Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 7 (Uttarakāṇḍa) • Sarga 21

Uttarakāṇḍa Sarga 21

उत्तरकाण्डम् • सर्गः 21

Uttarakāṇḍa Sarga 21 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 29 verses.

Total: 29 Verses • Citations: VR 7.21.1–29 • 175 Lexicon Terms
VR 7.21.1 अनुष्टुप्
एवं संचिन्त्य विप्रेन्द्रो जगाम लघुविक्रमः । आख्यातुं तद्यथावृत्तं यमस्य सदनं प्रति ॥
evaṃ saṃcintya viprendro jagāma laghuvikramaḥ | ākhyātuṃ tadyathāvṛttaṃ yamasya sadanaṃ prati ||
English Translation
Having reflected thus, that foremost of Vipras endowed with fleet vigour, bent his steps towards the abode of Yama, for the purpose of relating to him all that had taken place.
VR 7.21.2 अनुष्टुप्
अपश्यत्स यमं तत्र देवमग्निपुरस्कृतम् । विधानमुपतिष्ठन्तं प्राणिनो यस्य यादृशम् ॥
apaśyatsa yamaṃ tatra devamagnipuraskṛtam | vidhānamupatiṣṭhantaṃ prāṇino yasya yādṛśam ||
English Translation
There he saw that god Yama sitting in front of fire and offering into it the good and evil fruits of their actions. * *Ordaining happiness and misery to the lives of people according to their acts.'
VR 7.21.3 अनुष्टुप्
स तु दृष्ट्वा यमः प्राप्तं महर्षिं तत्र नारदम् । अब्रवीत्सुखमासीनमर्घ्यमावेद्य धर्मतः ॥
sa tu dṛṣṭvā yamaḥ prāptaṃ maharṣiṃ tatra nāradam | abravītsukhamāsīnamarghyamāvedya dharmataḥ ||
English Translation
Seeing the Maharși Nārada arrive there, Yama offering him arghya according to the ordinance, addressed him saying, when he was seated at his case:
VR 7.21.4 अनुष्टुप्
कच्चित्क्षेमं नु देवर्षे कच्चिद्धर्मो न नश्यति । किमागमनकृत्यं ते देवगन्धर्वसेवित ॥
kaccitkṣemaṃ nu devarṣe kacciddharmo na naśyati | kimāgamanakṛtyaṃ te devagandharvasevita ||
English Translation
'O Devarsi, is it well with you? And does virtue deteriorate.'* And, why, O you honoured of deities, and Gandharvas, do you come?' *The Original has: "Do not virtue wane." This in English would imply the very reverse what Nārada intends to say. He says: 'Do religion deteriorate?' i.e. 'I hope, religion does not deteriorate.' This is an idiom and natural usage accounts for it, although that usage must in the nature of things be based on a subtle ground of season.
VR 7.21.5 अनुष्टुप्
अब्रवीत्तु तदा वाक्यं नारदो भगवानृषिः । श्रूयतामभिधास्यामि विधानं च विधीयताम् ॥
abravīttu tadā vākyaṃ nārado bhagavānṛṣiḥ | śrūyatāmabhidhāsyāmi vidhānaṃ ca vidhīyatām ||
English Translation
Thereat the reverend sage, Narada, said; Hearken. I shall tell (you); and (after hearing me out) do you what is fit. o king of the Pitrs, here come the night-ranger named ten-necked, for bringing you under his sway you who are incapable of being conquered.
VR 7.21.6 अनुष्टुप्
एष नाम्ना दशग्रीवः पितृराज निशाचरः । उपयाति वशं नेतुं विक्रमैस्त्वां सुदुर्जयम् ॥
eṣa nāmnā daśagrīvaḥ pitṛrāja niśācaraḥ | upayāti vaśaṃ netuṃ vikramaistvāṃ sudurjayam ||
English Translation
Thereat the reverend sage, Narada, said; Hearken. I shall tell (you); and (after hearing me out) do you what is fit. o king of the Pitrs, here come the night-ranger named ten-necked, for bringing you under his sway you who are incapable of being conquered.
VR 7.21.7 अनुष्टुप्
एतेन कारणेनाहं त्वरितोऽस्म्यागतः प्रभो । दण्डप्रहरणस्याद्य तव किं नु करिष्यति ॥
etena kāraṇenāhaṃ tvarito'smyāgataḥ prabho | daṇḍapraharaṇasyādya tava kiṃ nu kariṣyati ||
English Translation
O master, for this reason it is that I have come hither hastily, doubtful what shall befall you who have the rod for your weapon.
VR 7.21.8 अनुष्टुप्
एतस्मिन्नन्तरे दूरादंशुमन्तमिवोदितम् । ददृशे दिव्यमायान्तं विमानं तस्य रक्षसः ॥
etasminnantare dūrādaṃśumantamivoditam | dadṛśe divyamāyāntaṃ vimānaṃ tasya rakṣasaḥ ||
English Translation
In the meanwhile they saw the Rākṣasa's car approach from afar, flaming and like to the rayfurnished (one) risen.
VR 7.21.9 अनुष्टुप्
तं देशं प्रभया तस्य पुष्पकस्य महाबलः । कृत्वा वितिमिरं सर्वं समीपं समवर्तत ॥
taṃ deśaṃ prabhayā tasya puṣpakasya mahābalaḥ | kṛtvā vitimiraṃ sarvaṃ samīpaṃ samavartata ||
English Translation
And dispelling the gloom of that region with the effulgence of Pușpaka; that exceedingly powerful (Raksasa) came forward.
VR 7.21.10 अनुष्टुप्
स त्वपश्यन्महाबाहुर्दशग्रीवस्ततस्ततः । प्राणिनः सुकृतं कर्म भुञ्जानांश्चैव दुष्कृतम् ॥
sa tvapaśyanmahābāhurdaśagrīvastatastataḥ | prāṇinaḥ sukṛtaṃ karma bhuñjānāṃścaiva duṣkṛtam ||
English Translation
The mighty-armed ten-necked one all around saw creatures reaping the consequences of their fair and foul acts.
VR 7.21.11 अनुष्टुप्
ततस्तान्वध्यमानांस्तु कर्मभिर्दुष्कृतैः स्वकैः । रावणो मोचयामास विक्रमेण बलाद्बली ॥
tatastānvadhyamānāṃstu karmabhirduṣkṛtaiḥ svakaiḥ | rāvaṇo mocayāmāsa vikrameṇa balādbalī ||
VR 7.21.12 अनुष्टुप्
प्रेतेषु मुच्यमानेषु राक्षसेन बलीयसा । प्रेतगोपाः सुसंरब्धा राक्षसेन्द्रमभिद्रवन् ॥
preteṣu mucyamāneṣu rākṣasena balīyasā | pretagopāḥ susaṃrabdhā rākṣasendramabhidravan ||
English Translation
On being liberated by that Rākṣasa the tennecked one, those creatures in a moment began to enjoy their release, that had come to them without thought or suspense. And on the dead being delivered by the magnanimous Rākşasa, the guards of the dead, getting enraged, rushed at the Rākşasa sovereign.
VR 7.21.13 अनुष्टुप्
ते प्रासैः परिघैः शूलैर्मुद्गरैः शक्तितोमरैः । पुष्पकं समवर्षन्त शूराः शतसहस्रशः ॥
te prāsaiḥ parighaiḥ śūlairmudgaraiḥ śaktitomaraiḥ | puṣpakaṃ samavarṣanta śūrāḥ śatasahasraśaḥ ||
English Translation
And those heroes by hundreds and by thousands assailed (Puspaka) with prāsas, and bludgeons, and darts and maces, and spears and tomaras. And swiftly swarming like bees, they began to break the seats, blocks, daises and gateways (of the car.)
VR 7.21.14 अनुष्टुप्
तस्यासनानि प्रासादान्वेदिकास्तरणानि च । पुष्पकस्य बभञ्जुस्ते शीघ्रं मधुकरा इव ॥
tasyāsanāni prāsādānvedikāstaraṇāni ca | puṣpakasya babhañjuste śīghraṃ madhukarā iva ||
English Translation
And those heroes by hundreds and by thousands assailed (Puspaka) with prāsas, and bludgeons, and darts and maces, and spears and tomaras. And swiftly swarming like bees, they began to break the seats, blocks, daises and gateways (of the car.)
VR 7.21.15 अनुष्टुप्
देवनिष्ठानभूतं तद्विमानं पुष्पकं मृधे । भज्यमानं तथैवासीदक्षयं ब्रह्मतेजसा ॥
devaniṣṭhānabhūtaṃ tadvimānaṃ puṣpakaṃ mṛdhe | bhajyamānaṃ tathaivāsīdakṣayaṃ brahmatejasā ||
English Translation
In that conflict Pușpaka presided over by divine energy, incapable of being destroyed by virtue of Brahma power, being broken, resumed its former shape.
VR 7.21.16 अनुष्टुप्
ततस्ते रावणामात्या यथाकामं यथाबलम् । अयुध्यन्त महावीर्याः स च राजा दशाननः ॥
tataste rāvaṇāmātyā yathākāmaṃ yathābalam | ayudhyanta mahāvīryāḥ sa ca rājā daśānanaḥ ||
VR 7.21.17 अनुष्टुप्
ते तु शोणितदिग्धाङ्गाः सर्वशस्त्रसमाहताः । अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत् ॥
te tu śoṇitadigdhāṅgāḥ sarvaśastrasamāhatāḥ | amātyā rākṣasendrasya cakrurāyodhanaṃ mahat ||
VR 7.21.18 अनुष्टुप्
अन्योन्यं च महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्युधि । यमस्य च महत्सैन्यं राक्षसस्य च मन्त्रिणः ॥
anyonyaṃ ca mahābhāgā jaghnuḥ praharaṇairyudhi | yamasya ca mahatsainyaṃ rākṣasasya ca mantriṇaḥ ||
VR 7.21.19 अनुष्टुप्
अमात्यांस्तांस्तु संत्यज्य राक्षसस्य महौजसः । तमेव समधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम् ॥
amātyāṃstāṃstu saṃtyajya rākṣasasya mahaujasaḥ | tameva samadhāvanta śūlavarṣairdaśānanam ||
VR 7.21.20 अनुष्टुप्
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः । विमाने राक्षसश्रेष्ठः फुल्लाशोक इवाबभौ ॥
tataḥ śoṇitadigdhāṅgaḥ prahārairjarjarīkṛtaḥ | vimāne rākṣasaśreṣṭhaḥ phullāśoka ivābabhau ||
VR 7.21.21 अनुष्टुप्
स शूलानि गदाः प्रासाञ्शक्तितोमरसायकान् । मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली ॥
sa śūlāni gadāḥ prāsāñśaktitomarasāyakān | musalāni śilāvṛkṣānmumocāstrabalādbalī ||
English Translation
Thereat that powerful one, by virtue of his mastery over weapons, began to hurl darts and maces, prāsas and spears and tomaras and crags and trees.
VR 7.21.22 अनुष्टुप्
तांस्तु सर्वान्समाक्षिप्य तदस्त्रमपहत्य च । जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रकः ॥
tāṃstu sarvānsamākṣipya tadastramapahatya ca | jaghnuste rākṣasaṃ ghoramekaṃ śatasahasrakaḥ ||
English Translation
And snapping those weapons and resisting (those volleys of) arms, they smote at the Räkșasa fighting alone by hundreds and thousands.
VR 7.21.23 अनुष्टुप्
परिवार्य च तं सर्वे शैलं मेघोत्करा इव । भिन्दिपालैश्च शूलैश्च निरुच्छ्वासमकारयन् ॥
parivārya ca taṃ sarve śailaṃ meghotkarā iva | bhindipālaiśca śūlaiśca nirucchvāsamakārayan ||
English Translation
And encompassing him even as clouds encompass mountain, they rendered (Ravana) inert by means of Bhindipālas and darts. And with his mail torn open, his anger raging fiercely, and covered with blood streaming over his person, he, forsaking, his car, stood upon the ground.
VR 7.21.24 अनुष्टुप्
विमुक्तकवचः क्रुद्धो सिक्तः शोणितविस्रवैः । स पुष्पकं परित्यज्य पृथिव्यामवतिष्ठत ॥
vimuktakavacaḥ kruddho siktaḥ śoṇitavisravaiḥ | sa puṣpakaṃ parityajya pṛthivyāmavatiṣṭhata ||
VR 7.21.25 अनुष्टुप्
ततः स कार्मुकी बाणी पृथिव्यां राक्षसाधिपः । लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ यथान्तकः ॥
tataḥ sa kārmukī bāṇī pṛthivyāṃ rākṣasādhipaḥ | labdhasaṃjño muhūrtena kruddhastasthau yathāntakaḥ ||
English Translation
Then furnished with his bow and holding his shafts, (Ravana) regaining his senses in a short time, increased in energy and stood in the field like the finisher.
VR 7.21.26 अनुष्टुप्
ततः पाशुपतं दिव्यमस्त्रं संधाय कार्मुके । तिष्ठ तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं व्यपकर्षत ॥
tataḥ pāśupataṃ divyamastraṃ saṃdhāya kārmuke | tiṣṭha tiṣṭheti tānuktvā taccāpaṃ vyapakarṣata ||
English Translation
Now fixing the divine Pāśupata on his bow, and saying to them, 'stay! stay!' he drew that bow.
VR 7.21.27 अनुष्टुप्
ज्वालामाली स तु शरः क्रव्यादानुगतो रणे । मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चैव भस्मकृत्वा प्रधावति ॥
jvālāmālī sa tu śaraḥ kravyādānugato raṇe | mukto gulmāndrumāṃścaiva bhasmakṛtvā pradhāvati ||
English Translation
And garlanded with glory that shaft followed byghosts,* in that encounter; rushed on, burning to ashes the loose bushes and trees lying in its way. *The instrument being Siva's, it naturally was followed by ghosts as his attendants.
VR 7.21.28 अनुष्टुप्
ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या वैवस्वतस्य तु । रणे तस्मिन्निपतिता दावदग्धा नगा इव ॥
te tasya tejasā dagdhāḥ sainyā vaivasvatasya tu | raṇe tasminnipatitā dāvadagdhā nagā iva ||
English Translation
And burnt up by its energy, the most of Vaivasvata fell down in the field like to banners of Mahendra.
VR 7.21.29 अनुष्टुप्
ततः स सचिवैः सार्धं राक्षसो भीमविक्रमः । ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥
tataḥ sa sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣaso bhīmavikramaḥ | nanāda sumahānādaṃ kampayanniva medinīm ||
English Translation
Thereat the Räksasa of terrific prowess along with his councillors began to set up tremendous shouts; as if making the earth tremble.
← Previous (Ch. 526) Full Table of Contents Next (Ch. 528) →