ततस्तमक्षोभ्य बलं लङ्काधिपतये चराः । सुवेले राघवं शैले निविष्टं प्रत्यवेदयन् ॥
tatastamakṣobhya balaṃ laṅkādhipataye carāḥ | suvele rāghavaṃ śaile niviṣṭaṃ pratyavedayan ||
English Translation
Then the spies communicated to Lankā's lord news concerning Rāghava and his host stationed at the mount Suvela.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तम्
ततस् [ind]
ततस्तम्
तद् [pron]
अक्षोभ्यबलं
अक्षोभ्य [adj]
अक्षोभ्यबलं
बल [mn]
लङ्काधिपतये
लङ्काधिपति [m]
चराः
चर [m]
सुवेले
सुवेल [m]
सुवेले
सुवेल [m]
राघवं
राघव [m]
राघवं
राघव [m]
शैले
शैल [mn]
शैले
शैल [mn]
निविष्टं
निविश् [6. Ā.]
निविष्टं
निविश् [6. Ā.]
प्रत्यवेदयन्
प्रतिवेदय् [10. P.]
प्रत्यवेदयन्
प्रतिवेदय् [10. P.]
चाराणां रावणः श्रुत्वा प्राप्तं रामं महाबलम् । जातोद्वेगोऽभवत्किंचिच्छार्दूलं वाक्यमब्रवीत् ॥
cārāṇāṃ rāvaṇaḥ śrutvā prāptaṃ rāmaṃ mahābalam | jātodvego'bhavatkiṃcicchārdūlaṃ vākyamabravīt ||
English Translation
Hearing the words of the spies, that Rama, accompanied by a mighty army, had arrived (there), Rāvana was a little agitated and spoke to Sardula.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चाराणां
चार [m]
चाराणां
चार [m]
रावणः
रावण [m]
रावणः
रावण [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
रामं
राम [m]
रामं
राम [m]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
जातोद्वेगो
जन् [4. P.]
जातोद्वेगो
उद्वेग [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
किंचिच्
कश्चित् [pron]
छार्दूलं
शार्दूल [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अयथावच्च ते वर्णो दीनश्चासि निशाचर । नासि कच्चिदमित्राणां क्रुद्धानां वशमागतः ॥
ayathāvacca te varṇo dīnaścāsi niśācara | nāsi kaccidamitrāṇāṃ kruddhānāṃ vaśamāgataḥ ||
English Translation
Your colour has changed its natural aspect, and O ranger of the night, you look poorly. Did not come under the control of the wrathful foes?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयथावच्च
अयथावत् [ind]
अयथावच्च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
वर्णो
वर्ण [mn]
दीनश्चासि
दीन [adj]
दीनश्चासि
च [ind]
दीनश्चासि
अस् [2. P.]
निशाचर
निशाचर [m]
नासि
न [ind]
नासि
अस् [2. P.]
कच्चिद्
कश्चित् [pron]
अमित्राणां
अमित्र [mf]
क्रुद्धानां
क्रुध् [4. Ā.]
वशम्
वश [m]
आगतः
आगम् [6. P.]
इति तेनानुशिष्टस्तु वाचं मन्दमुदीरयत् । तदा राक्षसशार्दूलं शार्दूलो भयविह्वलः ॥
iti tenānuśiṣṭastu vācaṃ mandamudīrayat | tadā rākṣasaśārdūlaṃ śārdūlo bhayavihvalaḥ ||
English Translation
Thus ordered by him, then (Sārdula), bewildered by fear, addressed that tiger of a Raksasa, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
तेनानुशिष्टस्तु
तद् [pron]
तेनानुशिष्टस्तु
अनुशास् [2. Ā.]
तेनानुशिष्टस्तु
तु [ind]
वाचं
वाच् [f]
मन्दम्
मन्द [adj]
उदीरयत्
उदीरय् [10. P.]
तदा
तदा [ind]
राक्षसशार्दूलं
राक्षस [m]
राक्षसशार्दूलं
शार्दूल [m]
शार्दूलो
शार्दूल [m]
भयविह्वलः
भय [n]
भयविह्वलः
विह्वल [adj]
न ते चारयितुं शक्या राजन्वानरपुंगवाः । विक्रान्ता बलवन्तश्च राघवेण च रक्षिताः ॥
na te cārayituṃ śakyā rājanvānarapuṃgavāḥ | vikrāntā balavantaśca rāghaveṇa ca rakṣitāḥ ||
English Translation
Those powerful monkeys, o king, puissant, strong, and protected by Rāghava, are incapable of being ranged (by us). or
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ते
तद् [pron]
चारयितुं
चारय् [10. Ā.]
शक्या
शक्य [adj]
राजन्
राजन् [m]
वानरपुंगवाः
वानर [m]
वानरपुंगवाः
पुंगव [m]
विक्रान्ता
विक्रम् [1. Ā.]
बलवन्तश्च
बलवत् [adj]
बलवन्तश्च
च [ind]
राघवेण
राघव [m]
च
च [ind]
रक्षिताः
रक्ष् [4. P.]
नापि संभाषितुं शक्याः संप्रश्नोऽत्र न लभ्यते । सर्वतो रक्ष्यते पन्था वानरैः पर्वतोपमैः ॥
nāpi saṃbhāṣituṃ śakyāḥ saṃpraśno'tra na labhyate | sarvato rakṣyate panthā vānaraiḥ parvatopamaiḥ ||
English Translation
They cannot be conversed with interrogated. All around, the courses are kept by monkeys resembling hills.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नापि
न [ind]
नापि
अपि [ind]
संभाषितुं
सम्भाष् [1. P.]
शक्याः
शक्य [adj]
सम्प्रश्नो
सम्प्रश्न [m]
ऽत्र
अत्र [ind]
न
न [ind]
लभ्यते
लभ् [1. P.]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
रक्ष्यते
रक्ष् [4. P.]
पन्था
पथिन् [m]
वानरैः
वानर [m]
पर्वतोपमैः
पर्वत [mn]
पर्वतोपमैः
उपम [adj]
प्रविष्टमात्रे ज्ञातोऽहं बले तस्मिन्नचारिते । बलाद्गृहीतो बहुभिर्बहुधास्मि विदारितः ॥
praviṣṭamātre jñāto'haṃ bale tasminnacārite | balādgṛhīto bahubhirbahudhāsmi vidāritaḥ ||
English Translation
As soon as I entered, and was scanning that host, I was discovered. And forcibly taken by the Rākşasa, I was pulled by them hither and thither.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रविष्टमात्रे
प्रविश् [4. P.]
प्रविष्टमात्रे
मात्र [n]
ज्ञातो
ज्ञा [4. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
बले
बल [mn]
तस्मिन्न्
तद् [pron]
अचारिते
अचारित [adj]
बलाद्
बल [mn]
गृहीतो
ग्रह् [6. Ā.]
बहुभिर्
बहु [adj]
बहुधास्मि
बहुधा [ind]
बहुधास्मि
अस् [2. P.]
विदारितः
विदारय् [10. Ā.]
जानुभिर्मुष्टिभिर्दन्तैस्तलैश्चाभिहतो भृशम् । परिणीतोऽस्मि हरिभिर्बलवद्भिरमर्षणैः ॥
jānubhirmuṣṭibhirdantaistalaiścābhihato bhṛśam | pariṇīto'smi haribhirbalavadbhiramarṣaṇaiḥ ||
English Translation
And furiously assailed by the monkeys with thighs, clenched fists, teeth, and palms, I was dragged in the midst of the army by the enraged monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जानुभिर्
जानु [mn]
मुष्टिभिर्
मुष्टि [mf]
दन्तैस्तलैश्चाभिहतो
दन्त [mn]
दन्तैस्तलैश्चाभिहतो
तल [mn]
दन्तैस्तलैश्चाभिहतो
च [ind]
दन्तैस्तलैश्चाभिहतो
अभिहन् [4. P.]
भृशम्
भृशम् [ind]
परिणीतो
परिणी [2. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
हरिभिर्
हरि [m]
बलवद्भिर्
बलवत् [adj]
अमर्षणैः
अमर्षण [adj]
परिणीय च सर्वत्र नीतोऽहं रामसंसदम् । रुधिरादिग्धसर्वाङ्गो विह्वलश्चलितेन्द्रियः ॥
pariṇīya ca sarvatra nīto'haṃ rāmasaṃsadam | rudhirādigdhasarvāṅgo vihvalaścalitendriyaḥ ||
English Translation
And, after having been taken all about, I was (at length) taken before Rāma, bleeding, with my limbs showing sorry work, and my senses swimming and paralysed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिणीय
परिणी [2. P.]
च
च [ind]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
नीतो
नी [2. P.]
ऽहं
मद् [pron]
रामसंसदम्
राम [m]
रामसंसदम्
संसद् [f]
रुधिरादिग्धसर्वाङ्गो
रुधिर [n]
रुधिरादिग्धसर्वाङ्गो
आदिह् [6. P.]
रुधिरादिग्धसर्वाङ्गो
सर्व [pron]
रुधिरादिग्धसर्वाङ्गो
अङ्ग [n]
विह्वलश्चलितेन्द्रियः
विह्वल [adj]
विह्वलश्चलितेन्द्रियः
चल् [1. Ā.]
विह्वलश्चलितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
हरिभिर्वध्यमानश्च याचमानः कृताञ्जलिः । राघवेण परित्रातो जीवामि ह यदृच्छया ॥
haribhirvadhyamānaśca yācamānaḥ kṛtāñjaliḥ | rāghaveṇa paritrāto jīvāmi ha yadṛcchayā ||
English Translation
And, having been belaboured by the monkeys, I, on craving his kindness with joined hands, was, at his pleasure, rescued by Rāghava, with, Don't, don't!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हरिभिर्
हरि [m]
वध्यमानश्च
वध् [4. P.]
वध्यमानश्च
च [ind]
याचमानः
याच् [1. Ā.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
राघवेण
राघव [m]
परित्रातो
परित्रा [4. P.]
जीवामि
जीव् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
एष शैलैः शिलाभिश्च पूरयित्वा महार्णवम् । द्वारमाश्रित्य लङ्काया रामस्तिष्ठति सायुधः ॥
eṣa śailaiḥ śilābhiśca pūrayitvā mahārṇavam | dvāramāśritya laṅkāyā rāmastiṣṭhati sāyudhaḥ ||
English Translation
Having filled up the deep with rocks and crags, Rāma equipped with weapons, stay, occupying the gate of Lanka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
शैलैः
शैल [mn]
शिलाभिश्च
शिला [f]
शिलाभिश्च
च [ind]
पूरयित्वा
पूरय् [10. Ā.]
महार्णवम्
महत् [adj]
महार्णवम्
अर्णव [mn]
द्वारम्
द्वार [n]
आश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
लङ्काया
लङ्का [f]
रामस्तिष्ठति
राम [m]
रामस्तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
सायुधः
स [ind]
सायुधः
आयुध [mn]
गरुडव्यूहमास्थाय सर्वतो हरिभिर्वृतः । मां विसृज्य महातेजा लङ्कामेवाभिवर्तते ॥
garuḍavyūhamāsthāya sarvato haribhirvṛtaḥ | māṃ visṛjya mahātejā laṅkāmevābhivartate ||
English Translation
And, letting me off, that one of suspassing vigour, surrounded by monkeys, and, arranging his forces in the Garuda fashion, advance upon Lanka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गरुडव्यूहम्
गरुड [m]
गरुडव्यूहम्
व्यूह [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
हरिभिर्
हरि [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
विसृज्य
विसृज् [4. Ā.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
लङ्काम्
लङ्का [f]
एवाभिवर्तते
एव [ind]
एवाभिवर्तते
अभिवृत् [1. Ā.]
पुरा प्राकारमायाति क्षिप्रमेकतरं कुरु । सीतां चास्मै प्रयच्छाशु सुयुद्धं वा प्रदीयताम् ॥
purā prākāramāyāti kṣipramekataraṃ kuru | sītāṃ cāsmai prayacchāśu suyuddhaṃ vā pradīyatām ||
English Translation
They advance before the wall. Speedily do one of these things-make over Sītā without delay, or give (him) battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
प्राकारम्
प्राकार [m]
आयाति
आया [2. Ā.]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एकतरं
एकतर [adj]
कुरु
कृ [2. Ā.]
सीतां
सीता [f]
चास्मै
च [ind]
चास्मै
इदम् [pron]
प्रयच्छाशु
प्रयम् [1. Ā.]
प्रयच्छाशु
आशु [ind]
सुयुद्धं
सु [ind]
सुयुद्धं
युद्ध [n]
वा
वा [ind]
प्रदीयताम्
प्रदा [3. Ā.]
मनसा संततापाथ तच्छ्रुत्वा राक्षसाधिपः । शार्दूलस्य महद्वाक्यमथोवाच स रावणः ॥
manasā saṃtatāpātha tacchrutvā rākṣasādhipaḥ | śārdūlasya mahadvākyamathovāca sa rāvaṇaḥ ||
English Translation
Hearing this, Ravana, lord of Raksasas, then reflecting in his mind, spoke to Sārdula these pregnant words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनसा
मनस् [n]
संततापाथ
संतप् [4. Ā.]
संततापाथ
अथ [ind]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
शार्दूलस्य
शार्दूल [m]
महद्
महत् [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अथोवाच
अथ [ind]
अथोवाच
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
रावणः
रावण [m]
यदि मां प्रतियुध्येरन्देवगन्धर्वदानवाः । नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयादपि ॥
yadi māṃ pratiyudhyerandevagandharvadānavāḥ | naiva sītāṃ pradāsyāmi sarvalokabhayādapi ||
English Translation
Even if gods, and Gandharvas, and Danavas should array themselves against me, I will not from fear of all creatures, render (back) Sītā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
मां
मद् [pron]
प्रतियुध्येरन्
प्रतियुध् [4. P.]
देवगन्धर्वदानवाः
देव [m]
देवगन्धर्वदानवाः
गन्धर्व [m]
देवगन्धर्वदानवाः
दानव [m]
एवमुक्त्वा महातेजा रावणः पुनरब्रवीत् । चारिता भवता सेना केऽत्र शूराः प्लवंगमाः ॥
evamuktvā mahātejā rāvaṇaḥ punarabravīt | cāritā bhavatā senā ke'tra śūrāḥ plavaṃgamāḥ ||
English Translation
Having said this, that exceedingly energetic one again said,You have ranged this army. Who here among the monkeys are heroic?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
रावणः
रावण [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
चारिता
चारय् [10. Ā.]
भवता
भवत् [adj]
सेना
सेना [f]
के
क [pron]
ऽत्र
अत्र [ind]
शूराः
शूर [m]
प्लवंगमाः
प्लवंगम [m]
कीदृशाः किंप्रभावाश्च वानरा ये दुरासदाः । कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च तत्त्वमाख्याहि राक्षस ॥
kīdṛśāḥ kiṃprabhāvāśca vānarā ye durāsadāḥ | kasya putrāśca pautrāśca tattvamākhyāhi rākṣasa ||
English Translation
O amiable one, what is their potency? And what are those monkeys that are hard to approach, like? And, O you of fair vows, whose sons and grandsons are they? Truly relate all this (to me).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कीदृशाः
कीदृश [adj]
किम्प्रभावाश्च
किम्प्रभाव [adj]
किम्प्रभावाश्च
च [ind]
वानरा
वानर [m]
ये
यद् [pron]
दुरासदाः
दुरासद [adj]
कस्य
क [pron]
पुत्राश्च
पुत्र [m]
पुत्राश्च
च [ind]
पौत्राश्च
पौत्र [m]
पौत्राश्च
च [ind]
तत्त्वम्
तद् [pron]
तत्त्वम्
त्वद् [pron]
आख्याहि
आख्या [4. P.]
राक्षस
राक्षस [m]
तत्रत्र प्रतिपत्स्यामि ज्ञात्वा तेषां बलाबलम् । अवश्यं बलसंख्यानं कर्तव्यं युद्धमिच्छता ॥
tatratra pratipatsyāmi jñātvā teṣāṃ balābalam | avaśyaṃ balasaṃkhyānaṃ kartavyaṃ yuddhamicchatā ||
English Translation
Having ascertained their strength and weakness, I shall in this matter adopt my course. Those who wish for fight, certainly take account of all this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रात्र
तत्र [ind]
तत्रात्र
अत्र [ind]
प्रतिपत्स्यामि
प्रतिपद् [4. P.]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
तेषां
तद् [pron]
बलाबलम्
बलाबल [n]
अवश्यं
अवश्यम् [ind]
बलसंख्यानं
बल [mn]
बलसंख्यानं
संख्यान [n]
कर्तव्यं
कृ [2. Ā.]
युद्धम्
युद्ध [n]
इच्छता
इष् [1. P.]
अथैवमुक्तः शार्दूलो रावणेनोत्तमश्चरः । इदं वचनमारेभे वक्तुं रावणसंनिधौ ॥
athaivamuktaḥ śārdūlo rāvaṇenottamaścaraḥ | idaṃ vacanamārebhe vaktuṃ rāvaṇasaṃnidhau ||
English Translation
Thus addressed by Rāvana, Sārdula—best of spies-thus began to speak in the presence of Ravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथैवम्
अथ [ind]
अथैवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
शार्दूलो
शार्दूल [m]
रावणेनोत्तमश्चरः
रावण [m]
रावणेनोत्तमश्चरः
उत्तम [adj]
रावणेनोत्तमश्चरः
चर [m]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
आरेभे
आरभ् [1. P.]
वक्तुं
वच् [2. P.]
रावणसंनिधौ
रावण [m]
रावणसंनिधौ
संनिधि [m]
अथर्क्षरजसः पुत्रो युधि राजन्सुदुर्जयः । गद्गदस्याथ पुत्रोऽत्र जाम्बवानिति विश्रुतः ॥
atharkṣarajasaḥ putro yudhi rājansudurjayaḥ | gadgadasyātha putro'tra jāmbavāniti viśrutaḥ ||
English Translation
O king, that unconquerable one in fight, Jāmbavān, is well known as the son Gadgada, king of bears.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथर्क्षरजसः
अथ [ind]
अथर्क्षरजसः
ऋक्षरजस् [m]
पुत्रो
पुत्र [m]
युधि
युध् [f]
राजन्
राजन् [m]
सुदुर्जयः
सु [ind]
सुदुर्जयः
दुर्जय [adj]
गद्गदस्याथ
गद्गद [adj]
गद्गदस्याथ
अथ [ind]
पुत्रो
पुत्र [m]
ऽत्र
अत्र [ind]
जाम्बवान्
जाम्बवन्त् [m]
इति
इति [ind]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
गद्गदस्यैव पुत्रोऽन्यो गुरुपुत्रः शतक्रतोः । कदनं यस्य पुत्रेण कृतमेकेन रक्षसाम् ॥
gadgadasyaiva putro'nyo guruputraḥ śatakratoḥ | kadanaṃ yasya putreṇa kṛtamekena rakṣasām ||
English Translation
The other son of Gadgada is the son of Śakra's preceptor. By which son, single-handed, was done immense oppression to the Rākṣasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गद्गदस्यैव
गद्गद [adj]
गद्गदस्यैव
एव [ind]
पुत्रो
पुत्र [m]
ऽन्यो
अन्य [pron]
गुरुपुत्रः
गुरु [m]
गुरुपुत्रः
पुत्र [m]
शतक्रतोः
शतक्रतु [m]
कदनं
कदन [n]
यस्य
यद् [pron]
पुत्रेण
पुत्र [m]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
एकेन
एक [pron]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
सुषेणश्चापि धर्मात्मा पुत्रो धर्मस्य वीर्यवान् । सौम्यः सोमात्मजश्चात्र राजन्दधिमुखः कपिः ॥
suṣeṇaścāpi dharmātmā putro dharmasya vīryavān | saumyaḥ somātmajaścātra rājandadhimukhaḥ kapiḥ ||
English Translation
The righteous and puissant Sușeņa is the son of Dharma. And the mild monkey, Dadhimukha, O king, is the son of Soma. 1. Righteousness. 2. Moon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुषेणश्चापि
सुषेण [m]
सुषेणश्चापि
च [ind]
सुषेणश्चापि
अपि [ind]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
पुत्रो
पुत्र [m]
धर्मस्य
धर्म [mn]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
सौम्यः
सौम्य [adj]
सोमात्मजश्चात्र
सोम [m]
सोमात्मजश्चात्र
आत्मज [m]
सोमात्मजश्चात्र
च [ind]
सोमात्मजश्चात्र
अत्र [ind]
राजन्
राजन् [m]
दधिमुखः
दधिमुख [m]
कपिः
कपि [m]
सुमुखो दुर्मुखश्चात्र वेगदर्शी च वानरः । मृत्युर्वानररूपेण नूनं सृष्टः स्वयम्भुवा ॥
sumukho durmukhaścātra vegadarśī ca vānaraḥ | mṛtyurvānararūpeṇa nūnaṃ sṛṣṭaḥ svayambhuvā ||
English Translation
And Sumukha, Durmukha and the monkey, vegadarcin (resembling) Death himself, were for certain begot by the Self-create in the shape of a monkey.* *Another meaning is, “The monkey, Vegadarsi who is death himself in the shape of a monkey." But I give the acceptable sense.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमुखो
सुमुख [m]
दुर्मुखश्चात्र
दुर्मुख [m]
दुर्मुखश्चात्र
च [ind]
दुर्मुखश्चात्र
अत्र [ind]
वेगदर्शी
वेगदर्शिन् [m]
च
च [ind]
वानरः
वानर [m]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
वानररूपेण
वानर [m]
वानररूपेण
रूप [n]
नूनं
नूनम् [ind]
सृष्टः
सृज् [2. P.]
स्वयम्भुवा
स्वयम्भु [m]
पुत्रो हुतवहस्याथ नीलः सेनापतिः स्वयम् । अनिलस्य च पुत्रोऽत्र हनूमानिति विश्रुतः ॥
putro hutavahasyātha nīlaḥ senāpatiḥ svayam | anilasya ca putro'tra hanūmāniti viśrutaḥ ||
English Translation
Nīla himself is the son of the bearer of sacrificial oblations;* and Hanumán is famed as the son of the Wind-god. * Fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रो
पुत्र [m]
हुतवहस्याथ
हुतवह [m]
हुतवहस्याथ
अथ [ind]
नीलः
नील [m]
सेनापतिः
सेनापति [m]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
अनिलस्य
अनिल [m]
च
च [ind]
पुत्रो
पुत्र [m]
ऽत्र
अत्र [ind]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
इति
इति [ind]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
नप्ता शक्रस्य दुर्धर्षो बलवानङ्गदो युवा । मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ बलिनावश्विसंभवौ ॥
naptā śakrasya durdharṣo balavānaṅgado yuvā | maindaśca dvividaścobhau balināvaśvisaṃbhavau ||
English Translation
The irrepressible and youthful Angada is the grandson of Śakra. And the lusty Mainda and Dvivida are sprung from Aśvi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नप्ता
नप्तृ [m]
शक्रस्य
शक्र [m]
दुर्धर्षो
दुर्धर्ष [adj]
बलवान्
बलवत् [adj]
अङ्गदो
अङ्गद [m]
युवा
युवन् [m]
मैन्दश्च
मैन्द [m]
मैन्दश्च
च [ind]
द्विविदश्चोभौ
द्विविद [m]
द्विविदश्चोभौ
च [ind]
द्विविदश्चोभौ
उभ् [pron]
बलिनावश्विसंभवौ
बलिन् [adj]
बलिनावश्विसंभवौ
अश्विन् [m]
बलिनावश्विसंभवौ
सम्भव [m]
पुत्रा वैवस्वतस्यात्र पञ्चकालान्तकोपमाः । गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ॥
putrā vaivasvatasyātra pañcakālāntakopamāḥ | gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ ||
English Translation
And five are the sons of Vaivasvata, resembling the Reaper himself, Gaya, Gavāks a, gavaya, Sarabha and Gandhamādana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रा
पुत्र [m]
वैवस्वतस्यात्र
वैवस्वत [m]
वैवस्वतस्यात्र
अत्र [ind]
पञ्चकालान्तकोपमाः
पञ्चन् [adj]
पञ्चकालान्तकोपमाः
काल [m]
पञ्चकालान्तकोपमाः
अन्तक [m]
पञ्चकालान्तकोपमाः
उपम [adj]
ऋषभः
ऋषभ [m]
शरभो
शरभ [m]
नीलो
नील [m]
गवाक्षो
गवाक्ष [m]
गन्धमादनः
गन्धमादन [m]
श्वेतो ज्योतिर्मुखश्चात्र भास्करस्यात्मसंभवौ । वरुणस्य च पुत्रोऽथ हेमकूटः प्लवंगमः ॥
śveto jyotirmukhaścātra bhāskarasyātmasaṃbhavau | varuṇasya ca putro'tha hemakūṭaḥ plavaṃgamaḥ ||
English Translation
And here are ſveta and Jyotirmukha, sprung from Vāskara's self; and the monkey Hemakūta is the son of Varuna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्वेतो
श्वेत [m]
ज्योतिर्मुखश्चात्र
ज्योतिर्मुख [m]
ज्योतिर्मुखश्चात्र
च [ind]
ज्योतिर्मुखश्चात्र
अत्र [ind]
भास्करस्यात्मसंभवौ
भास्कर [m]
भास्करस्यात्मसंभवौ
आत्मसम्भव [m]
वरुणस्य
वरुण [m]
च
च [ind]
पुत्रो
पुत्र [m]
ऽथ
अथ [ind]
हेमकूटः
हेमकूट [mn]
प्लवंगमः
प्लवंगम [m]
विश्वकर्मसुतो वीरो नलः प्लवगसत्तमः । विक्रान्तो वेगवानत्र वसुपुत्रः सुदुर्धरः ॥
viśvakarmasuto vīro nalaḥ plavagasattamaḥ | vikrānto vegavānatra vasuputraḥ sudurdharaḥ ||
English Translation
The heroic Nalabest of monkeys, is the son of Viśvakarmă. And powerful and impetuous, Durdhara is the son of Vasu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वकर्मसुतो
विश्वकर्मन् [m]
विश्वकर्मसुतो
सुत [m]
वीरो
वीर [m]
नलः
नल [m]
प्लवगसत्तमः
प्लवग [m]
प्लवगसत्तमः
सत्तम [adj]
विक्रान्तो
विक्रम् [1. Ā.]
वेगवान्
वेगवत् [adj]
अत्र
अत्र [ind]
वसुपुत्रः
वसु [mn]
वसुपुत्रः
पुत्र [m]
सुदुर्धरः
सुदुर्धर [m]
दशवानरकोट्यश्च शूराणां युद्धकाङ्क्षिणाम् । श्रीमतां देवपुत्राणां शेषान्नाख्यातुमुत्सहे ॥
daśavānarakoṭyaśca śūrāṇāṃ yuddhakāṅkṣiṇām | śrīmatāṃ devaputrāṇāṃ śeṣānnākhyātumutsahe ||
English Translation
But I can not enumerate the rest, ten koțis of heroic monkeys-all sons of deities—burning for battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दशवानरकोट्यश्च
दशन् [adj]
दशवानरकोट्यश्च
वानर [m]
दशवानरकोट्यश्च
कोटि [f]
दशवानरकोट्यश्च
च [ind]
शूराणां
शूर [m]
युद्धकाङ्क्षिणाम्
युद्ध [n]
युद्धकाङ्क्षिणाम्
काङ्क्षिन् [adj]
श्रीमतां
श्रीमत् [adj]
देवपुत्राणां
देव [m]
देवपुत्राणां
पुत्र [m]
शेषान्नाख्यातुम्
शेष [mn]
शेषान्नाख्यातुम्
न [ind]
शेषान्नाख्यातुम्
आख्या [4. P.]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
पुत्रो दशरथस्यैष सिंहसंहननो युवा । दूषणो निहतो येन खरश्च त्रिशिरास्तथा ॥
putro daśarathasyaiṣa siṃhasaṃhanano yuvā | dūṣaṇo nihato yena kharaśca triśirāstathā ||
English Translation
And this is Dasaratha's son—this you resembling a lion, who slew Düşana and Khara and Triſiras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रो
पुत्र [m]
दशरथस्यैष
दशरथ [m]
दशरथस्यैष
एतद् [pron]
सिंहसंहननो
सिंह [m]
सिंहसंहननो
संहनन [n]
युवा
युवन् [m]
दूषणो
दूषण [m]
निहतो
निहन् [2. Ā.]
येन
यद् [pron]
खरश्च
खर [m]
खरश्च
च [ind]
त्रिशिरास्तथा
त्रिशिरस् [m]
त्रिशिरास्तथा
तथा [ind]
नास्ति रामस्य सदृशो विक्रमे भुवि कश्चन । विराधो निहतो येन कबन्धश्चान्तकोपमः ॥
nāsti rāmasya sadṛśo vikrame bhuvi kaścana | virādho nihato yena kabandhaścāntakopamaḥ ||
English Translation
There breathes none on Earth that is like to Rāma in prowess, by whom was slain Virādha and Kabandha, resembling the Destroyer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
रामस्य
राम [m]
सदृशो
सदृश [adj]
विक्रमे
विक्रम [m]
भुवि
भू [f]
कश्चन
कश्चन [pron]
विराधो
विराध [m]
निहतो
निहन् [2. Ā.]
येन
यद् [pron]
कबन्धश्चान्तकोपमः
कबन्ध [m]
कबन्धश्चान्तकोपमः
च [ind]
कबन्धश्चान्तकोपमः
अन्तक [m]
कबन्धश्चान्तकोपमः
उपम [adj]
वक्तुं न शक्तो रामस्य नरः कश्चिद्गुणान्क्षितौ । जनस्थानगता येन तावन्तो राक्षसा हताः ॥
vaktuṃ na śakto rāmasya naraḥ kaścidguṇānkṣitau | janasthānagatā yena tāvanto rākṣasā hatāḥ ||
English Translation
No person can on earth describe the virtues of Rāma; by whom have been slain all those Rākşasas that had gone to Janasthāna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वक्तुं
वच् [2. P.]
न
न [ind]
शक्तो
शक् [4. P.]
रामस्य
राम [m]
नरः
नर [m]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
गुणान्
गुण [mn]
क्षितौ
क्षिति [f]
जनस्थानगता
जनस्थान [n]
जनस्थानगता
गम् [6. Ā.]
येन
यद् [pron]
तावन्तो
तावत् [adj]
राक्षसा
राक्षस [m]
हताः
हन् [6. P.]
लक्ष्मणश्चात्र धर्मात्मा मातंगानामिवर्षभः । यस्य बाणपथं प्राप्य न जीवेदपि वासवः ॥
lakṣmaṇaścātra dharmātmā mātaṃgānāmivarṣabhaḥ | yasya bāṇapathaṃ prāpya na jīvedapi vāsavaḥ ||
English Translation
Here also is the virtuous Lakşmaņa, like to the foremost of elephants, coming in the way of whose shafts, even Vasava does not live.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लक्ष्मणश्चात्र
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणश्चात्र
च [ind]
लक्ष्मणश्चात्र
अत्र [ind]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
मातंगानाम्
मातंग [m]
इवर्षभः
इव [ind]
इवर्षभः
ऋषभ [m]
यस्य
यद् [pron]
बाणपथं
बाण [m]
बाणपथं
पथ [m]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
न
न [ind]
जीवेद्
जीव् [1. Ā.]
अपि
अपि [ind]
वासवः
वासव [m]
राक्षसानां वरिष्ठश्च तव भ्राता विभीषणः । परिगृह्य पुरीं लङ्कां राघवस्य हिते रतः ॥
rākṣasānāṃ variṣṭhaśca tava bhrātā vibhīṣaṇaḥ | parigṛhya purīṃ laṅkāṃ rāghavasya hite rataḥ ||
English Translation
That foremost of Rāksasas, Vibhisana, your brother, engaged in the welfare of Raghava, has laid seige to Lankā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसानां
राक्षस [m]
वरिष्ठश्च
वरिष्ठ [adj]
वरिष्ठश्च
च [ind]
तव
त्वद् [pron]
भ्राता
भ्रातृ [m]
विभीषणः
विभीषण [m]
परिगृह्य
परिग्रह् [9. Ā.]
पुरीं
पुरी [f]
लङ्कां
लङ्का [f]
राघवस्य
राघव [m]
हिते
हित [n]
रतः
रम् [4. Ā.]
इति सर्वं समाख्यातं तवेदं वानरं बलम् । सुवेलेऽधिष्ठितं शैले शेषकार्ये भवान्गतिः ॥
iti sarvaṃ samākhyātaṃ tavedaṃ vānaraṃ balam | suvele'dhiṣṭhitaṃ śaile śeṣakārye bhavāngatiḥ ||
English Translation
Thus have I described to you the entire monkey host stationed in mount Suvela. As for what remain to be done, you are the master.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
समाख्यातं
सम [pron]
समाख्यातं
आख्या [4. P.]
तवेदं
त्वद् [pron]
तवेदं
इदम् [pron]
वानरं
वानर [adj]
बलम्
बल [mn]
सुवेले
सुवेल [m]
ऽधिष्ठितं
अधिष्ठा [1. Ā.]
शैले
शैल [mn]
शेषकार्ये
शेष [mn]
शेषकार्ये
कार्य [n]
भवान्
भवत् [adj]
गतिः
गति [f]