ततः कुमुदषण्डाभो निर्मलं निर्मलः स्वयम् । प्रजगाम नभश्चन्द्रो हंसो नीलमिवोदकम् ॥
tataḥ kumudaṣaṇḍābho nirmalaṃ nirmalaḥ svayam | prajagāma nabhaścandro haṃso nīlamivodakam ||
English Translation
Thereupon the Moon, white as water-lily and of clear appearance proceeded far down the welkin like to a goose traversing the blue waters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कुमुदषण्डाभो
कुमुद [mn]
कुमुदषण्डाभो
षण्ड [mn]
कुमुदषण्डाभो
आभ [adj]
निर्मलं
निर्मल [adj]
निर्मलः
निर्मल [adj]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
प्रजगाम
प्रगम् [1. P.]
नभश्चन्द्रो
नभस् [n]
नभश्चन्द्रो
चन्द्र [m]
हंसो
हंस [m]
नीलम्
नील [adj]
इवोदकम्
इव [ind]
इवोदकम्
उदक [n]
साचिव्यमिव कुर्वन्स प्रभया निर्मलप्रभः । चन्द्रमा रश्मिभिः शीतैः सिषेवे पवनात्मजम् ॥
sācivyamiva kurvansa prabhayā nirmalaprabhaḥ | candramā raśmibhiḥ śītaiḥ siṣeve pavanātmajam ||
English Translation
With a view to befriend him, the Moon of clear rays, sprinkled the Wind-God's son, with cool beams.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साचिव्यम्
साचिव्य [n]
इव
इव [ind]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
स
तद् [pron]
प्रभया
प्रभा [f]
निर्मलप्रभः
निर्मल [adj]
निर्मलप्रभः
प्रभा [f]
चन्द्रमा
चन्द्रमस् [m]
रश्मिभिः
रश्मि [mf]
शीतैः
शीत [adj]
सिषेवे
सेव् [4. P.]
पवनात्मजम्
पवनात्मज [m]
स ददर्श ततः सीतां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् । शोकभारैरिव न्यस्तां भारैर्नावमिवाम्भसि ॥
sa dadarśa tataḥ sītāṃ pūrṇacandranibhānanām | śokabhārairiva nyastāṃ bhārairnāvamivāmbhasi ||
English Translation
And thereupon he beheld Sītā, having a moon-like countenance, plunged in grief like to a laden boat sunk in water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
ततः
ततस् [ind]
सीतां
सीता [f]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
पूर्ण [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
चन्द्र [m]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
निभ [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
आनन [n]
शोकभारैर्
शोक [m]
शोकभारैर्
भार [m]
इव
इव [ind]
न्यस्तां
न्यस् [2. P.]
भारैर्
भार [m]
नावम्
नौ [f]
इवाम्भसि
इव [ind]
इवाम्भसि
अम्भस् [n]
दिदृक्षमाणो वैदेहीं हनूमान्मारुतात्मजः । स ददर्शाविदूरस्था राक्षसीर्घोरदर्शनाः ॥
didṛkṣamāṇo vaidehīṃ hanūmānmārutātmajaḥ | sa dadarśāvidūrasthā rākṣasīrghoradarśanāḥ ||
English Translation
While beholding Vaidehī, Hanumān, the son of Maruta, observed at some distance, a number of grim-visaged Raksasis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिदृक्षमाणो
दिदृक्ष् [Desid. Ā.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
हनूमान्मारुतात्मजः
हनुमन्त् [m]
हनूमान्मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
स
तद् [pron]
ददर्शाविदूरस्था
दृश् [6. P.]
ददर्शाविदूरस्था
अविदूर [n]
ददर्शाविदूरस्था
स्थ [adj]
राक्षसीर्
राक्षसी [f]
घोरदर्शनाः
घोर [adj]
घोरदर्शनाः
दर्शन [n]
एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा । अकर्णां शङ्कुकर्णां च मस्तकोच्छ्वासनासिकाम् ॥
ekākṣīmekakarṇāṃ ca karṇaprāvaraṇāṃ tathā | akarṇāṃ śaṅkukarṇāṃ ca mastakocchvāsanāsikām ||
English Translation
Some had one ear, some one eye, some had big ears some was without ears; some had formidable ears and some had a nose projecting upwards.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकाक्षीम्
एक [pron]
एकाक्षीम्
अक्ष [adj]
एकाक्षीम्
एक [pron]
एकाक्षीम्
अक्ष [adj]
एककर्णां
एक [pron]
एककर्णां
कर्ण [m]
एककर्णां
एक [pron]
एककर्णां
कर्ण [m]
च
च [ind]
च
च [ind]
कर्णप्रावरणां
कर्ण [m]
कर्णप्रावरणां
प्रावरण [mn]
कर्णप्रावरणां
कर्ण [m]
कर्णप्रावरणां
प्रावरण [mn]
तथा
तथा [ind]
तथा
तथा [ind]
अकर्णां
अकर्ण [adj]
शङ्कुकर्णां
शङ्कु [m]
शङ्कुकर्णां
कर्ण [m]
च
च [ind]
मस्तकोच्छ्वासनासिकाम्
मस्तक [mn]
मस्तकोच्छ्वासनासिकाम्
उच्छ्वास [m]
मस्तकोच्छ्वासनासिकाम्
नासिका [f]
अतिकायोत्तमाङ्गीं च तनुदीर्घशिरोधराम् । ध्वस्तकेशीं तथाकेशीं केशकम्बलधारिणीम् ॥
atikāyottamāṅgīṃ ca tanudīrghaśirodharām | dhvastakeśīṃ tathākeśīṃ keśakambaladhāriṇīm ||
English Translation
And some had the upper part of their bodies unusually long and bulky, some had a long and slender neck, some had dishevelled hair, and some one's person was so thickly covered with hairs, that she appeared to have been cloaked in a blanket.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतिकायोत्तमाङ्गीं
अतिकाय [adj]
अतिकायोत्तमाङ्गीं
उत्तम [adj]
अतिकायोत्तमाङ्गीं
अङ्ग [adj]
च
च [ind]
तनुदीर्घशिरोधराम्
तनु [adj]
तनुदीर्घशिरोधराम्
दीर्घ [adj]
तनुदीर्घशिरोधराम्
शिरोधरा [f]
ध्वस्तकेशीं
ध्वंस् [1. Ā.]
ध्वस्तकेशीं
केशी [f]
तथाकेशीं
तथा [ind]
तथाकेशीं
अकेश [adj]
केशकम्बलधारिणीम्
केश [m]
केशकम्बलधारिणीम्
कम्बल [mn]
केशकम्बलधारिणीम्
धारिन् [adj]
लम्बकर्णललाटां च लम्बोदरपयोधराम् । लम्बौष्ठीं चिबुकौष्ठीं च लम्बास्यां लम्बजानुकाम् ॥
lambakarṇalalāṭāṃ ca lambodarapayodharām | lambauṣṭhīṃ cibukauṣṭhīṃ ca lambāsyāṃ lambajānukām ||
English Translation
Some had long ears some had a long forehead, some had a long belly, some had long breasts; some had long lips; some had their lips and chins stuck together, some had a long countenance and some had long knees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लम्बकर्णललाटां
लम्ब [adj]
लम्बकर्णललाटां
कर्ण [m]
लम्बकर्णललाटां
ललाट [mn]
च
च [ind]
लम्बोदरपयोधराम्
लम्ब [adj]
लम्बोदरपयोधराम्
उदर [n]
लम्बोदरपयोधराम्
पयोधर [m]
लम्बौष्ठीं
लम्ब [adj]
लम्बौष्ठीं
ओष्ठी [f]
चिबुकौष्ठीं
चिबुक [n]
चिबुकौष्ठीं
ओष्ठी [f]
च
च [ind]
लम्बास्यां
लम्ब [adj]
लम्बास्यां
आस्य [n]
लम्बजानुकाम्
लम्ब [adj]
लम्बजानुकाम्
जानुक [n]
ह्रस्वां दीर्घां च कुब्जां च विकटां वामनां तथा । करालां भुग्नवस्त्रां च पिङ्गाक्षीं विकृताननाम् ॥
hrasvāṃ dīrghāṃ ca kubjāṃ ca vikaṭāṃ vāmanāṃ tathā | karālāṃ bhugnavastrāṃ ca piṅgākṣīṃ vikṛtānanām ||
English Translation
Some one was of-short stature, some was tall, some crooked, some grim-visaged, some dwarfish, some one was of terribly dark colour; some had a disfigured countenance; some had coppery eyes and a fearful face.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ह्रस्वां
ह्रस्व [adj]
दीर्घां
दीर्घ [adj]
च
च [ind]
कुब्जां
कुब्ज [adj]
च
च [ind]
विकटां
विकट [adj]
वामनां
वामन [adj]
तथा
तथा [ind]
करालां
कराल [adj]
भुग्नवस्त्रां
भुज् [6. P.]
भुग्नवस्त्रां
वस्त्र [mn]
च
च [ind]
पिङ्गाक्षीं
पिङ्ग [adj]
पिङ्गाक्षीं
अक्ष [adj]
विकृताननाम्
विकृ [5. P.]
विकृताननाम्
आनन [n]
विकृताः पिङ्गलाः कालीः क्रोधनाः कलहप्रियाः । कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः ॥
vikṛtāḥ piṅgalāḥ kālīḥ krodhanāḥ kalahapriyāḥ | kālāyasamahāśūlakūṭamudgaradhāriṇīḥ ||
English Translation
Some were terrible-looking, some coppercoloured, some black, some angry and some fond of quarrelling with each other; and some had iron darts, hammers and mallets in their hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विकृताः
विकृ [5. P.]
पिङ्गलाः
पिङ्गल [adj]
क्रोधनाः
क्रोधन [adj]
कलहप्रियाः
कलह [mn]
कलहप्रियाः
प्रिय [adj]
कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः
कालायस [n]
कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः
महत् [adj]
कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः
शूल [mn]
कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः
कूटमुद्गर [m]
कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः
धारिन् [adj]
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवा मुखाः । गजोष्ट्रहयपादाश्च निखातशिरसोऽपराः ॥
varāhamṛgaśārdūlamahiṣājaśivā mukhāḥ | gajoṣṭrahayapādāśca nikhātaśiraso'parāḥ ||
English Translation
Some had a face like that of a boar, some had a face like that of a deer, some like that of a tiger, some like that of a buffalo, some like that of a goat, and some like that of a jackal; some had legs like those of a camel, some had those of an elephant, some those of a horse and some had their heads placed on their breasts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः
वराह [m]
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः
मृग [m]
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः
शार्दूल [m]
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः
महिष [m]
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः
अज [m]
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः
शिवा [f]
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः
मुख [n]
गजोष्ट्रहयपादाश्च
गज [m]
गजोष्ट्रहयपादाश्च
उष्ट्र [m]
गजोष्ट्रहयपादाश्च
हय [m]
गजोष्ट्रहयपादाश्च
पाद [m]
गजोष्ट्रहयपादाश्च
च [ind]
निखातशिरसो
निखन् [2. P.]
निखातशिरसो
शिरस् [n]
ऽपराः
अपर [pron]
एकहस्तैकपादाश्च खरकर्ण्यश्वकर्णिकाः । गोकर्णीर्हस्तिकर्णीश्च हरिकर्णीस्तथापराः ॥
ekahastaikapādāśca kharakarṇyaśvakarṇikāḥ | gokarṇīrhastikarṇīśca harikarṇīstathāparāḥ ||
English Translation
Some one had only one hand some had only one leg. Some had ears like those of a horse, some like those of a cow, some like those of an ass, some like those of an elephant and others had ears like those of a lion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकहस्तैकपादाश्च
एक [pron]
एकहस्तैकपादाश्च
हस्त [mn]
एकहस्तैकपादाश्च
एक [pron]
एकहस्तैकपादाश्च
पाद [m]
एकहस्तैकपादाश्च
च [ind]
खरकर्ण्यश्वकर्णिकाः
खरकर्णी [f]
खरकर्ण्यश्वकर्णिकाः
अश्व [m]
खरकर्ण्यश्वकर्णिकाः
कर्णिका [f]
गोकर्णीं
गोकर्णी [f]
हस्तिकर्णीं
हस्तिकर्णी [f]
च
च [ind]
लम्बकर्णीम्
लम्बकर्ण [adj]
अकर्णिकाम्
अकर्णिक [adj]
अनासा अतिनासाश्च तिर्यन्नासा विनासिकाः । गजसंनिभनासाश्च ललाटोच्छ्वासनासिकाः ॥
anāsā atināsāśca tiryannāsā vināsikāḥ | gajasaṃnibhanāsāśca lalāṭocchvāsanāsikāḥ ||
English Translation
Some had very big noses, some had crooked and others were without any; some had noses like those of an elephant and others had their noses on their foreheads.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गजसंनिभनासाश्च
गज [m]
गजसंनिभनासाश्च
संनिभ [adj]
गजसंनिभनासाश्च
नासा [f]
गजसंनिभनासाश्च
च [ind]
ललाटोच्छ्वासनासिकाः
ललाट [mn]
ललाटोच्छ्वासनासिकाः
उच्छ्वास [m]
ललाटोच्छ्वासनासिकाः
नासिका [f]
हस्तिपादा महापादा गोपादाः पादचूलिकाः । अतिमात्रशिरोग्रीवा अतिमात्रकुचोदरीः ॥
hastipādā mahāpādā gopādāḥ pādacūlikāḥ | atimātraśirogrīvā atimātrakucodarīḥ ||
English Translation
Some had their legs like those of elephants some had very huge legs; some and like those of a cow, some had on their legs locks of hair like to pillars, some had a terribly huge head, some had big breasts and others had spacious bellies, Some had faces and eyes beyond ordinary proportions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हस्तिपादा
हस्तिन् [m]
हस्तिपादा
पाद [m]
महापादा
महत् [adj]
महापादा
पाद [m]
गोपादाः
गो [mf]
गोपादाः
पाद [m]
पादचूलिकाः
पाद [m]
पादचूलिकाः
चूलिका [mfn]
अतिमात्रशिरोग्रीवा
अतिमात्र [adj]
अतिमात्रशिरोग्रीवा
शिरस् [n]
अतिमात्रशिरोग्रीवा
ग्रीवा [f]
अतिमात्रास्य नेत्राश्च दीर्घजिह्वानखास्तथा । अजामुखीर्हस्तिमुखीर्गोमुखीः सूकरीमुखीः ॥
atimātrāsya netrāśca dīrghajihvānakhāstathā | ajāmukhīrhastimukhīrgomukhīḥ sūkarīmukhīḥ ||
English Translation
Some had a long face and tongue. And some had the face of a goat, some that of an elephant some that of a cow, some that of a boar some that of a horse and some that of an ass.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतिमात्रास्यनेत्राश्च
अतिमात्र [adj]
अतिमात्रास्यनेत्राश्च
आस्य [n]
अतिमात्रास्यनेत्राश्च
नेत्र [mn]
अतिमात्रास्यनेत्राश्च
च [ind]
दीर्घजिह्वानखास्तथा
दीर्घ [adj]
दीर्घजिह्वानखास्तथा
जिह्वा [f]
दीर्घजिह्वानखास्तथा
नख [mn]
दीर्घजिह्वानखास्तथा
तथा [ind]
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च राक्षसीर्घोरदर्शनाः । शूलमुद्गरहस्ताश्च क्रोधनाः कलहप्रियाः ॥
hayoṣṭrakharavaktrāśca rākṣasīrghoradarśanāḥ | śūlamudgarahastāśca krodhanāḥ kalahapriyāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च
हय [m]
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च
उष्ट्र [m]
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च
खर [m]
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च
वक्त्र [n]
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च
च [ind]
राक्षसीर्
राक्षसी [f]
घोरदर्शनाः
घोर [adj]
घोरदर्शनाः
दर्शन [n]
शूलमुद्गरहस्ताश्च
शूल [mn]
शूलमुद्गरहस्ताश्च
मुद्गर [m]
शूलमुद्गरहस्ताश्च
हस्त [mn]
शूलमुद्गरहस्ताश्च
च [ind]
क्रोधनाः
क्रोधन [adj]
कलहप्रियाः
कलह [mn]
कलहप्रियाः
प्रिय [adj]
कराला धूम्रकेशीश्च रक्षसीर्विकृताननाः । पिबन्तीः सततं पानं सदा मांससुराप्रियाः ॥
karālā dhūmrakeśīśca rakṣasīrvikṛtānanāḥ | pibantīḥ satataṃ pānaṃ sadā māṃsasurāpriyāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कराला
कराल [adj]
धूम्रकेशीश्च
धूम्र [adj]
धूम्रकेशीश्च
केश [adj]
धूम्रकेशीश्च
च [ind]
राक्षसीर्
राक्षसी [f]
विकृताननाः
विकृ [5. P.]
विकृताननाः
आनन [n]
पिबन्तीः
पा [1. Ā.]
सततं
सततम् [ind]
पानं
पान [n]
सदा
सदा [ind]
मांससुराप्रियाः
मांस [n]
मांससुराप्रियाः
सुरा [f]
मांससुराप्रियाः
प्रिय [adj]
मांसशोणितदिग्धाङ्गीर्मांसशोणितभोजनाः । ता ददर्श कपिश्रेष्ठो रोमहर्षणदर्शनाः ॥
māṃsaśoṇitadigdhāṅgīrmāṃsaśoṇitabhojanāḥ | tā dadarśa kapiśreṣṭho romaharṣaṇadarśanāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मांसशोणितदिग्धाङ्गीर्
मांस [n]
मांसशोणितदिग्धाङ्गीर्
शोणित [n]
मांसशोणितदिग्धाङ्गीर्
दिह् [2. Ā.]
मांसशोणितदिग्धाङ्गीर्
अङ्ग [adj]
मांसशोणितभोजनाः
मांस [n]
मांसशोणितभोजनाः
शोणित [n]
मांसशोणितभोजनाः
भोजन [n]
ता
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
कपिश्रेष्ठो
कपि [m]
कपिश्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
रोमहर्षणदर्शनाः
रोमन् [n]
रोमहर्षणदर्शनाः
हर्षण [adj]
रोमहर्षणदर्शनाः
दर्शन [n]
स्कन्धवन्तमुपासीनाः परिवार्य वनस्पतिम् । तस्याधस्ताच्च तां देवीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् ॥
skandhavantamupāsīnāḥ parivārya vanaspatim | tasyādhastācca tāṃ devīṃ rājaputrīmaninditām ||
English Translation
And that foremost of monkeys found all these grim-visaged Rākşasīs seated around that mighty tree enveloped with branches. And the graceful Hanuman observed at the foot of that tree that worshipful and blameless daughter of the king Janaka. She was bereft of all effulgence, racked with grief and all her hairs were soiled with dirt. no
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्कन्धवन्तम्
स्कन्धवत् [adj]
उपासीनाः
उपास् [4. P.]
परिवार्य
परिवारय् [10. Ā.]
वनस्पतिम्
वनस्पति [mf]
तस्याधस्ताच्च
तद् [pron]
तस्याधस्ताच्च
अधस्तात् [ind]
तस्याधस्ताच्च
च [ind]
तां
तद् [pron]
देवीं
देवी [f]
राजपुत्रीम्
राजन् [m]
राजपुत्रीम्
पुत्री [f]
अनिन्दिताम्
अनिन्दित [adj]
लक्षयामास लक्ष्मीवान्हनूमाञ्जनकात्मजाम् । निष्प्रभां शोकसंतप्तां मलसंकुलमूर्धजाम् ॥
lakṣayāmāsa lakṣmīvānhanūmāñjanakātmajām | niṣprabhāṃ śokasaṃtaptāṃ malasaṃkulamūrdhajām ||
English Translation
And that foremost of monkeys found all these grim-visaged Rākşasīs seated around that mighty tree enveloped with branches. And the graceful Hanuman observed at the foot of that tree that worshipful and blameless daughter of the king Janaka. She was bereft of all effulgence, racked with grief and all her hairs were soiled with dirt. no
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लक्षयामास
लक्षय् [10. Ā.]
लक्ष्मीवान्
लक्ष्मीवत् [adj]
हनूमाञ्
हनुमन्त् [m]
जनकात्मजाम्
जनकात्मजा [f]
निष्प्रभां
निष्प्रभ [adj]
शोकसंतप्तां
शोक [m]
शोकसंतप्तां
संतप् [4. Ā.]
मलसंकुलमूर्धजाम्
मल [mn]
मलसंकुलमूर्धजाम्
संकुल [adj]
मलसंकुलमूर्धजाम्
मूर्धज [m]
क्षीणपुण्यां च्युतां भूमौ तारां निपतितामिव । चारित्र्य व्यपदेशाढ्यां भर्तृदर्शनदुर्गताम् ॥
kṣīṇapuṇyāṃ cyutāṃ bhūmau tārāṃ nipatitāmiva | cāritrya vyapadeśāḍhyāṃ bhartṛdarśanadurgatām ||
English Translation
She appeared like a star fallen down on the earth on the wane of virtue. And famed though she was all over the world for her chastity, it was difficult for her now to see her husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षीणपुण्यां
क्षि [9. Ā.]
क्षीणपुण्यां
पुण्य [n]
च्युतां
च्यु [1. P.]
भूमौ
भूमि [f]
तारां
तारा [f]
निपतिताम्
निपत् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
चारित्र्यव्यपदेशाढ्यां
चारित्र्य [n]
चारित्र्यव्यपदेशाढ्यां
व्यपदेश [m]
चारित्र्यव्यपदेशाढ्यां
आढ्य [adj]
भर्तृदर्शनदुर्गताम्
भर्तृ [m]
भर्तृदर्शनदुर्गताम्
दर्शन [n]
भर्तृदर्शनदुर्गताम्
दुर्गत [adj]
भूषणैरुत्तमैर्हीनां भर्तृवात्सल्यभूषिताम् । राक्षसाधिपसंरुद्धां बन्धुभिश्च विनाकृताम् ॥
bhūṣaṇairuttamairhīnāṃ bhartṛvātsalyabhūṣitām | rākṣasādhipasaṃruddhāṃ bandhubhiśca vinākṛtām ||
English Translation
She had excellent ornaments-her attachment to her husband was the only ornament. She was imprisoned by the lord of Rākşasas and separated from all her friends, she appeared like a she elephant separated from her band and bound and attacked by a lion, and like the rays of the Moon enveloped with clouds at the expire of the rainy season,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूषणैर्
भूषण [n]
उत्तमैर्
उत्तम [adj]
हीनां
हा [1. P.]
भर्तृवात्सल्यभूषिताम्
भर्तृ [m]
भर्तृवात्सल्यभूषिताम्
वात्सल्य [n]
भर्तृवात्सल्यभूषिताम्
भूषय् [10. Ā.]
राक्षसाधिपसंरुद्धां
राक्षस [m]
राक्षसाधिपसंरुद्धां
अधिप [m]
राक्षसाधिपसंरुद्धां
संरुध् [7. P.]
बन्धुभिश्च
बन्धु [m]
बन्धुभिश्च
च [ind]
विनाकृताम्
विनाकृत [adj]
वियूथां सिंहसंरुद्धां बद्धां गजवधूमिव । चन्द्रलेखां पयोदान्ते शारदाभ्रैरिवावृताम् ॥
viyūthāṃ siṃhasaṃruddhāṃ baddhāṃ gajavadhūmiva | candralekhāṃ payodānte śāradābhrairivāvṛtām ||
English Translation
She had excellent ornaments-her attachment to her husband was the only ornament. She was imprisoned by the lord of Rākşasas and separated from all her friends, she appeared like a she elephant separated from her band and bound and attacked by a lion, and like the rays of the Moon enveloped with clouds at the expire of the rainy season,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वियूथां
वियूथ [adj]
सिंहसंरुद्धां
सिंह [m]
सिंहसंरुद्धां
संरुध् [7. P.]
बद्धां
बन्ध् [4. P.]
गजवधूम्
गज [m]
गजवधूम्
वधू [f]
इव
इव [ind]
चन्द्रलेखां
चन्द्र [m]
चन्द्रलेखां
लेखा [f]
पयोदान्ते
पयोद [m]
पयोदान्ते
अन्त [m]
शारदाभ्रैर्
शारद [adj]
शारदाभ्रैर्
अभ्र [mn]
इवावृताम्
इव [ind]
इवावृताम्
आवृ [5. Ā.]
क्लिष्टरूपामसंस्पर्शादयुक्तामिव वल्लकीम् । सीतां भर्तृहिते युक्तामयुक्तां रक्षसां वशे ॥
kliṣṭarūpāmasaṃsparśādayuktāmiva vallakīm | sītāṃ bhartṛhite yuktāmayuktāṃ rakṣasāṃ vaśe ||
English Translation
Her beauty was greatly faded (in consequence of her husband's separation) like to a stringed instrument for want of a player. And ever engaged in her husband's welfare she was thoroughly unworthy of being brought under the control of the Rākşasas. Being sunk in the abyss of grief and encircled by those Rākşasīs she appeared in the forest of Asoka like to Rohiņi possessed by Rāhu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्लिष्टरूपाम्
क्लिश् [9. Ā.]
क्लिष्टरूपाम्
रूप [n]
असंस्पर्शाद्
असंस्पर्श [m]
अयुक्ताम्
अयुक्त [adj]
इव
इव [ind]
वल्लकीम्
वल्लकी [f]
सीतां
सीता [f]
भर्तृहिते
भर्तृ [m]
भर्तृहिते
हित [n]
युक्ताम्
युज् [6. Ā.]
अयुक्तां
अयुक्त [adj]
रक्षसां
रक्षस् [n]
वशे
वश [m]
अशोकवनिकामध्ये शोकसागरमाप्लुताम् । ताभिः परिवृतां तत्र सग्रहामिव रोहिणीम् । ददर्श हनुमान्देवीं लतामकुसुमामिव ॥
aśokavanikāmadhye śokasāgaramāplutām | tābhiḥ parivṛtāṃ tatra sagrahāmiva rohiṇīm | dadarśa hanumāndevīṃ latāmakusumāmiva ||
English Translation
She deserves to be with Rama, but had fallen under the sway of shedemons. Sitting in the midst of Ashoka grove she was like a creeper without blossoms. Immersed in the ocean of sorrow the noble lady was like the star Rohini surrounded by unpropitious planets.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशोकवनिकामध्ये
अशोक [m]
अशोकवनिकामध्ये
वनिका [f]
अशोकवनिकामध्ये
मध्य [n]
शोकसागरम्
शोक [m]
शोकसागरम्
सागर [m]
आप्लुताम्
आप्लु [1. P.]
ताभिः
तद् [pron]
परिवृतां
परिवृ [5. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
सग्रहाम्
सग्रह [adj]
इव
इव [ind]
रोहिणीम्
रोहिणी [f]
ददर्श
दृश् [6. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
देवीं
देवी [f]
लताम्
लता [f]
अकुसुमाम्
अकुसुम [adj]
इव
इव [ind]
सा मलेन च दिग्धाङ्गी वपुषा चाप्यलंकृता । मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति च न भाति च ॥
sā malena ca digdhāṅgī vapuṣā cāpyalaṃkṛtā | mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti ca na bhāti ca ||
English Translation
And Hanuman beheld her there like a creeper divested of flowers. And having her person soiled with dirt and shorn of all ornaments she appeared in her hidden grace like to a lotus covered with clay.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
मलेन
मल [mn]
च
च [ind]
दिग्धाङ्गी
दिह् [2. Ā.]
दिग्धाङ्गी
अङ्ग [adj]
वपुषा
वपुस् [n]
चाप्यलंकृता
च [ind]
चाप्यलंकृता
अपि [ind]
चाप्यलंकृता
अलंकृ [8. Ā.]
मृणाली
मृणाली [f]
पङ्कदिग्धेव
पङ्क [mn]
पङ्कदिग्धेव
दिह् [2. Ā.]
पङ्कदिग्धेव
इव [ind]
विभाति
विभा [2. P.]
च
च [ind]
न
न [ind]
भाति
भा [2. Ā.]
च
च [ind]
मलिनेन तु वस्त्रेण परिक्लिष्टेन भामिनीम् । संवृतां मृगशावाक्षीं ददर्श हनुमान्कपिः ॥
malinena tu vastreṇa parikliṣṭena bhāminīm | saṃvṛtāṃ mṛgaśāvākṣīṃ dadarśa hanumānkapiḥ ||
English Translation
The monkey Hanumān, beheld that damsel, having the eyes of a young antelope, clothed with a soiled and shattered cloth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मलिनेन
मलिन [adj]
तु
तु [ind]
वस्त्रेण
वस्त्र [mn]
परिक्लिष्टेन
परिक्लिश् [9. P.]
भामिनीम्
भामिनी [f]
संवृतां
संवृ [9. P.]
मृगशावाक्षीं
मृगशावाक्षी [f]
ददर्श
दृश् [6. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
कपिः
कपि [m]
तां देवीं दीनवदनामदीनां भर्तृतेजसा । रक्षितां स्वेन शीलेन सीतामसितलोचनाम् ॥
tāṃ devīṃ dīnavadanāmadīnāṃ bhartṛtejasā | rakṣitāṃ svena śīlena sītāmasitalocanām ||
English Translation
And though the countenance of that worshipful one was shorn of all grace, her heart did not loose its loftiness in consequence of her husband's prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
देवीं
देवी [f]
दीनवदनाम्
दीन [adj]
दीनवदनाम्
वदन [n]
अदीनां
अदीन [adj]
भर्तृतेजसा
भर्तृ [m]
भर्तृतेजसा
तेजस् [n]
रक्षितां
रक्ष् [4. P.]
स्वेन
स्व [adj]
शीलेन
शील [mn]
सीताम्
सीता [f]
असितलोचनाम्
असित [adj]
असितलोचनाम्
लोचन [n]
तां दृष्ट्वा हनुमान्सीतां मृगशावनिभेक्षणाम् । मृगकन्यामिव त्रस्तां वीक्षमाणां समन्ततः ॥
tāṃ dṛṣṭvā hanumānsītāṃ mṛgaśāvanibhekṣaṇām | mṛgakanyāmiva trastāṃ vīkṣamāṇāṃ samantataḥ ||
English Translation
Seeing the fawneyed Sita, a frightened female deer looking all around (as if for some help) sighing hot breath, was as though burning the trees having tender leaves with her hot sighs. She looked like a collective mass of all sorrows, a high tide of suffering.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
सीतां
सीता [f]
मृगशावनिभेक्षणाम्
मृग [m]
मृगशावनिभेक्षणाम्
शाव [m]
मृगशावनिभेक्षणाम्
निभ [adj]
मृगशावनिभेक्षणाम्
ईक्षण [n]
मृगकन्याम्
मृग [m]
मृगकन्याम्
कन्या [f]
इव
इव [ind]
त्रस्तां
त्रस् [4. Ā.]
वीक्षमाणां
वीक्ष् [4. P.]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
दहन्तीमिव निःश्वासैर्वृक्षान्पल्लवधारिणः । संघातमिव शोकानां दुःखस्योर्मिमिवोत्थिताम् ॥
dahantīmiva niḥśvāsairvṛkṣānpallavadhāriṇaḥ | saṃghātamiva śokānāṃ duḥkhasyormimivotthitām ||
English Translation
Seeing the fawneyed Sita, a frightened female deer looking all around (as if for some help) sighing hot breath, was as though burning the trees having tender leaves with her hot sighs. She looked like a collective mass of all sorrows, a high tide of suffering.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दहन्तीम्
दह् [2. P.]
इव
इव [ind]
निःश्वासैर्
निःश्वास [m]
वृक्षान्
वृक्ष [m]
पल्लवधारिणः
पल्लव [mn]
पल्लवधारिणः
धारिन् [adj]
संघातम्
संघात [mn]
इव
इव [ind]
शोकानां
शोक [m]
दुःखस्योर्मिम्
दुःख [n]
दुःखस्योर्मिम्
ऊर्मि [mf]
इवोत्थिताम्
इव [ind]
इवोत्थिताम्
उत्था [1. Ā.]
तां क्षामां सुविभक्ताङ्गीं विनाभरणशोभिनीम् ॥
tāṃ kṣāmāṃ suvibhaktāṅgīṃ vinābharaṇaśobhinīm ||
English Translation
She was a tolerant lady. She had beautiful limbs which looked splendid even though she was not wearing ornaments. Hanuman experienced immeasurable joy on seeing Mythili.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
क्षामां
क्षाम [adj]
सुविभक्ताङ्गीं
सुविभक्त [adj]
सुविभक्ताङ्गीं
अङ्ग [adj]
विनाभरणशोभिनीम्
विना [ind]
विनाभरणशोभिनीम्
आभरण [n]
विनाभरणशोभिनीम्
शोभिन् [adj]
प्रहर्षमतुलं लेभे मारुतिः प्रेक्ष्य मैथिलीम् । हर्षजानि च सोऽश्रूणि तां दृष्ट्वा मदिरेक्षणाम् । मुमोच हनुमांस्तत्र नमश्चक्रे च राघवम् ॥
praharṣamatulaṃ lebhe mārutiḥ prekṣya maithilīm | harṣajāni ca so'śrūṇi tāṃ dṛṣṭvā madirekṣaṇām | mumoca hanumāṃstatra namaścakre ca rāghavam ||
English Translation
And beholding her having inebriate eyes, Hanumān shed tears of delight and bowed to Rāghava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रहर्षम्
प्रहर्ष [m]
अतुलं
अतुल [adj]
लेभे
लभ् [1. P.]
मारुतिः
मारुति [m]
प्रेक्ष्य
प्रेक्ष् [1. P.]
मैथिलीम्
मैथिली [f]
हर्षजानि
हर्ष [m]
हर्षजानि
ज [adj]
च
च [ind]
सो
तद् [pron]
ऽश्रूणि
अश्रु [mn]
तां
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
मदिरेक्षणाम्
मदिरा [f]
मदिरेक्षणाम्
ईक्षण [n]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
हनुमांस्तत्र
हनुमन्त् [m]
हनुमांस्तत्र
तत्र [ind]
नमश्चक्रे
नमस् [n]
नमश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
राघवम्
राघव [m]
नमस्कृत्वा च रामाय लक्ष्मणाय च वीर्यवान् । सीतादर्शनसंहृष्टो हनूमान्संवृतोऽभवत् ॥
namaskṛtvā ca rāmāya lakṣmaṇāya ca vīryavān | sītādarśanasaṃhṛṣṭo hanūmānsaṃvṛto'bhavat ||
English Translation
Having offered his obeisance to Räma and Lakşmaņa the powerful Hanumān, greatly delighted in seeing Sītā, remained there hidden.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नमस्कृत्वा
नमस्कृ [8. Ā.]
च
च [ind]
रामाय
राम [m]
लक्ष्मणाय
लक्ष्मण [m]
च
च [ind]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
सीतादर्शनसंहृष्टो
सीता [f]
सीतादर्शनसंहृष्टो
दर्शन [n]
सीतादर्शनसंहृष्टो
संहृष् [1. Ā.]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
संवृतो
संवृ [9. P.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]