श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः । ततोऽब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥
śrutvā hanūmato vākyaṃ yathāvadanupūrvaśaḥ | tato'bravīnmahātejā rāmaḥ satyaparākramaḥ ||
English Translation
Hearing Hanumăn's speech duly from the beginning, the exceedingly energetic Rāma having truth for this prowess, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
हनूमतो
हनुमन्त् [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
यथावद्
यथावत् [ind]
अनुपूर्वशः
अनुपूर्वशस् [ind]
ततो
ततस् [ind]
ऽब्रवीन्महातेजा
ब्रू [2. Ā.]
ऽब्रवीन्महातेजा
महत् [adj]
ऽब्रवीन्महातेजा
तेजस् [n]
रामः
राम [m]
सत्यपराक्रमः
सत्य [adj]
सत्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
यां निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः । क्षिप्रमेनां वधिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥
yāṃ nivedayase laṅkāṃ purīṃ bhīmasya rakṣasaḥ | kṣipramenāṃ vadhiṣyāmi satyametadbravīmi te ||
English Translation
What you say 'I shall speedily destroy the city of this dreadful Raksasa,' is true, I tell you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यां
यद् [pron]
निवेदयसे
निवेदय् [10. Ā.]
लङ्कां
लङ्का [f]
पुरीं
पुरी [f]
भीमस्य
भीम [adj]
रक्षसः
रक्षस् [n]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एनां
एनद् [pron]
वधिष्यामि
वध् [4. P.]
सत्यम्
सत्य [n]
एतद्
एतद् [pron]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
अस्मिन्मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचये । युक्तो मुहूर्तो विजयः प्राप्तो मध्यं दिवाकरः ॥
asminmuhūrte sugrīva prayāṇamabhirocaye | yukto muhūrto vijayaḥ prāpto madhyaṃ divākaraḥ ||
English Translation
Therefore, at this very moment arrange for Sugrīva's march. The Sun has attained his meridian at this proper moment, capable of conferring victory.* *The moment is named abhijit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मिन्मुहूर्ते
इदम् [pron]
अस्मिन्मुहूर्ते
मुहूर्त [mn]
सुग्रीव
सुग्रीव [m]
प्रयाणम्
प्रयाण [n]
अभिरोचये
अभिरोचय् [10. Ā.]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
मुहूर्तो
मुहूर्त [mn]
विजयः
विजय [m]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
मध्यं
मध्य [n]
दिवाकरः
दिवाकर [m]
उत्तरा फल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते । अभिप्रयाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ॥
uttarā phalgunī hyadya śvastu hastena yokṣyate | abhiprayāma sugrīva sarvānīkasamāvṛtāḥ ||
English Translation
To-day the Northern Phālguni (is in the ascendant); and to-morrow the moon shall be in conjunction with Hasta.* O Sugriva, shall we set our, surrounded by the entire host? *Hastā sprung from Punarvasu is the star of doom, portending death to Rāvana. The Northern Phālguni, is Sita's natal star. The expedition begun during the influence of this star, augurs deliverance to Vaidehi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तराफल्गुनी
उत्तरा [f]
उत्तराफल्गुनी
फल्गुनी [f]
ह्यद्य
हि [ind]
ह्यद्य
अद्य [ind]
श्वस्तु
श्वस् [ind]
श्वस्तु
तु [ind]
हस्तेन
हस्त [mn]
योक्ष्यते
युज् [6. Ā.]
अभिप्रयाम
अभिप्रया [2. P.]
सुग्रीव
सुग्रीव [m]
सर्वानीकसमावृताः
सर्व [pron]
सर्वानीकसमावृताः
अनीक [mn]
सर्वानीकसमावृताः
समावृ [5. P.]
निमित्तानि च धन्यानि यानि प्रादुर्भवन्ति मे । निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ॥
nimittāni ca dhanyāni yāni prādurbhavanti me | nihatya rāvaṇaṃ sītāmānayiṣyāmi jānakīm ||
English Translation
The omens I witness, augur, that, having slain Ravana, I shall bring back Janaki.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निमित्तानि
निमित्त [n]
च
च [ind]
धन्यानि
धन्य [adj]
यानि
यद् [pron]
प्रादुर्भवन्ति
प्रादुर्भू [1. P.]
मे
मद् [pron]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
रावणं
रावण [m]
सीताम्
सीता [f]
आनयिष्यामि
आनी [1. Ā.]
जानकीम्
जानकी [f]
उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिदं मम । विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ॥
upariṣṭāddhi nayanaṃ sphuramāṇamidaṃ mama | vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manoratham ||
English Translation
The upper lid of my eye throb; and it betook that my desire has indeed been had.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपरिष्टाद्धि
उपरिष्टात् [ind]
उपरिष्टाद्धि
हि [ind]
नयनं
नयन [n]
स्फुरमाणम्
स्फुर् [6. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
मम
मद् [pron]
विजयं
विजय [m]
समनुप्राप्तं
समनुप्राप् [5. Ā.]
शंसतीव
शंस् [2. Ā.]
शंसतीव
इव [ind]
मनोरथम्
मनोरथ [mn]
अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम् । वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ॥
agre yātu balasyāsya nīlo mārgamavekṣitum | vṛtaḥ śatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām ||
English Translation
Surrounded by hundreds and thousands of fast-speeding monkeys, let Nīla go ahead of this force, for surveying the route.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्रे
अग्र [n]
यातु
या [2. Ā.]
बलस्यास्य
बल [mn]
बलस्यास्य
इदम् [pron]
नीलो
नील [m]
मार्गम्
मार्ग [m]
अवेक्षितुम्
अवेक्ष् [1. P.]
वृतः
वृ [1. Ā.]
शतसहस्रेण
शत [mn]
शतसहस्रेण
सहस्र [mn]
वानराणां
वानर [m]
तरस्विनाम्
तरस्विन् [adj]
फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा । पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ॥
phalamūlavatā nīla śītakānanavāriṇā | pathā madhumatā cāśu senāṃ senāpate naya ||
English Translation
O Nīla, do you, O general, expeditiously take the army by a path furnished with fruits and roots, having cool waters of the woods, and replenished with honey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
फलमूलवता
फल [n]
फलमूलवता
मूलवत् [adj]
नील
नील [m]
शीतकाननवारिणा
शीत [adj]
शीतकाननवारिणा
कानन [n]
शीतकाननवारिणा
वारि [n]
पथा
पथिन् [m]
मधुमता
मधुमत् [adj]
चाशु
च [ind]
चाशु
आशु [adj]
सेनां
सेना [f]
सेनापते
सेनापति [m]
नय
नी [2. P.]
दूषयेयुर्दुरात्मानः पथि मूलफलोदकम् । राक्षसाः परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ॥
dūṣayeyurdurātmānaḥ pathi mūlaphalodakam | rākṣasāḥ parirakṣethāstebhyastvaṃ nityamudyataḥ ||
English Translation
The wicked Raksasas vitiate* fruits, roots and water along the way. You, ever not the alert, should preserve these from the Rākṣasa. *By means of poison, etc.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दूषयेयुर्
दूषय् [10. Ā.]
दुरात्मानः
दुरात्मन् [adj]
पथि
पथिन् [m]
मूलफलोदकम्
मूल [mn]
मूलफलोदकम्
फल [n]
मूलफलोदकम्
उदक [n]
राक्षसाः
राक्षस [m]
परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं
परिरक्ष् [1. Ā.]
परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं
तद् [pron]
परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं
त्वद् [pron]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
उद्यतः
उद्यम् [6. P.]
निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः । अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहतं बलम् ॥
nimneṣu vanadurgeṣu vaneṣu ca vanaukasaḥ | abhiplutyābhipaśyeyuḥ pareṣāṃ nihataṃ balam ||
English Translation
And, bounding down into hollow places, mountain-fastnesses, and woods, let the rangers of the wilds, spy the posted detachments of the enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निम्नेषु
निम्न [n]
वनदुर्गेषु
वन [n]
वनदुर्गेषु
दुर्ग [n]
वनेषु
वन [n]
च
च [ind]
वनौकसः
वनौकस् [m]
अभिप्लुत्याभिपश्येयुः
अभिप्लु [1. Ā.]
अभिप्लुत्याभिपश्येयुः
अभिपश् [4. P.]
परेषां
पर [pron]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
बलम्
बल [mn]
सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः । कपिसिंहा प्रकर्षन्तु शतशोऽथ सहस्रशः ॥
sāgaraughanibhaṃ bhīmamagrānīkaṃ mahābalāḥ | kapisiṃhā prakarṣantu śataśo'tha sahasraśaḥ ||
English Translation
Therefore let the foremost monkeys gifted with prodigious prowess lead forth like a host of terrible ocean, the choice portion of the army, numbering hundreds and thousands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सागरौघनिभं
सागर [m]
सागरौघनिभं
ओघ [m]
सागरौघनिभं
निभ [adj]
भीमम्
भीम [adj]
अग्रानीकं
अग्र [n]
अग्रानीकं
अनीक [mn]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
कपिसिंहा
कपि [m]
कपिसिंहा
सिंह [m]
प्रकर्षन्तु
प्रकृष् [6. P.]
शतशो
शतशस् [ind]
ऽथ
अथ [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
गजश्च गिरिसंकाशो गवयश्च महाबलः । गवाक्षश्चाग्रतो यान्तु गवां दृप्ता इवर्षभाः ॥
gajaśca girisaṃkāśo gavayaśca mahābalaḥ | gavākṣaścāgrato yāntu gavāṃ dṛptā ivarṣabhāḥ ||
English Translation
And let Gaja resembling a hill, and the exceedingly powerful Gavaya, and that monkey, Gavaksa, master of the leaping ones,* like a haughty bull among kine, go in the van of the monkey-host. *i.e. monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गजश्च
गज [m]
गजश्च
च [ind]
गिरिसंकाशो
गिरि [m]
गिरिसंकाशो
संकाश [m]
गवयश्च
गवय [m]
गवयश्च
च [ind]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
गवाक्षश्चाग्रतो
गवाक्ष [m]
गवाक्षश्चाग्रतो
च [ind]
गवाक्षश्चाग्रतो
अग्रतस् [ind]
यान्तु
या [2. Ā.]
गवां
गो [mf]
दृप्ता
दृप् [4. P.]
इवर्षभाः
इव [ind]
इवर्षभाः
ऋषभ [m]
यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां पतिः । पालयन्दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ॥
yātu vānaravāhinyā vānaraḥ plavatāṃ patiḥ | pālayandakṣiṇaṃ pārśvamṛṣabho vānararṣabhaḥ ||
English Translation
And let that foremost of monkeys, Rşabha, go, protecting the right wing (of the army); and let Gandha, irresistible like an elephant with the fragrant temporal juice trickling down, and the vehement Gandhamādana, go,* protecting the left wing (of the monkey-army). *The verb is singular, instead of dual, as also the qualifying epithet, Pārsamadishthita. But the sense is clear. on
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यातु
या [2. Ā.]
वानरवाहिन्या
वानर [m]
वानरवाहिन्या
वाहिनी [f]
वानरः
वानर [m]
प्लवतां
प्लु [1. P.]
पतिः
पति [m]
पालयन्
पालय् [10. Ā.]
दक्षिणं
दक्षिण [adj]
पार्श्वम्
पार्श्व [mn]
ऋषभो
ऋषभ [m]
वानरर्षभः
वानर [m]
वानरर्षभः
ऋषभ [m]
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः । यातु वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ॥
gandhahastīva durdharṣastarasvī gandhamādanaḥ | yātu vānaravāhinyāḥ savyaṃ pārśvamadhiṣṭhitaḥ ||
English Translation
And let that foremost of monkeys, Rşabha, go, protecting the right wing (of the army); and let Gandha, irresistible like an elephant with the fragrant temporal juice trickling down, and the vehement Gandhamādana, go,* protecting the left wing (of the monkey-army). *The verb is singular, instead of dual, as also the qualifying epithet, Pārsamadishthita. But the sense is clear. on
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गन्धहस्तीव
गन्धहस्तिन् [m]
गन्धहस्तीव
इव [ind]
दुर्धर्षस्तरस्वी
दुर्धर्ष [adj]
दुर्धर्षस्तरस्वी
तरस्विन् [adj]
गन्धमादनः
गन्धमादन [m]
यातु
या [2. Ā.]
वानरवाहिन्याः
वानर [m]
वानरवाहिन्याः
वाहिनी [f]
सव्यं
सव्य [adj]
पार्श्वम्
पार्श्व [mn]
अधिष्ठितः
अधिष्ठा [1. Ā.]
यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन् । अधिरुह्य हनूमन्तमैरावतमिवेश्वरः ॥
yāsyāmi balamadhye'haṃ balaughamabhiharṣayan | adhiruhya hanūmantamairāvatamiveśvaraḥ ||
English Translation
And, cheering the army, I myself, mounted on Hanumān, like the Lord (mounted) on Airāvata, shall march in the midst of the forces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यास्यामि
या [2. Ā.]
बलमध्ये
बल [mn]
बलमध्ये
मध्य [n]
ऽहं
मद् [pron]
बलौघम्
बल [mn]
बलौघम्
ओघ [m]
अभिहर्षयन्
अभिहर्षय् [10. P.]
अधिरुह्य
अधिरुह् [1. Ā.]
हनूमन्तम्
हनुमन्त् [m]
ऐरावतम्
ऐरावत [m]
इवेश्वरः
इव [ind]
इवेश्वरः
ईश्वर [m]
अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्तकोपमः । सार्वभौमेण भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ॥
aṅgadenaiṣa saṃyātu lakṣmaṇaścāntakopamaḥ | sārvabhaumeṇa bhūteśo draviṇādhipatiryathā ||
English Translation
Like the lord of wealth and master of riches, mounted Sārvabhauma, let Lakşmaņa resembling the Destroyer, march forth, mounted on Angada.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदेनैष
अङ्गद [m]
अङ्गदेनैष
एतद् [pron]
संयातु
संया [2. P.]
लक्ष्मणश्चान्तकोपमः
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणश्चान्तकोपमः
च [ind]
लक्ष्मणश्चान्तकोपमः
अन्तक [m]
लक्ष्मणश्चान्तकोपमः
उपम [adj]
सार्वभौमेण
सार्वभौम [m]
भूतेशो
भूत [mn]
भूतेशो
ईश [m]
द्रविणाधिपतिर्
द्रविणाधिपति [m]
यथा
यथा [ind]
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः । ऋक्षराजो महासत्त्वः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ॥
jāmbavāṃśca suṣeṇaśca vegadarśī ca vānaraḥ | ṛkṣarājo mahāsattvaḥ kukṣiṃ rakṣantu te trayaḥ ||
English Translation
And let that king of bears, the long-armed Jāmbavān, Sușeņa, and the monkey, Vegadarci, protect the rear (of the forces).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जाम्बवांश्च
जाम्बवन्त् [m]
जाम्बवांश्च
च [ind]
जाम्बवांश्च
जाम्बवन्त् [m]
जाम्बवांश्च
च [ind]
सुषेणश्च
सुषेण [m]
सुषेणश्च
च [ind]
सुषेणश्च
सुषेण [m]
सुषेणश्च
च [ind]
वेगदर्शी
वेगदर्शिन् [m]
वेगदर्शी
वेगदर्शिन् [m]
च
च [ind]
च
च [ind]
वानरः
वानर [m]
वानरः
वानर [m]
ऋक्षराजो
ऋक्ष [m]
ऋक्षराजो
राज [m]
महासत्त्वः
महत् [adj]
महासत्त्वः
सत्त्व [n]
कुक्षिं
कुक्षि [mf]
रक्षन्तु
रक्ष् [4. P.]
ते
तद् [pron]
त्रयः
त्रि [nr]
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः । व्यादिदेश महावीर्यान्वानरान्वानरर्षभः ॥
rāghavasya vacaḥ śrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ | vyādideśa mahāvīryānvānarānvānararṣabhaḥ ||
English Translation
Hearing Rāghava's words, that foremost of monkeys and lord of the army, the exceedingly energetic Sugrīva, issued his orders.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामस्य
राम [m]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
सहलक्ष्मणः
सहलक्ष्मण [adj]
ते वानरगणाः सर्वे समुत्पत्य युयुत्सवः । गुहाभ्यः शिखरेभ्यश्च आशु पुप्लुविरे तदा ॥
te vānaragaṇāḥ sarve samutpatya yuyutsavaḥ | guhābhyaḥ śikharebhyaśca āśu pupluvire tadā ||
English Translation
And anon those highly powerful monkeys issuing up from caves and mountain-summits, began to bound (on all sides).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वानरगणाः
वानर [m]
वानरगणाः
गण [m]
सर्वे
सर्व [pron]
समुत्पत्य
समुत्पत् [1. Ā.]
युयुत्सवः
युयुत्सु [adj]
गुहाभ्यः
गुहा [f]
शिखरेभ्यश्च
शिखर [mn]
शिखरेभ्यश्च
च [ind]
आशु
आशु [adj]
पुप्लुविरे
प्लु [1. P.]
तदा
तदा [ind]
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः । जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ॥
tato vānararājena lakṣmaṇena ca pūjitaḥ | jagāma rāmo dharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam ||
English Translation
Then honoured by the monkey-king as well as Lakşmaņa, the righteous Rāma, understanding the import of things, again said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वानरराजेन
वानर [m]
वानरराजेन
राज [m]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
च
च [ind]
पूजितः
पूजय् [10. Ā.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
रामो
राम [m]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
ससैन्यो
स [ind]
ससैन्यो
सैन्य [n]
दक्षिणां
दक्षिण [adj]
दिशम्
दिश् [f]
शतैः शतसहस्रैश्च कोटीभिरयुतैरपि । वारणाभिश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ॥
śataiḥ śatasahasraiśca koṭībhirayutairapi | vāraṇābhiśca haribhiryayau parivṛtastadā ||
English Translation
He marched, surrounded by hundreds and thousands, Koțis and Ayutas of monkeys resembling elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वारणाभिश्च
वारण [adj]
वारणाभिश्च
च [ind]
हरिभिर्
हरि [m]
ययौ
या [2. Ā.]
परिवृतस्तदा
परिवृ [5. Ā.]
परिवृतस्तदा
तदा [ind]
तं यान्तमनुयाति स्म महती हरिवाहिनी ॥
taṃ yāntamanuyāti sma mahatī harivāhinī ||
English Translation
While Rama was walking the great army of vanaras controlled by Sugriva followed him with great delight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
यान्तम्
या [2. Ā.]
अनुयाति
अनुया [2. Ā.]
स्म
स्म [ind]
महती
महत् [adj]
हरिवाहिनी
हरि [m]
हरिवाहिनी
वाहिनी [f]
हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः । आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः । क्ष्वेलन्तो निनदन्तश्च जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ॥
hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve sugrīveṇābhipālitāḥ | āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ | kṣvelanto ninadantaśca jagmurvai dakṣiṇāṃ diśam ||
English Translation
Bounding by way of guarding the flanks of the forces, and leaping in front of the army for pioneering, blustering, emitting leonine roars, and uttering cries, the monkeys made towards the south.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हृष्टाः
हृष् [1. P.]
प्रमुदिताः
प्रमुद् [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
सुग्रीवेणाभिपालिताः
सुग्रीव [m]
सुग्रीवेणाभिपालिताः
अभिपालय् [10. Ā.]
आप्लवन्तः
आप्लु [1. P.]
आप्लवन्तः
आप्लु [1. P.]
आप्लवन्तः
आप्लु [1. P.]
प्लवन्तश्च
प्लु [1. P.]
प्लवन्तश्च
च [ind]
प्लवन्तश्च
प्लु [1. P.]
प्लवन्तश्च
च [ind]
प्लवन्तश्च
प्लु [1. P.]
प्लवन्तश्च
च [ind]
गर्जन्तश्च
गर्ज् [1. Ā.]
गर्जन्तश्च
च [ind]
गर्जन्तश्च
गर्ज् [1. Ā.]
गर्जन्तश्च
च [ind]
गर्जन्तश्च
गर्ज् [1. Ā.]
गर्जन्तश्च
च [ind]
प्लवंगमाः
प्लवंगम [m]
प्लवंगमाः
प्लवंगम [m]
प्लवंगमाः
प्लवंगम [m]
क्ष्वेडन्तो
क्ष्विड् [1. P.]
निनदन्तश्च
निनद् [1. P.]
निनदन्तश्च
च [ind]
जग्मुर्
गम् [6. Ā.]
वै
वै [ind]
दक्षिणां
दक्षिण [adj]
दिशम्
दिश् [f]
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च । उद्वहन्तो महावृक्षान्मञ्जरीपुञ्जधारिणः ॥
bhakṣayantaḥ sugandhīni madhūni ca phalāni ca | udvahanto mahāvṛkṣānmañjarīpuñjadhāriṇaḥ ||
English Translation
And some partook of perfumed honey and fruits, and some bore mighty trees, holding the sprouts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भक्षयन्तः
भक्षय् [10. Ā.]
सुगन्धीनि
सुगन्धि [adj]
मधूनि
मधु [n]
च
च [ind]
फलानि
फल [n]
च
च [ind]
उद्वहन्तो
उद्वह् [1. Ā.]
महावृक्षान्मञ्जरीपुञ्जधारिणः
महावृक्ष [m]
महावृक्षान्मञ्जरीपुञ्जधारिणः
मञ्जरी [f]
महावृक्षान्मञ्जरीपुञ्जधारिणः
पुञ्ज [m]
महावृक्षान्मञ्जरीपुञ्जधारिणः
धारिन् [adj]
अन्योन्यं सहसा दृष्टा निर्वहन्ति क्षिपन्ति च । पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ॥
anyonyaṃ sahasā dṛṣṭā nirvahanti kṣipanti ca | patantaścotpatantyanye pātayantyapare parān ||
English Translation
And some in pride (of strength) suddenly raised others and threw them down. And some fell and were anon up, and some brought others down.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
सहसा
सहस् [n]
दृप्ता
दृप् [4. P.]
निर्वहन्ति
निर्वह् [1. P.]
क्षिपन्ति
क्षिप् [6. Ā.]
च
च [ind]
पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये
पत् [1. Ā.]
पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये
च [ind]
पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये
उत्पत् [1. Ā.]
पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये
अन्य [pron]
पातयन्त्यपरे
पातय् [10. Ā.]
पातयन्त्यपरे
अपर [pron]
परान्
पर [pron]
रावणो नो निहन्तव्यः सर्वे च रजनीचराः । इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः ॥
rāvaṇo no nihantavyaḥ sarve ca rajanīcarāḥ | iti garjanti harayo rāghavasya samīpataḥ ||
English Translation
We shall slay Rāvana, as also all the rangers of the night'; thus did the monkeys, roar out in the presence of Rāghava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणो
रावण [m]
नो
मद् [pron]
निहन्तव्यः
निहन् [2. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
च
च [ind]
रजनीचराः
रजनीचर [m]
इति
इति [ind]
गर्जन्ति
गर्ज् [1. Ā.]
हरयो
हरि [m]
राघवस्य
राघव [m]
समीपतः
समीपतस् [ind]
पुरस्तादृषभो वीरो नीलः कुमुद एव च । पथानं शोधयन्ति स्म वानरैर्बहुभिः सह ॥
purastādṛṣabho vīro nīlaḥ kumuda eva ca | pathānaṃ śodhayanti sma vānarairbahubhiḥ saha ||
English Translation
Before (the army), Rsabha, the heroic Nila, and Kumuda, along with many monkey, went on clearing the route.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरस्ताद्
पुरस्तात् [ind]
ऋषभो
ऋषभ [m]
वीरो
वीर [m]
नीलः
नील [m]
कुमुद
कुमुद [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
पन्थानं
पथिन् [m]
शोधयन्ति
शोधय् [10. Ā.]
स्म
स्म [ind]
वानरैर्
वानर [m]
बहुभिः
बहु [adj]
सह
सह [ind]
मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च । बहुभिर्बलिभिर्भीमैर्वृताः शत्रुनिबर्हणः ॥
madhye tu rājā sugrīvo rāmo lakṣmaṇa eva ca | bahubhirbalibhirbhīmairvṛtāḥ śatrunibarhaṇaḥ ||
English Translation
In the middle were king Sugrīva, Rāma and Laksmana, environed by innumerable powerful and terrible monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मध्ये
मध्य [n]
तु
तु [ind]
राजा
राजन् [m]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
रामो
राम [m]
लक्ष्मण
लक्ष्मण [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
बहुभिर्
बहु [adj]
बलिभिर्
बलिन् [adj]
भीमैर्
भीम [adj]
वृताः
वृ [1. Ā.]
शत्रुनिबर्हणः
शत्रु [m]
शत्रुनिबर्हणः
निबर्हण [adj]
हरिः शतबलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः । सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ॥
hariḥ śatabalirvīraḥ koṭībhirdaśabhirvṛtaḥ | sarvāmeko hyavaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm ||
English Translation
The heroic monkey, Satabali, surrounded by ten Kotis (of troops), alone on all sides protected that monkey host.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हरिः
हरि [m]
शतबलिर्
शतबलि [m]
वीरः
वीर [m]
कोटीभिर्
कोटि [f]
दशभिर्
दशन् [adj]
वृतः
वृ [1. Ā.]
सर्वाम्
सर्व [pron]
एको
एक [pron]
ह्यवष्टभ्य
हि [ind]
ह्यवष्टभ्य
अवष्टम्भ् [9. P.]
ररक्ष
रक्ष् [4. P.]
हरिवाहिनीम्
हरि [m]
हरिवाहिनीम्
वाहिनी [f]
कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः । अर्कश्चातिबलः पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ॥
koṭīśataparīvāraḥ kesarī panaso gajaḥ | arkaścātibalaḥ pārśvamekaṃ tasyābhirakṣati ||
English Translation
Accompanied by an hundred Kotis, Kesari, Panasa, Gaja* and Arka, by means of many protected that host on every side. *Some other than the first mentioned Gaja.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कोटीशतपरीवारः
कोटि [f]
कोटीशतपरीवारः
शत [mn]
कोटीशतपरीवारः
परीवार [m]
केसरी
केसरिन् [m]
पनसो
पनस [m]
गजः
गज [m]
अर्कश्चातिबलः
अर्क [m]
अर्कश्चातिबलः
च [ind]
अर्कश्चातिबलः
अतिबल [adj]
पार्श्वम्
पार्श्व [mn]
एकं
एक [pron]
तस्याभिरक्षति
तद् [pron]
तस्याभिरक्षति
अभिरक्ष् [1. Ā.]