Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 59

Araṇyakāṇḍa Sarga 59

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 59

Araṇyakāṇḍa Sarga 59 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 29 verses.

Total: 29 Verses • Citations: VR 3.59.1–29 • 175 Lexicon Terms
VR 3.59.1 अनुष्टुप्
दृष्टाश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः । रहितां पर्णशालां च विध्वस्तान्यासनानि च ॥
dṛṣṭāśramapadaṃ śūnyaṃ rāmo daśarathātmajaḥ | rahitāṃ parṇaśālāṃ ca vidhvastānyāsanāni ca ||
English Translation
Rama, son of Dasaratha, saw the empty cottage devoid of Sita. The mats were displaced. He searched everywhere but unable to see Vaidehi lifted his lovely arms and said:
VR 3.59.2 अनुष्टुप्
अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं संनिरीक्ष्य च सर्वशः । उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ ॥
adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ saṃnirīkṣya ca sarvaśaḥ | uvāca rāmaḥ prākruśya pragṛhya rucirau bhujau ||
English Translation
Rama, son of Dasaratha, saw the empty cottage devoid of Sita. The mats were displaced. He searched everywhere but unable to see Vaidehi lifted his lovely arms and said:
VR 3.59.3 अनुष्टुप्
क्व नु लक्ष्मण वैदेही कं वा देशमितो गता । केनाहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया ॥
kva nu lakṣmaṇa vaidehī kaṃ vā deśamito gatā | kenāhṛtā vā saumitre bhakṣitā kena vā priyā ||
English Translation
O son of Sumitra, where is my beloved ? Where did she go? By whom was she abducted? Or, devoured? O Lakshmana
VR 3.59.4 अनुष्टुप्
वृष्केणावार्य यदि मां सीते हसितुमिच्छसि । अलं ते हसितेनाद्य मां भजस्व सुदुःखितम् ॥
vṛṣkeṇāvārya yadi māṃ sīte hasitumicchasi | alaṃ te hasitenādya māṃ bhajasva suduḥkhitam ||
English Translation
O Sita if you intend to make fun by hiding behind a tree, I tell you it is enough. Stop it and come to this extremely sorrowful man.
VR 3.59.5 अनुष्टुप्
यैः सह क्रीडसे सीते विश्वस्तैर्मृगपोतकैः । एते हीनास्त्वया सौम्ये ध्यायन्त्यस्राविलेक्षणाः ॥
yaiḥ saha krīḍase sīte viśvastairmṛgapotakaiḥ | ete hīnāstvayā saumye dhyāyantyasrāvilekṣaṇāḥ ||
English Translation
O gentle Sita those fawns who trusted you and played with you, are now separated from you. Brooding over you, their eyes are brimming with tears.
VR 3.59.6 अनुष्टुप्
मृतं शोकेन महता सीताहरणजेन माम् । परलोके महाराजो नूनं द्रक्ष्यति मे पिता ॥
mṛtaṃ śokena mahatā sītāharaṇajena mām | paraloke mahārājo nūnaṃ drakṣyati me pitā ||
English Translation
O Lakshmana, I cannot live without Sita. I am filled with deep grief on account of Sita's abduction. My late father, the king will certainly see me in the other world (I will definitely commit suicide).
VR 3.59.7 अनुष्टुप्
कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः । अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः ॥
kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvamabhiyojitaḥ | apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśamihāgataḥ ||
English Translation
My father say will surely in the other world: Without completing the appointed period of the vow taken, how could you come here ? Fie upon you You are irresponsible. You are ignoble. You are a liar.
VR 3.59.8 अनुष्टुप्
कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च । धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता ॥
kāmavṛttamanāryaṃ māṃ mṛṣāvādinameva ca | dhiktvāmiti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā ||
English Translation
My father say will surely in the other world: Without completing the appointed period of the vow taken, how could you come here ? Fie upon you You are irresponsible. You are ignoble. You are a liar.
VR 3.59.9 अनुष्टुप्
विवशं शोकसंतप्तं दीनं भग्नमनोरथम् । मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम् ॥
vivaśaṃ śokasaṃtaptaṃ dīnaṃ bhagnamanoratham | māmihotsṛjya karuṇaṃ kīrtirnaramivānṛjum ||
English Translation
O lovely lady where have you gone, leaving me here like fame deserting a crook? I am helpless griefstricken, pitiable, pathetic and disappointed. O lady of slender waist, leave me not. Separated from you, I will give up my life.
VR 3.59.10 अनुष्टुप्
क्व गच्छसि वरारोहे मामुत्सृज्य सुमध्यमे । त्वया विरहितश्चाहं मोक्ष्ये जीवितमात्मनः ॥
kva gacchasi varārohe māmutsṛjya sumadhyame | tvayā virahitaścāhaṃ mokṣye jīvitamātmanaḥ ||
English Translation
O lovely lady where have you gone, leaving me here like fame deserting a crook? I am helpless griefstricken, pitiable, pathetic and disappointed. O lady of slender waist, leave me not. Separated from you, I will give up my life.
VR 3.59.11 अनुष्टुप्
इतीव विलपन्रामः सीतादर्शनलालसः । न ददर्श सुदुःखार्तो राघवो जनकात्मजाम् ॥
itīva vilapanrāmaḥ sītādarśanalālasaḥ | na dadarśa suduḥkhārto rāghavo janakātmajām ||
English Translation
Deeply distressed, Rama who was anxious to see Sita, daughter of Janaka, wailed and wailed but could not see her.
VR 3.59.12 उपजातिः
अनासादयमानं तं सीतां दशरथात्मजम् । पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम् । लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया ॥
anāsādayamānaṃ taṃ sītāṃ daśarathātmajam | paṅkamāsādya vipulaṃ sīdantamiva kuñjaram | lakṣmaṇo rāmamatyarthamuvāca hitakāmyayā ||
English Translation
Lakshmana, dedicated to his wellbeing, spoke to Rama, son of Dasaratha, who was sinking like an elephant into the quagmire, when he failed to trace Sita.
VR 3.59.13 अनुष्टुप्
मा विषादं महाबाहो कुरु यत्नं मया सह । इदं च हि वनं शूर बहुकन्दरशोभितम् ॥
mā viṣādaṃ mahābāho kuru yatnaṃ mayā saha | idaṃ ca hi vanaṃ śūra bahukandaraśobhitam ||
English Translation
O longarmed, heroic Rama, do not grieve. This forest is full of caves. Let us try together.
VR 3.59.14 अनुष्टुप्
प्रियकाननसंचारा वनोन्मत्ता च मैथिली । सा वनं वा प्रविष्टा स्यान्नलिनीं वा सुपुष्पिताम् ॥
priyakānanasaṃcārā vanonmattā ca maithilī | sā vanaṃ vā praviṣṭā syānnalinīṃ vā supuṣpitām ||
English Translation
Sita is madly in love with the forest. She might have entered deep into the jungle or into a fully blossomed lotuspond.
VR 3.59.15 उपजातिः
सरितं वापि संप्राप्ता मीनवञ्जुरसेविताम् । वित्रासयितुकामा वा लीना स्यात्कानने क्वचित् । जिज्ञासमाना वैदेही त्वां मां च पुरुषर्षभ ॥
saritaṃ vāpi saṃprāptā mīnavañjurasevitām | vitrāsayitukāmā vā līnā syātkānane kvacit | jijñāsamānā vaidehī tvāṃ māṃ ca puruṣarṣabha ||
English Translation
Maybe she has gone to take a dip in the river full of reeds and fishes Or has hidden somewhere for the sake of fun.
VR 3.59.16 उपजातिः
तस्या ह्यन्वेषणे श्रीमन्क्षिप्रमेव यतावहे । वनं सर्वं विचिनुवो यत्र सा जनकात्मजा । मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः ॥
tasyā hyanveṣaṇe śrīmankṣiprameva yatāvahe | vanaṃ sarvaṃ vicinuvo yatra sā janakātmajā | manyase yadi kākutstha mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ ||
English Translation
O scion of the Kakutsthas, let us search all over the forest if you please. Do not indulge in sorrow.
VR 3.59.17 उपजातिः
एवमुक्तस्तु सौहार्दाल्लक्ष्मणेन समाहितः । सह सौमित्रिणा रामो विचेतुमुपचक्रमे । तौ वनानि गिरींश्चैव सरितश्च सरांसि च ॥
evamuktastu sauhārdāllakṣmaṇena samāhitaḥ | saha saumitriṇā rāmo vicetumupacakrame | tau vanāni girīṃścaiva saritaśca sarāṃsi ca ||
English Translation
When Lakshmana consoled him so affectionately Rama became composed. He continued the search with Lakshmana, son of Sumitra.
VR 3.59.18 अनुष्टुप्
निखिलेन विचिन्वन्तौ सीतां दशरथात्मजौ । तस्य शैलस्य सानूनि गुहाश्च शिखराणि च ॥
nikhilena vicinvantau sītāṃ daśarathātmajau | tasya śailasya sānūni guhāśca śikharāṇi ca ||
VR 3.59.19 अनुष्टुप्
निखिलेन विचिन्वन्तौ नैव तामभिजग्मतुः । विचित्य सर्वतः शैलं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥
nikhilena vicinvantau naiva tāmabhijagmatuḥ | vicitya sarvataḥ śailaṃ rāmo lakṣmaṇamabravīt ||
VR 3.59.20 अनुष्टुप्
नेह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीं पर्वते शुभे । ततो दुःखाभिसंतप्तो लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ॥
neha paśyāmi saumitre vaidehīṃ parvate śubhe | tato duḥkhābhisaṃtapto lakṣmaṇo vākyamabravīt ||
VR 3.59.21 अनुष्टुप्
विचरन्दण्डकारण्यं भ्रातरं दीप्ततेजसं । प्राप्स्यसि त्वं महाप्राज्ञ मैथिलीं जनकात्मजाम् ॥
vicarandaṇḍakāraṇyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasaṃ | prāpsyasi tvaṃ mahāprājña maithilīṃ janakātmajām ||
VR 3.59.22 अनुष्टुप्
यथा विष्णुर्महाबाहुर्बलिं बद्ध्वा महीमिमाम् । एवमुक्तस्तु वीरेण लक्ष्मणेन स राघवः ॥
yathā viṣṇurmahābāhurbaliṃ baddhvā mahīmimām | evamuktastu vīreṇa lakṣmaṇena sa rāghavaḥ ||
VR 3.59.23 अनुष्टुप्
उवाच दीनया वाचा दुःखाभिहतचेतनः । वनं सर्वं सुविचितं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः ॥
uvāca dīnayā vācā duḥkhābhihatacetanaḥ | vanaṃ sarvaṃ suvicitaṃ padminyaḥ phullapaṅkajāḥ ||
VR 3.59.24 अनुष्टुप्
गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः । न हि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् ॥
giriścāyaṃ mahāprājña bahukandaranirjharaḥ | na hi paśyāmi vaidehīṃ prāṇebhyo'pi garīyasīm ||
English Translation
O wise Lakshmana I have searched the entire forest, the ponds with fully blossomed lotuses, the mountains with many caves and streams. But could not see Vaidehi who is dearer to me than my life.
VR 3.59.25 अनुष्टुप्
एवं स विलपन्रामः सीताहरणकर्शितः । दीनः शोकसमाविष्टो मुहूर्तं विह्वलोऽभवत् ॥
evaṃ sa vilapanrāmaḥ sītāharaṇakarśitaḥ | dīnaḥ śokasamāviṣṭo muhūrtaṃ vihvalo'bhavat ||
English Translation
Thus tormented by the abduction of Sita, Rama felt dejected and cried.Overpowered by grief he lost his consciousness for a moment.
VR 3.59.26 अनुष्टुप्
स विह्वलितसर्वाङ्गो गतबुद्धिर्विचेतनः । विषसादातुरो दीनो निःश्वस्याशीतमायतम् ॥
sa vihvalitasarvāṅgo gatabuddhirvicetanaḥ | viṣasādāturo dīno niḥśvasyāśītamāyatam ||
English Translation
By grief tormented, limbs enervated, intellect atrophied, senses switched off, he felt anxious and depressed and sighed long and hot.
VR 3.59.27 अनुष्टुप्
बहुशः स तु निःश्वस्य रामो राजीवलोचनः । हा प्रियेति विचुक्रोश बहुशो बाष्पगद्गदः ॥
bahuśaḥ sa tu niḥśvasya rāmo rājīvalocanaḥ | hā priyeti vicukrośa bahuśo bāṣpagadgadaḥ ||
English Translation
Rama, his throat choked, shed propuse tears, sighing, O my darling.
VR 3.59.28 अनुष्टुप्
तं सान्त्वयामास ततो लक्ष्मणः प्रियबान्धवः । बहुप्रकारं धर्मज्ञः प्रश्रितः प्रश्रिताञ्जलिः ॥
taṃ sāntvayāmāsa tato lakṣmaṇaḥ priyabāndhavaḥ | bahuprakāraṃ dharmajñaḥ praśritaḥ praśritāñjaliḥ ||
English Translation
Then Lakshmana, the knower of dharma and a dear friend offered obeisance most humbly with folded palms and consoled Rama in many ways.
VR 3.59.29 अनुष्टुप्
अनादृत्य तु तद्वाक्यं लक्ष्मणौष्ठपुटच्युतम् । अपश्यंस्तां प्रियां सीतां प्राक्रोशत्स पुनः पुनः ॥
anādṛtya tu tadvākyaṃ lakṣmaṇauṣṭhapuṭacyutam | apaśyaṃstāṃ priyāṃ sītāṃ prākrośatsa punaḥ punaḥ ||
English Translation
Without caring for the words from the lips of Lakshmana, Rama sobbed loudly, unable to see his beloved Sita.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकषष्टितमस्सर्गः॥Thus ends the sixtyfirst sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
← Previous (Ch. 245) Full Table of Contents Next (Ch. 247) →