ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च । बभूवुस्त्राससंभ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥
tataḥ pakṣininādena vṛkṣabhaṅgasvanena ca | babhūvustrāsasaṃbhrāntāḥ sarve laṅkānivāsinaḥ ||
English Translation
Then on account of the cries of birds and the sounds of breaking trees, all the denizons of Lankā were seized with trepidation in consequence of fright.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पक्षिनिनादेन
पक्षिन् [m]
पक्षिनिनादेन
निनाद [m]
वृक्षभङ्गस्वनेन
वृक्ष [m]
वृक्षभङ्गस्वनेन
भङ्ग [m]
वृक्षभङ्गस्वनेन
स्वन [m]
च
च [ind]
बभूवुस्त्राससंभ्रान्ताः
भू [1. Ā.]
बभूवुस्त्राससंभ्रान्ताः
त्रास [m]
बभूवुस्त्राससंभ्रान्ताः
सम्भ्रम् [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
लङ्कानिवासिनः
लङ्का [f]
लङ्कानिवासिनः
निवासिन् [adj]
विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षुणः । रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ॥
vidrutāśca bhayatrastā vinedurmṛgapakṣuṇaḥ | rakṣasāṃ ca nimittāni krūrāṇi pratipedire ||
English Translation
And agitated with fear, birds and beasts hurried (on all sides); and omens boding evil to the, Raksasas, began to appear (everywhere).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्रुताश्च
विद्रु [1. Ā.]
विद्रुताश्च
च [ind]
भयत्रस्ता
भय [n]
भयत्रस्ता
त्रस् [4. Ā.]
विनेदुर्
विनद् [1. Ā.]
मृगपक्षिणः
मृग [m]
मृगपक्षिणः
पक्षिन् [m]
रक्षसां
रक्षस् [n]
च
च [ind]
निमित्तानि
निमित्त [n]
क्रूराणि
क्रूर [adj]
प्रतिपेदिरे
प्रतिपद् [4. P.]
ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः । तद्वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ॥
tato gatāyāṃ nidrāyāṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ | tadvanaṃ dadṛśurbhagnaṃ taṃ ca vīraṃ mahākapim ||
English Translation
And grim-visaged Rākṣasīs, awaking from their sleep, saw that wood devastated, and that heroic mighty monkey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
गतायां
गम् [6. Ā.]
निद्रायां
निद्रा [f]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
विकृताननाः
विकृ [5. P.]
विकृताननाः
आनन [n]
तद्
तद् [pron]
वनं
वन [n]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
भग्नं
भञ्ज् [4. P.]
तं
तद् [pron]
च
च [ind]
वीरं
वीर [m]
महाकपिम्
महत् [adj]
महाकपिम्
कपि [m]
स ता दृष्ट्व महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः । चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् ॥
sa tā dṛṣṭva mahābāhurmahāsattvo mahābalaḥ | cakāra sumahadrūpaṃ rākṣasīnāṃ bhayāvaham ||
English Translation
And observing them, that mighty-armed and powerful monkey endowed with immense strength, magnified his dimension, capable of striking terror into the Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
ता
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
महासत्त्वो
महासत्त्व [adj]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
चकार
कृ [2. Ā.]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
रूपं
रूप [n]
राक्षसीनां
राक्षसी [f]
भयावहम्
भय [n]
भयावहम्
आवह [adj]
ततस्तं गिरिसंकाशमतिकायं महाबलम् । राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम् ॥
tatastaṃ girisaṃkāśamatikāyaṃ mahābalam | rākṣasyo vānaraṃ dṛṣṭvā papracchurjanakātmajām ||
English Translation
Beholding that exceedingly strong monkey resembling a mountain, the Räkşasīs asked Janaka's daughter, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तं
ततस् [ind]
ततस्तं
तद् [pron]
गिरिसंकाशम्
गिरि [m]
गिरिसंकाशम्
संकाश [m]
अतिकायं
अतिकाय [adj]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
वानरं
वानर [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पप्रच्छुर्
प्रच्छ् [1. P.]
जनकात्मजाम्
जनकात्मजा [f]
कोऽयं कस्य कुतो वायं किंनिमित्तमिहागतः । कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ॥
ko'yaṃ kasya kuto vāyaṃ kiṃnimittamihāgataḥ | kathaṃ tvayā sahānena saṃvādaḥ kṛta ityuta ||
English Translation
Who is this? And whence, and wherefore has he come here? And why did he carry on converse with you? Tell us this, you of expansive eyes. O lucky one, entertain no fear. And, O you having eyes with dark outer corners, what is the talk that this one has held with you?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
को
क [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
कस्य
क [pron]
कुतो
कुतस् [ind]
वायं
वा [ind]
वायं
इदम् [pron]
किंनिमित्तम्
किंनिमित्त [adj]
इहागतः
इह [ind]
इहागतः
आगम् [6. P.]
कथं
कथम् [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
सहानेन
सह [ind]
सहानेन
इदम् [pron]
संवादः
संवाद [m]
कृत
कृ [2. Ā.]
इत्युत
इति [ind]
इत्युत
उत [ind]
आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम् । संवादमसितापाङ्गे त्वया किं कृतवानयम् ॥
ācakṣva no viśālākṣi mā bhūtte subhage bhayam | saṃvādamasitāpāṅge tvayā kiṃ kṛtavānayam ||
English Translation
Who is this? And whence, and wherefore has he come here? And why did he carry on converse with you? Tell us this, you of expansive eyes. O lucky one, entertain no fear. And, O you having eyes with dark outer corners, what is the talk that this one has held with you?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
नो
मद् [pron]
विशालाक्षि
विशाल [adj]
विशालाक्षि
अक्ष [adj]
मा
मा [ind]
भूत्
भू [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
सुभगे
सुभग [adj]
भयम्
भय [n]
संवादम्
संवाद [m]
असितापाङ्गे
असित [adj]
असितापाङ्गे
अपाङ्ग [m]
त्वया
त्वद् [pron]
किं
क [pron]
कृतवान्
कृ [2. Ā.]
अयम्
इदम् [pron]
अथाब्रवीत्तदा साध्वी सीता सर्वाङ्गशोभना । रक्षसां कामरूपाणां विज्ञाने मम का गतिः ॥
athābravīttadā sādhvī sītā sarvāṅgaśobhanā | rakṣasāṃ kāmarūpāṇāṃ vijñāne mama kā gatiḥ ||
English Translation
Thereat, the chaste Sītā, having all her parts perfect, answered, “What is my power to read Rākṣasas capable of wearing forms at will? ”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तदा
तदा [ind]
साध्वी
साधु [adj]
सीता
सीता [f]
सर्वाङ्गशोभना
सर्व [pron]
सर्वाङ्गशोभना
अङ्ग [n]
सर्वाङ्गशोभना
शोभन [adj]
रक्षसां
रक्षस् [n]
कामरूपाणां
कामरूप [adj]
विज्ञाने
विज्ञान [n]
मम
मद् [pron]
का
क [pron]
गतिः
गति [f]
यूयमेवास्य जानीत योऽयं यद्वा करिष्यति । अहिरेव अहेः पादान्विजानाति न संशयः ॥
yūyamevāsya jānīta yo'yaṃ yadvā kariṣyati | ahireva aheḥ pādānvijānāti na saṃśayaḥ ||
English Translation
You know who he is and what he does. Serpents, without doubt, know the way of serpents.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यूयम्
त्वद् [pron]
एवास्य
एव [ind]
एवास्य
इदम् [pron]
जानीत
ज्ञा [4. Ā.]
यो
यद् [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
यद्
यद् [pron]
वा
वा [ind]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
अहिर्
अहि [m]
एव
एव [ind]
अहेः
अहि [m]
पादान्
पाद [m]
विजानाति
विज्ञा [9. Ā.]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
अहमप्यस्य भीतास्मि नैनं जानामि कोऽन्वयम् । वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम् ॥
ahamapyasya bhītāsmi nainaṃ jānāmi ko'nvayam | vedmi rākṣasamevainaṃ kāmarūpiṇamāgatam ||
English Translation
And, furthermore, I am very much frightened, nor know I who that one is. I take him to be a Rākşasa, who has come here through his capacity to put on any shape.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
अप्यस्य
अपि [ind]
अप्यस्य
इदम् [pron]
भीतास्मि
भी [1. Ā.]
भीतास्मि
अस् [2. P.]
नैनं
न [ind]
नैनं
एनद् [pron]
जानामि
ज्ञा [4. Ā.]
कोन्वयम्
क [pron]
कोन्वयम्
नु [ind]
कोन्वयम्
इदम् [pron]
वेद्मि
विद् [6. Ā.]
राक्षसम्
राक्षस [m]
एवैनं
एव [ind]
एवैनं
एनद् [pron]
कामरूपिणम्
कामरूपिन् [adj]
आगतम्
आगम् [6. P.]
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता द्रुतम् । स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद्रावणाय निवेदितुम् ॥
vaidehyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyo vidrutā drutam | sthitāḥ kāścidgatāḥ kāścidrāvaṇāya niveditum ||
English Translation
Hearing Vaidehi's words, the Raksasis swiftly took to their heels. Some remained, and some departed to inform Rāvana of the matter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वैदेह्या
वैदेही [f]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
विद्रुता
विद्रु [1. Ā.]
द्रुतम्
द्रु [1. Ā.]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
काश्चिद्
कश्चित् [pron]
गताः
गम् [6. Ā.]
काश्चिद्
कश्चित् [pron]
रावणाय
रावण [m]
निवेदितुम्
निविद् [2. P.]
रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः । विरूपं वानरं भीममाख्यातुमुपचक्रमुः ॥
rāvaṇasya samīpe tu rākṣasyo vikṛtānanāḥ | virūpaṃ vānaraṃ bhīmamākhyātumupacakramuḥ ||
English Translation
And before Rāvana, the Rākṣasīs of deformed visage informed him of the hideous and dreadful monkey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणस्य
रावण [m]
समीपे
समीप [n]
तु
तु [ind]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
विकृताननाः
विकृ [5. P.]
विकृताननाः
आनन [n]
विरूपं
विरूप [adj]
वानरं
वानर [m]
भीमम्
भीम [m]
आख्यातुम्
आख्या [4. P.]
उपचक्रमुः
उपक्रम् [1. Ā.]
अशोकवनिका मध्ये राजन्भीमवपुः कपिः । सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः ॥
aśokavanikā madhye rājanbhīmavapuḥ kapiḥ | sītayā kṛtasaṃvādastiṣṭhatyamitavikramaḥ ||
English Translation
O king, in the heart of the aśoka wood there is a monkey of a terrific body, who, possessed of immeasurable might, stay, after having carried on a conversation with Jānakī.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशोकवनिकामध्ये
अशोक [m]
अशोकवनिकामध्ये
वनिका [f]
अशोकवनिकामध्ये
मध्य [n]
राजन्
राजन् [m]
भीमवपुः
भीम [adj]
भीमवपुः
वपुस् [n]
कपिः
कपि [m]
सीतया
सीता [f]
कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः
कृ [2. Ā.]
कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः
संवाद [m]
कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः
स्था [1. Ā.]
कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः
अमित [adj]
कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः
विक्रम [m]
न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचणा । अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति ॥
na ca taṃ jānakī sītā hariṃ hariṇalocaṇā | asmābhirbahudhā pṛṣṭā nivedayitumicchati ||
English Translation
Nor, albeit questioned by us many a time and oft, dose Janaka's daughter, Sītā, having the eyes of a deer, intend to tell us who the monkey is.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
तं
तद् [pron]
जानकी
जानकी [f]
सीता
सीता [f]
हरिं
हरि [m]
हरिणलोचना
हरिण [adj]
हरिणलोचना
लोचन [n]
अस्माभिर्
मद् [pron]
बहुधा
बहुधा [ind]
पृष्टा
प्रच्छ् [1. P.]
निवेदयितुम्
निवेदय् [10. Ā.]
इच्छति
इष् [1. P.]
वासवस्य भवेद्दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा । प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ॥
vāsavasya bhaveddūto dūto vaiśravaṇasya vā | preṣito vāpi rāmeṇa sītānveṣaṇakāṅkṣayā ||
English Translation
He may be the emissary of Vāsava, or of Vaiśravaņa; or he may have been sent by Rāma himself from eagerness to get at the whereabouts of Sita.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वासवस्य
वासव [m]
भवेद्
भू [1. Ā.]
दूतो
दूत [m]
दूतो
दूत [m]
वैश्रवणस्य
वैश्रवण [m]
वा
वा [ind]
प्रेषितो
प्रेष् [4. P.]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
रामेण
राम [m]
सीतान्वेषणकाङ्क्षया
सीता [f]
सीतान्वेषणकाङ्क्षया
अन्वेषण [fn]
सीतान्वेषणकाङ्क्षया
काङ्क्षा [f]
तेन त्वद्भूतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम् । नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ॥
tena tvadbhūtarūpeṇa yattattava manoharam | nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ pramṛṣṭaṃ pramadāvanam ||
English Translation
And he it is that, wearing a wonderful form, has destroyed your charming arbour of the interior, filled with beasts of various kinds-And quarter there is none which has not been destroyer by him; and only that place where the exalted Jänakī is, remain uninjured by him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
त्वद्भुतरूपेण
तु [ind]
त्वद्भुतरूपेण
अद्भुत [adj]
त्वद्भुतरूपेण
रूप [n]
यत्
यद् [pron]
तत्
तद् [pron]
तव
त्वद् [pron]
मनोहरम्
मनोहर [adj]
नानामृगगणाकीर्णं
नाना [ind]
नानामृगगणाकीर्णं
मृग [m]
नानामृगगणाकीर्णं
गण [m]
नानामृगगणाकीर्णं
आकृ [6. P.]
प्रमृष्टं
प्रमृज् [2. Ā.]
प्रमदावनम्
प्रमदा [f]
प्रमदावनम्
वन [n]
न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः । यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः ॥
na tatra kaściduddeśo yastena na vināśitaḥ | yatra sā jānakī sītā sa tena na vināśitaḥ ||
English Translation
And he it is that, wearing a wonderful form, has destroyed your charming arbour of the interior, filled with beasts of various kinds-And quarter there is none which has not been destroyer by him; and only that place where the exalted Jänakī is, remain uninjured by him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तत्र
तत्र [ind]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
उद्देशो
उद्देश [m]
यस्तेन
यद् [pron]
यस्तेन
तद् [pron]
न
न [ind]
विनाशितः
विनाशय् [10. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
सा
तद् [pron]
जानकी
जानकी [f]
सीता
सीता [f]
स
तद् [pron]
तेन
तद् [pron]
न
न [ind]
विनाशितः
विनाशय् [10. Ā.]
जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते । अथ वा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ॥
jānakīrakṣaṇārthaṃ vā śramādvā nopalabhyate | atha vā kaḥ śramastasya saiva tenābhirakṣitā ||
English Translation
Whether for preserving Jānakī, or from fatigue—it dose not appear. But what is his fatigue? She it is that has been preserved by him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जानकीरक्षणार्थं
जानकी [f]
जानकीरक्षणार्थं
रक्षण [n]
जानकीरक्षणार्थं
अर्थ [mn]
वा
वा [ind]
श्रमाद्
श्रम [m]
वा
वा [ind]
नोपलभ्यते
न [ind]
नोपलभ्यते
उपलभ् [1. P.]
अथवा
अथवा [ind]
कः
क [pron]
श्रमस्तस्य
श्रम [m]
श्रमस्तस्य
तद् [pron]
सैव
तद् [pron]
सैव
एव [ind]
तेनाभिरक्षिता
तद् [pron]
तेनाभिरक्षिता
अभिरक्ष् [1. Ā.]
चारुपल्लवपत्राढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता । प्रवृद्धः शिंशपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः ॥
cārupallavapatrāḍhyaṃ yaṃ sītā svayamāsthitā | pravṛddhaḥ śiṃśapāvṛkṣaḥ sa ca tenābhirakṣitaḥ ||
English Translation
And that overgrown Sinsapă tree, affluent with elegant foliage, under which Sītā herself has (always rested), has been spared by him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चारुपल्लवपत्राढ्यं
चारु [adj]
चारुपल्लवपत्राढ्यं
पल्लव [mn]
चारुपल्लवपत्राढ्यं
पत्त्र [mn]
चारुपल्लवपत्राढ्यं
आढ्य [adj]
यं
यद् [pron]
सीता
सीता [f]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
आस्थिता
आस्था [1. Ā.]
प्रवृद्धः
प्रवृध् [1. Ā.]
शिंशपावृक्षः
शिंशपा [mf]
शिंशपावृक्षः
वृक्ष [m]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
तेनाभिरक्षितः
तद् [pron]
तेनाभिरक्षितः
अभिरक्ष् [1. Ā.]
तस्योग्ररूपस्योग्रं त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि । सीता संभाषिता येन तद्वनं च विनाशितम् ॥
tasyograrūpasyograṃ tvaṃ daṇḍamājñātumarhasi | sītā saṃbhāṣitā yena tadvanaṃ ca vināśitam ||
English Translation
It behove you to order sharp chastisement to be inflicted on that one of a fierce form, who, having carried on converse with Sītā, has laid your wood waste. Who, O Sovereign of the Rākşasas, that has not his life served from him, converse with Sītā, who has captivated your heart?"
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्योग्ररूपस्योग्रं
तद् [pron]
तस्योग्ररूपस्योग्रं
उग्र [adj]
तस्योग्ररूपस्योग्रं
रूप [n]
तस्योग्ररूपस्योग्रं
उग्र [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
दण्डम्
दण्ड [mn]
आज्ञातुम्
आज्ञा [9. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
सीता
सीता [f]
संभाषिता
संभाषय् [10. P.]
येन
यद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वनं
वन [n]
च
च [ind]
विनाशितम्
विनाशय् [10. Ā.]
मनःपरिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर । कः सीतामभिभाषेत यो न स्यात्त्यक्तजीवितः ॥
manaḥparigṛhītāṃ tāṃ tava rakṣogaṇeśvara | kaḥ sītāmabhibhāṣeta yo na syāttyaktajīvitaḥ ||
English Translation
It behove you to order sharp chastisement to be inflicted on that one of a fierce form, who, having carried on converse with Sītā, has laid your wood waste. Who, O Sovereign of the Rākşasas, that has not his life served from him, converse with Sītā, who has captivated your heart?"
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनःपरिगृहीतां
मनस् [n]
मनःपरिगृहीतां
परिग्रह् [9. Ā.]
तां
तद् [pron]
तव
त्वद् [pron]
रक्षोगणेश्वर
रक्षस् [n]
रक्षोगणेश्वर
गण [m]
रक्षोगणेश्वर
ईश्वर [m]
कः
क [pron]
सीताम्
सीता [f]
अभिभाषेत
अभिभाष् [1. P.]
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
त्यक्तजीवितः
त्यज् [1. Ā.]
त्यक्तजीवितः
जीवित [n]
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः । हुतागिरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ॥
rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ | hutāgiriva jajvāla kopasaṃvartitekṣaṇaḥ ||
English Translation
Hearing the speeches of the Rākṣasīs, Rāvaņa, lord of Raksasas, with his eyes rolling in rage, flamed up like the fire of a funeral pyre.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसीनां
राक्षसी [f]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रावणो
रावण [m]
राक्षसेश्वरः
राक्षसेश्वर [m]
हुताग्निर्
हु [3. Ā.]
हुताग्निर्
अग्नि [m]
इव
इव [ind]
जज्वाल
ज्वल् [1. Ā.]
कोपसंवर्तितेक्षणः
कोप [m]
कोपसंवर्तितेक्षणः
संवर्तय् [10. P.]
कोपसंवर्तितेक्षणः
ईक्षण [n]
आत्मनः सदृशाञ्शूरान्किंकरान्नाम राक्षसान् । व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ॥
ātmanaḥ sadṛśāñśūrānkiṃkarānnāma rākṣasān | vyādideśa mahātejā nigrahārthaṃ hanūmataḥ ||
English Translation
And that highly energetic one ordered his heroic servants, resembling himself, to punish Hanuman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मनः
आत्मन् [m]
सदृशाञ्
सदृश [adj]
शूरान्
शूर [m]
किंकरान्नाम
किंकर [m]
किंकरान्नाम
नाम [ind]
राक्षसान्
राक्षस [m]
व्यादिदेश
व्यादिश् [6. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
निग्रहार्थं
निग्रह [m]
निग्रहार्थं
अर्थ [mn]
हनूमतः
हनुमन्त् [m]
तेषामशीतिसाहस्रं किंकराणां तरस्विनाम् । निर्ययुर्भवनात्तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः ॥
teṣāmaśītisāhasraṃ kiṃkarāṇāṃ tarasvinām | niryayurbhavanāttasmātkūṭamudgarapāṇayaḥ ||
English Translation
And from that mansion speedily issued eighty thousand of those retainers, carrying in their hands maces and mallets. (Kūța-hammer. The commentator, however, says that it means a weapon resembling a hammer.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषाम्
तद् [pron]
अशीतिसाहस्रं
अशीति [f]
अशीतिसाहस्रं
साहस्र [adj]
किंकराणां
किंकर [m]
तरस्विनाम्
तरस्विन् [adj]
निर्ययुर्
निर्या [2. P.]
भवनात्
भवन [n]
तस्मात्
तद् [pron]
कूटमुद्गरपाणयः
कूटमुद्गर [m]
कूटमुद्गरपाणयः
पाणि [m]
महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः । युद्धाभिमनसः सर्वे हनूमद्ग्रहणोन्मुखाः ॥
mahodarā mahādaṃṣṭrā ghorarūpā mahābalāḥ | yuddhābhimanasaḥ sarve hanūmadgrahaṇonmukhāḥ ||
English Translation
Having huge bellies, and large teeth, of dreadful form, and possessed of unwieldy strength, all eager to engage in the conflict and take Hanuman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महोदरा
महत् [adj]
महोदरा
उदर [n]
महादंष्ट्रा
महत् [adj]
महादंष्ट्रा
दंष्ट्र [mfn]
घोररूपा
घोर [adj]
घोररूपा
रूप [n]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
युद्धाभिमनसः
युद्ध [n]
युद्धाभिमनसः
अभिमनस् [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
ते कपिं तं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम् । अभिपेतुर्महावेगाः पतङ्गा इव पावकम् ॥
te kapiṃ taṃ samāsādya toraṇasthamavasthitam | abhipeturmahāvegāḥ pataṅgā iva pāvakam ||
English Translation
Having come near that monkey staying at the main entrance, those swelling spirits rushed on, even as insects rush into a flame.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
कपिं
कपि [m]
तं
तद् [pron]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
तोरणस्थम्
तोरण [mn]
तोरणस्थम्
स्थ [adj]
अवस्थितम्
अवस्था [1. Ā.]
अभिपेतुर्
अभिपत् [1. Ā.]
महावेगाः
महत् [adj]
महावेगाः
वेग [m]
पतङ्गा
पतंग [m]
इव
इव [ind]
पावकम्
पावक [m]
ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः । आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं शरैरादित्यसंनिभैः ॥
te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ | ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ śarairādityasaṃnibhaiḥ ||
English Translation
And equipped with variegated maces, and bludgeons, and golden Angadas, (A bracelet worn on the upper arm) and arrows resembling the Sun, they approached that foremost of monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
गदाभिर्
गदा [f]
विचित्राभिः
विचित्र [adj]
परिघैः
परिघ [m]
काञ्चनाङ्गदैः
काञ्चन [adj]
काञ्चनाङ्गदैः
अङ्गद [n]
आजघ्नुर्
आहन् [2. Ā.]
वानरश्रेष्ठं
वानर [m]
वानरश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
शरैर्
शर [m]
आदित्यसंनिभैः
आदित्य [m]
आदित्यसंनिभैः
संनिभ [adj]
हनूमानपि तेजस्वी श्रीमान्पर्वतसंनिभः । क्षितावाविध्य लाङ्गूलं ननाद च महास्वनम् ॥
hanūmānapi tejasvī śrīmānparvatasaṃnibhaḥ | kṣitāvāvidhya lāṅgūlaṃ nanāda ca mahāsvanam ||
English Translation
And the graceful and energetic Hanumān also, resembling a hill, flourishing his tail over the ground, sent up tremendous roars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
अपि
अपि [ind]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
पर्वतसंनिभः
पर्वत [mn]
पर्वतसंनिभः
संनिभ [adj]
क्षितावाविध्य
क्षिति [f]
क्षितावाविध्य
आव्यध् [4. Ā.]
लाङ्गूलं
लाङ्गूल [n]
ननाद
नद् [1. Ā.]
च
च [ind]
महास्वनम्
महत् [adj]
महास्वनम्
स्वन [m]
तस्य संनादशब्देन तेऽभवन्भयशङ्किताः । ददृशुश्च हनूमन्तं संध्यामेघमिवोन्नतम् ॥
tasya saṃnādaśabdena te'bhavanbhayaśaṅkitāḥ | dadṛśuśca hanūmantaṃ saṃdhyāmeghamivonnatam ||
English Translation
They were struck with affright at his roars; and they beheld Hanumān elevated as an evening cloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
संनादशब्देन
संनाद [m]
संनादशब्देन
शब्द [m]
ते
तद् [pron]
ऽभवन्
भू [1. Ā.]
भयशङ्किताः
भय [n]
भयशङ्किताः
शङ्क् [1. P.]
ददृशुश्च
दृश् [6. P.]
ददृशुश्च
च [ind]
हनूमन्तं
हनुमन्त् [m]
संध्यामेघम्
संध्या [f]
संध्यामेघम्
मेघ [m]
इवोन्नतम्
इव [ind]
इवोन्नतम्
उन्नम् [1. Ā.]
स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् । चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ॥
svāmisaṃdeśaniḥśaṅkāstataste rākṣasāḥ kapim | citraiḥ praharaṇairbhīmairabhipetustatastataḥ ||
English Translation
And now knowing for certain that the monkey had been despatched by his master, the Rākṣasas commenced assailing him with various kinds of dire arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते
स्वामिन् [m]
स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते
संदेश [m]
स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते
निःशङ्क [adj]
स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते
ततस् [ind]
स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते
तद् [pron]
राक्षसाः
राक्षस [m]
कपिम्
कपि [m]
चित्रैः
चित्र [adj]
प्रहरणैर्
प्रहरण [n]
भीमैर्
भीम [adj]
अभिपेतुस्ततस्ततः
अभिपत् [1. Ā.]
अभिपेतुस्ततस्ततः
ततस् [ind]
अभिपेतुस्ततस्ततः
ततस् [ind]
स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतः स महाबलः । आससादायसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम् ॥
sa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥ sarvataḥ sa mahābalaḥ | āsasādāyasaṃ bhīmaṃ parighaṃ toraṇāśritam ||
English Translation
Environed on all sides by those heroes, that exceedingly powerful one, staying by the main entrance, look up a terrific bolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तैः
तद् [pron]
परिवृतः
परिवृ [5. Ā.]
शूरैः
शूर [m]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
स
तद् [pron]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
आससादायसं
आसद् [2. P.]
आससादायसं
आयस [adj]
भीमं
भीम [m]
परिघं
परिघ [m]
तोरणाश्रितम्
तोरण [mn]
तोरणाश्रितम्
आश्रि [1. Ā.]
स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान् ॥
sa taṃ parighamādāya jaghāna rajanīcarān ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
परिघम्
परिघ [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
जघान
हन् [6. P.]
रजनीचरान्
रजनीचर [m]
स पन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः । विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः ॥
sa pannagamivādāya sphurantaṃ vinatāsutaḥ | vicacārāmbare vīraḥ parigṛhya ca mārutiḥ ||
English Translation
Hanuman, the mighty hero, seized the iron beam and struck the kinkaras, just as Garuda, the son of Vinata shoots up a struggling serpent and starts taking strides in the sky with the weapon in his hand (like Indra with his thunderbolt did with demons).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पन्नगम्
पन्नग [mn]
इवादाय
इव [ind]
इवादाय
आदा [4. Ā.]
स्फुरन्तं
स्फुर् [6. Ā.]
विनतासुतः
विनता [f]
विनतासुतः
सुत [m]
विचचाराम्बरे
विचर् [1. Ā.]
विचचाराम्बरे
अम्बर [n]
वीरः
वीर [m]
परिगृह्य
परिग्रह् [9. Ā.]
च
च [ind]
मारुतिः
मारुति [m]
स हत्वा राक्षसान्वीरः किंकरान्मारुतात्मजः । युद्धाकाङ्क्षी पुनर्वीरस्तोरणं समुपस्थितः ॥
sa hatvā rākṣasānvīraḥ kiṃkarānmārutātmajaḥ | yuddhākāṅkṣī punarvīrastoraṇaṃ samupasthitaḥ ||
English Translation
And having slain those Rākṣasas, who where the retainers of Rāvaņa, the heroic offspring of the Wind-god-foremost of heroes-desirous of fight, stood at the gate.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हत्वा
हन् [6. P.]
राक्षसान्
राक्षस [m]
वीरः
वीर [m]
किंकरान्मारुतात्मजः
किंकर [m]
किंकरान्मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
युद्धाकाङ्क्षी
युद्ध [n]
युद्धाकाङ्क्षी
आकाङ्क्षिन् [adj]
पुनर्
पुनर् [ind]
वीरस्तोरणं
वीर [m]
वीरस्तोरणं
तोरण [mn]
समुपस्थितः
समुपस्था [1. Ā.]
ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः । निहतान्किंकरान्सर्वान्रावणाय न्यवेदयन् ॥
tatastasmādbhayānmuktāḥ katicittatra rākṣasāḥ | nihatānkiṃkarānsarvānrāvaṇāya nyavedayan ||
English Translation
Then certain Räkşasas, getting off from the field in fear, informed Rāvana of the destruction of all his servants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तस्माद्
ततस् [ind]
ततस्तस्माद्
तद् [pron]
भयान्मुक्ताः
भय [n]
भयान्मुक्ताः
मुच् [6. Ā.]
कतिचित्
कतिचिद् [ind]
तत्र
तत्र [ind]
राक्षसाः
राक्षस [m]
निहतान्
निहन् [2. Ā.]
किंकरान्
किंकर [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
रावणाय
रावण [m]
न्यवेदयन्
निवेदय् [10. Ā.]
स राक्षसानां निहतं महाबलं; निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः । समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे; प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम् ॥
sa rākṣasānāṃ nihataṃ mahābalaṃ; niśamya rājā parivṛttalocanaḥ | samādideśāpratimaṃ parākrame; prahastaputraṃ samare sudurjayam ||
English Translation
Hearing that a mighty host of the Rākṣasas had been slain, the king, with his eyes whirling in ire, ordered Prahasta's son of incomparable prowess, and invincible in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राक्षसानां
राक्षस [m]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
महाबलं
महत् [adj]
महाबलं
बल [mn]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
राजा
राजन् [m]
परिवृत्तलोचनः
परिवृत् [1. Ā.]
परिवृत्तलोचनः
लोचन [n]
समादिदेशाप्रतिमं
समादिस् [6. Ā.]
समादिदेशाप्रतिमं
अप्रतिम [adj]
पराक्रमे
पराक्रम [m]
प्रहस्तपुत्रं
प्रहस्त [m]
प्रहस्तपुत्रं
पुत्र [m]
समरे
समर [mn]
सुदुर्जयम्
सु [ind]
सुदुर्जयम्
दुर्जय [adj]