुख्या;निन्द्रो यथा चामरयोधमुख्यान् ॥
saṃkhye prahastaṃ nihataṃ niśamya; śokārditaḥ krodhaparītacetāḥ | uvāca tānnairṛtayodhamukhyā;nindro yathā cāmarayodhamukhyān ||
English Translation
And hearing that Prahasta had been killed in battle (he), exercised with passion, with his heart influenced with grief, addressed those foremost of the Raksasas host, even as Indra addressed the chiefs among the celestials, saying
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संख्ये
संख्य [n]
प्रहस्तं
प्रहस्त [m]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
शोकार्दितः
शोक [m]
शोकार्दितः
अर्दय् [10. Ā.]
क्रोधपरीतचेताः
क्रोध [m]
क्रोधपरीतचेताः
परी [2. Ā.]
क्रोधपरीतचेताः
चेतस् [n]
उवाच
वच् [2. P.]
तान्नैरृतयोधमुख्यान्
तद् [pron]
तान्नैरृतयोधमुख्यान्
नैरृत [m]
तान्नैरृतयोधमुख्यान्
योध [m]
तान्नैरृतयोधमुख्यान्
मुख्य [adj]
इन्द्रो
इन्द्र [m]
यथा
यथा [ind]
चामरयोधमुख्यान्
च [ind]
चामरयोधमुख्यान्
अमर [m]
चामरयोधमुख्यान्
योध [m]
चामरयोधमुख्यान्
मुख्य [adj]
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसूदनः । सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः ॥
nāvajñā ripave kāryā yairindrabalasūdanaḥ | sūditaḥ sainyapālo me sānuyātraḥ sakuñjaraḥ ||
English Translation
That foe should no longer be disregarded that has slain along with his followers and elephants that leader of my host that had destroyed the forces of Indra himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नावज्ञा
न [ind]
नावज्ञा
अवज्ञा [f]
रिपवे
रिपु [m]
कार्या
कृ [2. Ā.]
यैर्
यद् [pron]
इन्द्रबलसूदनः
इन्द्र [m]
इन्द्रबलसूदनः
बल [mn]
इन्द्रबलसूदनः
सूदन [adj]
सूदितः
सूदय् [10. Ā.]
सैन्यपालो
सैन्य [n]
सैन्यपालो
पाल [m]
मे
मद् [pron]
सानुयात्रः
स [ind]
सानुयात्रः
अनुयात्र [fn]
सकुञ्जरः
स [ind]
सकुञ्जरः
कुञ्जर [m]
सोऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन् । स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम् ॥
so'haṃ ripuvināśāya vijayāyāvicārayan | svayameva gamiṣyāmi raṇaśīrṣaṃ tadadbhutam ||
English Translation
Therefore, without taking thought, will I, for compassing the destruction of the foe myself march to that marvellous field of fight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
रिपुविनाशाय
रिपु [m]
रिपुविनाशाय
विनाश [m]
विजयायाविचारयन्
विजय [m]
विजयायाविचारयन्
अविचारयत् [adj]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
एव
एव [ind]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
रणशीर्षं
रण [m]
रणशीर्षं
शीर्ष [n]
तद्
तद् [pron]
अद्भुतम्
अद्भुत [adj]
अद्य तद्वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम् । निर्दहिष्यामि बाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः ॥
adya tadvānarānīkaṃ rāmaṃ ca sahalakṣmaṇam | nirdahiṣyāmi bāṇaughairvanaṃ dīptairivāgnibhiḥ ||
English Translation
Today, even as a flaming fire burn down a forest, will I with showers of shafts burn up that monkey-army, and Rama and Laksmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
तद्
तद् [pron]
वानरानीकं
वानर [m]
वानरानीकं
अनीक [mn]
रामं
राम [m]
च
च [ind]
सहलक्ष्मणम्
सहलक्ष्मण [adj]
निर्दहिष्यामि
निर्दह् [1. P.]
बाणौघैर्
बाण [m]
बाणौघैर्
ओघ [m]
वनं
वन [n]
दीप्तैर्
दीप् [4. P.]
इवाग्निभिः
इव [ind]
इवाग्निभिः
अग्नि [m]
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं; रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम् । प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं; समारुरोहामरराजशत्रुः ॥
sa evamuktvā jvalanaprakāśaṃ; rathaṃ turaṃgottamarājiyuktam | prakāśamānaṃ vapuṣā jvalantaṃ; samārurohāmararājaśatruḥ ||
English Translation
Saying this, that enemy of the sovereign of the immortals ascended a flaming vehicle of dazzling sheen yoked to rows of excellent steeds, displaying itself gloriously and having a glowing body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
ज्वलनप्रकाशं
ज्वलन [m]
ज्वलनप्रकाशं
प्रकाश [m]
रथं
रथ [m]
तुरंगोत्तमराजियुक्तम्
तुरंग [m]
तुरंगोत्तमराजियुक्तम्
उत्तम [adj]
तुरंगोत्तमराजियुक्तम्
राजि [f]
तुरंगोत्तमराजियुक्तम्
युज् [6. Ā.]
प्रकाशमानं
प्रकाश् [1. P.]
वपुषा
वपुस् [n]
ज्वलन्तं
ज्वल् [1. Ā.]
समारुरोहामरराजशत्रुः
समारुह् [6. Ā.]
समारुरोहामरराजशत्रुः
अमरराजशत्रु [m]
स शङ्खभेरीपटह प्रणादै;रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः । पुण्यैः स्तवैश्चाप्यभिपूज्यमान;स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः ॥
sa śaṅkhabherīpaṭaha praṇādai;rāsphoṭitakṣveḍitasiṃhanādaiḥ | puṇyaiḥ stavaiścāpyabhipūjyamāna;stadā yayau rākṣasarājamukhyaḥ ||
English Translation
And eulogized with sacred hymns, the sovereign of the Rākşasa rulers then set out to the sounds of conchs and trumpets and Panavas; and in the midst of those produced by persons striking at their arms, with their hands, and of the sounds defiance, and leonine roars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
शङ्खभेरीपटहप्रणादैर्
शङ्ख [mn]
शङ्खभेरीपटहप्रणादैर्
भेरी [f]
शङ्खभेरीपटहप्रणादैर्
पटह [mn]
शङ्खभेरीपटहप्रणादैर्
प्रणाद [m]
आस्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः
आस्फोटय् [10. Ā.]
आस्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः
क्ष्विड् [1. P.]
आस्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः
सिंहनाद [m]
पुण्यैः
पुण्य [adj]
स्तवैश्चाप्यभिपूज्यमानस्
स्तव [m]
स्तवैश्चाप्यभिपूज्यमानस्
च [ind]
स्तवैश्चाप्यभिपूज्यमानस्
अपि [ind]
स्तवैश्चाप्यभिपूज्यमानस्
अभिपूजय् [10. P.]
तदा
तदा [ind]
ययौ
या [2. Ā.]
राक्षसराजमुख्यः
राक्षस [m]
राक्षसराजमुख्यः
राजन् [m]
राक्षसराजमुख्यः
मुख्य [adj]
स शैलजीमूतनिकाश रूपै;र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः । बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यै;र्भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः ॥
sa śailajīmūtanikāśa rūpai;rmāṃsāśanaiḥ pāvakadīptanetraiḥ | babhau vṛto rākṣasarājamukhyai;rbhūtairvṛto rudra ivāmareśaḥ ||
English Translation
Like that lord of the immortals-Rudrasurrounded by ghosts, the foremost of the Rākṣsa monarchs was surrounded by bands of flesh-feeding (Raksasa) resembling cliffs and clouds-with eyes glowing like fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
शैलजीमूतनिकाशरूपैर्
शैल [mn]
शैलजीमूतनिकाशरूपैर्
जीमूत [mn]
शैलजीमूतनिकाशरूपैर्
निकाश [m]
शैलजीमूतनिकाशरूपैर्
रूप [n]
मांसाशनैः
मांस [n]
मांसाशनैः
अशन [n]
पावकदीप्तनेत्रैः
पावक [m]
पावकदीप्तनेत्रैः
दीप् [4. P.]
पावकदीप्तनेत्रैः
नेत्र [mn]
बभौ
भा [2. Ā.]
वृतो
वृ [1. Ā.]
राक्षसराजमुख्यैर्
राक्षस [m]
राक्षसराजमुख्यैर्
राजन् [m]
राक्षसराजमुख्यैर्
मुख्य [adj]
भूतैर्
भूत [mn]
वृतो
वृ [1. Ā.]
रुद्र
रुद्र [m]
इवामरेशः
इव [ind]
इवामरेशः
अमर [m]
इवामरेशः
ईश [m]
ततो नगर्याः सहसा महौजा; निष्क्रम्य तद्वानरसैन्यमुग्रम् । महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श; समुद्यतं पादपशैलहस्तम् ॥
tato nagaryāḥ sahasā mahaujā; niṣkramya tadvānarasainyamugram | mahārṇavābhrastanitaṃ dadarśa; samudyataṃ pādapaśailahastam ||
English Translation
At once issuing from the city, that one endowed with high energy saw that fierce array of monkeys, extended as the ocean or a mighty mass of clouds, with arms upraised with rocks and stones.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
नगर्याः
नगरी [f]
सहसा
सहस् [n]
महौजा
महत् [adj]
महौजा
ओजस् [n]
निष्क्रम्य
निष्क्रम् [6. P.]
तद्
तद् [pron]
वानरसैन्यम्
वानर [m]
वानरसैन्यम्
सैन्य [n]
उग्रम्
उग्र [adj]
महार्णवाभ्रस्तनितं
महत् [adj]
महार्णवाभ्रस्तनितं
अर्णव [mn]
महार्णवाभ्रस्तनितं
अभ्र [mn]
महार्णवाभ्रस्तनितं
स्तनित [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
समुद्यतं
समुद्यम् [1. P.]
पादपशैलहस्तम्
पादप [m]
पादपशैलहस्तम्
शैल [mn]
पादपशैलहस्तम्
हस्त [mn]
तद्राक्षसानीकमतिप्रचण्ड;मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः । विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ;मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः ॥
tadrākṣasānīkamatipracaṇḍa;mālokya rāmo bhujagendrabāhuḥ | vibhīṣaṇaṃ śastrabhṛtāṃ variṣṭha;muvāca senānugataḥ pṛthuśrīḥ ||
English Translation
Seeing that terrific host of Räkşasas, that eminently auspicious one, followed by the forces, having arms resembling the lord of serpents-Rama-spoke to Vibhişana foremost of those bearing arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
राक्षसानीकम्
राक्षस [m]
राक्षसानीकम्
अनीक [mn]
अतिप्रचण्डम्
अति [ind]
अतिप्रचण्डम्
प्रचण्ड [adj]
आलोक्य
आलोकय् [10. Ā.]
रामो
राम [m]
भुजगेन्द्रबाहुः
भुजग [m]
भुजगेन्द्रबाहुः
इन्द्र [m]
भुजगेन्द्रबाहुः
बाहु [mf]
विभीषणं
विभीषण [m]
शस्त्रभृतां
शस्त्र [n]
शस्त्रभृतां
भृत् [adj]
वरिष्ठम्
वरिष्ठ [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
सेनानुगतः
सेना [f]
सेनानुगतः
अनुगम् [1. Ā.]
पृथुश्रीः
पृथु [adj]
पृथुश्रीः
श्री [f]
नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं; प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम् । सैन्यं नगेन्द्रोपमनागजुष्टं; कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टम् ॥
nānāpatākādhvajaśastrajuṣṭaṃ; prāsāsiśūlāyudhacakrajuṣṭam | sainyaṃ nagendropamanāgajuṣṭaṃ; kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭam ||
English Translation
Whose is this force furnished with various ensigns and standards-and equipped with pracas and swords and darts and other arms, consisting of intrepid (Rakşasas), and having, elephants resembling Mahendra* itself. *The mountain so named.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं
नाना [ind]
नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं
पताका [f]
नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं
ध्वज [mn]
नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं
शस्त्र [n]
नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं
जुष् [6. Ā.]
प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम्
प्रास [m]
प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम्
असि [m]
प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम्
शूल [mn]
प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम्
आयुध [mn]
प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम्
चक्र [n]
प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम्
जुष् [6. Ā.]
सैन्यं
सैन्य [n]
नगेन्द्रोपमनागजुष्टं
नग [m]
नगेन्द्रोपमनागजुष्टं
इन्द्र [m]
नगेन्द्रोपमनागजुष्टं
उपम [adj]
नगेन्द्रोपमनागजुष्टं
नाग [m]
नगेन्द्रोपमनागजुष्टं
जुष् [6. Ā.]
कस्येदम्
क [pron]
कस्येदम्
इदम् [pron]
अक्षोभ्यम्
अक्षोभ्य [adj]
अभीरुजुष्टम्
अभीरु [adj]
अभीरुजुष्टम्
जुष् [6. Ā.]
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं; विभीषणः शक्रसमानवीर्यः । शशंस रामस्य बलप्रवेकं; महात्मनां राक्षसपुंगवानाम् ॥
tatastu rāmasya niśamya vākyaṃ; vibhīṣaṇaḥ śakrasamānavīryaḥ | śaśaṃsa rāmasya balapravekaṃ; mahātmanāṃ rākṣasapuṃgavānām ||
English Translation
Then hearing Rama's speech, Vibhisana, possessed of the prowess of Sakra himself, informed Råma anent that foremost of hosts consisting of that flower of high souled Räkş asas, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
रामस्य
राम [m]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
विभीषणः
विभीषण [m]
शक्रसमानवीर्यः
शक्र [m]
शक्रसमानवीर्यः
समान [adj]
शक्रसमानवीर्यः
वीर्य [n]
शशंस
शंस् [2. Ā.]
रामस्य
राम [m]
बलप्रवेकं
बल [mn]
बलप्रवेकं
प्रवेक [adj]
महात्मनां
महात्मन् [adj]
राक्षसपुंगवानाम्
राक्षस [m]
राक्षसपुंगवानाम्
पुंगव [m]
योऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा; नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः । प्रकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैति; ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन् ॥
yo'sau gajaskandhagato mahātmā; navoditārkopamatāmravaktraḥ | prakampayannāgaśiro'bhyupaiti; hyakampanaṃ tvenamavehi rājan ||
English Translation
O king, him do you know to be Akampana, who, possessed of a high soul, is on the back of that elephant, whose face looks like the sun new risen, and who approach making the head of his elephant tremble (with the splendour of his person).* *This meaning is the commentator's.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
गजस्कन्धगतो
गज [m]
गजस्कन्धगतो
स्कन्ध [m]
गजस्कन्धगतो
गम् [6. Ā.]
महात्मा
महात्मन् [adj]
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः
नव [adj]
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः
उदि [4. Ā.]
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः
अर्क [m]
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः
उपम [adj]
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः
ताम्र [adj]
नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः
वक्त्र [n]
प्रकम्पयन्नागशिरो
प्रकम्पय् [10. P.]
प्रकम्पयन्नागशिरो
नाग [m]
प्रकम्पयन्नागशिरो
शिरस् [n]
ऽभ्युपैति
अभ्युपे [2. P.]
ह्य्
हि [ind]
अकम्पनं
अकम्पन [m]
त्वेनम्
तु [ind]
त्वेनम्
एनद् [pron]
अवेहि
अवे [1. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
योऽसौ रथस्थो मृगराजकेतु;र्धून्वन्धनुः शक्रधनुःप्रकाशम् । करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः; स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः ॥
yo'sau rathastho mṛgarājaketu;rdhūnvandhanuḥ śakradhanuḥprakāśam | karīva bhātyugravivṛttadaṃṣṭraḥ; sa indrajinnāma varapradhānaḥ ||
English Translation
That one is named Indrajit-foremost by virtue of the boon (that he has obtained), who ascending a car and having a lion for his ensign, twange his bow like the very bow of Sakra displayed, and who with his terrific round teeth appear like an elephant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
रथस्थो
रथ [m]
रथस्थो
स्थ [adj]
मृगराजकेतुर्
मृगराज [m]
मृगराजकेतुर्
केतु [m]
धून्वन्
धू [6. Ā.]
धनुः
धनुस् [n]
शक्रधनुःप्रकाशम्
शक्र [m]
शक्रधनुःप्रकाशम्
धनुस् [n]
शक्रधनुःप्रकाशम्
प्रकाश [m]
करीव
करिन् [m]
करीव
इव [ind]
भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
भा [2. Ā.]
भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
उग्र [adj]
भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
विवृत् [1. Ā.]
भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः
दंष्ट्र [mfn]
स
तद् [pron]
इन्द्रजिन्नाम
इन्द्रजित् [m]
इन्द्रजिन्नाम
नाम [ind]
वरप्रधानः
वर [adj]
वरप्रधानः
प्रधान [adj]
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो; धन्वी रथस्थोऽतिरथोऽतिवीर्यः । विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं; नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ॥
yaścaiṣa vindhyāstamahendrakalpo; dhanvī rathastho'tiratho'tivīryaḥ | visphārayaṃścāpamatulyamānaṃ; nāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ ||
English Translation
That one of a gigantic person is named Atikāya, that, like to the Setting-hill of Vindhya, furnished with the bow and stationed on a car, highly heroic, stretch his bow of unparalleled proportions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चैष
यद् [pron]
यश्चैष
च [ind]
यश्चैष
एतद् [pron]
विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
विन्ध्य [m]
विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
अस्त [m]
विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
महेन्द्र [m]
विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो
कल्प [adj]
धन्वी
धन्विन् [adj]
रथस्थो
रथ [m]
रथस्थो
स्थ [adj]
ऽतिरथो
अतिरथ [m]
ऽतिवीर्यः
अति [ind]
ऽतिवीर्यः
वीर्य [n]
विस्फारयंश्चापम्
विस्फारय् [10. Ā.]
विस्फारयंश्चापम्
चाप [mn]
अतुल्यमानं
अतुल्य [adj]
अतुल्यमानं
मान [n]
नाम्नातिकायो
नामन् [n]
नाम्नातिकायो
अतिकाय [m]
ऽतिविवृद्धकायः
अति [ind]
ऽतिविवृद्धकायः
विवृध् [1. Ā.]
ऽतिविवृद्धकायः
काय [m]
योऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षु;रारुह्य घण्टानिनदप्रणादम् । गजं खरं गर्जति वै महात्मा; महोदरो नाम स एष वीरः ॥
yo'sau navārkoditatāmracakṣu;rāruhya ghaṇṭāninadapraṇādam | gajaṃ kharaṃ garjati vai mahātmā; mahodaro nāma sa eṣa vīraḥ ||
English Translation
That high souled hero is named Mahodara that, furnished with right coppery eyes resembling the sun new risen, and ascending a car resonant with the sound of bells, shout shrill.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
नवार्कोदितताम्रचक्षुर्
नव [adj]
नवार्कोदितताम्रचक्षुर्
अर्क [m]
नवार्कोदितताम्रचक्षुर्
उदि [4. Ā.]
नवार्कोदितताम्रचक्षुर्
ताम्र [n]
नवार्कोदितताम्रचक्षुर्
चक्षुस् [n]
आरुह्य
आरुह् [6. Ā.]
घण्टानिनदप्रणादम्
घण्टा [f]
घण्टानिनदप्रणादम्
निनद [m]
घण्टानिनदप्रणादम्
प्रणाद [m]
गजं
गज [m]
खरं
खर [adj]
गर्जति
गर्ज् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
महात्मा
महात्मन् [adj]
महोदरो
महोदर [m]
नाम
नाम [ind]
स
तद् [pron]
एष
एतद् [pron]
वीरः
वीर [m]
योऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्ड;मारुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम् । प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं; पिशाच एषाशनितुल्यवेगः ॥
yo'sau hayaṃ kāñcanacitrabhāṇḍa;māruhya saṃdhyābhragiriprakāśam | prāsaṃ samudyamya marīcinaddhaṃ; piśāca eṣāśanitulyavegaḥ ||
English Translation
That one having the vehemence of the thunder-bolt is Pisacha, that, mounted on a steed in variegated golden trappings, and having the aspect of a mass of evening clouds, or a mountain, (appear) with a prāsa furnished with effulgence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
हयं
हय [m]
काञ्चनचित्रभाण्डम्
काञ्चन [n]
काञ्चनचित्रभाण्डम्
चित्र [adj]
काञ्चनचित्रभाण्डम्
भाण्ड [n]
आरुह्य
आरुह् [6. Ā.]
संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्
संध्या [f]
संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्
अभ्र [mn]
संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्
गिरि [m]
संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्
प्रकाश [m]
प्रासं
प्रास [m]
समुद्यम्य
समुद्यम् [1. P.]
मरीचिनद्धं
मरीचि [mf]
मरीचिनद्धं
नह् [1. P.]
पिशाच
पिशाच [m]
एषाशनितुल्यवेगः
एतद् [pron]
एषाशनितुल्यवेगः
अशनि [mf]
एषाशनितुल्यवेगः
तुल्य [adj]
एषाशनितुल्यवेगः
वेग [m]
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य; विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम् । वृषेन्द्रमास्थाय गिरिप्रकाश;मायाति सोऽसौ त्रिशिरा यशस्वी ॥
yaścaiṣa śūlaṃ niśitaṃ pragṛhya; vidyutprabhaṃ kiṃkaravajravegam | vṛṣendramāsthāya giriprakāśa;māyāti so'sau triśirā yaśasvī ||
English Translation
That one is the famed Trisiras, that grasping a whetted dart endowed with the splendour of lightning and having the speed of the thunder for its minister, approach, riding a bull-the best of his species-and having the appearance of the Moon himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चैष
यद् [pron]
यश्चैष
च [ind]
यश्चैष
एतद् [pron]
शूलं
शूल [mn]
निशितं
निशा [3. Ā.]
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
विद्युत्प्रभं
विद्युत् [fn]
विद्युत्प्रभं
प्रभा [f]
किंकरवज्रवेगम्
किंकर [m]
किंकरवज्रवेगम्
वज्र [mn]
किंकरवज्रवेगम्
वेग [m]
वृषेन्द्रम्
वृष [m]
वृषेन्द्रम्
इन्द्र [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
गिरिप्रकाशम्
गिरि [m]
गिरिप्रकाशम्
प्रकाश [m]
आयाति
आया [2. Ā.]
सो
तद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
त्रिशिरा
त्रिशिरस् [m]
यशस्वी
यशस्विन् [adj]
असौ च जीमूतनिकाश रूपः; कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः । समाहितः पन्नगराजकेतु;र्विस्फारयन्भाति धनुर्विधून्वन् ॥
asau ca jīmūtanikāśa rūpaḥ; kumbhaḥ pṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ | samāhitaḥ pannagarājaketu;rvisphārayanbhāti dhanurvidhūnvan ||
English Translation
That one looking like a mass of clouds, that, having a broad and beautiful breast and a banner surmounted with the king of serpents, goes in collected carriage, stretching his bow is Kumbha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असौ
अदस् [pron]
च
च [ind]
जीमूतनिकाशरूपः
जीमूत [mn]
जीमूतनिकाशरूपः
निकाश [m]
जीमूतनिकाशरूपः
रूप [n]
कुम्भः
कुम्भ [m]
पृथुव्यूढसुजातवक्षाः
पृथु [adj]
पृथुव्यूढसुजातवक्षाः
व्यूह् [1. Ā.]
पृथुव्यूढसुजातवक्षाः
सुजात [adj]
पृथुव्यूढसुजातवक्षाः
वक्षस् [n]
समाहितः
समाहित [adj]
पन्नगराजकेतुर्
पन्नग [mn]
पन्नगराजकेतुर्
राजन् [m]
पन्नगराजकेतुर्
केतु [m]
विस्फारयन्
विस्फारय् [10. Ā.]
भाति
भा [2. Ā.]
धनुर्
धनुस् [n]
विधून्वन्
विधू [6. P.]
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं; दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य । आयाति रक्षोबलकेतुभूतः; सोऽसौ निकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ॥
yaścaiṣa jāmbūnadavajrajuṣṭaṃ; dīptaṃ sadhūmaṃ parighaṃ pragṛhya | āyāti rakṣobalaketubhūtaḥ; so'sau nikumbho'dbhutaghorakarmā ||
English Translation
That one is Nikumbha of wondrous valorous deeds (in battle) that, grasping a flaming and smoky bludgeon embellished with gold and diamonds, come-a very banner of the entire Rāksasa host.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चैष
यद् [pron]
यश्चैष
च [ind]
यश्चैष
एतद् [pron]
जाम्बूनदवज्रजुष्टं
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदवज्रजुष्टं
वज्र [mn]
जाम्बूनदवज्रजुष्टं
जुष् [6. Ā.]
दीप्तं
दीप् [4. P.]
सधूमं
स [ind]
सधूमं
धूम [mn]
परिघं
परिघ [m]
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
आयाति
आया [2. Ā.]
रक्षोबलकेतुभूतः
रक्षस् [n]
रक्षोबलकेतुभूतः
बल [mn]
रक्षोबलकेतुभूतः
केतु [m]
रक्षोबलकेतुभूतः
भू [1. Ā.]
सो
तद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
निकुम्भो
निकुम्भ [m]
ऽद्भुतघोरकर्मा
अद्भुत [adj]
ऽद्भुतघोरकर्मा
घोर [adj]
ऽद्भुतघोरकर्मा
कर्मन् [n]
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं; पताकिनं पावकदीप्तरूपम् । रथं समास्थाय विभात्युदग्रो; नरान्तकोऽसौ नगशृङ्गयोधी ॥
yaścaiṣa cāpāsiśaraughajuṣṭaṃ; patākinaṃ pāvakadīptarūpam | rathaṃ samāsthāya vibhātyudagro; narāntako'sau nagaśṛṅgayodhī ||
English Translation
That one is Narāntaka, fighting with mountain-peaks, that appear before us, mounted on a car flaming like fire, furnished with pennons and equipped with bows and swords and shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चैष
यद् [pron]
यश्चैष
च [ind]
यश्चैष
एतद् [pron]
चापासिशरौघजुष्टं
चाप [mn]
चापासिशरौघजुष्टं
असि [m]
चापासिशरौघजुष्टं
शर [m]
चापासिशरौघजुष्टं
ओघ [m]
चापासिशरौघजुष्टं
जुष् [6. Ā.]
पताकिनं
पताकिन् [adj]
पावकदीप्तरूपम्
पावक [m]
पावकदीप्तरूपम्
दीप् [4. P.]
पावकदीप्तरूपम्
रूप [n]
रथं
रथ [m]
समास्थाय
समास्था [1. Ā.]
विभात्युदग्रो
विभा [2. P.]
विभात्युदग्रो
उदग्र [adj]
नरान्तको
नरान्तक [m]
ऽसौ
अदस् [pron]
नगशृङ्गयोधी
नग [m]
नगशृङ्गयोधी
शृङ्ग [n]
नगशृङ्गयोधी
योधिन् [adj]
यश्चैष नानाविधघोररूपै;र्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः । भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रैः; सोऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता ॥
yaścaiṣa nānāvidhaghorarūpai;rvyāghroṣṭranāgendramṛgendravaktraiḥ | bhūtairvṛto bhāti vivṛttanetraiḥ; so'sau surāṇāmapi darpahantā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चैष
यद् [pron]
यश्चैष
च [ind]
यश्चैष
एतद् [pron]
नानाविधघोररूपैर्
नानाविध [adj]
नानाविधघोररूपैर्
घोर [adj]
नानाविधघोररूपैर्
रूप [n]
व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः
व्याघ्र [m]
व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः
उष्ट्र [m]
व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः
नाग [m]
व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः
इन्द्र [m]
व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः
मृगेन्द्र [m]
व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः
वक्त्र [n]
भूतैर्
भूत [mn]
वृतो
वृ [1. Ā.]
भाति
भा [2. Ā.]
विवृत्तनेत्रैः
विवृत् [1. Ā.]
विवृत्तनेत्रैः
नेत्र [mn]
सो
तद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
सुराणाम्
सुर [m]
अपि
अपि [ind]
दर्पहन्ता
दर्प [m]
दर्पहन्ता
हन्तृ [adj]
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति;च्छत्त्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम् । अत्रैष रक्षोऽधिपतिर्महात्मा; भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति ॥
yatraitadindupratimaṃ vibhāti;cchattraṃ sitaṃ sūkṣmaśalākamagryam | atraiṣa rakṣo'dhipatirmahātmā; bhūtairvṛto rudra ivāvabhāti ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्रैतद्
यत्र [ind]
यत्रैतद्
एतद् [pron]
इन्दुप्रतिमं
इन्दु [m]
इन्दुप्रतिमं
प्रतिमा [f]
विभाति
विभा [2. P.]
छत्त्रं
छत्त्र [n]
सितं
सित [adj]
सूक्ष्मशलाकम्
सूक्ष्म [adj]
सूक्ष्मशलाकम्
शलाका [mf]
अग्र्यम्
अग्र्य [adj]
अत्रैष
अत्र [ind]
अत्रैष
एतद् [pron]
रक्षोऽधिपतिर्
रक्षस् [n]
रक्षोऽधिपतिर्
अधिपति [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
भूतैर्
भूत [mn]
वृतो
वृ [1. Ā.]
रुद्र
रुद्र [m]
इवावभाति
इव [ind]
इवावभाति
अवभा [2. P.]
असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो; नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः । महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता; रक्षोऽधिपः सूर्य इवावभाति ॥
asau kirīṭī calakuṇḍalāsyo; nāgendravindhyopamabhīmakāyaḥ | mahendravaivasvatadarpahantā; rakṣo'dhipaḥ sūrya ivāvabhāti ||
English Translation
"There is the king of Rakshasas shining like Sun, whose countenance shines with hanging earrings, of terrible form like the Himalayas and Vindhya, who has humbled the pride of Mahendra and Yama."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असौ
अदस् [pron]
किरीटी
किरीटिन् [adj]
चलकुण्डलास्यो
चल [adj]
चलकुण्डलास्यो
कुण्डल [n]
चलकुण्डलास्यो
आस्य [n]
नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः
नाग [m]
नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः
इन्द्र [m]
नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः
विन्ध्य [m]
नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः
उपम [adj]
नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः
भीम [adj]
नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः
काय [m]
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
महत् [adj]
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
इन्द्र [m]
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
वैवस्वत [m]
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
दर्प [m]
महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता
हन्तृ [adj]
रक्षोऽधिपः
रक्षस् [n]
रक्षोऽधिपः
अधिप [m]
सूर्य
सूर्य [m]
इवावभाति
इव [ind]
इवावभाति
अवभा [2. P.]
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिंदमम् । अहो दीप्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ॥
pratyuvāca tato rāmo vibhīṣaṇamariṃdamam | aho dīpto mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ ||
English Translation
Then Rama the scourge of enemies replied Vibheeshana, "Oh! Ravana! King of Rakshasas is endowed with luminous glory."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
रामो
राम [m]
विभीषणम्
विभीषण [m]
अरिंदमम्
अरिंदम [adj]
अहो
अहो [ind]
दीप्तो
दीप् [4. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
रावणो
रावण [m]
राक्षसेश्वरः
राक्षसेश्वर [m]
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर्भाति रावणः । सुव्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजःसमावृतम् ॥
āditya iva duṣprekṣyo raśmibhirbhāti rāvaṇaḥ | suvyaktaṃ lakṣaye hyasya rūpaṃ tejaḥsamāvṛtam ||
English Translation
Then Rāma-repressor of foes-answered Vibhisana, saying, “Alas! Ravana-lord of the Rākşasas-is of exceeding glowing splendour; and Rāvana shine in glory, and is incapable of being gazed at like the Sun himself. And his grace, being enshrouded in his own splendour, I cannot view plainly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदित्य
आदित्य [m]
इव
इव [ind]
दुष्प्रेक्ष्यो
दुष्प्रेक्ष्य [adj]
रश्मिभिर्
रश्मि [mf]
भाति
भा [2. Ā.]
रावणः
रावण [m]
सुव्यक्तं
सु [ind]
सुव्यक्तं
व्यक्त [adj]
लक्षये
लक्षय् [10. Ā.]
ह्यस्य
हि [ind]
ह्यस्य
इदम् [pron]
रूपं
रूप [n]
तेजःसमावृतम्
तेजस् [n]
तेजःसमावृतम्
समावृ [5. P.]
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत् । यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतत्प्रकाशते ॥
devadānavavīrāṇāṃ vapurnaivaṃvidhaṃ bhavet | yādṛśaṃ rākṣasendrasya vapuretatprakāśate ||
English Translation
The persons of celestials appear splendid as does the person of the Raksasa-chief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवदानववीराणां
देव [m]
देवदानववीराणां
दानव [m]
देवदानववीराणां
वीर [m]
वपुर्
वपुस् [n]
नैवंविधं
न [ind]
नैवंविधं
एवंविध [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
यादृशं
यादृश [adj]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
वपुर्
वपुस् [n]
एतत्
एतद् [pron]
प्रकाशते
प्रकाश् [1. P.]
सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः । सर्वे दीप्तायुधधरा योधश्चास्य महौजसः ॥
sarve parvatasaṃkāśāḥ sarve parvatayodhinaḥ | sarve dīptāyudhadharā yodhaścāsya mahaujasaḥ ||
English Translation
All the warriors of the high-souled one are like mountain and fight with crags; and all are equipped with flaming weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
पर्वतसंकाशाः
पर्वत [mn]
पर्वतसंकाशाः
संकाश [m]
सर्वे
सर्व [pron]
पर्वतयोधिनः
पर्वत [mn]
पर्वतयोधिनः
योधिन् [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
दीप्तायुधधरा
दीप् [4. P.]
दीप्तायुधधरा
आयुध [mn]
दीप्तायुधधरा
धर [adj]
योधाश्चास्य
योध [m]
योधाश्चास्य
च [ind]
योधाश्चास्य
इदम् [pron]
महौजसः
महत् [adj]
महौजसः
ओजस् [n]
भाति राक्षसराजोऽसौ प्रदीप्तैर्भीमविक्रमैः । भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ॥
bhāti rākṣasarājo'sau pradīptairbhīmavikramaiḥ | bhūtaiḥ parivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ ||
English Translation
And environed by glowing ghosts of dreadful forms and fierce-looking and furnished with material tenements the king of Räkşasas appear imposing like the Destroyer himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भाति
भा [2. Ā.]
राक्षसराजो
राक्षस [m]
राक्षसराजो
राज [m]
ऽसौ
अदस् [pron]
प्रदीप्तैर्
प्रदीप् [4. Ā.]
भीमविक्रमैः
भीम [adj]
भीमविक्रमैः
विक्रम [m]
भूतैः
भूत [mn]
परिवृतस्तीक्ष्णैर्
परिवृ [5. Ā.]
परिवृतस्तीक्ष्णैर्
तीक्ष्ण [adj]
देहवद्भिर्
देहवत् [adj]
इवान्तकः
इव [ind]
इवान्तकः
अन्तक [m]