विमानात्तु सुसंक्रम्य प्राकारं हरियूथपः । हनूमान्वेगवानासीद्यथा विद्युद्घनान्तरे ॥
vimānāttu susaṃkramya prākāraṃ hariyūthapaḥ | hanūmānvegavānāsīdyathā vidyudghanāntare ||
English Translation
Alighting from the car, Hanumān possessed of vigorous activity, leader of monkeybands-nearing the wall, looked like lightning within a mass of clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमानात्
विमान [mn]
तु
तु [ind]
सुसंक्रम्य
सुसंक्रम्य [ind]
प्राकारं
प्राकार [m]
हरियूथपः
हरि [m]
हरियूथपः
यूथप [m]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
वेगवान्
वेगवत् [adj]
आसीद्
अस् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
विद्युद्घनान्तरे
विद्युत् [fn]
विद्युद्घनान्तरे
घन [mn]
विद्युद्घनान्तरे
अन्तर [n]
संपरिक्रम्य हनुमान्रावणस्य निवेशनान् । अदृष्ट्वा जानकीं सीतामब्रवीद्वचनं कपिः ॥
saṃparikramya hanumānrāvaṇasya niveśanān | adṛṣṭvā jānakīṃ sītāmabravīdvacanaṃ kapiḥ ||
English Translation
And having gone round the mansions of Ravana, and not seeing Janaki, the monkey Hanuman said,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्परिक्रम्य
सम्परिक्रम् [1. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
रावणस्य
रावण [m]
अदृष्ट्वा
अदृष्ट्वा [ind]
जानकीं
जानकी [f]
सीताम्
सीता [f]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वचनं
वचन [n]
कपिः
कपि [m]
भूयिष्ठं लोडिता लङ्का रामस्य चरता प्रियम् । न हि पश्यामि वैदेहीं सीतां सर्वाङ्गशोभनाम् ॥
bhūyiṣṭhaṃ loḍitā laṅkā rāmasya caratā priyam | na hi paśyāmi vaidehīṃ sītāṃ sarvāṅgaśobhanām ||
English Translation
Striving after Rāma's welfare, I have again searched through Lankā; but I do not see Vaidehi's daughter, Janaki, having all her limbs endeued with loveliness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूयिष्ठं
भूयिष्ठ [adj]
लोडिता
लोडय् [10. P.]
लङ्का
लङ्का [f]
रामस्य
राम [m]
चरता
चर् [1. Ā.]
प्रियम्
प्रिय [adj]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
सीतां
सीता [f]
सर्वाङ्गशोभनाम्
सर्व [pron]
सर्वाङ्गशोभनाम्
अङ्ग [n]
सर्वाङ्गशोभनाम्
शोभन [adj]
पल्वलानि तटाकानि सरांसि सरितस्तथा । नद्योऽनूपवनान्ताश्च दुर्गाश्च धरणीधराः । लोडिता वसुधा सर्वा न च पश्यामि जानकीम् ॥
palvalāni taṭākāni sarāṃsi saritastathā | nadyo'nūpavanāntāśca durgāśca dharaṇīdharāḥ | loḍitā vasudhā sarvā na ca paśyāmi jānakīm ||
English Translation
And I have explored pools, and watery expanses, and tanks, and rivers, and streams, and marshes, and and woods, and citadels, and mountains, yea, all this earth; but Janaki I do not fimd.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पल्वलानि
पल्वल [n]
तटाकानि
तटाक [mn]
सरांसि
सरस् [n]
सरितस्तथा
सरित् [f]
सरितस्तथा
तथा [ind]
नद्यो
नदी [f]
ऽनूपवनान्ताश्च
अनूप [m]
ऽनूपवनान्ताश्च
वनान्त [m]
ऽनूपवनान्ताश्च
च [ind]
दुर्गाश्च
दुर्ग [adj]
दुर्गाश्च
च [ind]
धरणीधराः
धरणीधर [m]
लोडिता
लोडय् [10. P.]
वसुधा
वसुधा [f]
सर्वा
सर्व [pron]
न
न [ind]
च
च [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
जानकीम्
जानकी [f]
इह संपातिना सीता रावणस्य निवेशने । आख्याता गृध्रराजेन न च पश्यामि तामहम् ॥
iha saṃpātinā sītā rāvaṇasya niveśane | ākhyātā gṛdhrarājena na ca paśyāmi tāmaham ||
English Translation
The vulture-king Sampati had told that Sītā was in the mansion of Rāvaņa. But why do I not see her (here)?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इह
इह [ind]
संपातिना
सम्पाति [m]
सीता
सीता [f]
रावणस्य
रावण [m]
निवेशने
निवेशन [n]
आख्याता
आख्या [4. P.]
गृध्रराजेन
गृध्र [m]
गृध्रराजेन
राज [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
ताम्
तद् [pron]
अहम्
मद् [pron]
किं नु सीताथ वैदेही मैथिली जनकात्मजा । उपतिष्ठेत विवशा रावणं दुष्टचारिणम् ॥
kiṃ nu sītātha vaidehī maithilī janakātmajā | upatiṣṭheta vivaśā rāvaṇaṃ duṣṭacāriṇam ||
English Translation
Or dose Maithili Sītā, daughter to Janaka, sprung in the Vaidehī line, forcibly carried off (by Rāvaņa), and completely in his power, abide by the mandate (of that monarch)?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
सीताथ
सीता [f]
सीताथ
अथ [ind]
वैदेही
वैदेही [f]
मैथिली
मैथिली [f]
जनकात्मजा
जनकात्मजा [f]
उपतिष्ठेत
उपस्था [1. Ā.]
विवशा
विवश [adj]
रावणं
रावण [m]
दुष्टचारिणम्
दुष् [4. Ā.]
दुष्टचारिणम्
चारिन् [adj]
क्षिप्रमुत्पततो मन्ये सीतामादाय रक्षसः । बिभ्यतो रामबाणानामन्तरा पतिता भवेत् ॥
kṣipramutpatato manye sītāmādāya rakṣasaḥ | bibhyato rāmabāṇānāmantarā patitā bhavet ||
English Translation
I conceive that while taking Sītā, the Rākşasa darted upward, he being influenced by fear of Rāma's shafts; (and accordingly losing control over his movements), she fell off by the way.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
उत्पततो
उत्पत् [1. Ā.]
मन्ये
मन् [8. P.]
सीताम्
सीता [f]
आदाय
आदा [4. Ā.]
रक्षसः
रक्षस् [n]
बिभ्यतो
भी [1. Ā.]
रामबाणानाम्
राम [m]
रामबाणानाम्
बाण [m]
अन्तरा
अन्तरा [ind]
पतिता
पत् [1. Ā.]
भवेत्
भू [1. Ā.]
अथ वा ह्रियमाणायाः पथि सिद्धनिषेविते । मन्ये पतितमार्याया हृदयं प्रेक्ष्य सागरम् ॥
atha vā hriyamāṇāyāḥ pathi siddhaniṣevite | manye patitamāryāyā hṛdayaṃ prekṣya sāgaram ||
English Translation
Or I fancy that while that noble lady was being carried away along the way ranged by Siddhas, she lost her life on beholding the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवा
अथवा [ind]
ह्रियमाणायाः
हृ [2. P.]
पथि
पथिन् [m]
सिद्धनिषेविते
सिद्ध [m]
सिद्धनिषेविते
निषेव् [1. Ā.]
मन्ये
मन् [8. P.]
पतितम्
पत् [1. Ā.]
आर्याया
आर्य [adj]
हृदयं
हृदय [n]
प्रेक्ष्य
प्रेक्ष् [1. P.]
सागरम्
सागर [m]
रावणस्योरुवेगेन भुजाभ्यां पीडितेन च । तया मन्ये विशालाक्ष्या त्यक्तं जीवितमार्यया ॥
rāvaṇasyoruvegena bhujābhyāṃ pīḍitena ca | tayā manye viśālākṣyā tyaktaṃ jīvitamāryayā ||
English Translation
Or I think that on account of the vehement spced assumed by Rāvana, and also oppressed with his arms, that large-eyed noble lady has been bereft of her life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणस्योरुवेगेन
रावण [m]
रावणस्योरुवेगेन
ऊरु [mf]
रावणस्योरुवेगेन
वेग [m]
भुजाभ्यां
भुज [m]
पीडितेन
पीडित [n]
च
च [ind]
तया
तद् [pron]
मन्ये
मन् [8. P.]
विशालाक्ष्या
विशाल [adj]
विशालाक्ष्या
अक्ष [adj]
त्यक्तं
त्यज् [1. Ā.]
जीवितम्
जीवित [n]
आर्यया
आर्य [adj]
उपर्युपरि वा नूनं सागरं क्रमतस्तदा । विवेष्टमाना पतिता समुद्रे जनकात्मजा ॥
uparyupari vā nūnaṃ sāgaraṃ kramatastadā | viveṣṭamānā patitā samudre janakātmajā ||
English Translation
For certain, while (Ravana) was soaring higher and higher, Janaka's daughter, rolling (on the car), dropped down into the sea.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपर्युपरि
उपरि [ind]
उपर्युपरि
उपरि [ind]
वा
वा [ind]
नूनं
नूनम् [ind]
सागरं
सागर [m]
क्रमतस्तदा
क्रम् [4. P.]
क्रमतस्तदा
तदा [ind]
विवेष्टमाना
विवेष्ट् [1. P.]
पतिता
पत् [1. Ā.]
समुद्रे
समुद्र [m]
जनकात्मजा
जनकात्मजा [f]
आहो क्षुद्रेण चानेन रक्षन्ती शीलमात्मनः । अबन्धुर्भक्षिता सीता रावणेन तपस्विनी ॥
āho kṣudreṇa cānena rakṣantī śīlamātmanaḥ | abandhurbhakṣitā sītā rāvaṇena tapasvinī ||
English Translation
"Oh poor Sita, distanced from relations, while protecting her chastity helplessly she might have been devoured by cruel Ravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षुद्रेण
क्षुद्र [adj]
चानेन
च [ind]
चानेन
इदम् [pron]
रक्षन्ती
रक्ष् [4. P.]
शीलम्
शील [mn]
आत्मनः
आत्मन् [m]
अबन्धुर्
अबन्धु [adj]
भक्षिता
भक्षय् [10. Ā.]
सीता
सीता [f]
रावणेन
रावण [m]
तपस्विनी
तपस्विनी [f]
अथ वा राक्षसेन्द्रस्य पत्नीभिरसितेक्षणा । अदुष्टा दुष्टभावाभिर्भक्षिता सा भविष्यति ॥
atha vā rākṣasendrasya patnībhirasitekṣaṇā | aduṣṭā duṣṭabhāvābhirbhakṣitā sā bhaviṣyati ||
English Translation
Alas! trying to preserve her chastity, the forlorn Sītā, practising self-mortification, has been devoured by this abject-minded Rāvana. Or that darkeyed innocent one, has been eaten up by the wives of the Rākşasa chief, actuated by wicked motives.* *Jealously, according to the commentator.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
वा
वा [ind]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
पत्नीभिर्
पत्नी [f]
असितेक्षणा
असित [adj]
असितेक्षणा
ईक्षण [n]
अदुष्टा
अदुष्ट [adj]
दुष्टभावाभिर्
दुष् [4. Ā.]
दुष्टभावाभिर्
भाव [m]
भक्षिता
भक्षय् [10. Ā.]
सा
तद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
संपूर्णचन्द्रप्रतिमं पद्मपत्रनिभेक्षणम् । रामस्य ध्यायती वक्त्रं पञ्चत्वं कृपणा गता ॥
saṃpūrṇacandrapratimaṃ padmapatranibhekṣaṇam | rāmasya dhyāyatī vaktraṃ pañcatvaṃ kṛpaṇā gatā ||
English Translation
(Ever) contemplating Rāma's countenance, resembling the full Moon, with eyes like lotusleaves, she, exercised with sorrow, has breathed her last.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्पूर्णचन्द्रप्रतिमं
सम्पृ [3. P.]
सम्पूर्णचन्द्रप्रतिमं
चन्द्र [m]
सम्पूर्णचन्द्रप्रतिमं
प्रतिमा [f]
पद्मपत्रनिभेक्षणम्
पद्म [mn]
पद्मपत्रनिभेक्षणम्
पत्त्र [mn]
पद्मपत्रनिभेक्षणम्
निभ [adj]
पद्मपत्रनिभेक्षणम्
ईक्षण [n]
रामस्य
राम [m]
ध्यायती
ध्या [3. Ā.]
वक्त्रं
वक्त्र [n]
पञ्चत्वं
पञ्चत्व [n]
कृपणा
कृपण [adj]
गता
गम् [6. Ā.]
हा राम लक्ष्मणेत्येव हायोध्येति च मैथिली । विलप्य बहु वैदेही न्यस्तदेहा भविष्यति ॥
hā rāma lakṣmaṇetyeva hāyodhyeti ca maithilī | vilapya bahu vaidehī nyastadehā bhaviṣyati ||
English Translation
Bewailing much with exclamations of 'Oh Rama and Laksmana!' 'Ah Ayodhya!' that lady Vaidehi has renounced her body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हा
हा [ind]
राम
राम [m]
लक्ष्मणेत्येव
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणेत्येव
इति [ind]
लक्ष्मणेत्येव
एव [ind]
हायोध्येति
ह [ind]
हायोध्येति
अयोध्या [f]
हायोध्येति
इति [ind]
च
च [ind]
मैथिली
मैथिली [f]
विलप्य
विलप् [4. P.]
बहु
बहु [adj]
वैदेही
वैदेही [f]
न्यस्तदेहा
न्यस् [2. P.]
न्यस्तदेहा
देह [mn]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
अथ वा निहिता मन्ये रावणस्य निवेशने । नूनं लालप्यते मन्दं पञ्जरस्थेव शारिका ॥
atha vā nihitā manye rāvaṇasya niveśane | nūnaṃ lālapyate mandaṃ pañjarastheva śārikā ||
English Translation
Or secretly kept in Rāvana's mansion, that girl, like a female parrot in a cage, is weeping bitterly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवा
अथवा [ind]
निहिता
निधा [3. Ā.]
मन्ये
मन् [8. P.]
रावणस्य
रावण [m]
निवेशने
निवेशन [n]
नूनं
नूनम् [ind]
लालप्यते
लालप्य् [Int. P.]
मन्दं
मन्द [adj]
पञ्जरस्थेव
पञ्जर [mn]
पञ्जरस्थेव
स्थ [adj]
पञ्जरस्थेव
इव [ind]
शारिका
शारिका [f]
जनकस्य कुले जाता रामपत्नी सुमध्यमा । कथमुत्पलपत्राक्षी रावणस्य वशं व्रजेत् ॥
janakasya kule jātā rāmapatnī sumadhyamā | kathamutpalapatrākṣī rāvaṇasya vaśaṃ vrajet ||
English Translation
How can the slender-waisted wife of Rāma, born in the race of Janaka, furnished with eyes resembling lotus petals, come under the sway of Ravana?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनकस्य
जनक [m]
कुले
कुल [n]
जाता
जन् [4. P.]
रामपत्नी
राम [m]
रामपत्नी
पत्नी [f]
सुमध्यमा
सुमध्यमा [f]
कथम्
कथम् [ind]
उत्पलपत्राक्षी
उत्पल [mn]
उत्पलपत्राक्षी
पत्त्र [mn]
उत्पलपत्राक्षी
अक्ष [adj]
रावणस्य
रावण [m]
वशं
वश [m]
व्रजेत्
व्रज् [1. Ā.]
विनष्टा वा प्रनष्टा वा मृता वा जनकात्मजा । रामस्य प्रियभार्यस्य न निवेदयितुं क्षमम् ॥
vinaṣṭā vā pranaṣṭā vā mṛtā vā janakātmajā | rāmasya priyabhāryasya na nivedayituṃ kṣamam ||
English Translation
I shall not be able to say of Rāma's beloved wife that she has been sullied, or that I have seen her, or yet that she is dead. To say this is censurable; not to say it is also such. *This is evidently the sense, having regard to the preceding sloku, although the commentator gives the apparent meaning of vinastha perished.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनष्टा
विनश् [4. Ā.]
वा
वा [ind]
प्रनष्टा
प्रणश् [4. Ā.]
वा
वा [ind]
मृता
मृ [4. Ā.]
वा
वा [ind]
जनकात्मजा
जनकात्मजा [f]
रामस्य
राम [m]
प्रियभार्यस्य
प्रिय [adj]
प्रियभार्यस्य
भार्या [f]
न
न [ind]
निवेदयितुं
निवेदय् [10. Ā.]
क्षमम्
क्षम [adj]
निवेद्यमाने दोषः स्याद्दोषः स्यादनिवेदने । कथं नु खलु कर्तव्यं विषमं प्रतिभाति मे ॥
nivedyamāne doṣaḥ syāddoṣaḥ syādanivedane | kathaṃ nu khalu kartavyaṃ viṣamaṃ pratibhāti me ||
English Translation
What is my course? I find myself in a false position. Things having drifted to this pass, what should I say, now that the time has come?'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवेद्यमाने
निवेदय् [10. Ā.]
दोषः
दोष [mn]
स्याद्
अस् [2. P.]
दोषः
दोष [mn]
स्याद्
अस् [2. P.]
अनिवेदने
अनिवेदन [n]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
खलु
खलु [ind]
कर्तव्यं
कृ [2. Ā.]
विषमं
विषम [adj]
प्रतिभाति
प्रतिभा [2. P.]
मे
मद् [pron]
अस्मिन्नेवंगते कर्ये प्राप्तकालं क्षमं च किम् । भवेदिति मतिं भूयो हनुमान्प्रविचारयन् ॥
asminnevaṃgate karye prāptakālaṃ kṣamaṃ ca kim | bhavediti matiṃ bhūyo hanumānpravicārayan ||
English Translation
Thus thinking, Hanumān again reflected, "If without seeing Sītā, I repair to the abode of the lord of monkeys, what then shall I gain as the object of my exertions?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मिन्न्
इदम् [pron]
एवंगते
एवंगत [adj]
कार्ये
कार्य [n]
प्राप्तकालं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तकालं
काल [m]
क्षमं
क्षम [adj]
च
च [ind]
किम्
क [pron]
भवेद्
भू [1. Ā.]
इति
इति [ind]
मतिं
मति [f]
भूयो
भूयस् [ind]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
प्रविचारयन्
प्रविचारय् [10. Ā.]
यदि सीतामदृष्ट्वाहं वानरेन्द्रपुरीमितः । गमिष्यामि ततः को मे पुरुषार्थो भविष्यति ॥
yadi sītāmadṛṣṭvāhaṃ vānarendrapurīmitaḥ | gamiṣyāmi tataḥ ko me puruṣārtho bhaviṣyati ||
English Translation
Thus thinking, Hanumān again reflected, "If without seeing Sītā, I repair to the abode of the lord of monkeys, what then shall I gain as the object of my exertions?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
सीताम्
सीता [f]
अदृष्ट्वाहं
अदृष्ट्वा [ind]
अदृष्ट्वाहं
मद् [pron]
वानरेन्द्रपुरीम्
वानर [m]
वानरेन्द्रपुरीम्
इन्द्र [m]
वानरेन्द्रपुरीम्
पुरी [f]
इतः
इतस् [ind]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
को
क [pron]
मे
मद् [pron]
पुरुषार्थो
पुरुष [m]
पुरुषार्थो
अर्थ [mn]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
ममेदं लङ्घनं व्यर्थं सागरस्य भविष्यति । प्रवेशश्चिव लङ्काया राक्षसानां च दर्शनम् ॥
mamedaṃ laṅghanaṃ vyarthaṃ sāgarasya bhaviṣyati | praveśaściva laṅkāyā rākṣasānāṃ ca darśanam ||
English Translation
This my bounding over the main comes to nought; as also my entry into Lank, and the sight of the Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममेदं
मद् [pron]
ममेदं
इदम् [pron]
लङ्घनं
लङ्घन [n]
व्यर्थं
व्यर्थ [adj]
सागरस्य
सागर [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
प्रवेशश्चैव
प्रवेश [m]
प्रवेशश्चैव
च [ind]
प्रवेशश्चैव
एव [ind]
लङ्काया
लङ्का [f]
राक्षसानां
राक्षस [m]
च
च [ind]
दर्शनम्
दर्शन [n]
किं वा वक्ष्यति सुग्रीवो हरयो व समागताः । किष्किन्धां समनुप्राप्तौ तौ वा दशरथात्मजौ ॥
kiṃ vā vakṣyati sugrīvo harayo va samāgatāḥ | kiṣkindhāṃ samanuprāptau tau vā daśarathātmajau ||
English Translation
And what shall Sugrīva say? Or the assembled monkeys; or those twin sons of Dasaratha; to me when I shall have come to Kiskindhā?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
वा
वा [ind]
वक्ष्यति
वच् [2. P.]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
हरयो
हरि [m]
वा
वा [ind]
समागताः
समागम् [6. P.]
किष्किन्धां
किष्किन्धा [f]
समनुप्राप्तौ
समनुप्राप् [5. Ā.]
तौ
तद् [pron]
वा
वा [ind]
दशरथात्मजौ
दशरथ [m]
दशरथात्मजौ
आत्मज [m]
गत्वा तु यदि काकुत्स्थं वक्ष्यामि परमप्रियम् । न दृष्टेति मया सीता ततस्त्यक्ष्यन्ति जीवितम् ॥
gatvā tu yadi kākutsthaṃ vakṣyāmi paramapriyam | na dṛṣṭeti mayā sītā tatastyakṣyanti jīvitam ||
English Translation
If going there, I should say a harsh speech to Kākutstha-'I have not seen Sitā'-he shall renounce his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गत्वा
गम् [6. Ā.]
तु
तु [ind]
यदि
यदि [ind]
काकुत्स्थं
काकुत्स्थ [m]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
परम्
पर [pron]
अप्रियम्
अप्रिय [adj]
न
न [ind]
दृष्टेति
दृश् [6. P.]
दृष्टेति
इति [ind]
मया
मद् [pron]
सीता
सीता [f]
ततस्त्यक्ष्यन्ति
ततस् [ind]
ततस्त्यक्ष्यन्ति
त्यज् [1. Ā.]
जीवितम्
जीवित [n]
परुषं दारुणं क्रूरं तीक्ष्णमिन्द्रियतापनम् । सीतानिमित्तं दुर्वाक्यं श्रुत्वा स न भविष्यति ॥
paruṣaṃ dāruṇaṃ krūraṃ tīkṣṇamindriyatāpanam | sītānimittaṃ durvākyaṃ śrutvā sa na bhaviṣyati ||
English Translation
Hearing harsh, terrible, unsufferable, fierce and foul words concerning Sītă, calculated to set the senses on fire, he shall not exist.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परुषं
परुष [adj]
दारुणं
दारुण [adj]
क्रूरं
क्रूर [adj]
तीक्ष्णम्
तीक्ष्ण [adj]
इन्द्रियतापनम्
इन्द्रिय [n]
इन्द्रियतापनम्
तापन [adj]
सीतानिमित्तं
सीता [f]
सीतानिमित्तं
निमित्त [n]
दुर्वाक्यं
दुर्वाक्य [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
स
तद् [pron]
न
न [ind]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा पञ्चत्वगतमानसं । भृशानुरक्तो मेधावी न भविष्यति लक्ष्मणः ॥
taṃ tu kṛcchragataṃ dṛṣṭvā pañcatvagatamānasaṃ | bhṛśānurakto medhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ ||
English Translation
Seeing him come under misery, with his mind expiring, the intelligent Laksmana, firmly attached (to Rāma), shall also cease to exist.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तु
तु [ind]
कृच्छ्रगतं
कृच्छ्र [mn]
कृच्छ्रगतं
गम् [6. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पञ्चत्वगतमानसम्
पञ्चत्व [n]
पञ्चत्वगतमानसम्
गम् [6. Ā.]
पञ्चत्वगतमानसम्
मानस [n]
भृशानुरक्तो
भृश [adj]
भृशानुरक्तो
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
मेधावी
मेधाविन् [adj]
न
न [ind]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
विनष्टौ भ्रातरौ श्रुत्वा भरतोऽपि मरिष्यति । भरतं च मृतं दृष्ट्वा शत्रुघ्नो न भविष्यति ॥
vinaṣṭau bhrātarau śrutvā bharato'pi mariṣyati | bharataṃ ca mṛtaṃ dṛṣṭvā śatrughno na bhaviṣyati ||
English Translation
And hearing that his two brothers are dead, Bharata also shall give up existence. And seeing Bharata dead, Śatrughna shall also renounce his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनष्टौ
विनश् [4. Ā.]
भ्रातरौ
भ्रातृ [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
भरतो
भरत [m]
ऽपि
अपि [ind]
मरिष्यति
मृ [4. Ā.]
भरतं
भरत [m]
च
च [ind]
मृतं
मृ [4. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शत्रुघ्नो
शत्रुघ्न [m]
न
न [ind]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
पुत्रान्मृतान्समीक्ष्याथ न भविष्यन्ति मातरः । कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च न संशयः ॥
putrānmṛtānsamīkṣyātha na bhaviṣyanti mātaraḥ | kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca na saṃśayaḥ ||
English Translation
And beholding their sons dead, their mothers, Kausalya, Sumitra and kaikayi, shall, certainly, resign their lives,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रान्मृतान्
पुत्र [m]
पुत्रान्मृतान्
मृ [4. Ā.]
समीक्ष्याथ
समीक्ष् [1. Ā.]
समीक्ष्याथ
अथ [ind]
न
न [ind]
भविष्यन्ति
भू [1. Ā.]
मातरः
मातृ [f]
कौसल्या
कौसल्या [f]
च
च [ind]
सुमित्रा
सुमित्रा [f]
च
च [ind]
कैकेयी
कैकेयी [f]
च
च [ind]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
कृतज्ञः सत्यसंधश्च सुग्रीवः प्लवगाधिपः । रामं तथा गतं दृष्ट्वा ततस्त्यक्ष्यन्ति जीवितम् ॥
kṛtajñaḥ satyasaṃdhaśca sugrīvaḥ plavagādhipaḥ | rāmaṃ tathā gataṃ dṛṣṭvā tatastyakṣyanti jīvitam ||
English Translation
Seeing Rāma in that plight, the lord of the monkeys, Sugrīva, grateful and having his heart fast fixed in truth, shall give up his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतज्ञः
कृतज्ञ [adj]
सत्यसंधश्च
सत्य [adj]
सत्यसंधश्च
संधा [f]
सत्यसंधश्च
च [ind]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
प्लवगाधिपः
प्लवग [m]
प्लवगाधिपः
अधिप [m]
रामं
राम [m]
तथा
तथा [ind]
गतं
गम् [6. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
ततस्त्यक्ष्यन्ति
ततस् [ind]
ततस्त्यक्ष्यन्ति
त्यज् [1. Ā.]
जीवितम्
जीवित [n]
दुर्मना व्यथिता दीना निरानन्दा तपस्विनी । पीडिता भर्तृशोकेन रुमा त्यक्ष्यति जीवितम् ॥
durmanā vyathitā dīnā nirānandā tapasvinī | pīḍitā bhartṛśokena rumā tyakṣyati jīvitam ||
English Translation
Rumā, aggrieved, heart-wrung, distressed and bereft of happiness and assuming the garb of a female ascetic, because of grief for her husband, shall resign her existence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्मना
दुर्मनस् [adj]
व्यथिता
व्यथ् [1. P.]
दीना
दीन [adj]
निरानन्दा
निरानन्द [adj]
तपस्विनी
तपस्विनी [f]
पीडिता
पीडय् [10. Ā.]
भर्तृशोकेन
भर्तृ [m]
भर्तृशोकेन
शोक [m]
रुमा
रुमा [f]
त्यक्ष्यति
त्यज् [1. Ā.]
जीवितम्
जीवित [n]
वालिजेन तु दुःखेन पीडिता शोककर्शिता । पञ्चत्वगमने राज्ञस्तारापि न भविष्यति ॥
vālijena tu duḥkhena pīḍitā śokakarśitā | pañcatvagamane rājñastārāpi na bhaviṣyati ||
English Translation
And oppressed with grief arising from Vāli, and weighed down by sorrow, the queen Tārā, also, resolving on death shall cease to exist.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वालिजेन
वालिन् [m]
वालिजेन
ज [adj]
तु
तु [ind]
दुःखेन
दुःख [n]
पीडिता
पीडय् [10. Ā.]
शोककर्शिता
शोक [m]
शोककर्शिता
कर्शय् [10. P.]
पञ्चत्वगमने
पञ्चत्व [n]
पञ्चत्वगमने
गमन [n]
राज्ञस्तारापि
राजन् [m]
राज्ञस्तारापि
तारा [f]
राज्ञस्तारापि
अपि [ind]
न
न [ind]
भविष्यति
भू [1. Ā.]