ततो द्यां पृथिवीं चैव वीक्षमाणा वनौकसः । ददृशुः संततौ बाणैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
tato dyāṃ pṛthivīṃ caiva vīkṣamāṇā vanaukasaḥ | dadṛśuḥ saṃtatau bāṇairbhrātarau rāmalakṣmaṇau ||
English Translation
The rangers of woods, gazing at the earth and the sky, at length cast their eyes on the brothersRāma and Lakşmaņa covered all over with arrows. And after that Rākşasa had gone away having performed his work, like the God* going away, after having showered, there came to that place Vibhīşaņa with sugrīva. *Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
द्यां
दिव् [m]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वीक्षमाणा
वीक्ष् [4. P.]
वनौकसः
वनौकस् [m]
ददृशुः
दृश् [6. P.]
संततौ
संतन् [8. Ā.]
बाणैर्
बाण [m]
भ्रातरौ
भ्रातृ [m]
रामलक्ष्मणौ
राम [m]
रामलक्ष्मणौ
लक्ष्मण [m]
वृष्ट्वेवोपरते देवे कृतकर्मणि राक्षसे । आजगामाथ तं देशं ससुग्रीवो विभीषणः ॥
vṛṣṭvevoparate deve kṛtakarmaṇi rākṣase | ājagāmātha taṃ deśaṃ sasugrīvo vibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
And mourning Raghu's sons, there also came in all haste Nila and Dvivida and Mainda and Sușeņa and Kumuda and Angada in company with Hanuman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृष्ट्वेवोपरते
वृष् [6. P.]
वृष्ट्वेवोपरते
इव [ind]
वृष्ट्वेवोपरते
उपरम् [1. P.]
देवे
देव [m]
कृतकर्मणि
कृ [2. Ā.]
कृतकर्मणि
कर्मन् [n]
राक्षसे
राक्षस [m]
आजगामाथ
आगम् [6. P.]
आजगामाथ
अथ [ind]
तं
तद् [pron]
देशं
देश [m]
ससुग्रीवो
स [ind]
ससुग्रीवो
सुग्रीव [m]
विभीषणः
विभीषण [m]
नीलद्विविदमैन्दाश्च सुषेणसुमुखाङ्गदाः । तूर्णं हनुमता सार्धमन्वशोचन्त राघवौ ॥
nīladvividamaindāśca suṣeṇasumukhāṅgadāḥ | tūrṇaṃ hanumatā sārdhamanvaśocanta rāghavau ||
English Translation
Neela, Dwivida, Mainda, Sushena, Kumuda, Angada accompanied by Hanuman grieved intensely on looking at the Raghavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीलद्विविदमैन्दाश्च
नील [m]
नीलद्विविदमैन्दाश्च
द्विविद [m]
नीलद्विविदमैन्दाश्च
मैन्द [m]
नीलद्विविदमैन्दाश्च
च [ind]
सुषेणसुमुखाङ्गदाः
सुषेण [m]
सुषेणसुमुखाङ्गदाः
सुमुख [m]
सुषेणसुमुखाङ्गदाः
अङ्गद [m]
तूर्णं
तूर्णम् [ind]
हनुमता
हनुमन्त् [m]
सार्धम्
सार्धम् [ind]
अन्वशोचन्त
अनुशुच् [1. Ā.]
राघवौ
राघव [m]
निश्चेष्टौ मन्दनिःश्वासौ शोणितौघपरिप्लुतौ । शरजालाचितौ स्तब्धौ शयानौ शरतल्पयोः ॥
niśceṣṭau mandaniḥśvāsau śoṇitaughapariplutau | śarajālācitau stabdhau śayānau śaratalpayoḥ ||
English Translation
And moveless; breathing covered with bloodpierced all over with net-works of shafts; dumb; they* were lying on the field. *Rama and Laksmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निश्चेष्टौ
निश्चेष्ट [adj]
मन्दनिःश्वासौ
मन्द [adj]
मन्दनिःश्वासौ
निःश्वास [m]
शोणितौघपरिप्लुतौ
शोणित [n]
शोणितौघपरिप्लुतौ
ओघ [m]
शोणितौघपरिप्लुतौ
परिप्लु [1. Ā.]
शरजालाचितौ
शर [m]
शरजालाचितौ
जाल [n]
शरजालाचितौ
आचि [5. Ā.]
स्तब्धौ
स्तम्भ् [5. P.]
शयानौ
शी [1. Ā.]
शरतल्पयोः
शर [m]
शरतल्पयोः
तल्प [m]
निःश्वसन्तौ यथा सर्पौ निश्चेष्टौ मन्दविक्रमौ । रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ तापनीयाविव ध्वजौ ॥
niḥśvasantau yathā sarpau niśceṣṭau mandavikramau | rudhirasrāvadigdhāṅgau tāpanīyāviva dhvajau ||
English Translation
They were sighing like serpents; and were inert; and deprived of prowess; and washed in blood; and looking like to golden standards.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निःश्वसन्तौ
निःश्वस् [2. Ā.]
यथा
यथा [ind]
सर्पौ
सर्प [m]
निश्चेष्टौ
निश्चेष्ट [adj]
मन्दविक्रमौ
मन्द [adj]
मन्दविक्रमौ
विक्रम [m]
रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ
रुधिर [n]
रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ
स्राव [m]
रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ
दिह् [2. Ā.]
रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ
अङ्ग [n]
तापनीयाविव
तापनीय [adj]
तापनीयाविव
इव [ind]
ध्वजौ
ध्वज [mn]
तौ वीरशयने वीरौ शयानौ मन्दचेष्टितौ । यूथपैस्तैः परिवृतौ बाष्पव्याकुललोचनैः ॥
tau vīraśayane vīrau śayānau mandaceṣṭitau | yūthapaistaiḥ parivṛtau bāṣpavyākulalocanaiḥ ||
English Translation
And as they lay moveless, as become heroes, the leaders of monkeys environed them with tear-charged eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तौ
तद् [pron]
वीरशयने
वीर [m]
वीरशयने
शयन [n]
वीरौ
वीर [m]
शयानौ
शी [1. Ā.]
मन्दचेष्टितौ
मन्द [adj]
मन्दचेष्टितौ
चेष्ट् [1. Ā.]
यूथपैस्तैः
यूथप [m]
यूथपैस्तैः
तद् [pron]
परिवृतौ
परिवृ [5. Ā.]
बाष्पव्याकुललोचनैः
बाष्प [mn]
बाष्पव्याकुललोचनैः
व्याकुल [adj]
बाष्पव्याकुललोचनैः
लोचन [n]
राघवौ पतितौ दृष्ट्वा शरजालसमावृतौ । बभूवुर्व्यथिताः सर्वे वानराः सविभीषणाः ॥
rāghavau patitau dṛṣṭvā śarajālasamāvṛtau | babhūvurvyathitāḥ sarve vānarāḥ savibhīṣaṇāḥ ||
English Translation
Seeing the sons of Raghu lying, covered with showers of shafts, the monkeys, with Vibhisana, were pained (exceedingly).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राघवौ
राघव [m]
पतितौ
पत् [1. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शरजालसमावृतौ
शर [m]
शरजालसमावृतौ
जाल [n]
शरजालसमावृतौ
समावृ [5. P.]
बभूवुर्
भू [1. Ā.]
व्यथिताः
व्यथ् [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
वानराः
वानर [m]
सविभीषणाः
स [ind]
सविभीषणाः
विभीषण [m]
अन्तरिक्षं निरीक्षन्तो दिशः सर्वाश्च वानराः । न चैनं मायया छन्नं ददृशू रावणिं रणे ॥
antarikṣaṃ nirīkṣanto diśaḥ sarvāśca vānarāḥ | na cainaṃ māyayā channaṃ dadṛśū rāvaṇiṃ raṇe ||
English Translation
The monkeys, Surveying the sky as well as all directions, could not see Rāvana's son in battle enveloped with illusion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तरिक्षं
अन्तरिक्ष [n]
निरीक्षन्तो
निरीक्ष् [1. P.]
दिशः
दिश् [f]
सर्वाश्च
सर्व [pron]
सर्वाश्च
च [ind]
वानराः
वानर [m]
न
न [ind]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
मायया
माया [f]
छन्नं
छद् [1. P.]
ददृशू
दृश् [6. P.]
रावणिं
रावणि [m]
रणे
रण [m]
तं तु मायाप्रतिच्छिन्नं माययैव विभीषणः । वीक्षमाणो ददर्शाथ भ्रातुः पुत्रमवस्थितम् ॥
taṃ tu māyāpraticchinnaṃ māyayaiva vibhīṣaṇaḥ | vīkṣamāṇo dadarśātha bhrātuḥ putramavasthitam ||
English Translation
Vibheeshana started looking with occult powers for his brother's son endowed with occult power following occult means and found Indrajith.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तु
तु [ind]
मायाप्रतिच्छन्नं
माया [f]
मायाप्रतिच्छन्नं
प्रतिच्छद् [1. P.]
माययैव
माया [f]
माययैव
एव [ind]
विभीषणः
विभीषण [m]
वीक्षमाणो
वीक्ष् [4. P.]
ददर्शाथ
दृश् [6. P.]
ददर्शाथ
अथ [ind]
भ्रातुः
भ्रातृ [m]
पुत्रम्
पुत्र [m]
अवस्थितम्
अवस्था [1. Ā.]
तमप्रतिम कर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे । ददर्शान्तर्हितं वीरं वरदानाद्विभीषणः ॥
tamapratima karmāṇamapratidvandvamāhave | dadarśāntarhitaṃ vīraṃ varadānādvibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
Brilliant and glorious Vibheeshana, capable of difficult deeds, incomparable at work, and in fight, unrivalled in battle, saw the hidden hero Indrajith by virtue of a boon (from Brahma).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अप्रतिमकर्माणम्
अप्रतिम [adj]
अप्रतिमकर्माणम्
कर्मन् [n]
अप्रतिद्वन्द्वम्
अप्रतिद्वन्द्व [adj]
आहवे
आहव [m]
ददर्शान्तर्हितं
दृश् [6. P.]
ददर्शान्तर्हितं
अन्तर्धा [3. Ā.]
वीरं
वीर [m]
वरदानाद्
वर [mn]
वरदानाद्
दान [n]
विभीषणः
विभीषण [m]
इन्द्रजित्त्वात्मनः कर्म तौ शयानौ समीक्ष्य च । उवाच परमप्रीतो हर्षयन्सर्वनैरृतान् ॥
indrajittvātmanaḥ karma tau śayānau samīkṣya ca | uvāca paramaprīto harṣayansarvanairṛtān ||
English Translation
And Indrajit, seeing his own feat and them lying at length, spoke in excess of joy, gladdening all the Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रजित्
इन्द्रजित् [m]
त्वात्मनः
तु [ind]
त्वात्मनः
आत्मन् [m]
कर्म
कर्मन् [n]
तौ
तद् [pron]
शयानौ
शी [1. Ā.]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
च
च [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
परमप्रीतो
परम [adj]
परमप्रीतो
प्री [9. Ā.]
हर्षयन्
हर्षय् [10. Ā.]
सर्वनैरृतान्
सर्व [pron]
सर्वनैरृतान्
नैरृत [m]
दूषणस्य च हन्तारौ खरस्य च महाबलौ । सादितौ मामकैर्बाणैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
dūṣaṇasya ca hantārau kharasya ca mahābalau | sāditau māmakairbāṇairbhrātarau rāmalakṣmaṇau ||
English Translation
The brothers-Rāma and Lakşmaņa, possessed of great strength, who had slain Khara and Dūşaņa, are themselves slain with my shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दूषणस्य
दूषण [m]
च
च [ind]
हन्तारौ
हन्तृ [adj]
खरस्य
खर [m]
च
च [ind]
महाबलौ
महत् [adj]
महाबलौ
बल [mn]
सादितौ
सादय् [10. Ā.]
मामकैर्
मामक [adj]
बाणैर्
बाण [m]
भ्रातरौ
भ्रातृ [m]
रामलक्ष्मणौ
राम [m]
रामलक्ष्मणौ
लक्ष्मण [m]
नेमौ मोक्षयितुं शक्यावेतस्मादिषुबन्धनात् । सर्वैरपि समागम्य सर्षिसङ्घैः सुरासुरैः ॥
nemau mokṣayituṃ śakyāvetasmādiṣubandhanāt | sarvairapi samāgamya sarṣisaṅghaiḥ surāsuraiḥ ||
English Translation
All the celestials and Asuras assembled together with the saints, are incompetent to emancipate these from the fetters of my shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेमौ
न [ind]
नेमौ
इदम् [pron]
मोक्षयितुं
मोक्षय् [10. Ā.]
शक्यावेतस्माद्
शक्य [adj]
शक्यावेतस्माद्
एतद् [pron]
इषुबन्धनात्
इषु [mf]
इषुबन्धनात्
बन्धन [n]
सर्वैर्
सर्व [pron]
अपि
अपि [ind]
समागम्य
समागम् [6. P.]
सर्षिसङ्घैः
स [ind]
सर्षिसङ्घैः
ऋषि [m]
सर्षिसङ्घैः
संघ [m]
सुरासुरैः
सुर [m]
सुरासुरैः
असुर [m]
यत्कृते चिन्तयानस्य शोकार्तस्य पितुर्मम । अस्पृष्ट्वा शयनं गात्रैस्त्रियामा याति शर्वती ॥
yatkṛte cintayānasya śokārtasya piturmama | aspṛṣṭvā śayanaṃ gātraistriyāmā yāti śarvatī ||
English Translation
He for whom my father was exercise with anxiety and tormented by grief, for whom my sire used to spend nights without pressing his bed, for whom this entire Lankā had resembled a river turbulent in the rainy reason, that same evil sticking by the root of all, has been dispensed his quietus by me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्कृते
यत्कृते [ind]
चिन्तयानस्य
चिन्तय् [10. Ā.]
शोकार्तस्य
शोक [m]
शोकार्तस्य
आर्त [adj]
पितुर्
पितृ [m]
मम
मद् [pron]
अस्पृष्ट्वा
अस्पृष्ट्वा [ind]
शयनं
शयन [n]
गात्रैस्त्रियामा
गात्र [n]
गात्रैस्त्रियामा
त्रि [nr]
गात्रैस्त्रियामा
याम [m]
याति
या [2. Ā.]
शर्वरी
शर्वरी [f]
कृत्स्नेयं यत्कृते लङ्का नदी वर्षास्विवाकुला । सोऽयं मूलहरोऽनर्थः सर्वेषां निहतो मया ॥
kṛtsneyaṃ yatkṛte laṅkā nadī varṣāsvivākulā | so'yaṃ mūlaharo'narthaḥ sarveṣāṃ nihato mayā ||
English Translation
He for whom my father was exercise with anxiety and tormented by grief, for whom my sire used to spend nights without pressing his bed, for whom this entire Lankā had resembled a river turbulent in the rainy reason, that same evil sticking by the root of all, has been dispensed his quietus by me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृत्स्नेयं
कृत्स्न [adj]
कृत्स्नेयं
इदम् [pron]
यत्कृते
यत्कृते [ind]
लङ्का
लङ्का [f]
नदी
नदी [f]
वर्षास्विवाकुला
वर्षा [f]
वर्षास्विवाकुला
इव [ind]
वर्षास्विवाकुला
आकुल [adj]
सो
तद् [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
मूलहरो
मूल [mn]
मूलहरो
हर [adj]
ऽनर्थः
अनर्थ [adj]
सर्वेषां
सर्व [pron]
निहतो
निहन् [2. Ā.]
मया
मद् [pron]
रामस्य लक्ष्मणस्यैव सर्वेषां च वनौकसाम् । विक्रमा निष्फलाः सर्वे यथा शरदि तोयदाः ॥
rāmasya lakṣmaṇasyaiva sarveṣāṃ ca vanaukasām | vikramā niṣphalāḥ sarve yathā śaradi toyadāḥ ||
English Translation
And like clouds of autumn, the prowess of Råma and Laksmana as well as that of all the rangers of the woods, has been rendered useless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामस्य
राम [m]
लक्ष्मणस्यैव
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणस्यैव
एव [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
च
च [ind]
वनौकसाम्
वनौकस् [m]
विक्रमा
विक्रम [m]
निष्फलाः
निष्फल [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
यथा
यथा [ind]
शरदि
शरद् [f]
तोयदाः
तोयद [m]
एवमुक्त्वा तु तान्सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वगान् । यूथपानपि तान्सर्वांस्ताडयामास रावणिः ॥
evamuktvā tu tānsarvānrākṣasānparipārśvagān | yūthapānapi tānsarvāṃstāḍayāmāsa rāvaṇiḥ ||
English Translation
Indrajith, having spoken in that way to all Rakshasas, began to strike all the Vanara leaders looking at him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
राक्षसान्
राक्षस [m]
परिपार्श्वगान्
परिपार्श्व [adj]
परिपार्श्वगान्
ग [adj]
यूथपान्
यूथप [m]
अपि
अपि [ind]
तान्
तद् [pron]
सर्वांस्ताडयामास
सर्व [pron]
सर्वांस्ताडयामास
ताडय् [10. Ā.]
रावणिः
रावणि [m]
तानर्दयित्वा बाणौघैस्त्रासयित्वा च वानरान् । प्रजहास महाबाहुर्वचनं चेदमब्रवीत् ॥
tānardayitvā bāṇaughaistrāsayitvā ca vānarān | prajahāsa mahābāhurvacanaṃ cedamabravīt ||
English Translation
And tormenting the monkeys with volleys of shafts and striking terror into them, that mightyarmed one. bursting out into a laugh, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
अर्दयित्वा
अर्दय् [10. Ā.]
बाणौघैस्त्रासयित्वा
बाण [m]
बाणौघैस्त्रासयित्वा
ओघ [m]
बाणौघैस्त्रासयित्वा
त्रासय् [10. Ā.]
च
च [ind]
वानरान्
वानर [m]
प्रजहास
प्रहस् [1. Ā.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
वचनं
वचन [n]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
शरबन्धेन घोरेण मया बद्धौ चमूमुखे । सहितौ भ्रातरावेतौ निशामयत राक्षसाः ॥
śarabandhena ghoreṇa mayā baddhau camūmukhe | sahitau bhrātarāvetau niśāmayata rākṣasāḥ ||
English Translation
“Let the Raksasas behold these brothers lying fast bound with dreadful arrows in front of the forces."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरबन्धेन
शर [m]
शरबन्धेन
बन्ध [m]
घोरेण
घोर [adj]
मया
मद् [pron]
बद्धौ
बन्ध् [4. P.]
चमूमुखे
चमू [f]
चमूमुखे
मुख [n]
सहितौ
सहित [adj]
भ्रातरावेतौ
भ्रातृ [m]
भ्रातरावेतौ
एतद् [pron]
निशामयत
निशामय् [10. Ā.]
राक्षसाः
राक्षस [m]
एवमुक्तास्तु ते सर्वे राक्षसाः कूटयोधिनः । परं विस्मयमाजग्मुः कर्मणा तेन तोषिताः ॥
evamuktāstu te sarve rākṣasāḥ kūṭayodhinaḥ | paraṃ vismayamājagmuḥ karmaṇā tena toṣitāḥ ||
English Translation
Thus addressed, those Rākşasas-wily warriors all-resembling masses of clouds, witnessing that deed (of Indrajit), struck with wonder and rejoicing (greatly), set up tremendous roars. And thinking that Rāma was slain, they honoured Ravana's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तास्तु
वच् [2. P.]
उक्तास्तु
तु [ind]
ते
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
राक्षसाः
राक्षस [m]
कूटयोधिनः
कूट [mn]
कूटयोधिनः
योधिन् [adj]
परं
पर [pron]
विस्मयम्
विस्मय [m]
आजग्मुः
आगम् [6. P.]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तेन
तद् [pron]
तोषिताः
तोषय् [10. Ā.]
विनेदुश्च महानादान्सर्वे ते जलदोपमाः । हतो राम इति ज्ञात्वा रावणिं समपूजयन् ॥
vineduśca mahānādānsarve te jaladopamāḥ | hato rāma iti jñātvā rāvaṇiṃ samapūjayan ||
English Translation
Thus addressed, those Rākşasas-wily warriors all-resembling masses of clouds, witnessing that deed (of Indrajit), struck with wonder and rejoicing (greatly), set up tremendous roars. And thinking that Rāma was slain, they honoured Ravana's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनेदुश्च
विनद् [1. Ā.]
विनेदुश्च
च [ind]
महानादान्
महत् [adj]
महानादान्
नाद [m]
सर्वे
सर्व [pron]
ते
तद् [pron]
जलदोपमाः
जलद [m]
जलदोपमाः
उपम [adj]
हतो
हन् [6. P.]
राम
राम [m]
इति
इति [ind]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
रावणिं
रावणि [m]
समपूजयन्
सम्पूजय् [10. Ā.]
निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा तावुभौ रामलक्ष्मणौ । वसुधायां निरुच्छ्वासौ हतावित्यन्वमन्यत ॥
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāvubhau rāmalakṣmaṇau | vasudhāyāṃ nirucchvāsau hatāvityanvamanyata ||
English Translation
Seeing the brothers-Rāma and Laksmanamotionless, and lying inert on the ground, they took them for slain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निष्पन्दौ
निष्पन्द [adj]
तु
तु [ind]
तदा
तदा [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तावुभौ
तद् [pron]
तावुभौ
उभ् [pron]
रामलक्ष्मणौ
राम [m]
रामलक्ष्मणौ
लक्ष्मण [m]
वसुधायां
वसुधा [f]
निरुच्छ्वासौ
निरुच्छ्वास [adj]
हतावित्यन्वमन्यत
हन् [6. P.]
हतावित्यन्वमन्यत
इति [ind]
हतावित्यन्वमन्यत
अनुमन् [8. Ā.]
हर्षेण तु समाविष्ट इन्द्रजित्समितिंजयः । प्रविवेश पुरीं लङ्कां हर्षयन्सर्वनैरृतान् ॥
harṣeṇa tu samāviṣṭa indrajitsamitiṃjayaḥ | praviveśa purīṃ laṅkāṃ harṣayansarvanairṛtān ||
English Translation
And, experiencing excess of joy, Indrajitconquerer in conflict-entered the city of Lankā, rejoicing all the Nairtas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हर्षेण
हर्ष [m]
तु
तु [ind]
समाविष्ट
समाविश् [6. Ā.]
इन्द्रजित्
इन्द्रजित् [m]
समितिंजयः
समितिंजय [m]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
पुरीं
पुरी [f]
लङ्कां
लङ्का [f]
हर्षयन्
हर्षय् [10. Ā.]
सर्वनैरृतान्
सर्व [pron]
सर्वनैरृतान्
नैरृत [m]
रामलक्ष्मणयोर्दृष्ट्वा शरीरे सायकैश्चिते । सर्वाणि चाङ्गोपाङ्गानि सुग्रीवं भयमाविशत् ॥
rāmalakṣmaṇayordṛṣṭvā śarīre sāyakaiścite | sarvāṇi cāṅgopāṅgāni sugrīvaṃ bhayamāviśat ||
English Translation
Seeing the bodies as well as the limbs of Rāma and Lakşmana, covered entirely with arrows, fear took possession of Sugriva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामलक्ष्मणयोर्
राम [m]
रामलक्ष्मणयोर्
लक्ष्मण [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शरीरे
शरीर [n]
सायकैश्चिते
सायक [m]
सायकैश्चिते
चि [1. Ā.]
सर्वाणि
सर्व [pron]
चाङ्गोपाङ्गानि
च [ind]
चाङ्गोपाङ्गानि
अङ्ग [n]
चाङ्गोपाङ्गानि
उपाङ्ग [n]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
भयम्
भय [n]
आविशत्
आविश् [6. Ā.]
तमुवाच परित्रस्तं वानरेन्द्रं विभीषणः । सबाष्पवदनं दीनं शोकव्याकुललोचनम् ॥
tamuvāca paritrastaṃ vānarendraṃ vibhīṣaṇaḥ | sabāṣpavadanaṃ dīnaṃ śokavyākulalocanam ||
English Translation
Thereat Vibhīşaņa said to that lord of monkeys, staying in woe-begone guise, with a tearful countenance, and his eyes wild with wrath, "Do not give way to fear, O Sugriva. Restrain your rising tears!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
परित्रस्तं
परित्रस् [4. P.]
वानरेन्द्रं
वानर [m]
वानरेन्द्रं
इन्द्र [m]
विभीषणः
विभीषण [m]
सबाष्पवदनं
स [ind]
सबाष्पवदनं
बाष्प [mn]
सबाष्पवदनं
वदन [n]
दीनं
दीन [adj]
शोकव्याकुललोचनम्
शोक [m]
शोकव्याकुललोचनम्
व्याकुल [adj]
शोकव्याकुललोचनम्
लोचन [n]
अलं त्रासेन सुग्रीव बाष्पवेगो निगृह्यताम् । एवं प्रायाणि युद्धानि विजयो नास्ति नैष्ठिकः ॥
alaṃ trāsena sugrīva bāṣpavego nigṛhyatām | evaṃ prāyāṇi yuddhāni vijayo nāsti naiṣṭhikaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलं
अलम् [ind]
त्रासेन
त्रास [m]
सुग्रीव
सुग्रीव [m]
बाष्पवेगो
बाष्प [mn]
बाष्पवेगो
वेग [m]
निगृह्यताम्
निग्रह् [9. Ā.]
एवंप्रायाणि
एवम्प्राय [adj]
युद्धानि
युद्ध [n]
विजयो
विजय [m]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
नैष्ठिकः
नैष्ठिक [adj]
सशेषभाग्यतास्माकं यदि वीर भविष्यति । मोहमेतौ प्रहास्येते भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
saśeṣabhāgyatāsmākaṃ yadi vīra bhaviṣyati | mohametau prahāsyete bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सशेषभाग्यतास्माकं
स [ind]
सशेषभाग्यतास्माकं
शेष [mn]
सशेषभाग्यतास्माकं
भाग्य [n]
सशेषभाग्यतास्माकं
ता [f]
सशेषभाग्यतास्माकं
मद् [pron]
यदि
यदि [ind]
वीर
वीर [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
मोहम्
मोह [m]
एतौ
एतद् [pron]
प्रहास्येते
प्रहा [3. Ā.]
भ्रातरौ
भ्रातृ [m]
रामलक्ष्मणौ
राम [m]
रामलक्ष्मणौ
लक्ष्मण [m]
पर्यवस्थापयात्मानमनाथं मां च वानर । सत्यधर्मानुरक्तानां नास्ति मृत्युकृतं भयम् ॥
paryavasthāpayātmānamanāthaṃ māṃ ca vānara | satyadharmānuraktānāṃ nāsti mṛtyukṛtaṃ bhayam ||
English Translation
"O Vanara! We are helpless, be confident, for those following righteousness and truthfulness there is no fear of death."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पर्यवस्थापयात्मानम्
पर्यवस्थापय् [10. P.]
पर्यवस्थापयात्मानम्
आत्मन् [m]
अनाथं
अनाथ [adj]
मां
मद् [pron]
च
च [ind]
वानर
वानर [m]
सत्यधर्मानुरक्तानां
सत्य [n]
सत्यधर्मानुरक्तानां
धर्म [mn]
सत्यधर्मानुरक्तानां
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
मृत्युकृतं
मृत्यु [m]
मृत्युकृतं
कृ [2. Ā.]
भयम्
भय [n]
एवमुक्त्वा ततस्तस्य जलक्लिन्नेन पाणिना । सुग्रीवस्य शुभे नेत्रे प्रममार्ज विभीषणः ॥
evamuktvā tatastasya jalaklinnena pāṇinā | sugrīvasya śubhe netre pramamārja vibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
Saying this, with hand Vibhīşaņa washed Sugriva's graceful eyes with water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
ततस्तस्य
ततस् [ind]
ततस्तस्य
तद् [pron]
जलक्लिन्नेन
जल [n]
जलक्लिन्नेन
क्लिद् [4. Ā.]
पाणिना
पाणि [m]
सुग्रीवस्य
सुग्रीव [m]
शुभे
शुभ [adj]
नेत्रे
नेत्र [mn]
प्रममार्ज
प्रमृज् [2. Ā.]
विभीषणः
विभीषण [m]
प्रमृज्य वदनं तस्य कपिराजस्य धीमतः । अब्रवीत्कालसंप्रातमसंभ्रान्तमिदं वचः ॥
pramṛjya vadanaṃ tasya kapirājasya dhīmataḥ | abravītkālasaṃprātamasaṃbhrāntamidaṃ vacaḥ ||
English Translation
And washing the face of the intelligent monkey-monarch, Vibhisana spoke these words, seasonable and sedate.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमृज्य
प्रमृज् [2. Ā.]
वदनं
वदन [n]
तस्य
तद् [pron]
कपिराजस्य
कपि [m]
कपिराजस्य
राज [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
कालसम्प्राप्तम्
काल [m]
कालसम्प्राप्तम्
सम्प्राप् [5. Ā.]
असंभ्रान्तम्
असम्भ्रान्त [adj]
इदं
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
