सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत्परमार्थवित् । प्रतिजग्राह काकुत्स्थो हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥
sugrīvasya vacaḥ śrutvā hetumatparamārthavit | pratijagrāha kākutstho hanūmantamathābravīt ||
English Translation
Hearing Sugrīva's speech, reasonable and fraught with high sense, Kākutstha accorded his assent to it and spoke to Hanumān, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुग्रीवस्य
सुग्रीव [m]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
हेतुमत्
हेतुमत् [adj]
परमार्थवित्
परम [adj]
परमार्थवित्
अर्थ [mn]
परमार्थवित्
विद् [adj]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
काकुत्स्थो
काकुत्स्थ [m]
हनूमन्तम्
हनुमन्त् [m]
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तरसा सेतुबन्धेन सागरोच्छोषणेन वा । सर्वथा सुसमर्थोऽस्मि सागरस्यास्य लङ्घने ॥
tarasā setubandhena sāgarocchoṣaṇena vā | sarvathā susamartho'smi sāgarasyāsya laṅghane ||
English Translation
By asceticism, or constructing a bridge, or drying up the ocean, competent every way am I for crossing over this ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तरसा
तरस् [n]
सेतुबन्धेन
सेतु [m]
सेतुबन्धेन
बन्ध [m]
सागरोच्छोषणेन
सागर [m]
सागरोच्छोषणेन
उच्छोषण [n]
वा
वा [ind]
सर्वथा
सर्वथा [ind]
सुसमर्थो
सु [ind]
सुसमर्थो
समर्थ [adj]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
सागरस्यास्य
सागर [m]
सागरस्यास्य
इदम् [pron]
लङ्घने
लङ्घन [n]
कति दुर्गाणि दुर्गाया लङ्कायास्तद्ब्रवीहि मे । ज्ञातुमिच्छामि तत्सर्वं दर्शनादिव वानर ॥
kati durgāṇi durgāyā laṅkāyāstadbravīhi me | jñātumicchāmi tatsarvaṃ darśanādiva vānara ||
English Translation
Of impracticable places, tell me how many there are in (Lankā), which are incapable of being come at.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कति
कति [ind]
दुर्गाणि
दुर्ग [n]
दुर्गाया
दुर्ग [adj]
लङ्कायास्तद्
लङ्का [f]
लङ्कायास्तद्
तद् [pron]
ब्रवीहि
ब्रू [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
ज्ञातुम्
ज्ञा [4. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
दर्शनाद्
दर्शन [n]
इव
इव [ind]
वानर
वानर [m]
बलस्य परिमाणं च द्वारदुर्गक्रियामपि । गुप्ति कर्म च लङ्काया रक्षसां सदनानि च ॥
balasya parimāṇaṃ ca dvāradurgakriyāmapi | gupti karma ca laṅkāyā rakṣasāṃ sadanāni ca ||
English Translation
O monkey, as you have seen personally, I wish to get acquainted with all this. And you have at your leisure duly noticed in Lankā the nur.ber of the army, the inaccessibility (or otherwise) of the gates, the defence of Lankā, and the dwellings of the Rākşasas. Do you faithfully relate this to me, for you are observant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलस्य
बल [mn]
परिमाणं
परिमाण [n]
च
च [ind]
द्वारदुर्गक्रियाम्
द्वार [n]
द्वारदुर्गक्रियाम्
दुर्ग [n]
द्वारदुर्गक्रियाम्
क्रिया [f]
अपि
अपि [ind]
गुप्तिकर्म
गुप्ति [f]
गुप्तिकर्म
कर्मन् [n]
च
च [ind]
लङ्काया
लङ्का [f]
रक्षसां
रक्षस् [n]
सदनानि
सदन [n]
च
च [ind]
यथासुखं यथावच्च लङ्कायामसि दृष्टवान् । सरमाचक्ष्व तत्त्वेन सर्वथा कुशलो ह्यसि ॥
yathāsukhaṃ yathāvacca laṅkāyāmasi dṛṣṭavān | saramācakṣva tattvena sarvathā kuśalo hyasi ||
English Translation
O monkey, as you have seen personally, I wish to get acquainted with all this. And you have at your leisure duly noticed in Lankā the nur.ber of the army, the inaccessibility (or otherwise) of the gates, the defence of Lankā, and the dwellings of the Rākşasas. Do you faithfully relate this to me, for you are observant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथासुखं
यथासुखम् [ind]
यथावच्च
यथावत् [ind]
यथावच्च
च [ind]
लङ्कायाम्
लङ्का [f]
असि
अस् [2. P.]
दृष्टवान्
दृश् [6. P.]
सर्वम्
सर्व [pron]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
तत्त्वेन
तत्त्व [n]
सर्वथा
सर्वथा [ind]
कुशलो
कुशल [adj]
ह्यसि
हि [ind]
ह्यसि
अस् [2. P.]
श्रुत्वा रामस्य वचनं हनूमान्मारुतात्मजः । वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठो रामं पुनरथाब्रवीत् ॥
śrutvā rāmasya vacanaṃ hanūmānmārutātmajaḥ | vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭho rāmaṃ punarathābravīt ||
English Translation
Hanuman the son of Maruti, the foremost among those who are good at speech, having heard Rama's words again said to Rama.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रामस्य
राम [m]
वचनं
वचन [n]
हनूमान्मारुतात्मजः
हनुमन्त् [m]
हनूमान्मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
वाक्यविदां
वाक्य [n]
वाक्यविदां
विद् [adj]
श्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
रामं
राम [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये दुर्गकर्मविधानतः । गुप्ता पुरी यथा लङ्का रक्षिता च यथा बलैः ॥
śrūyatāṃ sarvamākhyāsye durgakarmavidhānataḥ | guptā purī yathā laṅkā rakṣitā ca yathā balaiḥ ||
English Translation
"I will relate the way in which the city of Lanka is fortified, the way in which it is protected by secret forces, everything you wish to hear."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रूयतां
श्रु [4. P.]
सर्वम्
सर्व [pron]
आख्यास्ये
आख्या [4. P.]
दुर्गकर्मविधानतः
दुर्ग [n]
दुर्गकर्मविधानतः
कर्मन् [n]
दुर्गकर्मविधानतः
विधान [n]
गुप्ता
गुप् [1. Ā.]
पुरी
पुरी [f]
यथा
यथा [ind]
लङ्का
लङ्का [f]
रक्षिता
रक्ष् [4. P.]
च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
बलैः
बल [mn]
परां समृद्धिं लङ्कायाः सागरस्य च भीमताम् । विभागं च बलौघस्य निर्देशं वाहनस्य च ॥
parāṃ samṛddhiṃ laṅkāyāḥ sāgarasya ca bhīmatām | vibhāgaṃ ca balaughasya nirdeśaṃ vāhanasya ca ||
English Translation
Hanuman, the foremost of the vanaras said that he will truly point out everything in Lanka:"Ravana's power, the affection of rakshasas to Ravana, his prosperity, the terrifying ocean, the divisions of the army such as chariots, elephants, horses and soldiers."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परां
पर [pron]
समृद्धिं
समृद्धि [f]
लङ्कायाः
लङ्का [f]
सागरस्य
सागर [m]
च
च [ind]
भीमताम्
भीमता [f]
विभागं
विभाग [m]
च
च [ind]
बलौघस्य
बल [mn]
बलौघस्य
ओघ [m]
निर्देशं
निर्देश [m]
वाहनस्य
वाहन [n]
च
च [ind]
प्रहृष्टा मुदिता लङ्का मत्तद्विपसमाकुला । महती रथसंपूर्णा रक्षोगणसमाकुला ॥
prahṛṣṭā muditā laṅkā mattadvipasamākulā | mahatī rathasaṃpūrṇā rakṣogaṇasamākulā ||
English Translation
Lankā, filled with mad elephants, ever rejoice. She is great, thronging with cars and inhabited by Raksasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रहृष्टा
प्रहृष् [4. Ā.]
मुदिता
मुद् [1. P.]
लङ्का
लङ्का [f]
मत्तद्विपसमाकुला
मद् [3. P.]
मत्तद्विपसमाकुला
द्विप [m]
मत्तद्विपसमाकुला
समाकुल [adj]
महती
महत् [adj]
रथसम्पूर्णा
रथ [m]
रथसम्पूर्णा
सम्पृ [3. P.]
रक्षोगणसमाकुला
रक्षस् [n]
रक्षोगणसमाकुला
गण [m]
रक्षोगणसमाकुला
समाकुल [adj]
दृढबद्धकवाटानि महापरिघवन्ति च । द्वाराणि विपुलान्यस्याश्चत्वारि सुमहान्ति च ॥
dṛḍhabaddhakavāṭāni mahāparighavanti ca | dvārāṇi vipulānyasyāścatvāri sumahānti ca ||
English Translation
Her doors are firmly established and furnished with massy bolts. And she has four wide and giant gates.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृढबद्धकवाटानि
दृढ [adj]
दृढबद्धकवाटानि
बन्ध् [4. P.]
दृढबद्धकवाटानि
कवाट [m]
महापरिघवन्ति
महत् [adj]
महापरिघवन्ति
परिघवत् [adj]
च
च [ind]
द्वाराणि
द्वार [n]
विपुलान्यस्याश्चत्वारि
विपुल [adj]
विपुलान्यस्याश्चत्वारि
इदम् [pron]
विपुलान्यस्याश्चत्वारि
चतुर् [nr]
सुमहान्ति
सु [ind]
सुमहान्ति
महत् [adj]
च
च [ind]
वप्रेषूपलयन्त्राणि बलवन्ति महान्ति च । आगतं परसैन्यं तैस्तत्र प्रतिनिवार्यते ॥
vapreṣūpalayantrāṇi balavanti mahānti ca | āgataṃ parasainyaṃ taistatra pratinivāryate ||
English Translation
(At those gates) are powerful and large arms, stones, and engines, whereby a hostile host approaching, is opposed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वप्रेषूपलयन्त्राणि
वप्र [mn]
वप्रेषूपलयन्त्राणि
उपल [mn]
वप्रेषूपलयन्त्राणि
यन्त्र [mn]
बलवन्ति
बलवत् [adj]
महान्ति
महत् [adj]
च
च [ind]
आगतं
आगम् [6. P.]
परसैन्यं
पर [pron]
परसैन्यं
सैन्य [n]
तैस्तत्र
तद् [pron]
तैस्तत्र
तत्र [ind]
प्रतिनिवार्यते
प्रतिनिवारय् [10. Ā.]
द्वारेषु संस्कृता भीमाः कालायसमयाः शिताः । शतशो रोचिता वीरैः शतघ्न्यो रक्षसां गणैः ॥
dvāreṣu saṃskṛtā bhīmāḥ kālāyasamayāḥ śitāḥ | śataśo rocitā vīraiḥ śataghnyo rakṣasāṃ gaṇaiḥ ||
English Translation
At the entrances are arrayed and set in order by bands of heroic Rākşasas, hundreds of dreadful sharp iron sataghnis.* *A kind of fire-arms, or ancient Hindu rocket; or a stone set round with sharp iron spikes. According to Rāmānuja, a sort of mace about two yards in length, with spikes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वारेषु
द्वार [n]
संस्कृता
संस्कृ [8. Ā.]
भीमाः
भीम [adj]
कालायसमयाः
कालायस [n]
कालायसमयाः
मय [adj]
शिताः
शा [4. P.]
शतशो
शतशस् [ind]
रोचिता
रोचय् [10. Ā.]
वीरैः
वीर [m]
शतघ्न्यो
शतघ्नी [f]
रक्षसां
रक्षस् [n]
गणैः
गण [m]
सौवर्णश्च महांस्तस्याः प्राकारो दुष्प्रधर्षणः । मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविचरितान्तरः ॥
sauvarṇaśca mahāṃstasyāḥ prākāro duṣpradharṣaṇaḥ | maṇividrumavaidūryamuktāvicaritāntaraḥ ||
English Translation
She has a mighty impassable golden wall, having its side emblazoned in the centre with costly stones, coral, lapises and pearls.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सौवर्णश्च
सौवर्ण [adj]
सौवर्णश्च
च [ind]
महांस्तस्याः
महत् [adj]
महांस्तस्याः
तद् [pron]
प्राकारो
प्राकार [m]
दुष्प्रधर्षणः
दुष्प्रधर्षण [adj]
मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविचरितान्तरः
मणि [m]
मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविचरितान्तरः
विद्रुम [mn]
मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविचरितान्तरः
वैडूर्य [n]
मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविचरितान्तरः
मुक्ता [f]
मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविचरितान्तरः
विचर् [1. Ā.]
मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविचरितान्तरः
अन्तर [n]
सर्वतश्च महाभीमाः शीततोया महाशुभाः । अगाधा ग्राहवत्यश्च परिखा मीनसेविताः ॥
sarvataśca mahābhīmāḥ śītatoyā mahāśubhāḥ | agādhā grāhavatyaśca parikhā mīnasevitāḥ ||
English Translation
Round about is a moat, exceedingly dreadful, with cool water, eminently grand, fathomless, containing ferocious aquatic animals, and inhabited by fishes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वतश्च
सर्व [m]
सर्वतश्च
च [ind]
महाभीमाः
महत् [adj]
महाभीमाः
भीम [adj]
शीततोया
शीत [adj]
शीततोया
तोय [n]
महाशुभाः
महत् [adj]
महाशुभाः
शुभ [adj]
अगाधा
अगाध [adj]
ग्राहवत्यश्च
ग्राहवत् [adj]
ग्राहवत्यश्च
च [ind]
परिखा
परिखा [f]
मीनसेविताः
मीन [m]
मीनसेविताः
सेव् [4. P.]
द्वारेषु तासां चत्वारः संक्रमाः परमायताः । यन्त्रैरुपेता बहुभिर्महद्भिर्दृढसंधिभिः ॥
dvāreṣu tāsāṃ catvāraḥ saṃkramāḥ paramāyatāḥ | yantrairupetā bahubhirmahadbhirdṛḍhasaṃdhibhiḥ ||
English Translation
At the gates are four broad bridges, furnished with machines and many rows of grand structures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वारेषु
द्वार [n]
तासां
तद् [pron]
चत्वारः
चतुर् [nr]
संक्रमाः
संक्रम [mn]
परमायताः
परम [adj]
परमायताः
आयम् [6. P.]
यन्त्रैर्
यन्त्र [mn]
उपेता
उपे [2. Ā.]
बहुभिर्
बहु [adj]
महद्भिर्
महत् [adj]
दृढसंधिभिः
दृढ [adj]
दृढसंधिभिः
संधि [mf]
त्रायन्ते संक्रमास्तत्र परसैन्यागमे सति । यन्त्रैस्तैरवकीर्यन्ते परिखासु समन्ततः ॥
trāyante saṃkramāstatra parasainyāgame sati | yantraistairavakīryante parikhāsu samantataḥ ||
English Translation
On the approach of hostile forces, their attack is repulsed by these machines, and they are thrown into the ditch.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रायन्ते
त्रा [2. Ā.]
संक्रमास्तत्र
संक्रम [mn]
संक्रमास्तत्र
तत्र [ind]
परसैन्यागमे
पर [pron]
परसैन्यागमे
सैन्य [n]
परसैन्यागमे
आगम [m]
सति
अस् [2. P.]
यन्त्रैस्तैर्
यन्त्र [mn]
यन्त्रैस्तैर्
तद् [pron]
अवकीर्यन्ते
अवकृ [6. Ā.]
परिखासु
परिखा [f]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
एकस्त्वकम्प्यो बलवान्संक्रमः सुमहादृढः । काञ्चनैर्बहुभिः स्तम्भैर्वेदिकाभिश्च शोभितः ॥
ekastvakampyo balavānsaṃkramaḥ sumahādṛḍhaḥ | kāñcanairbahubhiḥ stambhairvedikābhiśca śobhitaḥ ||
English Translation
One among these bridges is immovable, strong and fast established; adorned with golden pillars and daises.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकस्त्वकम्प्यो
एक [pron]
एकस्त्वकम्प्यो
तु [ind]
एकस्त्वकम्प्यो
अकम्प्य [adj]
बलवान्
बलवत् [adj]
संक्रमः
संक्रम [mn]
सुमहादृढः
सु [ind]
सुमहादृढः
महत् [adj]
सुमहादृढः
दृढ [adj]
काञ्चनैर्
काञ्चन [adj]
बहुभिः
बहु [adj]
स्तम्भैर्
स्तम्भ [m]
वेदिकाभिश्च
वेदिका [f]
वेदिकाभिश्च
च [ind]
शोभितः
शोभय् [10. Ā.]
स्वयं प्रकृतिसंपन्नो युयुत्सू राम रावणः । उत्थितश्चाप्रमत्तश्च बलानामनुदर्शने ॥
svayaṃ prakṛtisaṃpanno yuyutsū rāma rāvaṇaḥ | utthitaścāpramattaśca balānāmanudarśane ||
English Translation
O Rāma, albeit Rāvaņa hunger for fight, yet is he calm; and he is vigilant and ever engaged in superintending his army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वयं
स्वयम् [ind]
प्रकृतिसम्पन्नो
प्रकृति [f]
प्रकृतिसम्पन्नो
सम्पद् [4. P.]
युयुत्सू
युयुत्सु [m]
राम
राम [m]
रावणः
रावण [m]
उत्थितश्चाप्रमत्तश्च
उत्था [1. Ā.]
उत्थितश्चाप्रमत्तश्च
च [ind]
उत्थितश्चाप्रमत्तश्च
अप्रमत्त [adj]
उत्थितश्चाप्रमत्तश्च
च [ind]
बलानाम्
बल [mn]
अनुदर्शने
अनुदर्शन [n]
लङ्का पुरी निरालम्बा देवदुर्गा भयावहा । नादेयं पार्वतं वन्यं कृत्रिमं च चतुर्विधम् ॥
laṅkā purī nirālambā devadurgā bhayāvahā | nādeyaṃ pārvataṃ vanyaṃ kṛtrimaṃ ca caturvidham ||
English Translation
And dreadful and resembling a celestial citadel, Lankā cannot be ascended by means of any support. She has fortresses composed of streams, those of hills, and artificial ones of four kinds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लङ्का
लङ्का [f]
पुरी
पुरी [f]
निरालम्बा
निरालम्ब [adj]
देवदुर्गा
देव [m]
देवदुर्गा
दुर्ग [adj]
भयावहा
भय [n]
भयावहा
आवह [adj]
नादेयं
नादेय [adj]
पार्वतं
पार्वत [adj]
वन्यं
वन्य [adj]
कृत्रिमं
कृत्रिम [adj]
च
च [ind]
चतुर्विधम्
चतुर्विध [adj]
स्थिता पारे समुद्रस्य दूरपारस्य राघव । नौपथश्चापि नास्त्यत्र निरादेशश्च सर्वतः ॥
sthitā pāre samudrasya dūrapārasya rāghava | naupathaścāpi nāstyatra nirādeśaśca sarvataḥ ||
English Translation
O Rāghava, she is situated on the other shore of the ocean having its limit far away. And way there is none even for barks, and all sides are destitute of division.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्थिता
स्था [1. Ā.]
पारे
पार [mn]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
दूरपारस्य
दूर [adj]
दूरपारस्य
पार [mn]
राघव
राघव [m]
नौपथश्चापि
नौपथ [m]
नौपथश्चापि
च [ind]
नौपथश्चापि
अपि [ind]
नास्त्यत्र
न [ind]
नास्त्यत्र
अस् [2. P.]
नास्त्यत्र
अत्र [ind]
निरादेशश्च
निरादेश [m]
निरादेशश्च
च [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
शैलाग्रे रचिता दुर्गा सा पूर्देवपुरोपमा । वाजिवारणसंपूर्णा लङ्का परमदुर्जया ॥
śailāgre racitā durgā sā pūrdevapuropamā | vājivāraṇasaṃpūrṇā laṅkā paramadurjayā ||
English Translation
That citadel is built on the mountain's brow; and, resembling the metropolis of the immortals, the exceedingly invincible Larkā is filled with horses and elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शैलाग्रे
शैल [mn]
शैलाग्रे
अग्र [n]
रचिता
रचय् [10. Ā.]
दुर्गा
दुर्ग [adj]
सा
तद् [pron]
पूर्
पुर् [f]
देवपुरोपमा
देव [m]
देवपुरोपमा
पुर [n]
देवपुरोपमा
उपम [adj]
वाजिवारणसम्पूर्णा
वाजिन् [m]
वाजिवारणसम्पूर्णा
वारण [m]
वाजिवारणसम्पूर्णा
सम्पृ [3. P.]
लङ्का
लङ्का [f]
परमदुर्जया
परम [adj]
परमदुर्जया
दुर्जय [adj]
परिघाश्च शतघ्न्यश्च यन्त्राणि विविधानि च । शोभयन्ति पुरीं लङ्कां रावणस्य दुरात्मनः ॥
parighāśca śataghnyaśca yantrāṇi vividhāni ca | śobhayanti purīṃ laṅkāṃ rāvaṇasya durātmanaḥ ||
English Translation
And a moat and sataghnís and various engines adorn the city of Lankā, belonging to the wicked Rāvana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिघाश्च
परिघ [m]
परिघाश्च
च [ind]
शतघ्न्यश्च
शतघ्नी [f]
शतघ्न्यश्च
च [ind]
यन्त्राणि
यन्त्र [mn]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
शोभयन्ति
शोभय् [10. Ā.]
पुरीं
पुरी [f]
लङ्कां
लङ्का [f]
रावणस्य
रावण [m]
दुरात्मनः
दुरात्मन् [adj]
अयुतं रक्षसामत्र पश्चिमद्वारमाश्रितम् । शूलहस्ता दुराधर्षाः सर्वे खड्गाग्रयोधिनः ॥
ayutaṃ rakṣasāmatra paścimadvāramāśritam | śūlahastā durādharṣāḥ sarve khaḍgāgrayodhinaḥ ||
English Translation
And an ayuta of Raksasas, dart-handed, hard to subdue, and all fighting at the front with their swords-protect the Eastern gate.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयुतं
अयुत [n]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
अत्र
अत्र [ind]
पश्चिमद्वारम्
पश्चिम [adj]
पश्चिमद्वारम्
द्वार [n]
आश्रितम्
आश्रि [1. Ā.]
शूलहस्ता
शूल [mn]
शूलहस्ता
हस्त [mn]
दुराधर्षाः
दुराधर्ष [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
खड्गाग्रयोधिनः
खड्ग [mn]
खड्गाग्रयोधिनः
अग्र [n]
खड्गाग्रयोधिनः
योधिन् [adj]
नियुतं रक्षसामत्र दक्षिणद्वारमाश्रितम् । चतुरङ्गेण सैन्येन योधास्तत्राप्यनुत्तमाः ॥
niyutaṃ rakṣasāmatra dakṣiṇadvāramāśritam | caturaṅgeṇa sainyena yodhāstatrāpyanuttamāḥ ||
English Translation
And a lac of Rākşasas with a fourfold force, and with the flower of the soldiery-protect the Southern gate.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नियुतं
नियुत [mn]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
अत्र
अत्र [ind]
दक्षिणद्वारम्
दक्षिण [adj]
दक्षिणद्वारम्
द्वार [n]
आश्रितम्
आश्रि [1. Ā.]
चतुरङ्गेण
चतुरङ्ग [adj]
सैन्येन
सैन्य [n]
योधास्तत्राप्यनुत्तमाः
योध [m]
योधास्तत्राप्यनुत्तमाः
तत्र [ind]
योधास्तत्राप्यनुत्तमाः
अपि [ind]
योधास्तत्राप्यनुत्तमाः
अनुत्तम [adj]
प्रयुतं रक्षसामत्र पूर्वद्वारं समाश्रितम् । चर्मखड्गधराः सर्वे तथा सर्वास्त्रकोविदाः ॥
prayutaṃ rakṣasāmatra pūrvadvāraṃ samāśritam | carmakhaḍgadharāḥ sarve tathā sarvāstrakovidāḥ ||
English Translation
And an ayuta of Raksasas, dart-handed, hard to subdue, and all fighting at the front with their swords-protect the Eastern gate.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रयुतं
प्रयुत [n]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
अत्र
अत्र [ind]
पूर्वद्वारं
पूर्व [pron]
पूर्वद्वारं
द्वार [n]
समाश्रितम्
समाश्रि [1. Ā.]
चर्मखड्गधराः
चर्मन् [n]
चर्मखड्गधराः
खड्ग [mn]
चर्मखड्गधराः
धर [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
तथा
तथा [ind]
सर्वास्त्रकोविदाः
सर्व [pron]
सर्वास्त्रकोविदाः
अस्त्र [mn]
सर्वास्त्रकोविदाः
कोविद [adj]
अर्बुदं रक्षसामत्र उत्तरद्वारमाश्रितम् । रथिनश्चाश्ववाहाश्च कुलपुत्राः सुपूजिताः ॥
arbudaṃ rakṣasāmatra uttaradvāramāśritam | rathinaścāśvavāhāśca kulaputrāḥ supūjitāḥ ||
English Translation
And an arbuda of Rākṣasas protect the Northern gate. And car-warriors and horsemenpersons honoured and sprung from noble linesby hundreds and thousands,tand irrepressible goblins and koțis of Rākşasas, protect the garrison.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्बुदं
अर्बुद [mn]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
अत्र
अत्र [ind]
उत्तरद्वारम्
उत्तर [adj]
उत्तरद्वारम्
द्वार [n]
आश्रितम्
आश्रि [1. Ā.]
रथिनश्चाश्ववाहाश्च
रथिन् [adj]
रथिनश्चाश्ववाहाश्च
च [ind]
रथिनश्चाश्ववाहाश्च
अश्व [m]
रथिनश्चाश्ववाहाश्च
वाह [adj]
रथिनश्चाश्ववाहाश्च
च [ind]
कुलपुत्राः
कुल [n]
कुलपुत्राः
पुत्र [m]
सुपूजिताः
सु [ind]
सुपूजिताः
पूजय् [10. Ā.]
शतं शतसहस्राणां मध्यमं गुल्ममाश्रितम् । यातुधाना दुराधर्षाः साग्रकोटिश्च रक्षसाम् ॥
śataṃ śatasahasrāṇāṃ madhyamaṃ gulmamāśritam | yātudhānā durādharṣāḥ sāgrakoṭiśca rakṣasām ||
English Translation
"Hundreds and thousands of warriors who are unassailable are collected in the center(of Lanka) in multitudes of crores."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शतं
शत [mn]
शतसहस्राणां
शत [mn]
शतसहस्राणां
सहस्र [mn]
मध्यमं
मध्यम [adj]
गुल्मम्
गुल्म [mn]
आश्रितम्
आश्रि [1. Ā.]
यातुधाना
यातुधान [m]
दुराधर्षाः
दुराधर्ष [adj]
साग्रकोटिश्च
साग्र [adj]
साग्रकोटिश्च
कोटि [f]
साग्रकोटिश्च
च [ind]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
ते मया संक्रमा भग्नाः परिखाश्चावपूरिताः । दग्धा च नगरी लङ्का प्राकाराश्चावसादिताः ॥
te mayā saṃkramā bhagnāḥ parikhāścāvapūritāḥ | dagdhā ca nagarī laṅkā prākārāścāvasāditāḥ ||
English Translation
I have broken down the bridges and filled up the entrenchment. I have burnt that city of Lankā and laid the wall low.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
संक्रमा
संक्रम [mn]
भग्नाः
भञ्ज् [4. P.]
परिखाश्चावपूरिताः
परिखा [f]
परिखाश्चावपूरिताः
च [ind]
परिखाश्चावपूरिताः
अवपूरय् [10. Ā.]
दग्धा
दह् [2. P.]
च
च [ind]
नगरी
नगरी [f]
लङ्का
लङ्का [f]
प्राकाराश्चावसादिताः
प्राकार [m]
प्राकाराश्चावसादिताः
च [ind]
प्राकाराश्चावसादिताः
अवसादय् [10. P.]
येन केन तु मार्गेण तराम वरुणालयम् । हतेति नगरी लङ्कां वानरैरवधार्यताम् ॥
yena kena tu mārgeṇa tarāma varuṇālayam | hateti nagarī laṅkāṃ vānarairavadhāryatām ||
English Translation
Let us by any way whatever cross over Varuna's abode. Do you take it for certain that the city of Lankā is subdued by the monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येन
यद् [pron]
केन
क [pron]
तु
तु [ind]
मार्गेण
मार्ग [m]
तराम
तृ [3. P.]
वरुणालयम्
वरुणालय [m]
हतेति
हन् [6. P.]
हतेति
इति [ind]
नगरी
नगरी [f]
लङ्का
लङ्का [f]
वानरैर्
वानर [m]
अवधार्यताम्
अवधारय् [10. Ā.]
अङ्गदो द्विविदो मैन्दो जाम्बवान्पनसो नलः । नीलः सेनापतिश्चैव बलशेषेण किं तव ॥
aṅgado dvivido maindo jāmbavānpanaso nalaḥ | nīlaḥ senāpatiścaiva balaśeṣeṇa kiṃ tava ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदो
अङ्गद [m]
द्विविदो
द्विविद [m]
मैन्दो
मैन्द [m]
जाम्बवान्
जाम्बवन्त् [m]
पनसो
पनस [m]
नलः
नल [m]
नीलः
नील [m]
सेनापतिश्चैव
सेनापति [m]
सेनापतिश्चैव
च [ind]
सेनापतिश्चैव
एव [ind]
बलशेषेण
बल [mn]
बलशेषेण
शेष [mn]
किं
क [pron]
तव
त्वद् [pron]
प्लवमाना हि गत्वा तां रावणस्य महापुरीम् । सप्रकारां सभवनामानयिष्यन्ति मैथिलीम् ॥
plavamānā hi gatvā tāṃ rāvaṇasya mahāpurīm | saprakārāṃ sabhavanāmānayiṣyanti maithilīm ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्लवमाना
प्लु [1. P.]
हि
हि [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
तां
तद् [pron]
रावणस्य
रावण [m]
महापुरीम्
महत् [adj]
महापुरीम्
पुरी [f]
सप्रकारां
स [ind]
सप्रकारां
प्रकार [m]
सभवनाम्
स [ind]
सभवनाम्
भवन [n]
आनयिष्यन्ति
आनी [1. Ā.]
मैथिलीम्
मैथिली [f]
एवमाज्ञापय क्षिप्रं बलानां सर्वसंग्रहम् । मुहूर्तेन तु युक्तेन प्रस्थानमभिरोचय ॥
evamājñāpaya kṣipraṃ balānāṃ sarvasaṃgraham | muhūrtena tu yuktena prasthānamabhirocaya ||
English Translation
If this be so,* do you order the entire body of the army to be brought; and do you set out at the proper hour. *Ebam ajnápaya: Ramanuja reads sense into this passage. If you wishes the principal monkeys to go, bring them; if you wish the whole host to march, call it hither, and march at the auspicious moment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
आज्ञापय
आज्ञापय् [10. Ā.]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
बलानां
बल [mn]
सर्वसंग्रहम्
सर्व [pron]
सर्वसंग्रहम्
संग्रह [m]
मुहूर्तेन
मुहूर्त [mn]
तु
तु [ind]
युक्तेन
युज् [6. Ā.]
प्रस्थानम्
प्रस्थान [n]
अभिरोचय
अभिरोचय् [10. Ā.]