संदीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षो गणां पुरीम् । अवेक्ष्य हानुमाँल्लङ्कां चिन्तयामास वानरः ॥
saṃdīpyamānāṃ vidhvastāṃ trastarakṣo gaṇāṃ purīm | avekṣya hānumām̐llaṅkāṃ cintayāmāsa vānaraḥ ||
English Translation
Beholding Lankā burnt down and devastated and the demons terrified, the monkey Hanumān began to reflect.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संदीप्यमानां
संदीपय् [10. Ā.]
विध्वस्तां
विध्वंस् [1. Ā.]
त्रस्तरक्षोगणां
त्रस् [4. Ā.]
त्रस्तरक्षोगणां
रक्षस् [n]
त्रस्तरक्षोगणां
गण [m]
पुरीम्
पुरी [f]
अवेक्ष्य
अवेक्ष् [1. P.]
हनुमांल्लङ्कां
हनुमन्त् [m]
हनुमांल्लङ्कां
लङ्का [f]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
वानरः
वानर [m]
तस्याभूत्सुमहांस्त्रासः कुत्सा चात्मन्यजायत । लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित्कृतमिदं मया ॥
tasyābhūtsumahāṃstrāsaḥ kutsā cātmanyajāyata | laṅkāṃ pradahatā karma kiṃsvitkṛtamidaṃ mayā ||
English Translation
And worked up with fear and remorse, he reflected, “What a mighty iniquity have I perpetrated by burning down Lankā of my own accord.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याभूत्
तद् [pron]
तस्याभूत्
भू [1. Ā.]
सुमहांस्त्रासः
सु [ind]
सुमहांस्त्रासः
महत् [adj]
सुमहांस्त्रासः
त्रास [m]
कुत्सा
कुत्सा [f]
चात्मन्यजायत
च [ind]
चात्मन्यजायत
आत्मन् [m]
चात्मन्यजायत
जन् [4. P.]
लङ्कां
लङ्का [f]
प्रदहता
प्रदह् [4. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
किंस्वित्
क [pron]
किंस्वित्
स्विद् [ind]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
मया
मद् [pron]
धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठ ये बुद्ध्या कोपमुत्थितम् । निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तमग्निमिवाम्भसा ॥
dhanyāste puruṣaśreṣṭha ye buddhyā kopamutthitam | nirundhanti mahātmāno dīptamagnimivāmbhasā ||
English Translation
Blessed are those high-souled ones who control their wrath by dint of their own good sense, like to fire quenched by water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धन्यास्ते
धन्य [adj]
धन्यास्ते
तद् [pron]
पुरुषश्रेष्ठा
पुरुष [m]
पुरुषश्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
ये
यद् [pron]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
कोपम्
कोप [m]
उत्थितम्
उत्था [1. Ā.]
निरुन्धन्ति
निरुध् [7. Ā.]
महात्मानो
महात्मन् [adj]
दीप्तम्
दीप् [4. P.]
अग्निम्
अग्नि [m]
इवाम्भसा
इव [ind]
इवाम्भसा
अम्भस् [n]
यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनमार्यापि जानकी । दग्धा तेन मया भर्तुर्हतं कार्यमजानता ॥
yadi dagdhā tviyaṃ laṅkā nūnamāryāpi jānakī | dagdhā tena mayā bharturhataṃ kāryamajānatā ||
English Translation
Forsooth has the worshipful Jảnaki been burnt, since the whole city of Lankā has been devastated with fire. And she being burnt, foolishly have I spoilt the work of my master.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
दग्धा
दह् [2. P.]
त्वियं
तु [ind]
त्वियं
इदम् [pron]
लङ्का
लङ्का [f]
नूनम्
नूनम् [ind]
आर्यापि
आर्य [adj]
आर्यापि
अपि [ind]
जानकी
जानकी [f]
दग्धा
दह् [2. P.]
तेन
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
भर्तुर्
भर्तृ [m]
हतं
हन् [6. P.]
कार्यम्
कार्य [n]
अजानता
अजानत् [adj]
यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम् । मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता ॥
yadarthamayamārambhastatkāryamavasāditam | mayā hi dahatā laṅkāṃ na sītā parirakṣitā ||
English Translation
I have defeated the great object for which I have laboured so much. In burning down Lankā, I have not saved Sītā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदर्थम्
यद् [pron]
यदर्थम्
अर्थ [mn]
अयम्
इदम् [pron]
आरम्भस्तत्
आरम्भ [m]
आरम्भस्तत्
तद् [pron]
कार्यम्
कार्य [n]
अवसादितम्
अवसादय् [10. P.]
मया
मद् [pron]
हि
हि [ind]
दहता
दह् [2. P.]
लङ्कां
लङ्का [f]
न
न [ind]
सीता
सीता [f]
परिरक्षिता
परिरक्ष् [1. Ā.]
ईषत्कार्यमिदं कार्यं कृतमासीन्न संशयः । तस्य क्रोधाभिभूतेन मया मूलक्षयः कृतः ॥
īṣatkāryamidaṃ kāryaṃ kṛtamāsīnna saṃśayaḥ | tasya krodhābhibhūtena mayā mūlakṣayaḥ kṛtaḥ ||
English Translation
To have burnt down Lankā is assuredly a trifle, but in my ire I have lost my great object. Forsooth has Janaki been consumed, since I behold no spot in Lankā which is not made desolate with fire-in fact the whole city has been reduced to ashes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईषत्कार्यम्
ईषत्कार्य [adj]
इदं
इदम् [pron]
कार्यं
कार्य [n]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
आसीन्न
अस् [2. P.]
आसीन्न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
तस्य
तद् [pron]
क्रोधाभिभूतेन
क्रोध [m]
क्रोधाभिभूतेन
अभिभू [1. P.]
मया
मद् [pron]
मूलक्षयः
मूल [mn]
मूलक्षयः
क्षय [m]
कृतः
कृ [2. Ā.]
विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते । लङ्कायाः कश्चिदुद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी ॥
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate | laṅkāyāḥ kaściduddeśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī ||
English Translation
To have burnt down Lankā is assuredly a trifle, but in my ire I have lost my great object. Forsooth has Janaki been consumed, since I behold no spot in Lankā which is not made desolate with fire-in fact the whole city has been reduced to ashes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनष्टा
विनश् [4. Ā.]
जानकी
जानकी [f]
व्यक्तं
व्यक्त [adj]
न
न [ind]
ह्यदग्धः
हि [ind]
ह्यदग्धः
अदग्ध [adj]
प्रदृश्यते
प्रदृश् [4. Ā.]
लङ्कायाः
लङ्का [f]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
उद्देशः
उद्देश [m]
सर्वा
सर्व [pron]
भस्मीकृता
भस्मीकृ [8. Ā.]
पुरी
पुरी [f]
यदि तद्विहतं कार्यं मया प्रज्ञाविपर्ययात् । इहैव प्राणसंन्यासो ममापि ह्यतिरोचते ॥
yadi tadvihataṃ kāryaṃ mayā prajñāviparyayāt | ihaiva prāṇasaṃnyāso mamāpi hyatirocate ||
English Translation
As I have committed such an injury under the influence of my perverse understanding, it behave me to relinquish my life here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
तद्
तद् [pron]
विहतं
विहन् [2. Ā.]
कार्यं
कार्य [n]
मया
मद् [pron]
प्रज्ञाविपर्ययात्
प्रज्ञा [f]
प्रज्ञाविपर्ययात्
विपर्यय [m]
इहैव
इह [ind]
इहैव
एव [ind]
प्राणसंन्यासो
प्राण [m]
प्राणसंन्यासो
संन्यास [m]
ममापि
मद् [pron]
ममापि
अपि [ind]
ह्यतिरोचते
हि [ind]
ह्यतिरोचते
अतिरुच् [1. P.]
किमग्नौ निपताम्यद्य आहोस्विद्वडवामुखे । शरीरमाहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम् ॥
kimagnau nipatāmyadya āhosvidvaḍavāmukhe | śarīramāho sattvānāṃ dadmi sāgaravāsinām ||
English Translation
I shall jump into this flame or into a submarine fire, or I shall resign my mortal frame to the animals that infest the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
क [pron]
अग्नौ
अग्नि [m]
निपताम्यद्य
निपत् [1. Ā.]
निपताम्यद्य
अद्य [ind]
आहोस्विद्
आहोस्वित् [ind]
वडवामुखे
वडबामुख [n]
शरीरम्
शरीर [n]
सत्त्वानां
सत्त्व [mn]
दद्मि
दा [1. Ā.]
सागरवासिनाम्
सागर [m]
सागरवासिनाम्
वासिन् [adj]
कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं हरीश्वरः । तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना ॥
kathaṃ hi jīvatā śakyo mayā draṣṭuṃ harīśvaraḥ | tau vā puruṣaśārdūlau kāryasarvasvaghātinā ||
English Translation
For, living, I shall not be able to face that lord of monkeys, and how shall I, having spoilt their work utterly, show myself to those foremost of men?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
हि
हि [ind]
जीवता
जीव् [1. Ā.]
शक्यो
शक्य [adj]
मया
मद् [pron]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
हरीश्वरः
हरि [m]
हरीश्वरः
ईश्वर [m]
तौ
तद् [pron]
वा
वा [ind]
पुरुषशार्दूलौ
पुरुष [m]
पुरुषशार्दूलौ
शार्दूल [m]
कार्यसर्वस्वघातिना
कार्य [n]
कार्यसर्वस्वघातिना
सर्वस्व [n]
कार्यसर्वस्वघातिना
घातिन् [adj]
मया खलु तदेवेदं रोषदोषात्प्रदर्शितम् । प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपितमनवस्थितम् ॥
mayā khalu tadevedaṃ roṣadoṣātpradarśitam | prathitaṃ triṣu lokeṣu kapitamanavasthitam ||
English Translation
I have through my culpable passion furnished an illustration of the reckless monkey-nature, which is well known over the three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मया
मद् [pron]
खलु
खलु [ind]
तद्
तद् [pron]
एवेदं
एव [ind]
एवेदं
इदम् [pron]
रोषदोषात्
रोष [m]
रोषदोषात्
दोष [mn]
प्रदर्शितम्
प्रदर्शय् [10. Ā.]
प्रथितं
प्रथ् [1. P.]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
कपित्वम्
कपि [m]
कपित्वम्
त्व [n]
अनवस्थितम्
अनवस्थित [adj]
धिगस्तु राजसं भावमनीशमनवस्थितम् । ईश्वरेणापि यद्रागान्मया सीता न रक्षिता ॥
dhigastu rājasaṃ bhāvamanīśamanavasthitam | īśvareṇāpi yadrāgānmayā sītā na rakṣitā ||
English Translation
Fie on this activity, born of (the quality of) passion, which is the source of incompetence and rashness; since although capable, I did not protect Sita.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्तु
अस् [2. P.]
राजसं
राजस [adj]
भावम्
भाव [m]
अनीशम्
अनीश [adj]
अनवस्थितम्
अनवस्थित [adj]
ईश्वरेणापि
ईश्वर [m]
ईश्वरेणापि
अपि [ind]
यद्
यत् [ind]
रागान्मया
राग [m]
रागान्मया
मद् [pron]
सीता
सीता [f]
न
न [ind]
रक्षिता
रक्ष् [4. P.]
विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः । तयोर्विनाशे सुग्रीवः सबन्धुर्विनशिष्यति ॥
vinaṣṭāyāṃ tu sītāyāṃ tāvubhau vinaśiṣyataḥ | tayorvināśe sugrīvaḥ sabandhurvinaśiṣyati ||
English Translation
On Sītā having met with destruction, both of them (Rāma and Lakşmaņa) shall cease to exist; and on their ceasing to exist, Sugrīva shall die along with his friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनष्टायां
विनश् [4. Ā.]
तु
तु [ind]
सीतायां
सीता [f]
तावुभौ
तद् [pron]
तावुभौ
उभ् [pron]
विनशिष्यतः
विनश् [4. Ā.]
तयोर्
तद् [pron]
विनाशे
विनाश [m]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
सबन्धुर्
स [ind]
सबन्धुर्
बन्धु [m]
विनशिष्यति
विनश् [4. Ā.]
एतदेव वचः श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः । धर्मात्मा सहशत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम् ॥
etadeva vacaḥ śrutvā bharato bhrātṛvatsalaḥ | dharmātmā sahaśatrughnaḥ kathaṃ śakṣyati jīvitum ||
English Translation
Hearing these tidings, how shall the righteous Bharata, attached to his brother (Rāma), along with Satrughna, live?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
भरतो
भरत [m]
भ्रातृवत्सलः
भ्रातृ [m]
भ्रातृवत्सलः
वत्सल [adj]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
सहशत्रुघ्नः
सह [ind]
सहशत्रुघ्नः
शत्रुघ्न [m]
कथं
कथम् [ind]
शक्ष्यति
शक् [4. P.]
जीवितुम्
जीव् [1. Ā.]
इक्ष्वाकुवंशे धर्मिष्ठे गते नाशमसंशयम् । भविष्यन्ति प्रजाः सर्वाः शोकसंतापपीडिताः ॥
ikṣvākuvaṃśe dharmiṣṭhe gate nāśamasaṃśayam | bhaviṣyanti prajāḥ sarvāḥ śokasaṃtāpapīḍitāḥ ||
English Translation
And on the virtuous Ikşvāku race being extinct, without doubt, all the subjects shall be overwhelmed with grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इक्ष्वाकुवंशे
इक्ष्वाकु [fn]
इक्ष्वाकुवंशे
वंश [m]
धर्मिष्ठे
धर्मिष्ठ [adj]
गते
गम् [6. Ā.]
नाशम्
नाश [m]
असंशयम्
असंशय [m]
भविष्यन्ति
भू [1. Ā.]
प्रजाः
प्रजा [f]
सर्वाः
सर्व [pron]
शोकसंतापपीडिताः
शोक [m]
शोकसंतापपीडिताः
संताप [m]
शोकसंतापपीडिताः
पीडय् [10. Ā.]
तदहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसंग्रहः । रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं लोकविनाशनः ॥
tadahaṃ bhāgyarahito luptadharmārthasaṃgrahaḥ | roṣadoṣaparītātmā vyaktaṃ lokavināśanaḥ ||
English Translation
Therefore, I of crust luck has had my harvest of virtue and profit taken away; and being under the influence of baleful passion, I am the cause of the destruction of creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
भाग्यरहितो
भाग्य [n]
भाग्यरहितो
रहित [adj]
लुप्तधर्मार्थसंग्रहः
लुप् [6. Ā.]
लुप्तधर्मार्थसंग्रहः
धर्म [mn]
लुप्तधर्मार्थसंग्रहः
अर्थ [mn]
लुप्तधर्मार्थसंग्रहः
संग्रह [m]
रोषदोषपरीतात्मा
रोष [m]
रोषदोषपरीतात्मा
दोष [mn]
रोषदोषपरीतात्मा
परी [2. Ā.]
रोषदोषपरीतात्मा
आत्मन् [m]
व्यक्तं
व्यक्त [adj]
लोकविनाशनः
लोक [m]
लोकविनाशनः
विनाशन [adj]
इति चिन्तयतस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे । पूरमप्युपलब्धानि साक्षात्पुनरचिन्तयत् ॥
iti cintayatastasya nimittānyupapedire | pūramapyupalabdhāni sākṣātpunaracintayat ||
English Translation
As he was reflecting thus, he bethought him of auspicious omens which he had witnessed since.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
चिन्तयतस्तस्य
चिन्तय् [10. Ā.]
चिन्तयतस्तस्य
तद् [pron]
निमित्तान्युपपेदिरे
निमित्त [n]
निमित्तान्युपपेदिरे
उपपद् [4. P.]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
अप्युपलब्धानि
अपि [ind]
अप्युपलब्धानि
उपलभ् [1. P.]
साक्षात्
साक्षात् [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
अचिन्तयत्
चिन्तय् [10. Ā.]
अथ वा चारुसर्वाङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा । न नशिष्यति कल्याणी नाग्निरग्नौ प्रवर्तते ॥
atha vā cārusarvāṅgī rakṣitā svena tejasā | na naśiṣyati kalyāṇī nāgniragnau pravartate ||
English Translation
Or it may be that one of charming limbs has been preserved by her proper energy. The blessed one may not have met with her end, for fire dose burn fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवा
अथवा [ind]
चारुसर्वाङ्गी
चारु [adj]
चारुसर्वाङ्गी
सर्व [pron]
चारुसर्वाङ्गी
अङ्ग [adj]
रक्षिता
रक्ष् [4. P.]
स्वेन
स्व [adj]
तेजसा
तेजस् [n]
न
न [ind]
नशिष्यति
नश् [1. P.]
कल्याणी
कल्याण [adj]
नाग्निर्
न [ind]
नाग्निर्
अग्नि [m]
अग्नौ
अग्नि [m]
प्रवर्तते
प्रवृत् [1. Ā.]
न हि धर्मान्मनस्तस्य भार्याममिततेजसः । स्वचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुमर्हति पावकः ॥
na hi dharmānmanastasya bhāryāmamitatejasaḥ | svacāritrābhiguptāṃ tāṃ spraṣṭumarhati pāvakaḥ ||
English Translation
Fire should not touch the spouse of that virtuous one of immeasurable energy, who is protected by her own character.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
धर्मात्मनस्तस्य
धर्म [mn]
धर्मात्मनस्तस्य
आत्मन् [m]
धर्मात्मनस्तस्य
तद् [pron]
भार्याम्
भार्या [f]
अमिततेजसः
अमित [adj]
अमिततेजसः
तेजस् [n]
स्वचारित्राभिगुप्तां
स्व [adj]
स्वचारित्राभिगुप्तां
चारित्र [n]
स्वचारित्राभिगुप्तां
अभिगुप् [1. P.]
तां
तद् [pron]
स्प्रष्टुम्
स्पृश् [6. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
पावकः
पावक [m]
नूनं रामप्रभावेन वैदेह्याः सुकृतेन च । यन्मां दहनकर्मायं नादहद्धव्यवाहनः ॥
nūnaṃ rāmaprabhāvena vaidehyāḥ sukṛtena ca | yanmāṃ dahanakarmāyaṃ nādahaddhavyavāhanaḥ ||
English Translation
And that bearer of sacrificial offerings has not burnt me, is owing to Rāma's power and the virtue of Vaidehi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नूनं
नूनम् [ind]
रामप्रभावेन
राम [m]
रामप्रभावेन
प्रभाव [m]
वैदेह्याः
वैदेही [f]
सुकृतेन
सुकृत [n]
च
च [ind]
यन्मां
यत् [ind]
यन्मां
मद् [pron]
दहनकर्मायं
दहन [n]
दहनकर्मायं
कर्मन् [n]
दहनकर्मायं
इदम् [pron]
नादहद्धव्यवाहनः
न [ind]
नादहद्धव्यवाहनः
दह् [2. P.]
नादहद्धव्यवाहनः
हव्यवाहन [m]
त्रयाणां भरतादीनां भ्रातॄणां देवता च या । रामस्य च मनःकान्ता सा कथं विनशिष्यति ॥
trayāṇāṃ bharatādīnāṃ bhrātṝṇāṃ devatā ca yā | rāmasya ca manaḥkāntā sā kathaṃ vinaśiṣyati ||
English Translation
Why should she that is a very goddess to the three brothers, Bharata and the others, and that has enchanted the mind of Rāma, meet with destruction?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रयाणां
त्रि [nr]
भरतादीनां
भरत [m]
भरतादीनां
दीन [adj]
भ्रातॄणां
भ्रातृ [m]
देवता
देवता [f]
च
च [ind]
या
यद् [pron]
रामस्य
राम [m]
च
च [ind]
मनःकान्ता
मनस् [n]
मनःकान्ता
कान्त [adj]
सा
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
विनशिष्यति
विनश् [4. Ā.]
यद्वा दहनकर्मायं सर्वत्र प्रभुरव्ययः । न मे दहति लाङ्गूलं कथमार्यां प्रधक्ष्यति ॥
yadvā dahanakarmāyaṃ sarvatra prabhuravyayaḥ | na me dahati lāṅgūlaṃ kathamāryāṃ pradhakṣyati ||
English Translation
When that everywhere unspent Lord, having burning for his office, has not consumed my tail, why should he burn the exalted lady?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यत् [ind]
वा
वा [ind]
दहनकर्मायं
दहन [m]
दहनकर्मायं
कर्मन् [n]
दहनकर्मायं
इदम् [pron]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
प्रभुर्
प्रभु [m]
अव्ययः
अव्यय [adj]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
दहति
दह् [2. P.]
लाङ्गूलं
लाङ्गूल [n]
कथम्
कथम् [ind]
आर्यां
आर्य [adj]
प्रधक्ष्यति
प्रदह् [4. Ā.]
तपसा सत्यवाक्येन अनन्यत्वाच्च भर्तरि । अपि सा निर्दहेदग्निं न तामग्निः प्रधक्ष्यति ॥
tapasā satyavākyena ananyatvācca bhartari | api sā nirdahedagniṃ na tāmagniḥ pradhakṣyati ||
English Translation
By virtue of her asceticism, veracity, and devotion to her lord she it is that can consume Fire, but Fire cannot burn her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपसा
तपस् [n]
सत्यवाक्येन
सत्य [n]
सत्यवाक्येन
वाक्य [n]
अनन्यत्वाच्च
अनन्यत्व [n]
अनन्यत्वाच्च
च [ind]
भर्तरि
भर्तृ [m]
अपि
अपि [ind]
सा
तद् [pron]
निर्दहेद्
निर्दह् [1. P.]
अग्निं
अग्नि [m]
न
न [ind]
ताम्
तद् [pron]
अग्निः
अग्नि [m]
प्रधक्ष्यति
प्रदह् [4. Ā.]
स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या धर्मपरिग्रहम् । शुश्राव हनुमान्वाक्यं चारणानां महात्मनाम् ॥
sa tathā cintayaṃstatra devyā dharmaparigraham | śuśrāva hanumānvākyaṃ cāraṇānāṃ mahātmanām ||
English Translation
And as Hanumān was thinking of the magnitude of that revered lady's religious merit, he heard the converse there of high-souled Caranas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
चिन्तयंस्तत्र
चिन्तय् [10. Ā.]
चिन्तयंस्तत्र
तत्र [ind]
देव्या
देवी [f]
धर्मपरिग्रहम्
धर्म [mn]
धर्मपरिग्रहम्
परिग्रह [m]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
चारणानां
चारण [m]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
अहो खलु कृतं कर्म दुर्विषह्यं हनूमता । अग्निं विसृजताभीक्ष्णं भीमं राक्षससद्मनि ॥
aho khalu kṛtaṃ karma durviṣahyaṃ hanūmatā | agniṃ visṛjatābhīkṣṇaṃ bhīmaṃ rākṣasasadmani ||
English Translation
Ah! hard is the feat that Hanumān has forsooth achieved. He has created a terrific and fierce conflagration in the abode of the Rākşasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
खलु
खलु [ind]
कृतं
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
दुर्विषह्यं
दुर्विषह्य [adj]
हनूमता
हनुमन्त् [m]
अग्निं
अग्नि [m]
विसृजताभीक्ष्णं
विसृज् [4. Ā.]
विसृजताभीक्ष्णं
अभीक्ष्णम् [ind]
भीमं
भीम [adj]
राक्षससद्मनि
राक्षस [m]
राक्षससद्मनि
सद्मन् [n]
दग्धेयं नगरी लङ्का साट्टप्राकारतोरणा । जानकी न च दग्धेति विस्मयोऽद्भुत एव नः ॥
dagdheyaṃ nagarī laṅkā sāṭṭaprākāratoraṇā | jānakī na ca dagdheti vismayo'dbhuta eva naḥ ||
English Translation
The females of Rākşasa accompanied by boys and old folks, are flying amain; and in consequence of the hubbub it seems as if (Lankā) is in lamentation through her mountaincaverns. Burnt is this city of Lankā with her turrets, walls and gate-ways; and we are astonished that Jānakī is not burnt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दग्धेयं
दह् [2. P.]
दग्धेयं
इदम् [pron]
नगरी
नगरी [f]
लङ्का
लङ्का [f]
साट्टप्राकारतोरणा
साट्ट [adj]
साट्टप्राकारतोरणा
प्राकार [m]
साट्टप्राकारतोरणा
तोरण [mn]
जानकी
जानकी [f]
न
न [ind]
च
च [ind]
दग्धेति
दह् [2. P.]
दग्धेति
इति [ind]
विस्मयो
विस्मय [m]
ऽद्भुत
अद्भुत [adj]
एव
एव [ind]
नः
मद् [pron]
स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः । ऋषिवाक्यैश्च हनुमानभवत्प्रीतमानसः ॥
sa nimittaiśca dṛṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ | ṛṣivākyaiśca hanumānabhavatprītamānasaḥ ||
English Translation
And what through the auspicious omens that he had witnessed, and what through the speech of the saints, Hanumān was delighted (beyond measure).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
निमित्तैश्च
निमित्त [n]
निमित्तैश्च
च [ind]
दृष्टार्थैः
दृश् [6. P.]
दृष्टार्थैः
अर्थ [mn]
कारणैश्च
कारण [n]
कारणैश्च
च [ind]
महागुणैः
महत् [adj]
महागुणैः
गुण [mn]
ऋषिवाक्यैश्च
ऋषि [m]
ऋषिवाक्यैश्च
वाक्य [n]
ऋषिवाक्यैश्च
च [ind]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
अभवत्
भू [1. Ā.]
प्रीतमानसः
प्री [9. Ā.]
प्रीतमानसः
मानस [n]
ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थ;स्तामक्षतां राजसुतां विदित्वा । प्रत्यक्षतस्तां पुनरेव दृष्ट्वा; प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार ॥
tataḥ kapiḥ prāptamanorathārtha;stāmakṣatāṃ rājasutāṃ viditvā | pratyakṣatastāṃ punareva dṛṣṭvā; pratiprayāṇāya matiṃ cakāra ||
English Translation
Then the monkey, with his end attained, knowing that the king's daughter was unhurt, became bent upon returning after seeing her once again.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कपिः
कपि [m]
प्राप्तमनोरथार्थस्
प्राप् [1. P.]
प्राप्तमनोरथार्थस्
मनोरथ [mn]
प्राप्तमनोरथार्थस्
अर्थ [mn]
ताम्
तद् [pron]
अक्षतां
अक्षत [adj]
राजसुतां
राजन् [m]
राजसुतां
सुत [m]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
प्रत्यक्षतस्तां
प्रत्यक्ष [adj]
प्रत्यक्षतस्तां
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
प्रतिप्रयाणाय
प्रतिप्रयाण [n]
मतिं
मति [f]
चकार
कृ [2. Ā.]