तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम् । अवेक्षमाणो हनुमान्ददर्श शयनासनम् ॥
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam | avekṣamāṇo hanumāndadarśa śayanāsanam ||
English Translation
And there Hanumán employed in looking around saw a grand dais made of crystal; and embellished with jewels; comparable to one belonging to the celestial regions; furnished with superb and costly sofas, having their parts painted and composed of ivory, gold, and lapis lazulis; with highly precious canopies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
दिव्योपमं
दिव्य [adj]
दिव्योपमं
उपम [adj]
मुख्यं
मुख्य [adj]
स्फाटिकं
स्फाटिक [adj]
रत्नभूषितम्
रत्न [mn]
रत्नभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
अवेक्षमाणो
अवेक्ष् [1. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
शयनासनम्
शयन [n]
शयनासनम्
आसन [n]
तस्य चैकतमे देशे सोऽग्र्यमाल्यविभूषितम् । ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसंनिभम् ॥
tasya caikatame deśe so'gryamālyavibhūṣitam | dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisaṃnibham ||
English Translation
At one place thereof he saw a white umbrella, adorned with beautiful wreaths, resembling the lord of the stars himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
चैकतमे
च [ind]
चैकतमे
एकतम [adj]
देशे
देश [m]
सो
तद् [pron]
ऽग्र्यमाल्यविभूषितम्
अग्र्य [adj]
ऽग्र्यमाल्यविभूषितम्
माल्य [n]
ऽग्र्यमाल्यविभूषितम्
विभूषय् [10. P.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
पाण्डुरं
पाण्डुर [adj]
छत्रं
छत्त्र [n]
ताराधिपतिसंनिभम्
ताराधिपति [m]
ताराधिपतिसंनिभम्
संनिभ [adj]
बालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः । गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥
bālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ | gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam ||
English Translation
Around which persons kept waving with their hands chowris furnished with hair;* rife with perfumes of various kinds; odorous with rich dhupa, spread with excellent sheets; covered with the skins of rams; and decked on all sides with chaplets of gorgeous flowers. *The commentator throws out a conjecture that artificial figures are here meant; which mechanically performed the function herein assigned to them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बालव्यजनहस्ताभिर्
बाल [adj]
बालव्यजनहस्ताभिर्
व्यजन [n]
बालव्यजनहस्ताभिर्
हस्त [mn]
वीज्यमानं
वीजय् [10. P.]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
गन्धैश्च
गन्ध [mn]
गन्धैश्च
च [ind]
विविधैर्
विविध [adj]
जुष्टं
जुष् [6. Ā.]
वरधूपेन
वर [adj]
वरधूपेन
धूप [m]
धूपितम्
धूपय् [Denom. P.]
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम् । दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam | dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam ||
English Translation
Around which persons kept waving with their hands chowris furnished with hair;* rife with perfumes of various kinds; odorous with rich dhupa, spread with excellent sheets; covered with the skins of rams; and decked on all sides with chaplets of gorgeous flowers. *The commentator throws out a conjecture that artificial figures are here meant; which mechanically performed the function herein assigned to them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परमास्तरणास्तीर्णम्
परम [adj]
परमास्तरणास्तीर्णम्
आस्तरण [fn]
परमास्तरणास्तीर्णम्
आस्तृ [5. P.]
आविकाजिनसंवृतम्
आविक [adj]
आविकाजिनसंवृतम्
अजिन [n]
आविकाजिनसंवृतम्
संवृ [9. P.]
दामभिर्
दामन् [mn]
वरमाल्यानां
वर [adj]
वरमाल्यानां
माल्य [n]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
उपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
तस्मिञ्जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम् । लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससं ॥
tasmiñjīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam | lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasaṃ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिञ्
तद् [pron]
जीमूतसंकाशं
जीमूत [mn]
जीमूतसंकाशं
संकाश [m]
प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्
प्रदीप् [4. Ā.]
प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्
उत्तम [adj]
प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्
कुण्डल [n]
लोहिताक्षं
लोहित [adj]
लोहिताक्षं
अक्ष [n]
महाबाहुं
महत् [adj]
महाबाहुं
बाहु [mf]
महारजतवाससम्
महारजत [n]
महारजतवाससम्
वासस् [n]
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना । संध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतडिद्गुणम् ॥
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā | saṃdhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataḍidguṇam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं
लोहित [adj]
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं
अनुलिप् [6. Ā.]
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं
अङ्ग [n]
चन्दनेन
चन्दन [mn]
सुगन्धिना
सुगन्धि [adj]
संध्यारक्तम्
संध्या [f]
संध्यारक्तम्
रक्त [adj]
इवाकाशे
इव [ind]
इवाकाशे
आकाश [mn]
तोयदं
तोयद [m]
सतडिद्गुणम्
सतडिद्गुण [adj]
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम् । सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam | savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृतम्
वृ [1. Ā.]
आभरणैर्
आभरण [n]
दिव्यैः
दिव्य [adj]
सुरूपं
सुरूप [adj]
कामरूपिणम्
कामरूपिन् [adj]
सवृक्षवनगुल्माढ्यं
स [ind]
सवृक्षवनगुल्माढ्यं
वृक्ष [m]
सवृक्षवनगुल्माढ्यं
वन [n]
सवृक्षवनगुल्माढ्यं
गुल्म [mn]
सवृक्षवनगुल्माढ्यं
आढ्य [adj]
प्रसुप्तम्
प्रस्वप् [2. Ā.]
इव
इव [ind]
मन्दरम्
मन्दर [m]
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम् । प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam | priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रीडित्वोपरतं
क्रीड् [1. Ā.]
क्रीडित्वोपरतं
उपरम् [1. P.]
रात्रौ
रात्रि [f]
वराभरणभूषितम्
वर [adj]
वराभरणभूषितम्
आभरण [n]
वराभरणभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
प्रियं
प्रिय [adj]
राक्षसकन्यानां
राक्षस [m]
राक्षसकन्यानां
कन्या [f]
राक्षसानां
राक्षस [m]
सुखावहम्
सुख [n]
सुखावहम्
आवह [adj]
पीत्वाप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः । भास्करे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥
pītvāpyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ | bhāskare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पीत्वाप्युपरतं
पा [1. Ā.]
पीत्वाप्युपरतं
अपि [ind]
पीत्वाप्युपरतं
उपरम् [1. P.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
भास्करे
भास्कर [adj]
शयने
शयन [n]
वीरं
वीर [m]
प्रसुप्तं
प्रस्वप् [2. Ā.]
राक्षसाधिपम्
राक्षस [m]
राक्षसाधिपम्
अधिप [m]
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरोत्तमः । आसाद्य परमोद्विग्नः सोऽपासर्पत्सुभीतवत् ॥
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānarottamaḥ | āsādya paramodvignaḥ so'pāsarpatsubhītavat ||
English Translation
Respiring like a (hissing) serpent.* And reaching there, Hanumān, waxing wondrous agitated, shrank back, as if in fear. And then arriving at the staircase, the mighty monkey, stationing himself on a dais in the middle of the stairs, gazed at the inebriate, Raksasa, resembling a tiger. 'The commentator, however, interprets: like an elephant. Serpent is, I fancy, a happy rendering of Nāga.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निःश्वसन्तं
निःश्वस् [2. Ā.]
यथा
यथा [ind]
नागं
नाग [m]
रावणं
रावण [m]
वानरोत्तमः
वानर [m]
वानरोत्तमः
उत्तम [adj]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
परमोद्विग्नः
परम [adj]
परमोद्विग्नः
उद्विज् [6. P.]
सो
तद् [pron]
ऽपासर्पत्
अपसृप् [1. P.]
सुभीतवत्
सुभीत [adj]
सुभीतवत्
वत् [ind]
अथारोहणमासाद्य वेदिकान्तरमाश्रितः । सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥
athārohaṇamāsādya vedikāntaramāśritaḥ | suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ ||
English Translation
The great vanara ascended the stairway and reached another altar and once again looked at the sleeping Ravana, the tiger among demons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथारोहणम्
अथ [ind]
अथारोहणम्
आरोहण [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
वेदिकान्तरम्
वेदिका [f]
वेदिकान्तरम्
अन्तर [adj]
आश्रितः
आश्रि [1. Ā.]
सुप्तं
स्वप् [1. Ā.]
राक्षसशार्दूलं
राक्षस [m]
राक्षसशार्दूलं
शार्दूल [m]
प्रेक्षते
प्रेक्ष् [1. P.]
स्म
स्म [ind]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम् । गन्धहस्तिनि संविष्टे यथाप्रस्रवणं महत् ॥
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam | gandhahastini saṃviṣṭe yathāprasravaṇaṃ mahat ||
English Translation
As the sovereign of the Rākșasas was sleeping, his graceful bed resembled a grand cascade, beside which stands an elephant breathing odour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
स्वपतः
स्वप् [1. Ā.]
शयनोत्तमम्
शयन [n]
शयनोत्तमम्
उत्तम [adj]
गन्धहस्तिनि
गन्धहस्तिन् [m]
संविष्टे
संविश् [6. Ā.]
यथा
यथा [ind]
प्रस्रवणं
प्रस्रवण [n]
महत्
महत् [adj]
काञ्चनाङ्गदनद्धौ च ददर्श स महात्मनः । विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥
kāñcanāṅgadanaddhau ca dadarśa sa mahātmanaḥ | vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau ||
English Translation
Hanuman saw the arms of the huge-bodied lord of Raksasas, fastened with bracelets, stretched (there), like to the banners of Indra;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काञ्चनाङ्गदनद्धौ
काञ्चन [n]
काञ्चनाङ्गदनद्धौ
अङ्गद [m]
काञ्चनाङ्गदनद्धौ
नह् [1. P.]
च
च [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
विक्षिप्तौ
विक्षिप् [6. Ā.]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
भुजाविन्द्रध्वजोपमौ
भुज [m]
भुजाविन्द्रध्वजोपमौ
इन्द्र [m]
भुजाविन्द्रध्वजोपमौ
ध्वज [mn]
भुजाविन्द्रध्वजोपमौ
उपम [adj]
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडितकृतव्रणौ । वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षितौ ॥
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍitakṛtavraṇau | vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣitau ||
English Translation
Which had been wounded by the tusk-ends of Airāvata, whose plump parts had been riven by vajra; and which had been torn by the discus of Visnu;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऐरावतविषाणाग्रैर्
ऐरावत [m]
ऐरावतविषाणाग्रैर्
विषाण [n]
ऐरावतविषाणाग्रैर्
अग्र [n]
आपीडितकृतव्रणौ
आपीडय् [10. P.]
आपीडितकृतव्रणौ
कृ [2. Ā.]
आपीडितकृतव्रणौ
व्रण [mn]
वज्रोल्लिखितपीनांसौ
वज्र [mn]
वज्रोल्लिखितपीनांसौ
उल्लिख् [6. Ā.]
वज्रोल्लिखितपीनांसौ
पीन [adj]
वज्रोल्लिखितपीनांसौ
अंस [m]
विष्णुचक्रपरिक्षितौ
विष्णु [m]
विष्णुचक्रपरिक्षितौ
चक्र [n]
विष्णुचक्रपरिक्षितौ
परिक्षि [5. P.]
पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ । सुलक्षण नखाङ्गुष्ठौ स्वङ्गुलीतललक्षितौ ॥
pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau | sulakṣaṇa nakhāṅguṣṭhau svaṅgulītalalakṣitau ||
English Translation
Well developed; having equal and elegant parts; with hard joints; fraught with strength; with thumbs having nails bearing auspicious marks; having rings (on the fingers); covered; formed like bludgeons; round; resembling the trunks of elephants; cast on the white bed like to five-hooded serpents;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पीनौ
पीन [adj]
समसुजातांसौ
सम [pron]
समसुजातांसौ
सुजात [adj]
समसुजातांसौ
अंस [m]
संगतौ
संगम् [6. Ā.]
बलसंयुतौ
बल [mn]
बलसंयुतौ
संयुत [adj]
सुलक्षणनखाङ्गुष्ठौ
सुलक्षण [n]
सुलक्षणनखाङ्गुष्ठौ
नख [mn]
सुलक्षणनखाङ्गुष्ठौ
अङ्गुष्ठ [m]
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ । विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau | vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau ||
English Translation
Well developed; having equal and elegant parts; with hard joints; fraught with strength; with thumbs having nails bearing auspicious marks; having rings (on the fingers); covered; formed like bludgeons; round; resembling the trunks of elephants; cast on the white bed like to five-hooded serpents;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संहतौ
संहन् [2. P.]
परिघाकारौ
परिघ [m]
परिघाकारौ
आकार [m]
वृत्तौ
वृत्त [adj]
करिकरोपमौ
करिन् [m]
करिकरोपमौ
कर [m]
करिकरोपमौ
उपम [adj]
विक्षिप्तौ
विक्षिप् [6. Ā.]
शयने
शयन [n]
शुभ्रे
शुभ्र [adj]
पञ्चशीर्षाविवोरगौ
पञ्चन् [adj]
पञ्चशीर्षाविवोरगौ
शीर्ष [n]
पञ्चशीर्षाविवोरगौ
इव [ind]
पञ्चशीर्षाविवोरगौ
उरग [mn]
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना । चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलंकृतौ ॥
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā | candanena parārdhyena svanuliptau svalaṃkṛtau ||
English Translation
Smeared and adorned with cool, fragrant, and excellent sandal resembling the blood of hares; pressed by paragons; odorous with incense; resisting (in battle) Yaksas, and Pannagas, Gandharvas, gods and Dānavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शशक्षतजकल्पेन
शश [m]
शशक्षतजकल्पेन
क्षतज [n]
शशक्षतजकल्पेन
कल्प [adj]
सुशीतेन
सु [ind]
सुशीतेन
शीत [adj]
सुगन्धिना
सुगन्धि [adj]
चन्दनेन
चन्दन [mn]
परार्ध्येन
परार्ध्य [adj]
स्वनुलिप्तौ
सु [ind]
स्वनुलिप्तौ
अनुलिप् [6. Ā.]
स्वलंकृतौ
सु [ind]
स्वलंकृतौ
अलंकृ [8. Ā.]
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ । यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau | yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau ||
English Translation
Smeared and adorned with cool, fragrant, and excellent sandal resembling the blood of hares; pressed by paragons; odorous with incense; resisting (in battle) Yaksas, and Pannagas, Gandharvas, gods and Dānavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तमस्त्रीविमृदितौ
उत्तम [adj]
उत्तमस्त्रीविमृदितौ
स्त्री [f]
उत्तमस्त्रीविमृदितौ
विमृद् [9. Ā.]
गन्धोत्तमनिषेवितौ
गन्ध [mn]
गन्धोत्तमनिषेवितौ
उत्तम [adj]
गन्धोत्तमनिषेवितौ
निषेव् [1. Ā.]
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ
यक्ष [m]
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ
पन्नग [mn]
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ
गन्धर्व [m]
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ
देव [m]
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ
दानव [m]
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ
राविन् [adj]
ददर्श स कपिस्तस्य बाहू शयनसंस्थितौ । मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महार्ही रुषिताविव ॥
dadarśa sa kapistasya bāhū śayanasaṃsthitau | mandarasyāntare suptau mahārhī ruṣitāviva ||
English Translation
That monkey saw his arms resting on the bed, like to two beautiful and mighty serpents sleeping in the entrails of Mandara.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
कपिस्तस्य
कपि [m]
कपिस्तस्य
तद् [pron]
बाहू
बाहु [mf]
शयनसंस्थितौ
शयन [n]
शयनसंस्थितौ
संस्था [1. Ā.]
मन्दरस्यान्तरे
मन्दर [m]
मन्दरस्यान्तरे
अन्तर [n]
सुप्तौ
स्वप् [1. Ā.]
महाही
महत् [adj]
महाही
अहि [m]
रुषिताविव
रुष् [6. P.]
रुषिताविव
इव [ind]
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसाधिपः । शुशुभेऽचलसंकाशः शृङ्गाभ्यामिव मन्दरः ॥
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣasādhipaḥ | śuśubhe'calasaṃkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ ||
English Translation
With both those well developed arms of his, the lord of Rākṣasas resembling a hill, looked handsome like Mandara with its summits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताभ्यां
तद् [pron]
स
तद् [pron]
परिपूर्णाभ्यां
परिपृ [9. P.]
भुजाभ्यां
भुज [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
ऽचलसंकाशः
अचल [m]
ऽचलसंकाशः
संकाश [m]
शृङ्गाभ्याम्
शृङ्ग [n]
इव
इव [ind]
मन्दरः
मन्दर [m]
चूतपुंनागसुरभिर्बकुलोत्तमसंयुतः । मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरःसरः ॥
cūtapuṃnāgasurabhirbakulottamasaṃyutaḥ | mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraḥsaraḥ ||
English Translation
The breath released from the huge mouth of that lion of demons carried the fragrance of mango and punnaga as well as excellent Bakula flowers. It exuded the aroma of rich and delicious food and different drink. It was as though pervading the whole chamber.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चूतपुंनागसुरभिर्
चूत [m]
चूतपुंनागसुरभिर्
पुंनाग [m]
चूतपुंनागसुरभिर्
सुरभि [adj]
बकुलोत्तमसंयुतः
बकुल [m]
बकुलोत्तमसंयुतः
उत्तम [adj]
बकुलोत्तमसंयुतः
संयुत [adj]
मृष्टान्नरससंयुक्तः
मृज् [7. Ā.]
मृष्टान्नरससंयुक्तः
अन्न [n]
मृष्टान्नरससंयुक्तः
रस [mn]
मृष्टान्नरससंयुक्तः
संयुज् [7. Ā.]
पानगन्धपुरःसरः
पान [n]
पानगन्धपुरःसरः
गन्ध [mn]
पानगन्धपुरःसरः
पुरःसर [adj]
तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम मुखान्महान् । शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद्गृहम् ॥
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mukhānmahān | śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tadgṛham ||
English Translation
And breath bearing the aroma of the mango, and the Punnāga, the sweet scent of the Bakula, the savour of viands fraught with the six kinds of tastes, and the perfume of wines, came out of the mighty mouth of the sovereign of the Rākşasas, filling as it were, that entire chamber.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
राक्षससिंहस्य
राक्षस [m]
राक्षससिंहस्य
सिंह [m]
निश्चक्राम
निष्क्रम् [6. P.]
मुखान्महान्
मुख [n]
मुखान्महान्
महत् [adj]
शयानस्य
शी [1. Ā.]
विनिःश्वासः
विनिःश्वास [m]
पूरयन्न्
पूरय् [10. Ā.]
इव
इव [ind]
तद्
तद् [pron]
गृहम्
गृह [mn]
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजता । मुकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्ज्वलिताननम् ॥
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājatā | mukuṭenāpavṛttena kuṇḍalojjvalitānanam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुक्तामणिविचित्रेण
मुक्तामणि [m]
मुक्तामणिविचित्रेण
विचित्र [adj]
काञ्चनेन
काञ्चन [adj]
विराजता
विराज् [1. Ā.]
मुकुटेनापवृत्तेन
मुकुट [mn]
मुकुटेनापवृत्तेन
अपवृत् [1. Ā.]
कुण्डलोज्ज्वलिताननम्
कुण्डल [n]
कुण्डलोज्ज्वलिताननम्
उज्ज्वल् [1. P.]
कुण्डलोज्ज्वलिताननम्
आनन [n]
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिता । पीनायतविशालेन वक्षसाभिविराजितम् ॥
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhitā | pīnāyataviśālena vakṣasābhivirājitam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रक्तचन्दनदिग्धेन
रक्तचन्दन [n]
रक्तचन्दनदिग्धेन
दिह् [2. Ā.]
तथा
तथा [ind]
हारेण
हार [mn]
शोभिना
शोभिन् [adj]
पीनायतविशालेन
पीन [adj]
पीनायतविशालेन
आयम् [6. P.]
पीनायतविशालेन
विशाल [adj]
वक्षसाभिविराजितम्
वक्षस् [n]
वक्षसाभिविराजितम्
अभिविराज् [1. Ā.]
पाण्डुरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम् । महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा ॥
pāṇḍureṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam | mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डुरेणापविद्धेन
पाण्डुर [adj]
पाण्डुरेणापविद्धेन
अपव्यध् [4. P.]
क्षौमेण
क्षौम [n]
क्षतजेक्षणम्
क्षतज [n]
क्षतजेक्षणम्
ईक्षण [n]
महार्हेण
महार्ह [adj]
सुसंवीतं
सु [ind]
सुसंवीतं
संव्ये [4. Ā.]
पीतेनोत्तमवाससा
पीत [adj]
पीतेनोत्तमवाससा
उत्तम [adj]
पीतेनोत्तमवाससा
वासस् [n]
माषराशिप्रतीकाशं निःश्वसन्तं भुजङ्गवत् । गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुतमिव कुञ्जरम् ॥
māṣarāśipratīkāśaṃ niḥśvasantaṃ bhujaṅgavat | gāṅge mahati toyānte prasutamiva kuñjaram ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
माषराशिप्रतीकाशं
माष [m]
माषराशिप्रतीकाशं
राशि [mf]
माषराशिप्रतीकाशं
प्रतीकाश [m]
निःश्वसन्तं
निःश्वस् [2. Ā.]
भुजङ्गवत्
भुजंग [m]
भुजङ्गवत्
वत् [ind]
गाङ्गे
गाङ्ग [adj]
महति
महत् [adj]
तोयान्ते
तोय [n]
तोयान्ते
अन्त [m]
प्रसुप्तमिव
प्रस्वप् [2. Ā.]
प्रसुप्तमिव
इव [ind]
कुञ्जरम्
कुञ्जर [m]
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैर्दीप्यमानैश्चतुर्दिशम् । प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥
caturbhiḥ kāñcanairdīpairdīpyamānaiścaturdiśam | prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्भिः
चतुर् [nr]
काञ्चनैर्
काञ्चन [adj]
दीपैर्
दीप [m]
दीप्यमानैश्चतुर्दिशम्
दीप् [4. P.]
दीप्यमानैश्चतुर्दिशम्
चतुर्दिशम् [ind]
प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं
प्रकाशीकृ [8. Ā.]
प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं
सर्व [pron]
प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं
अङ्ग [n]
मेघं
मेघ [m]
विद्युद्गणैर्
विद्युत् [fn]
विद्युद्गणैर्
गण [m]
इव
इव [ind]
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः । पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ | patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe ||
English Translation
He (Hanumān) also saw in the mansion of the Rākşas chief, the wives of that huge bodied one dear to his wives, lying at his feet.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पादमूलगताश्चापि
पाद [m]
पादमूलगताश्चापि
मूल [mn]
पादमूलगताश्चापि
गम् [6. Ā.]
पादमूलगताश्चापि
च [ind]
पादमूलगताश्चापि
अपि [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सुमहात्मनः
सु [ind]
सुमहात्मनः
महात्मन् [adj]
पत्नीः
पत्नी [f]
स
तद् [pron]
प्रियभार्यस्य
प्रिय [adj]
प्रियभार्यस्य
भार्या [f]
तस्य
तद् [pron]
रक्षःपतेर्
रक्षःपति [m]
गृहे
गृह [mn]
शशिप्रकाशवदना वरकुण्डलभूषिताः । अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥
śaśiprakāśavadanā varakuṇḍalabhūṣitāḥ | amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ ||
English Translation
That protector of monkey-bands saw them, having countenances resembling the Moon displayed; decked out with elegant ear-rings; bearing unfading garlands* by way of ornamentation; lying on the arms and lap of the lord of the Räksasa. *i.e. celestial females.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शशिप्रकाशवदना
शशिन् [m]
शशिप्रकाशवदना
प्रकाश [m]
शशिप्रकाशवदना
वदन [n]
वरकुण्डलभूषिताः
वर [adj]
वरकुण्डलभूषिताः
कुण्डल [n]
वरकुण्डलभूषिताः
भूषय् [10. Ā.]
अम्लानमाल्याभरणा
अम्लान [adj]
अम्लानमाल्याभरणा
माल्य [n]
अम्लानमाल्याभरणा
आभरण [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
हरियूथपः
हरि [m]
हरियूथपः
यूथप [m]
नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः । वराभरणधारिण्यो निषन्ना ददृशे कपिः ॥
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ | varābharaṇadhāriṇyo niṣannā dadṛśe kapiḥ ||
English Translation
Hanuman saw the women there wearing fine jewellery, performing dances, playing musical instruments, and resting on the lap or leaning on the arms of the demon king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नृत्तवादित्रकुशला
नृत्त [n]
नृत्तवादित्रकुशला
वादित्र [mn]
नृत्तवादित्रकुशला
कुशल [adj]
राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः
इन्द्र [m]
राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः
भुज [m]
राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः
अङ्क [mn]
राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः
ग [adj]
वराभरणधारिण्यो
वर [adj]
वराभरणधारिण्यो
आभरण [n]
वराभरणधारिण्यो
धारिन् [adj]
निषण्णा
निषद् [1. Ā.]
ददृशे
दृश् [6. P.]
कपिः
कपि [m]