ततः पितामहं दृष्ट्वा वायुः पुत्रवधार्दितः । शिशुकं तं समादाय उत्तस्थौ धातुरग्रतः ॥
tataḥ pitāmahaṃ dṛṣṭvā vāyuḥ putravadhārditaḥ | śiśukaṃ taṃ samādāya uttasthau dhāturagrataḥ ||
English Translation
Seeing Brahmā the Vāyu troubled with the death of his son, stood in front of the sustainer of the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पितामहं
पितामह [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
वायुः
वायु [m]
पुत्रवधार्दितः
पुत्र [m]
पुत्रवधार्दितः
वध [m]
पुत्रवधार्दितः
अर्दय् [10. Ā.]
शिशुकं
शिशुक [m]
तं
तद् [pron]
समादाय
समादा [3. Ā.]
उत्तस्थौ
उत्था [1. Ā.]
धातुर्
धातु [mn]
अग्रतः
अग्रतस् [ind]
चलत्कुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः । पादयोर्न्यपतद्वायुस्तिस्रोऽवस्थाय वेधसे ॥
calatkuṇḍalamaulisraktapanīyavibhūṣaṇaḥ | pādayornyapatadvāyustisro'vasthāya vedhase ||
English Translation
Thrice the Vāyu prostrated before the Brahma with swinging ear-rings, illustrious diadem, garland and ornament of the gold,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चलत्कुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः
चल् [1. Ā.]
चलत्कुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः
कुण्डल [n]
चलत्कुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः
मौलि [mf]
चलत्कुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः
स्रज् [f]
चलत्कुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः
तपनीय [n]
चलत्कुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः
विभूषण [n]
पादयोर्
पाद [m]
न्यपतद्
निपत् [1. Ā.]
वायुस्तिस्रोऽवस्थाय
वायु [m]
वायुस्तिस्रोऽवस्थाय
त्रि [nr]
वायुस्तिस्रोऽवस्थाय
अवस्था [1. Ā.]
वेधसे
वेधस् [m]
तं तु वेदविदाद्यस्तु लम्बाभरणशोभिना । वायुमुत्थाप्य हस्तेन शिशुं तं परिमृष्टवान् ॥
taṃ tu vedavidādyastu lambābharaṇaśobhinā | vāyumutthāpya hastena śiśuṃ taṃ parimṛṣṭavān ||
English Translation
The knower of the Vedas lifted up the Vāyu with his outstretched and adorned hands and embraced the child.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तु
तु [ind]
वेदविदाद्यस्तु
वेद [m]
वेदविदाद्यस्तु
विद् [adj]
वेदविदाद्यस्तु
आद्य [adj]
वेदविदाद्यस्तु
तु [ind]
लम्बाभरणशोभिना
लम्ब [adj]
लम्बाभरणशोभिना
आभरण [n]
लम्बाभरणशोभिना
शोभिन् [adj]
वायुम्
वायु [m]
उत्थाप्य
उत्थापय् [10. Ā.]
हस्तेन
हस्त [mn]
शिशुं
शिशु [m]
तं
तद् [pron]
परिमृष्टवान्
परिमृज् [6. Ā.]
स्पृष्टमात्रस्ततः सोऽथ सलीलं पद्मजन्मना । जलसिक्तं यथा सस्यं पुनर्जीवितमाप्तवान् ॥
spṛṣṭamātrastataḥ so'tha salīlaṃ padmajanmanā | jalasiktaṃ yathā sasyaṃ punarjīvitamāptavān ||
English Translation
With the touch of lotusborn Brahma, the child (Hanumān) came back to life just like the crop irrigated with water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्पृष्टमात्रस्ततः
स्पृश् [6. Ā.]
स्पृष्टमात्रस्ततः
मात्र [n]
स्पृष्टमात्रस्ततः
ततस् [ind]
सो
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
सलीलं
स [ind]
सलीलं
लीला [f]
पद्मजन्मना
पद्मजन्मन् [m]
जलसिक्तं
जल [n]
जलसिक्तं
सिच् [4. Ā.]
यथा
यथा [ind]
सस्यं
सस्य [mn]
पुनर्
पुनर् [ind]
जीवितम्
जीवित [n]
आप्तवान्
आप् [1. P.]
प्राणवन्तमिमं दृष्ट्वा प्राणो गन्धवहो मुदा । चचार सर्वभूतेषु संनिरुद्धं यथापुरा ॥
prāṇavantamimaṃ dṛṣṭvā prāṇo gandhavaho mudā | cacāra sarvabhūteṣu saṃniruddhaṃ yathāpurā ||
English Translation
Seeing the child alive, the Vayu. started blowing happily through all the lokas in the form of vital air.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राणवन्तम्
प्राणवत् [adj]
इमं
इदम् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
प्राणो
प्राण [m]
गन्धवहो
गन्धवह [m]
मुदा
मुद् [f]
चचार
चर् [1. Ā.]
सर्वभूतेषु
सर्व [pron]
सर्वभूतेषु
भूत [mn]
संनिरुद्धं
संनिरुध् [7. Ā.]
यथापुरा
यथा [ind]
यथापुरा
पुरा [ind]
मरुद्रोगविनिर्मुक्ताः प्रजा वै मुदिताभवन् । शीतवातविनिर्मुक्ताः पद्मिन्य इव साम्बुजाः ॥
marudrogavinirmuktāḥ prajā vai muditābhavan | śītavātavinirmuktāḥ padminya iva sāmbujāḥ ||
English Translation
Having released from the confinement of Vāyu, all the creatures became happy like lotus flowers when rid of cold winds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मरुद्रोगविनिर्मुक्ताः
मरुत् [m]
मरुद्रोगविनिर्मुक्ताः
रोग [mn]
मरुद्रोगविनिर्मुक्ताः
विनिर्मुच् [6. P.]
प्रजा
प्रजा [f]
वै
वै [ind]
मुदिताभवन्
मुद् [1. P.]
मुदिताभवन्
भू [1. Ā.]
शीतवातविनिर्मुक्ताः
शीत [adj]
शीतवातविनिर्मुक्ताः
वात [m]
शीतवातविनिर्मुक्ताः
विनिर्मुच् [6. P.]
पद्मिन्य
पद्मिनी [f]
इव
इव [ind]
साम्बुजाः
स [ind]
साम्बुजाः
अम्बुज [mn]
ततस्त्रियुग्मस्त्रिककुत्त्रिधामा त्रिदशार्चितः । उवाच देवता ब्रह्मा मारुतप्रियकाम्यया ॥
tatastriyugmastrikakuttridhāmā tridaśārcitaḥ | uvāca devatā brahmā mārutapriyakāmyayā ||
English Translation
Then Brahmå keeping the well being of Väyu in his mind spoke to the Gods. Brahmā is endowed with three attributive epithets, viz. Triyugma; (three paired) Tridhāma (three formed). Tridaśarcita (worshipped by three and ten Gods).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्त्रियुग्मस्त्रिककुत्
ततस् [ind]
ततस्त्रियुग्मस्त्रिककुत्
त्रि [nr]
ततस्त्रियुग्मस्त्रिककुत्
युग्म [n]
ततस्त्रियुग्मस्त्रिककुत्
त्रिककुद् [m]
त्रिधामा
त्रिधामन् [m]
त्रिदशार्चितः
त्रिदश [m]
त्रिदशार्चितः
अर्चय् [10. Ā.]
उवाच
वच् [2. P.]
देवता
देवता [f]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
मारुतप्रियकाम्यया
मारुत [m]
मारुतप्रियकाम्यया
प्रिय [n]
मारुतप्रियकाम्यया
काम्या [f]
भो महेन्द्राग्निवरुणधनेश्वरमहेश्वराः । जानतामपि तत्सर्वं हितं वक्ष्यामि श्रूयताम् ॥
bho mahendrāgnivaruṇadhaneśvaramaheśvarāḥ | jānatāmapi tatsarvaṃ hitaṃ vakṣyāmi śrūyatām ||
English Translation
O powerful Indra, Agni, Varuna, Mahesvara and Kubera although you know it well, I will relate it for your well being.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भो
भो [ind]
महेन्द्राग्निवरुणधनेश्वरमहेश्वराः
महत् [adj]
महेन्द्राग्निवरुणधनेश्वरमहेश्वराः
इन्द्र [m]
महेन्द्राग्निवरुणधनेश्वरमहेश्वराः
अग्नि [m]
महेन्द्राग्निवरुणधनेश्वरमहेश्वराः
वरुण [m]
महेन्द्राग्निवरुणधनेश्वरमहेश्वराः
धनेश्वर [m]
महेन्द्राग्निवरुणधनेश्वरमहेश्वराः
महेश्वर [m]
जानताम्
ज्ञा [4. Ā.]
अपि
अपि [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
हितं
हित [adj]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
श्रूयताम्
श्रु [4. P.]
अनेन शिशुना कार्यं कर्तव्यं वो भविष्यति । ददतास्य वरान्सर्वे मारुतस्यास्य तुष्टिदान् ॥
anena śiśunā kāryaṃ kartavyaṃ vo bhaviṣyati | dadatāsya varānsarve mārutasyāsya tuṣṭidān ||
English Translation
This child will carry out your intentions, so offer him boons to please the God Vāyu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनेन
इदम् [pron]
शिशुना
शिशु [m]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
कर्तव्यं
कर्तव्य [n]
वो
त्वद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
ददतास्य
दा [1. Ā.]
ददतास्य
इदम् [pron]
वरान्
वर [mn]
सर्वे
सर्व [pron]
मारुतस्यास्य
मारुत [m]
मारुतस्यास्य
इदम् [pron]
तुष्टिदान्
तुष्टि [f]
तुष्टिदान्
द [adj]
ततः सहस्रनयनः प्रीतिरक्तः शुभाननः । कुशे शयमयीं मालां समुत्क्षिप्येदमब्रवीत् ॥
tataḥ sahasranayanaḥ prītiraktaḥ śubhānanaḥ | kuśe śayamayīṃ mālāṃ samutkṣipyedamabravīt ||
English Translation
Thereupon the thousand eyed, charming Indra setting aside the garland of lotus flowers spoke thus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सहस्रनयनः
सहस्रनयन [m]
प्रीतिरक्तः
प्रीति [f]
प्रीतिरक्तः
रञ्ज् [6. Ā.]
शुभाननः
शुभ [adj]
शुभाननः
आनन [n]
कुशेशयमयीं
कुशेशय [n]
कुशेशयमयीं
मय [adj]
मालां
माला [f]
समुत्क्षिप्येदम्
समुत्क्षिप् [6. P.]
समुत्क्षिप्येदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
मत्करोत्सृष्टवज्रेण हनुरस्य यथा क्षतः । नाम्नैष कपिशार्दूलो भविता हनुमानिति ॥
matkarotsṛṣṭavajreṇa hanurasya yathā kṣataḥ | nāmnaiṣa kapiśārdūlo bhavitā hanumāniti ||
English Translation
Since his chin got wounded by the thunderbolt released by me, so this tiger among Mongoloids will be known as Hanuniãn.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्करोत्सृष्टवज्रेण
मद् [pron]
मत्करोत्सृष्टवज्रेण
कर [m]
मत्करोत्सृष्टवज्रेण
उत्सृज् [6. Ā.]
मत्करोत्सृष्टवज्रेण
वज्र [mn]
हनुर्
हनु [mf]
अस्य
इदम् [pron]
यथा
यथा [ind]
क्षतः
क्षन् [8. Ā.]
नाम्नैष
नामन् [n]
नाम्नैष
एतद् [pron]
कपिशार्दूलो
कपि [m]
कपिशार्दूलो
शार्दूल [m]
भविता
भू [1. Ā.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
इति
इति [ind]
अहमेवास्य दास्यामि परमं वरमुत्तमम् । अतः प्रभृति वज्रस्य ममावध्यो भविष्यति ॥
ahamevāsya dāsyāmi paramaṃ varamuttamam | ataḥ prabhṛti vajrasya mamāvadhyo bhaviṣyati ||
English Translation
I will offer him a unique boon. He will not be killed hereafter with the help of my Vajra (or a weapon made of thunderbolt).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
एवास्य
एव [ind]
एवास्य
इदम् [pron]
दास्यामि
दा [1. Ā.]
परमं
परम [adj]
वरम्
वर [mn]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
अतः
अतस् [ind]
प्रभृति
प्रभृति [ind]
वज्रस्य
वज्र [mn]
ममावध्यो
मद् [pron]
ममावध्यो
अवध्य [adj]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
मार्ताण्डस्त्वब्रवीत्तत्र भगवांस्तिमिरापहः । तेजसोऽस्य मदीयस्य ददामि शतिकां कलाम् ॥
mārtāṇḍastvabravīttatra bhagavāṃstimirāpahaḥ | tejaso'sya madīyasya dadāmi śatikāṃ kalām ||
English Translation
The god Mārtanda, the dispeller of darkness, on that occasion told that I will bestow upon him the hundredth part of my brilliance,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मार्ताण्डस्त्वब्रवीत्
मार्ताण्ड [m]
मार्ताण्डस्त्वब्रवीत्
तु [ind]
मार्ताण्डस्त्वब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
भगवांस्तिमिरापहः
भगवत् [adj]
भगवांस्तिमिरापहः
तिमिर [n]
भगवांस्तिमिरापहः
अपह [adj]
तेजसो
तेजस् [n]
ऽस्य
इदम् [pron]
मदीयस्य
मदीय [adj]
ददामि
दा [1. Ā.]
शतिकां
शतिक [adj]
कलाम्
कला [f]
यदा तु शास्त्राण्यध्येतुं शक्तिरस्य भविष्यति । तदास्य शास्त्रं दास्यामि येन वाग्मी भविष्यति ॥
yadā tu śāstrāṇyadhyetuṃ śaktirasya bhaviṣyati | tadāsya śāstraṃ dāsyāmi yena vāgmī bhaviṣyati ||
English Translation
When he will be capable of learning Śástras, I will transmit in him the knowledge of all the Sastras, so that he may become a good orater. Now shall be able to vie with him in the knowledge of Śăstras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
तु
तु [ind]
शास्त्राण्यध्येतुं
शास्त्र [n]
शास्त्राण्यध्येतुं
अधी [4. P.]
शक्तिर्
शक्ति [f]
अस्य
इदम् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
तदास्य
तदा [ind]
तदास्य
इदम् [pron]
शास्त्रं
शास्त्र [n]
दास्यामि
दा [1. Ā.]
येन
यद् [pron]
वाग्मी
वाग्मिन् [adj]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
वरुणश्च वरं प्रादान्नास्य मृत्युर्भविष्यति । वर्षायुतशतेनापि मत्पाशादुदकादपि ॥
varuṇaśca varaṃ prādānnāsya mṛtyurbhaviṣyati | varṣāyutaśatenāpi matpāśādudakādapi ||
English Translation
Varuņa bestowed upon him the boon that he well not die for hundred ayuta years even from the my noose (Pasa) or waters either.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरुणश्च
वरुण [m]
वरुणश्च
च [ind]
वरं
वर [mn]
प्रादान्नास्य
प्रदा [3. Ā.]
प्रादान्नास्य
न [ind]
प्रादान्नास्य
इदम् [pron]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
वर्षायुतशतेनापि
वर्ष [mn]
वर्षायुतशतेनापि
अयुत [n]
वर्षायुतशतेनापि
शत [mn]
वर्षायुतशतेनापि
अपि [ind]
मत्पाशाद्
मद् [pron]
मत्पाशाद्
पाश [m]
उदकाद्
उदक [n]
अपि
अपि [ind]
यमोऽपि दण्डावध्यत्वमरोगत्वं च नित्यशः । दिशतेऽस्य वरं तुष्ट अविषादं च संयुगे ॥
yamo'pi daṇḍāvadhyatvamarogatvaṃ ca nityaśaḥ | diśate'sya varaṃ tuṣṭa aviṣādaṃ ca saṃyuge ||
English Translation
Yama granted invulnerability to his Danda and diseases. The Kuber told he will ever remain happy and satisfied even at the time adversary.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यमो
यम [m]
ऽपि
अपि [ind]
दण्डावध्यत्वम्
दण्ड [mn]
दण्डावध्यत्वम्
अवध्य [adj]
दण्डावध्यत्वम्
त्व [n]
अरोगत्वं
अरोग [adj]
अरोगत्वं
त्व [n]
च
च [ind]
नित्यशः
नित्यशस् [ind]
दिशते
दिश् [6. Ā.]
ऽस्य
इदम् [pron]
वरं
वर [mn]
तुष्टो
तुष् [4. Ā.]
ऽविषादं
अविषाद [m]
च
च [ind]
संयुगे
संयुग [n]
गदेयं मामिका नैनं संयुगेषु वधिष्यति । इत्येवं वरदः प्राह तदा ह्येकाक्षिपिङ्गलः ॥
gadeyaṃ māmikā nainaṃ saṃyugeṣu vadhiṣyati | ityevaṃ varadaḥ prāha tadā hyekākṣipiṅgalaḥ ||
English Translation
This mace of mine will not cause his death. So was said by Kubera endowed with one brown eye.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गदेयं
गदा [f]
गदेयं
इदम् [pron]
मामिका
मामक [adj]
नैनं
न [ind]
नैनं
एनद् [pron]
संयुगेषु
संयुग [n]
वधिष्यति
वध् [4. P.]
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
वरदः
वर [mn]
वरदः
द [adj]
प्राह
प्राह् [1. P.]
तदा
तदा [ind]
ह्येकाक्षिपिङ्गलः
हि [ind]
ह्येकाक्षिपिङ्गलः
एक [pron]
ह्येकाक्षिपिङ्गलः
अक्षि [n]
ह्येकाक्षिपिङ्गलः
पिङ्गल [adj]
मत्तो मदायुधानां च न वध्योऽयं भविष्यति । इत्येवं शंकरेणापि दत्तोऽस्य परमो वरः ॥
matto madāyudhānāṃ ca na vadhyo'yaṃ bhaviṣyati | ityevaṃ śaṃkareṇāpi datto'sya paramo varaḥ ||
English Translation
Sankara also bestowed upon him a great boon that this cannot be killed even by my weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्तो
मद् [pron]
मदायुधानां
मद् [pron]
मदायुधानां
आयुध [mn]
च
च [ind]
न
न [ind]
वध्यो
वध् [4. P.]
ऽयं
इदम् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
शंकरेणापि
शंकर [m]
शंकरेणापि
अपि [ind]
दत्तो
दा [1. Ā.]
ऽस्य
इदम् [pron]
परमो
परम [adj]
वरः
वर [mn]
सर्वेषां ब्रह्मदण्डानामवध्योऽयं भविष्यति । दीर्घायुश्च महात्मा च इति ब्रह्माब्रवीद्वचः ॥
sarveṣāṃ brahmadaṇḍānāmavadhyo'yaṃ bhaviṣyati | dīrghāyuśca mahātmā ca iti brahmābravīdvacaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वेषां
सर्व [pron]
ब्रह्मदण्डानाम्
ब्रह्मदण्ड [m]
अवध्यो
अवध्य [adj]
ऽयं
इदम् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
दीर्घायुश्च
दीर्घ [adj]
दीर्घायुश्च
आयुस् [n]
दीर्घायुश्च
च [ind]
महात्मा
महात्मन् [adj]
च
च [ind]
इति
इति [ind]
ब्रह्माब्रवीद्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्माब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वचः
वचस् [n]
विश्वकर्मा तु दृष्ट्वैनं बालसूर्योपमं शिशुम् । शिल्पिनां प्रवरः प्राह वरमस्य महामतिः ॥
viśvakarmā tu dṛṣṭvainaṃ bālasūryopamaṃ śiśum | śilpināṃ pravaraḥ prāha varamasya mahāmatiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वकर्मा
विश्वकर्मन् [m]
तु
तु [ind]
दृष्ट्वैनं
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वैनं
एनद् [pron]
बालसूर्योपमं
बाल [adj]
बालसूर्योपमं
सूर्य [m]
बालसूर्योपमं
उपम [adj]
शिशुम्
शिशु [m]
शिल्पिनां
शिल्पिन् [m]
प्रवरः
प्रवर [adj]
प्राह
प्राह् [1. P.]
वरम्
वर [mn]
अस्य
इदम् [pron]
महामतिः
महामति [adj]
विनिर्मितानि देवानामायुधानीह यानि तु । तेषां संग्रामकाले तु अवध्योऽयं भविष्यति ॥
vinirmitāni devānāmāyudhānīha yāni tu | teṣāṃ saṃgrāmakāle tu avadhyo'yaṃ bhaviṣyati ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनिर्मितानि
विनिर्मा [3. Ā.]
देवानाम्
देव [m]
आयुधानीह
आयुध [mn]
आयुधानीह
इह [ind]
यानि
यद् [pron]
तु
तु [ind]
तेषां
तद् [pron]
संग्रामकाले
संग्राम [mn]
संग्रामकाले
काल [m]
तु
तु [ind]
अवध्यो
अवध्य [adj]
ऽयं
इदम् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
ततः सुराणां तु वरैर्दृष्ट्वा ह्येनमलंकृतम् । चतुर्मुखस्तुष्टमुखो वायुमाह जगद्गुरुः ॥
tataḥ surāṇāṃ tu varairdṛṣṭvā hyenamalaṃkṛtam | caturmukhastuṣṭamukho vāyumāha jagadguruḥ ||
English Translation
Afterwards seeing him equipped with the blessings of Gods. Caturmukha Brahmā, the teacher of the whole world told Väyu happily.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सुराणां
सुर [m]
तु
तु [ind]
वरैर्
वर [mn]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
ह्येनम्
हि [ind]
ह्येनम्
एनद् [pron]
अलंकृतम्
अलंकृ [8. Ā.]
चतुर्मुखस्तुष्टमुखो
चतुर्मुख [m]
चतुर्मुखस्तुष्टमुखो
तुष् [4. Ā.]
चतुर्मुखस्तुष्टमुखो
मुख [n]
वायुम्
वायु [m]
आह
अह् [1. P.]
जगद्गुरुः
जगद्गुरु [m]
अमित्राणां भयकरो मित्राणामभयंकरः । अजेयो भविता तेऽत्र पुत्रो मारुतमारुतिः ॥
amitrāṇāṃ bhayakaro mitrāṇāmabhayaṃkaraḥ | ajeyo bhavitā te'tra putro mārutamārutiḥ ||
English Translation
Your son Hanuman, O Marut, will terrorise the foes and safeguard the friends. He will be in conquerable.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमित्राणां
अमित्र [mf]
भयकरो
भय [n]
भयकरो
कर [adj]
मित्राणाम्
मित्र [mn]
अभयंकरः
अभयंकर [adj]
अजेयो
अजेय [adj]
भविता
भू [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
ऽत्र
अत्र [ind]
पुत्रो
पुत्र [m]
मारुत
मारुत [m]
मारुतिः
मारुति [m]
रावणोत्सादनार्थानि रामप्रीतिकराणि च । रोमहर्षकराण्येष कर्ता कर्माणि संयुगे ॥
rāvaṇotsādanārthāni rāmaprītikarāṇi ca | romaharṣakarāṇyeṣa kartā karmāṇi saṃyuge ||
English Translation
In the war he will kill do such bewildering deeds as will destroy Råvana and please Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणोत्सादनार्थानि
रावण [m]
रावणोत्सादनार्थानि
उत्सादन [n]
रावणोत्सादनार्थानि
अर्थ [mn]
रामप्रीतिकराणि
राम [m]
रामप्रीतिकराणि
प्रीति [f]
रामप्रीतिकराणि
कर [adj]
च
च [ind]
रोमहर्षकराण्येष
रोमन् [n]
रोमहर्षकराण्येष
हर्ष [m]
रोमहर्षकराण्येष
कर [adj]
रोमहर्षकराण्येष
एतद् [pron]
कर्ता
कृ [2. Ā.]
कर्माणि
कर्मन् [n]
संयुगे
संयुग [n]
एवमुक्त्वा तमामन्त्र्य मारुतं तेऽमरैः सह । यथागतं ययुः सर्वे पितामहपुरोगमाः ॥
evamuktvā tamāmantrya mārutaṃ te'maraiḥ saha | yathāgataṃ yayuḥ sarve pitāmahapurogamāḥ ||
English Translation
Having thus said all the Gods followed by Pitāmaha Brahmă went to the directions they came from with the permission of Vāyu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तम्
तद् [pron]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
मारुतं
मारुत [m]
ते
तद् [pron]
ऽमरैः
अमर [m]
सह
सह [ind]
यथागतं
यथागत [adj]
ययुः
या [2. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
पितामहपुरोगमाः
पितामह [m]
पितामहपुरोगमाः
पुरोगम [adj]
सोऽपि गन्धवहः पुत्रं प्रगृह्य गृहमानयत् । अञ्जनायास्तमाख्याय वरं दत्तं विनिःसृतः ॥
so'pi gandhavahaḥ putraṃ pragṛhya gṛhamānayat | añjanāyāstamākhyāya varaṃ dattaṃ viniḥsṛtaḥ ||
English Translation
The Vāyu also brought his son at his house. He went out having told Añjanā about it all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
गन्धवहः
गन्धवह [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
गृहम्
गृह [mn]
आनयत्
आनी [1. Ā.]
अञ्जनायास्तम्
अञ्जना [f]
अञ्जनायास्तम्
तद् [pron]
आख्याय
आख्या [4. P.]
वरं
वर [mn]
दत्तं
दा [1. Ā.]
विनिःसृतः
विनिःसृ [1. Ā.]
प्राप्य राम वरानेष वरदानबलान्वितः । बलेनात्मनि संस्थेन सोऽपूर्यत यथार्णवः ॥
prāpya rāma varāneṣa varadānabalānvitaḥ | balenātmani saṃsthena so'pūryata yathārṇavaḥ ||
English Translation
Having obtained boons Hanumān became highly and powerful and accelerated in himself. He became full like ocean, O' Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
राम
राम [m]
वरान्
वर [mn]
एष
एतद् [pron]
वरदानबलान्वितः
वर [mn]
वरदानबलान्वितः
दान [n]
वरदानबलान्वितः
बल [mn]
वरदानबलान्वितः
अन्वित [adj]
बलेनात्मनि
बल [mn]
बलेनात्मनि
आत्मन् [m]
संस्थेन
संस्थ [adj]
सो
तद् [pron]
ऽपूर्यत
पृ [9. Ā.]
यथार्णवः
यथा [ind]
यथार्णवः
अर्णव [mn]
बलेनापूर्यमाणो हि एष वानरपुंगवः । आश्रमेषु महर्षीणामपराध्यति निर्भयः ॥
balenāpūryamāṇo hi eṣa vānarapuṃgavaḥ | āśrameṣu maharṣīṇāmaparādhyati nirbhayaḥ ||
English Translation
Having become powerful, the best of Mongoloids, started committing offences against Maharsis in their hermitages.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलेनापूर्यमाणो
बल [mn]
बलेनापूर्यमाणो
आप् [4. P.]
हि
हि [ind]
एष
एतद् [pron]
वानरपुंगवः
वानर [m]
वानरपुंगवः
पुंगव [m]
आश्रमेषु
आश्रम [mn]
महर्षीणाम्
महत् [adj]
महर्षीणाम्
ऋषि [m]
अपराध्यति
अपराध् [4. Ā.]
निर्भयः
निर्भय [adj]
स्रुग्भाण्डानग्निहोत्रं च वल्कलानां च संचयान् । भग्नविच्छिन्नविध्वस्तान्सुशान्तानां करोत्ययम् ॥
srugbhāṇḍānagnihotraṃ ca valkalānāṃ ca saṃcayān | bhagnavicchinnavidhvastānsuśāntānāṃ karotyayam ||
English Translation
He broke the sacrificial ladles and vessels and also the heaps of banks belonging to the ascetics.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्रुग्भाण्डान्
स्रुच् [f]
स्रुग्भाण्डान्
भाण्ड [n]
अग्निहोत्रं
अग्निहोत्र [n]
च
च [ind]
वल्कलानां
वल्कल [mn]
च
च [ind]
संचयान्
संचय [m]
भग्नविच्छिन्नविध्वस्तान्
भञ्ज् [4. P.]
भग्नविच्छिन्नविध्वस्तान्
विच्छिद् [7. Ā.]
भग्नविच्छिन्नविध्वस्तान्
विध्वंस् [1. Ā.]
सुशान्तानां
सु [ind]
सुशान्तानां
शम् [1. P.]
करोत्ययम्
कृ [2. Ā.]
करोत्ययम्
इदम् [pron]
सर्वेषां ब्रह्मदण्डानामवध्यं ब्रह्मणा कृतम् । जानन्त ऋषयस्तं वै क्षमन्ते तस्य नित्यशः ॥
sarveṣāṃ brahmadaṇḍānāmavadhyaṃ brahmaṇā kṛtam | jānanta ṛṣayastaṃ vai kṣamante tasya nityaśaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वेषां
सर्व [pron]
ब्रह्मदण्डानाम्
ब्रह्मदण्ड [m]
अवध्यं
अवध्य [adj]
ब्रह्मणा
ब्रह्मन् [m]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
जानन्त
ज्ञा [4. Ā.]
ऋषयस्तं
ऋषि [m]
ऋषयस्तं
तद् [pron]
वै
वै [ind]
क्षमन्ते
क्षम् [1. P.]
तस्य
तद् [pron]
नित्यशः
नित्यशस् [ind]