Canonical Ref: VR 4.62.5
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
उत्थितां मरणे बुद्धिं मुनि वाक्यैर्निवर्तये । बुद्धिर्या तेन मे दत्ता प्राणसंरक्षणाय तु । सा मेऽपनयते दुःखं दीप्तेवाग्निशिखा तमः ॥
Roman Transliteration (IAST)
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ muni vākyairnivartaye | buddhiryā tena me dattā prāṇasaṃrakṣaṇāya tu | sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ ||
English Scholarly Translation
My rising intention of doing away with myself I have suppressed in consideration of the words of the ascetic. The reason which he had imparted to me for preserving my life, has removed my pains even as a flaming fire (dispels darkness).
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
उत्थितां
Lemma: उत्था
POS: 1. Ā.
मरणे
Lemma: मरण
POS: n
बुद्धिं
Lemma: बुद्धि
POS: f
मुनिवाक्यैर्
Lemma: मुनि
POS: m
मुनिवाक्यैर्
Lemma: वाक्य
POS: n
निवर्तये
Lemma: निवर्तय्
POS: 10. Ā. • Verb: निवर्तये
बुद्धिर्
Lemma: बुद्धि
POS: f
या
Lemma: यद्
POS: pron
तेन
Lemma: तद्
POS: pron
मे
Lemma: मद्
POS: pron
दत्ता
Lemma: दा
POS: 1. Ā.
प्राणसंरक्षणाय
Lemma: प्राण
POS: m
प्राणसंरक्षणाय
Lemma: संरक्षण
POS: n
तु
Lemma: तु
POS: ind
सा
Lemma: तद्
POS: pron
मे
Lemma: मद्
POS: pron
ऽपनयते
Lemma: अपनी
POS: 1. Ā. • Verb: अपनयते
दुःखं
Lemma: दुःख
POS: n
दीप्तेवाग्निशिखा
Lemma: दीप्
POS: 4. P.
दीप्तेवाग्निशिखा
Lemma: इव
POS: ind
दीप्तेवाग्निशिखा
Lemma: अग्नि
POS: m
दीप्तेवाग्निशिखा
Lemma: शिखा
POS: f
तमः
Lemma: तमस्
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Vālmīki Rāmāyaṇam, VR 4.62.5. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.