Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 58

Araṇyakāṇḍa Sarga 58

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 58

Araṇyakāṇḍa Sarga 58 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 35 verses.

Total: 35 Verses • Citations: VR 3.58.1–35 • 175 Lexicon Terms
VR 3.58.1 अनुष्टुप्
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधोवामलोचनम् । प्रास्फुरच्चास्खलद्रामो वेपथुश्चास्य जायते ॥
bhṛśamāvrajamānasya tasyādhovāmalocanam | prāsphuraccāskhaladrāmo vepathuścāsya jāyate ||
English Translation
As Rāma went on, his feet failed him, his left eye to beat, and a trembling came over his frame.
VR 3.58.2 अनुष्टुप्
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः । अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥
upālakṣya nimittāni so'śubhāni muhurmuhuḥ | api kṣemaṃ tu sītāyā iti vai vyājahāra ha ||
English Translation
Seeing again and again all these signs, he continually kept on asking (Lakşmaņa), Is it well with Sita?
VR 3.58.3 अनुष्टुप्
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः । शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः ॥
tvaramāṇo jagāmātha sītādarśanalālasaḥ | śūnyamāvasathaṃ dṛṣṭvā babhūvodvignamānasaḥ ||
English Translation
Eager to behold Sītā, he proceeded fast; but finding the abode empty, he was filled with anxiety.
VR 3.58.4 अनुष्टुप्
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन्रघुनन्दनः । तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः ॥
udbhramanniva vegena vikṣipanraghunandanaḥ | tatra tatroṭajasthānamabhivīkṣya samantataḥ ||
English Translation
And proceeding with swiftness, throwing about his limbs, Raghu's son began to survey all around the hut. He then found it empty of Sītā, like to a tank in evil plight and bereft of lotuses-during the winter.
VR 3.58.5 अनुष्टुप्
ददर्श पर्णशालां च रहितां सीतया तदा । श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव ॥
dadarśa parṇaśālāṃ ca rahitāṃ sītayā tadā | śriyā virahitāṃ dhvastāṃ hemante padminīmiva ||
English Translation
And proceeding with swiftness, throwing about his limbs, Raghu's son began to survey all around the hut. He then found it empty of Sītā, like to a tank in evil plight and bereft of lotuses-during the winter.
VR 3.58.6 अनुष्टुप्
रुदन्तमिव वृक्षैश्च म्लानपुष्पमृगद्विजम् । श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तवनदैवतम् ॥
rudantamiva vṛkṣaiśca mlānapuṣpamṛgadvijam | śriyā vihīnaṃ vidhvastaṃ saṃtyaktavanadaivatam ||
English Translation
And seeing the cottage empty, with its trees as if sorrowing, and its flowers faded, and its beasts and birds sunk in gloom, shorn of grace, worn out, forsaken by the sylvan deities, strewn with deer-skins and Kusa, and twists of Kasa, he wept again and again.
VR 3.58.7 अनुष्टुप्
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम् । दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः ॥
viprakīrṇājinakuśaṃ vipraviddhabṛsīkaṭam | dṛṣṭvā śūnyoṭajasthānaṃ vilalāpa punaḥ punaḥ ||
English Translation
And seeing the cottage empty, with its trees as if sorrowing, and its flowers faded, and its beasts and birds sunk in gloom, shorn of grace, worn out, forsaken by the sylvan deities, strewn with deer-skins and Kusa, and twists of Kasa, he wept again and again.
VR 3.58.8 अनुष्टुप्
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति । निलीनाप्यथ वा भीरुरथ वा वनमाश्रिता ॥
hṛtā mṛtā vā naṣṭā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati | nilīnāpyatha vā bhīruratha vā vanamāśritā ||
English Translation
Has the timid one been carried off, or is she dead, or has any one eaten her up, or has she vanished (from the earth), or has she gone to the wood, or has she gone to cull flowers and fruits, or has she gone to the pool for procuring water, or has she repaired to the river?
VR 3.58.9 अनुष्टुप्
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः । अथ वा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता ॥
gatā vicetuṃ puṣpāṇi phalānyapi ca vā punaḥ | atha vā padminīṃ yātā jalārthaṃ vā nadīṃ gatā ||
English Translation
Has the timid one been carried off, or is she dead, or has any one eaten her up, or has she vanished (from the earth), or has she gone to the wood, or has she gone to cull flowers and fruits, or has she gone to the pool for procuring water, or has she repaired to the river?
VR 3.58.10 अनुष्टुप्
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम् । शोकरक्तेक्षणः शोकादुन्मत्त इव लक्ष्यते ॥
yatnānmṛgayamāṇastu nāsasāda vane priyām | śokaraktekṣaṇaḥ śokādunmatta iva lakṣyate ||
English Translation
Although he searched his beloved one carefully, yet he failed to find her out in the wood-land. And that graceful one with his eyes reddened with grief, seemed like a maniac
VR 3.58.11 अनुष्टुप्
वृक्षाद्वृक्षं प्रधावन्स गिरींश्चापि नदीन्नदीम् । बभूव विलपन्रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः ॥
vṛkṣādvṛkṣaṃ pradhāvansa girīṃścāpi nadīnnadīm | babhūva vilapanrāmaḥ śokapaṅkārṇavaplutaḥ ||
English Translation
He rushed from tree to tree, and bewailing being sunk in an ocean of grief traversed all the rivers and mountains.
VR 3.58.12 अनुष्टुप्
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया । कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम् ॥
asti kaccittvayā dṛṣṭā sā kadambapriyā priyā | kadamba yadi jānīṣe śaṃsa sītāṃ śubhānanām ||
English Translation
O Kadamba tree, tell me if you have seen my beloved with a fair face and with love for kadamba flowers.
VR 3.58.13 अनुष्टुप्
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम् । शंसस्व यदि वा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी ॥
snigdhapallavasaṃkāśāṃ pītakauśeyavāsinīm | śaṃsasva yadi vā dṛṣṭā bilva bilvopamastanī ||
English Translation
O Bilva tree, tell me if you have seen a lady delicate like your tender leaf, dressed in yellow silk, a lady whose breasts are round like Bilva fruits.
VR 3.58.14 अनुष्टुप्
अथ वार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम् । जनकस्य सुता भीरुर्यदि जीवति वा न वा ॥
atha vārjuna śaṃsa tvaṃ priyāṃ tāmarjunapriyām | janakasya sutā bhīruryadi jīvati vā na vā ||
English Translation
O Arjuna tree, tell me if you know a timid lady, daughter of Janaka and my beloved, fond of Arjuna tree. Is the living or not ?
VR 3.58.15 अनुष्टुप्
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम् । लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः ॥
kakubhaḥ kakubhoruṃ tāṃ vyaktaṃ jānāti maithilīm | latāpallavapuṣpāḍhyo bhāti hyeṣa vanaspatiḥ ||
English Translation
This Kakubha tree rich with tender leaves and flowers (perhaps)knows Maithili whose thighs are beautiful like the trunk of the Kakubha tree.
VR 3.58.16 अनुष्टुप्
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्ययम् । एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥
bhramarairupagītaśca yathā drumavaro hyayam | eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakastilakapriyām ||
English Translation
This great Tilaka tree round which bees bumble surely knows the lady who loves to put tilaka marks on the forehead.
VR 3.58.17 अनुष्टुप्
अशोकशोकापनुद शोकोपहतचेतसं । त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम् ॥
aśokaśokāpanuda śokopahatacetasaṃ | tvannāmānaṃ kuru kṣipraṃ priyāsaṃdarśanena mām ||
English Translation
O Ashoka tree, dispeller of sorrow, by quickly showing me my darling make me ashoka (free from sorrow) as I am griefstricken at heart.
VR 3.58.18 अनुष्टुप्
यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालफलस्तनी । कथयस्व वरारोहां कारुष्यं यदि ते मयि ॥
yadi tāla tvayā dṛṣṭā pakvatālaphalastanī | kathayasva varārohāṃ kāruṣyaṃ yadi te mayi ||
English Translation
O Palmyra tree be kind to me and tell me if you have seen my beautiful beloved who has breasts like ripe palmyra fruit?
VR 3.58.19 अनुष्टुप्
यदि दृष्टा त्वया सीता जम्बुजाम्बूनदप्रभा । प्रियां यदि विजानीषे निःशङ्कं कथयस्व मे ॥
yadi dṛṣṭā tvayā sītā jambujāmbūnadaprabhā | priyāṃ yadi vijānīṣe niḥśaṅkaṃ kathayasva me ||
English Translation
O Jambu tree, do not hesitate to tell me if you know Sita whose body shines lovely like gold.
VR 3.58.20 अनुष्टुप्
अथ वा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम् । मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥
atha vā mṛgaśāvākṣīṃ mṛga jānāsi maithilīm | mṛgaviprekṣaṇī kāntā mṛgībhiḥ sahitā bhavet ||
English Translation
Or, O deer do you know about Maithili who has the eyes of a fawn? My beloved who has the restless eyes of a doe may be found in their company.
VR 3.58.21 अनुष्टुप्
गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत् । तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण ॥
gaja sā gajanāsoruryadi dṛṣṭā tvayā bhavet | tāṃ manye viditāṃ tubhyamākhyāhi varavāraṇa ||
English Translation
O elephant tell me if you have seen her whose thighs are like the trunk of an elephant. O best of elephants, tell me if you know her.
VR 3.58.22 अनुष्टुप्
शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना । मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम् ॥
śārdūla yadi sā dṛṣṭā priyā candranibhānanā | maithilī mama visrabdhaḥ kathayasva na te bhayam ||
English Translation
O tiger tell me freely and fearlessly if you have seen my beloved princess from Mithila with a face like the moon.
VR 3.58.23 अनुष्टुप्
किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे । वृक्षेणाच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥
kiṃ dhāvasi priye nūnaṃ dṛṣṭāsi kamalekṣaṇe | vṛkṣeṇācchādya cātmānaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase ||
English Translation
O lotus eyed darling, why are you running away? I have already seen you. Why are you hiding behind trees and not replying to me?
VR 3.58.24 अनुष्टुप्
तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न तेऽस्ति करुणा मयि । नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं मामुपेक्षसे ॥
tiṣṭha tiṣṭha varārohe na te'sti karuṇā mayi | nātyarthaṃ hāsyaśīlāsi kimarthaṃ māmupekṣase ||
English Translation
O my beautiful beloved, stay, stay Have you no compassion for me ? You are so fond of fun. Why do you avoid me?
VR 3.58.25 अनुष्टुप्
पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि । धावन्त्यपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम् ॥
pītakauśeyakenāsi sūcitā varavarṇini | dhāvantyapi mayā dṛṣṭā tiṣṭha yadyasti sauhṛdam ||
English Translation
O lady of lovely complexion, I can see your yellow silk (flying), while you are running away. If you have love for me, stay on.
VR 3.58.26 अनुष्टुप्
नैव सा नूनमथ वा हिंसिता चारुहासिनी । कृच्छ्रं प्राप्तं हि मां नूनं यथोपेक्षितुमर्हति ॥
naiva sā nūnamatha vā hiṃsitā cāruhāsinī | kṛcchraṃ prāptaṃ hi māṃ nūnaṃ yathopekṣitumarhati ||
English Translation
O lady with a sweet smile I have never hurt you. When I am in difficulty it does not behove you to ignore me.
VR 3.58.27 अनुष्टुप्
व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः । विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥
vyaktaṃ sā bhakṣitā bālā rākṣasaiḥ piśitāśanaiḥ | vibhajyāṅgāni sarvāṇi mayā virahitā priyā ||
English Translation
It is clear that separated from me, the body of my young beloved is torn off and eaten away by carnivorous demons.
VR 3.58.28 अनुष्टुप्
नूनं तच्छुभदन्तौष्ठं मुखं निष्प्रभतां गतम् । सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेय शोभिता ॥
nūnaṃ tacchubhadantauṣṭhaṃ mukhaṃ niṣprabhatāṃ gatam | sā hi campakavarṇābhā grīvā graiveya śobhitā ||
VR 3.58.29 अनुष्टुप्
कोमला विलपन्त्यास्तु कान्ताया भक्षिता शुभा । नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ ॥
komalā vilapantyāstu kāntāyā bhakṣitā śubhā | nūnaṃ vikṣipyamāṇau tau bāhū pallavakomalau ||
VR 3.58.30 अनुष्टुप्
भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ । मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै ॥
bhakṣitau vepamānāgrau sahastābharaṇāṅgadau | mayā virahitā bālā rakṣasāṃ bhakṣaṇāya vai ||
VR 3.58.31 अनुष्टुप्
सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा । हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसि त्वं प्रियां क्वचित् ॥
sārtheneva parityaktā bhakṣitā bahubāndhavā | hā lakṣmaṇa mahābāho paśyasi tvaṃ priyāṃ kvacit ||
VR 3.58.32 अनुष्टुप्
हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः । इत्येवं विलपन्रामः परिधावन्वनाद्वनम् ॥
hā priye kva gatā bhadre hā sīteti punaḥ punaḥ | ityevaṃ vilapanrāmaḥ paridhāvanvanādvanam ||
VR 3.58.33 अनुष्टुप्
क्वचिदुद्भ्रमते वेगात्क्वचिद्विभ्रमते बलात् । क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः ॥
kvacidudbhramate vegātkvacidvibhramate balāt | kvacinmatta ivābhāti kāntānveṣaṇatatparaḥ ||
English Translation
Rama ran from forest to forest, now jumping, now taking strong strides, but all the time weeping, a madman busy in search of his beloved.
VR 3.58.34 अनुष्टुप्
स वनानि नदीः शैलान्गिरिप्रस्रवणानि च । काननानि च वेगेन भ्रमत्यपरिसंस्थितः ॥
sa vanāni nadīḥ śailāngiriprasravaṇāni ca | kānanāni ca vegena bhramatyaparisaṃsthitaḥ ||
English Translation
He rushed through forests, rivers, hills and mountain streams and through dense jungles with an unstable mind.
VR 3.58.35 वंशस्थम्
तथा स गत्वा विपुलं महद्वनं; परीत्य सर्वं त्वथ मैथिलीं प्रति । अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे; पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम् ॥
tathā sa gatvā vipulaṃ mahadvanaṃ; parītya sarvaṃ tvatha maithilīṃ prati | aniṣṭhitāśaḥ sa cakāra mārgaṇe; punaḥ priyāyāḥ paramaṃ pariśramam ||
English Translation
Rama went about the vast forest searching for the princess from Mithila all over not giving up hope of finding her. He continued to make great efforts for searching his beloved.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षष्टितमस्सर्गः॥Thus ends the sixtieth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
← Previous (Ch. 244) Full Table of Contents Next (Ch. 246) →