Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 62

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 62

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 62

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 62 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 15 verses.

Total: 15 Verses • Citations: VR 4.62.1–15 • 175 Lexicon Terms
VR 4.62.1 अनुष्टुप्
एतैरन्यैश्च बहुभिर्वाक्यैर्वाक्यविशारदः । मां प्रशस्याभ्यनुज्ञाप्य प्रविष्टः स स्वमाश्रमम् ॥
etairanyaiśca bahubhirvākyairvākyaviśāradaḥ | māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭaḥ sa svamāśramam ||
English Translation
Having praised me with these and many other words, and bidden me adieu that one skilled in speech, entered his own habitation.
VR 4.62.2 अनुष्टुप्
कन्दरात्तु विसर्पित्वा पर्वतस्य शनैः शनैः । अहं विन्ध्यं समारुह्य भवतः प्रतिपालये ॥
kandarāttu visarpitvā parvatasya śanaiḥ śanaiḥ | ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye ||
English Translation
Issuing out gently from the cave of that mountain, I, ascending Vindhya, was expecting you.
VR 4.62.3 अनुष्टुप्
अद्य त्वेतस्य कालस्य साग्रं वर्षशतं गतम् । देशकालप्रतीक्षोऽस्मि हृदि कृत्वा मुनेर्वचः ॥
adya tvetasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam | deśakālapratīkṣo'smi hṛdi kṛtvā munervacaḥ ||
English Translation
The space covered by the time intervening between then and to-day is a little over an hundred years;* and laying up in my heart the speech of that ascetic I have been awaiting season and place. *The commentator says the period is one hundred and eight years.
VR 4.62.4 अनुष्टुप्
महाप्रस्थानमासाद्य स्वर्गते तु निशाकरे । मां निर्दहति संतापो वितर्कैर्बहुभिर्वृतम् ॥
mahāprasthānamāsādya svargate tu niśākare | māṃ nirdahati saṃtāpo vitarkairbahubhirvṛtam ||
English Translation
Setting out on his great journey, on Niśākara having gone to heaven, I distracted with various thoughts, have been consumed by grief. For the loss of my plumage.-
VR 4.62.5 उपजातिः
उत्थितां मरणे बुद्धिं मुनि वाक्यैर्निवर्तये । बुद्धिर्या तेन मे दत्ता प्राणसंरक्षणाय तु । सा मेऽपनयते दुःखं दीप्तेवाग्निशिखा तमः ॥
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ muni vākyairnivartaye | buddhiryā tena me dattā prāṇasaṃrakṣaṇāya tu | sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ ||
English Translation
My rising intention of doing away with myself I have suppressed in consideration of the words of the ascetic. The reason which he had imparted to me for preserving my life, has removed my pains even as a flaming fire (dispels darkness).
VR 4.62.6 अनुष्टुप्
बुध्यता च मया वीर्यं रावणस्य दुरात्मनः । पुत्रः संतर्जितो वाग्भिर्न त्राता मैथिली कथम् ॥
budhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ | putraḥ saṃtarjito vāgbhirna trātā maithilī katham ||
English Translation
And knowing the prowess of the impious Rāvana, I said in rage to my son, versed in speech,-'Hearing her lamentation, and knowing them bereft of Sītā, why didst you not deliver her?'
VR 4.62.7 अनुष्टुप्
तस्या विलपितं श्रुत्वा तौ च सीता विनाकृतौ । न मे दशरथस्नेहात्पुत्रेणोत्पादितं प्रियम् ॥
tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītā vinākṛtau | na me daśarathasnehātputreṇotpāditaṃ priyam ||
English Translation
My son did not do this good office to Daſaratha, influenced by affection for him.
VR 4.62.8 अनुष्टुप्
तस्य त्वेवं ब्रुवाणस्य संपातेर्वानरैः सह । उत्पेततुस्तदा पक्षौ समक्षं वनचारिणाम् ॥
tasya tvevaṃ bruvāṇasya saṃpātervānaraiḥ saha | utpetatustadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām ||
English Translation
As he was speaking thus in the midst of the monkeys, his wings sprang up in presence of the rangers of the forest.
VR 4.62.9 अनुष्टुप्
स दृष्ट्वा स्वां तनुं पक्षैरुद्गतैररुणच्छदैः । प्रहर्षमतुलं लेभे वानरांश्चेदमब्रवीत् ॥
sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣairudgatairaruṇacchadaiḥ | praharṣamatulaṃ lebhe vānarāṃścedamabravīt ||
English Translation
Thereupon, seeing his person furnished with grown pinions hued like the infant sun, he experienced incomparable raptures, and addressed the monkeys, saying,
VR 4.62.10 अनुष्टुप्
निशाकरस्य महर्षेः प्रभावादमितात्मनः । आदित्यरश्मिनिर्दग्धौ पक्षौ मे पुनरुत्थितौ ॥
niśākarasya maharṣeḥ prabhāvādamitātmanaḥ | ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punarutthitau ||
English Translation
By the grace of that Rājarși of immeasurable energy, my wings, which had been burnt up by the rays of the sun, have grown again.
VR 4.62.11 अनुष्टुप्
यौवने वर्तमानस्य ममासीद्यः पराक्रमः । तमेवाद्यावगच्छामि बलं पौरुषमेव च ॥
yauvane vartamānasya mamāsīdyaḥ parākramaḥ | tamevādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣameva ca ||
English Translation
To-day I have got back) the strength and prowess which I possessed while my youth was yet present.
VR 4.62.12 अनुष्टुप्
सर्वथा क्रियतां यत्नः सीतामधिगमिष्यथ । पक्षलाभो ममायं वः सिद्धिप्रत्यय कारकः ॥
sarvathā kriyatāṃ yatnaḥ sītāmadhigamiṣyatha | pakṣalābho mamāyaṃ vaḥ siddhipratyaya kārakaḥ ||
English Translation
Do you strive every way. You shall meet with Sītā. And my getting (back) my wings inspires (us) with confidence as to success.
VR 4.62.13 अनुष्टुप्
इत्युक्त्वा तान्हरीन्सर्वान्संपातिः पततां वरः । उत्पपात गिरेः शृङ्गाज्जिज्ञासुः खगमो गतिम् ॥
ityuktvā tānharīnsarvānsaṃpātiḥ patatāṃ varaḥ | utpapāta gireḥ śṛṅgājjijñāsuḥ khagamo gatim ||
English Translation
Having said this to all the monkeys, that ranger of the sky and best of birds. Sampāti, anxious to ascertain his power of flight, flew up from the mountain summits.
VR 4.62.14 अनुष्टुप्
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतिसंहृष्टमानसाः । बभूवुर्हरिशार्दूला विक्रमाभ्युदयोन्मुखाः ॥
tasya tadvacanaṃ śrutvā prītisaṃhṛṣṭamānasāḥ | babhūvurhariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ ||
English Translation
Hearing his words, those powerful monkeys, with vigour (enhanced, seeing success before them, felt the height of joy.
VR 4.62.15 अपरवक्त्र = [११: ननरलग] १,३ + [१२: नजजर] २,४
अथ पवनसमानविक्रमाः; प्लवगवराः प्रतिलब्ध पौरुषाः । अभिजिदभिमुखां दिशं ययु;र्जनकसुता परिमार्गणोन्मुखाः ॥
atha pavanasamānavikramāḥ; plavagavarāḥ pratilabdha pauruṣāḥ | abhijidabhimukhāṃ diśaṃ yayu;rjanakasutā parimārgaṇonmukhāḥ ||
English Translation
Then those foremost of monkeys, in vigour resembling the Wind, getting occasion for displaying their prowess, intent upon searching the Janaka's daughter, set forward towards the quarter crested by Abhijit.* * Abhijitabhimukhan (acc.) Abhijit—the name of a star. Abhijit may also mean-he who is to be conquered. Then the sense would be the region in which Rāvana was.
← Previous (Ch. 319) Full Table of Contents Next (Ch. 321) →