सीतां तु मोहितां दृष्ट्वा सरमा नाम राक्षसी । आससादाशु वैदेहीं प्रियां प्रणयिनी सखी ॥
sītāṃ tu mohitāṃ dṛṣṭvā saramā nāma rākṣasī | āsasādāśu vaidehīṃ priyāṃ praṇayinī sakhī ||
English Translation
Seeing Sītā overwhelmed with grief, a Rākşasi, named Saramā, who was the beloved companion (of Sītā), drew near to his dear (friend), Vaidehi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीतां
सीता [f]
तु
तु [ind]
मोहितां
मोहय् [10. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सरमा
सरमा [f]
नाम
नाम [ind]
राक्षसी
राक्षसी [f]
आससादाशु
आसद् [2. P.]
आससादाशु
आशु [adj]
वैदेहीं
वैदेही [f]
प्रियां
प्रिय [adj]
प्रणयिनी
प्रणयिन् [adj]
सखी
सखी [f]
सा हि तत्र कृता मित्रं सीतया रक्ष्यमाणया । रक्षन्ती रावणादिष्टा सानुक्रोशा दृढव्रता ॥
sā hi tatra kṛtā mitraṃ sītayā rakṣyamāṇayā | rakṣantī rāvaṇādiṣṭā sānukrośā dṛḍhavratā ||
English Translation
Sītā, who was protected there (by Saramā), had been made a friend by her. And, protecting her at the command of Rāvana, that kind-hearted companion, firm in vows, saw Sītā, deprived of her consciousness. And she' comforted with a friend's affection that one of fair vows, who was rolling in the dust and rising up from it like a mare. 1. Saramă. 2. The commentator intelligently remarks. As a mare does, to remove fatigue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
हि
हि [ind]
तत्र
तत्र [ind]
कृता
कृ [2. Ā.]
मित्रं
मित्र [mn]
सीतया
सीता [f]
रक्ष्यमाणया
रक्ष् [4. P.]
रक्षन्ती
रक्ष् [4. P.]
रावणाद्
रावण [m]
इष्टा
इष् [1. P.]
सानुक्रोशा
स [ind]
सानुक्रोशा
अनुक्रोश [m]
दृढव्रता
दृढ [adj]
दृढव्रता
व्रत [n]
सा ददर्श सखीं सीतां सरमा नष्टचेतनाम् । उपावृत्योत्थितां ध्वस्तां वडवामिव पांसुषु ॥
sā dadarśa sakhīṃ sītāṃ saramā naṣṭacetanām | upāvṛtyotthitāṃ dhvastāṃ vaḍavāmiva pāṃsuṣu ||
English Translation
Sītā, who was protected there (by Saramā), had been made a friend by her. And, protecting her at the command of Rāvana, that kind-hearted companion, firm in vows, saw Sītā, deprived of her consciousness. And she' comforted with a friend's affection that one of fair vows, who was rolling in the dust and rising up from it like a mare. 1. Saramă. 2. The commentator intelligently remarks. As a mare does, to remove fatigue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सखीं
सखी [f]
सीतां
सीता [f]
सरमा
सरमा [f]
नष्टचेतनाम्
नश् [1. P.]
नष्टचेतनाम्
चेतना [f]
उपावृत्योत्थितां
उपावृत् [1. Ā.]
उपावृत्योत्थितां
उत्था [1. Ā.]
ध्वस्तां
ध्वंस् [1. Ā.]
वडवाम्
वडबा [f]
इव
इव [ind]
पांसुषु
पांसु [m]
तां समाश्वासयामास सखी स्नेहेन सुव्रता । उक्ता यद्रावणेन त्वं प्रत्युक्तं च स्वयं त्वया ॥
tāṃ samāśvāsayāmāsa sakhī snehena suvratā | uktā yadrāvaṇena tvaṃ pratyuktaṃ ca svayaṃ tvayā ||
English Translation
Having come to the solitary wood for protecting you, I, renouncing all fear of Ravana, have, remaining hid, heard everything that he addressed to you, as well as what you had replied to him. For you, O you of expansive eyes, I have no fear of Rāvana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
समाश्वासयामास
समाश्वासय् [10. Ā.]
सखी
सखी [f]
स्नेहेन
स्नेह [mn]
सुव्रता
सुव्रत [adj]
उक्ता
वच् [2. P.]
यद्
यद् [pron]
रावणेन
रावण [m]
त्वं
त्वद् [pron]
प्रत्युक्तं
प्रतिवच् [3. Ā.]
च
च [ind]
स्वयं
स्वयम् [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
सखीस्नेहेन तद्भीरु मया सर्वं प्रतिश्रुतम् । लीनया गनहे शूह्ये भयमुत्सृज्य रावणात् । तव हेतोर्विशालाक्षि न हि मे जीवितं प्रियम् ॥
sakhīsnehena tadbhīru mayā sarvaṃ pratiśrutam | līnayā ganahe śūhye bhayamutsṛjya rāvaṇāt | tava hetorviśālākṣi na hi me jīvitaṃ priyam ||
English Translation
Having come to the solitary wood for protecting you, I, renouncing all fear of Ravana, have, remaining hid, heard everything that he addressed to you, as well as what you had replied to him. For you, O you of expansive eyes, I have no fear of Rāvana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सखीस्नेहेन
सखी [f]
सखीस्नेहेन
स्नेह [mn]
तद्
तद् [pron]
भीरु
भीरु [adj]
मया
मद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
प्रतिश्रुतम्
प्रतिश्रु [5. P.]
लीनया
ली [1. Ā.]
गहने
गहन [n]
शून्ये
शून्य [adj]
भयम्
भय [n]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
रावणात्
रावण [m]
तव
त्वद् [pron]
हेतोर्
हेतु [m]
विशालाक्षि
विशाल [adj]
विशालाक्षि
अक्ष [adj]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
जीवितं
जीवित [n]
प्रियम्
प्रिय [adj]
स संभ्रान्तश्च निष्क्रान्तो यत्कृते राक्षसाधिपः । तच्च मे विदितं सर्वमभिनिष्क्रम्य मैथिलि ॥
sa saṃbhrāntaśca niṣkrānto yatkṛte rākṣasādhipaḥ | tacca me viditaṃ sarvamabhiniṣkramya maithili ||
English Translation
And, O Maithili, I, coming out, have also learnt well as to why the lord of Rākṣasas has gone out hence hurriedly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
संभ्रान्तश्च
सम्भ्रम् [1. P.]
संभ्रान्तश्च
च [ind]
निष्क्रान्तो
निष्क्रम् [6. P.]
यत्कृते
यत्कृते [ind]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
मे
मद् [pron]
विदितं
विद् [6. Ā.]
सर्वम्
सर्व [pron]
अभिनिष्क्रम्य
अभिनिष्क्रम् [1. P.]
मैथिलि
मैथिली [f]
न शक्यं सौप्तिकं कर्तुं रामस्य विदितात्मनः । वधश्च पुरुषव्याघ्रे तस्मिन्नेवोपपद्यते ॥
na śakyaṃ sauptikaṃ kartuṃ rāmasya viditātmanaḥ | vadhaśca puruṣavyāghre tasminnevopapadyate ||
English Translation
Rāma, acquainted with self, is incapable of being surprised in sleep; nor does the slaying of that tiger-like one commend itself to me as probable.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
शक्यं
शक्य [adj]
सौप्तिकं
सौप्तिक [n]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
रामस्य
राम [m]
विदितात्मनः
विद् [6. Ā.]
विदितात्मनः
आत्मन् [m]
वधश्च
वध [m]
वधश्च
च [ind]
पुरुषव्याघ्रे
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रे
व्याघ्र [m]
तस्मिन्न्
तद् [pron]
एवोपपद्यते
एव [ind]
एवोपपद्यते
उपपद् [4. P.]
न चैव वानरा हन्तुं शक्याः पादपयोधिनः । सुरा देवर्षभेणेव रामेण हि सुरक्षिताः ॥
na caiva vānarā hantuṃ śakyāḥ pādapayodhinaḥ | surā devarṣabheṇeva rāmeṇa hi surakṣitāḥ ||
English Translation
The monkeys fighting with trees, well protected by Rāghava, like the gods protected by the foremost of the celestials, are incapable of being slain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वानरा
वानर [m]
हन्तुं
हन् [6. P.]
शक्याः
शक्य [adj]
पादपयोधिनः
पादप [m]
पादपयोधिनः
योधिन् [adj]
सुरा
सुर [m]
देवर्षभेणेव
देव [m]
देवर्षभेणेव
ऋषभ [m]
देवर्षभेणेव
इव [ind]
रामेण
राम [m]
हि
हि [ind]
सुरक्षिताः
सु [ind]
सुरक्षिताः
रक्ष् [4. P.]
दीर्घवृत्तभुजः श्रीमान्महोरस्कः प्रतापवान् । धन्वी संहननोपेतो धर्मात्मा भुवि विश्रुतः ॥
dīrghavṛttabhujaḥ śrīmānmahoraskaḥ pratāpavān | dhanvī saṃhananopeto dharmātmā bhuvi viśrutaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घवृत्तभुजः
दीर्घ [adj]
दीर्घवृत्तभुजः
वृत्त [adj]
दीर्घवृत्तभुजः
भुज [m]
श्रीमान्महोरस्कः
श्रीमत् [adj]
श्रीमान्महोरस्कः
महत् [adj]
श्रीमान्महोरस्कः
उरस्क [n]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
धन्वी
धन्विन् [adj]
संहननोपेतो
संहनन [n]
संहननोपेतो
उपे [2. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
भुवि
भू [f]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
विक्रान्तो रक्षिता नित्यमात्मनश्च परस्य च । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा कुशली नयशास्त्रवित् ॥
vikrānto rakṣitā nityamātmanaśca parasya ca | lakṣmaṇena saha bhrātrā kuśalī nayaśāstravit ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विक्रान्तो
विक्रम् [1. Ā.]
रक्षिता
रक्षितृ [adj]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
आत्मनश्च
आत्मन् [m]
आत्मनश्च
च [ind]
परस्य
पर [pron]
च
च [ind]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
सह
सह [ind]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
कुशली
कुशलिन् [adj]
नयशास्त्रवित्
नय [m]
नयशास्त्रवित्
शास्त्र [n]
नयशास्त्रवित्
विद् [adj]
हन्ता परबलौघानामचिन्त्यबलपौरुषः । न हतो राघवः श्रीमान्सीते शत्रुनिबर्हणः ॥
hantā parabalaughānāmacintyabalapauruṣaḥ | na hato rāghavaḥ śrīmānsīte śatrunibarhaṇaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्ता
हन्तृ [adj]
परबलौघानाम्
पर [pron]
परबलौघानाम्
बल [mn]
परबलौघानाम्
ओघ [m]
अचिन्त्यबलपौरुषः
अचिन्त्य [adj]
अचिन्त्यबलपौरुषः
बल [mn]
अचिन्त्यबलपौरुषः
पौरुष [n]
न
न [ind]
हतो
हन् [6. P.]
राघवः
राघव [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
सीते
सीता [f]
शत्रुनिबर्हणः
शत्रु [m]
शत्रुनिबर्हणः
निबर्हण [adj]
अयुक्तबुद्धिकृत्येन सर्वभूतविरोधिना । इयं प्रयुक्ता रौद्रेण माया मायाविदा त्वयि ॥
ayuktabuddhikṛtyena sarvabhūtavirodhinā | iyaṃ prayuktā raudreṇa māyā māyāvidā tvayi ||
English Translation
This illusion has been spread around you by that fierce, illusion-creating one, whose mind over runs upon improper acts and who oppose himself to all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयुक्तबुद्धिकृत्येन
अयुक्त [adj]
अयुक्तबुद्धिकृत्येन
बुद्धि [f]
अयुक्तबुद्धिकृत्येन
कृत्य [n]
सर्वभूतविरोधिना
सर्व [pron]
सर्वभूतविरोधिना
भूत [mn]
सर्वभूतविरोधिना
विरोधिन् [adj]
इयं
इदम् [pron]
प्रयुक्ता
प्रयुज् [7. Ā.]
रौद्रेण
रौद्र [adj]
माया
माया [f]
मायाविदा
माया [f]
मायाविदा
विद् [adj]
त्वयि
त्वद् [pron]
शोकस्ते विगतः सर्वः कल्याणं त्वामुपस्थितम् । ध्रुवं त्वां भजते लक्ष्मीः प्रियं प्रीतिकरं शृणु ॥
śokaste vigataḥ sarvaḥ kalyāṇaṃ tvāmupasthitam | dhruvaṃ tvāṃ bhajate lakṣmīḥ priyaṃ prītikaraṃ śṛṇu ||
English Translation
All your sorrow has departed, and your good day has dawned. Certainly Laksmi seek you. And, O lady, hearken to what is dear to you!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोकस्ते
शोक [m]
शोकस्ते
त्वद् [pron]
विगतः
विगम् [6. P.]
सर्वः
सर्व [pron]
कल्याणं
कल्याण [adj]
त्वाम्
त्वद् [pron]
उपस्थितम्
उपस्था [1. Ā.]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
भजते
भज् [1. Ā.]
लक्ष्मीः
लक्ष्मी [f]
प्रियं
प्रिय [n]
प्रीतिकरं
प्रीति [f]
प्रीतिकरं
कर [adj]
शृणु
श्रु [4. P.]
उत्तीर्य सागरं रामः सह वानरसेनया । संनिविष्टः समुद्रस्य तीरमासाद्य दक्षिणम् ॥
uttīrya sāgaraṃ rāmaḥ saha vānarasenayā | saṃniviṣṭaḥ samudrasya tīramāsādya dakṣiṇam ||
English Translation
Having crossed over the ocean, along with the monkey-host, Rāma has encamped himself on the southern shore of the sea.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तीर्य
उत्तृ [6. P.]
सागरं
सागर [m]
रामः
राम [m]
सह
सह [ind]
वानरसेनया
वानर [m]
वानरसेनया
सेना [f]
संनिविष्टः
संनिविश् [6. P.]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
तीरम्
तीर [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
दक्षिणम्
दक्षिण [adj]
दृष्टो मे परिपूर्णार्थः काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः । सहितैः सागरान्तस्थैर्बलैस्तिष्ठति रक्षितः ॥
dṛṣṭo me paripūrṇārthaḥ kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ | sahitaiḥ sāgarāntasthairbalaistiṣṭhati rakṣitaḥ ||
English Translation
By me has been seen the complete Kākutstha along with Lakşmaņa, accompanied by the forces, stationed on the marge of the main, protected (by his native might).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्टो
दृश् [6. P.]
मे
मद् [pron]
परिपूर्णार्थः
परिपृ [9. P.]
परिपूर्णार्थः
अर्थ [mn]
काकुत्स्थः
काकुत्स्थ [m]
सहलक्ष्मणः
सहलक्ष्मण [adj]
सहितैः
सहित [adj]
सागरान्तस्थैर्
सागर [m]
सागरान्तस्थैर्
अन्त [m]
सागरान्तस्थैर्
स्थ [adj]
बलैस्तिष्ठति
बल [mn]
बलैस्तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
रक्षितः
रक्ष् [4. P.]
अनेन प्रेषिता ये च राक्षसा लघुविक्रमः । राघवस्तीर्ण इत्येवं प्रवृत्तिस्तैरिहाहृता ॥
anena preṣitā ye ca rākṣasā laghuvikramaḥ | rāghavastīrṇa ityevaṃ pravṛttistairihāhṛtā ||
English Translation
Those Rākşasas of fleet vigour who had been despatched by this one, have brought the news that Rāghava has crossed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनेन
इदम् [pron]
प्रेषिता
प्रेषय् [10. Ā.]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
राक्षसा
राक्षस [m]
लघुविक्रमाः
लघु [adj]
लघुविक्रमाः
विक्रम [m]
राघवस्तीर्ण
राघव [m]
राघवस्तीर्ण
तृ [3. P.]
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
प्रवृत्तिस्तैर्
प्रवृत्ति [f]
प्रवृत्तिस्तैर्
तद् [pron]
इहाहृता
इह [ind]
इहाहृता
आहृ [1. Ā.]
स तां श्रुत्वा विशालाक्षि प्रवृत्तिं राक्षसाधिपः । एष मन्त्रयते सर्वैः सचिवैः सह रावणः ॥
sa tāṃ śrutvā viśālākṣi pravṛttiṃ rākṣasādhipaḥ | eṣa mantrayate sarvaiḥ sacivaiḥ saha rāvaṇaḥ ||
English Translation
And, O large-eyed lady, having learnt this news, Rāvaņa-lord of Rākşasas, is consulting with all his counsellors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
विशालाक्षि
विशाल [adj]
विशालाक्षि
अक्ष [adj]
प्रवृत्तिं
प्रवृत्ति [f]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
एष
एतद् [pron]
मन्त्रयते
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
सर्वैः
सर्व [pron]
सचिवैः
सचिव [m]
सह
सह [ind]
रावणः
रावण [m]
इति ब्रुवाणा सरमा राक्षसी सीतया सह । सर्वोद्योगेन सैन्यानां शब्दं शुश्राव भैरवम् ॥
iti bruvāṇā saramā rākṣasī sītayā saha | sarvodyogena sainyānāṃ śabdaṃ śuśrāva bhairavam ||
English Translation
As the Rākşasī, Saramā, was relating this to Sita, she heard the leonine roars of the army, emitted with the greatest energy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
ब्रुवाणा
ब्रू [2. Ā.]
सरमा
सरमा [f]
राक्षसी
राक्षसी [f]
सीतया
सीता [f]
सह
सह [ind]
सर्वोद्योगेन
सर्व [pron]
सर्वोद्योगेन
उद्योग [m]
सैन्यानां
सैन्य [n]
शब्दं
शब्द [m]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
भैरवम्
भैरव [adj]
दण्डनिर्घातवादिन्याः श्रुत्वा भेर्या महास्वनम् । उवाच सरमा सीतामिदं मधुरभाषिणी ॥
daṇḍanirghātavādinyāḥ śrutvā bheryā mahāsvanam | uvāca saramā sītāmidaṃ madhurabhāṣiṇī ||
English Translation
Hearing the mighty sounds of kettledrums produced by sticks struck (thereon), the honeytongued Saramā spoke thus to Sītā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दण्डनिर्घातवादिन्याः
दण्ड [mn]
दण्डनिर्घातवादिन्याः
निर्घात [m]
दण्डनिर्घातवादिन्याः
वादिन् [adj]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
भेर्या
भेरी [f]
महास्वनम्
महत् [adj]
महास्वनम्
स्वन [m]
उवाच
वच् [2. P.]
सरमा
सरमा [f]
सीताम्
सीता [f]
इदं
इदम् [pron]
मधुरभाषिणी
मधुर [adj]
मधुरभाषिणी
भाषिन् [adj]
संनाहजननी ह्येषा भैरवा भीरु भेरिका । भेरीनादं च गम्भीरं शृणु तोयदनिस्वनम् ॥
saṃnāhajananī hyeṣā bhairavā bhīru bherikā | bherīnādaṃ ca gambhīraṃ śṛṇu toyadanisvanam ||
English Translation
These dreadful sounds of the kettledrum, O mother, call to arms. And hark to the solemn notes of the kettledrums, resembling the rumbling of clouds!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संनाहजननी
संनाह [m]
संनाहजननी
जनन [adj]
ह्येषा
हि [ind]
ह्येषा
एतद् [pron]
भैरवा
भैरव [adj]
भीरु
भीरु [adj]
भेरिका
भेरिका [f]
भेरीनादं
भेरी [f]
भेरीनादं
नाद [m]
च
च [ind]
गम्भीरं
गम्भीर [adj]
शृणु
श्रु [4. P.]
तोयदनिस्वनम्
तोयद [m]
तोयदनिस्वनम्
निस्वन [m]
कल्प्यन्ते मत्तमातंगा युज्यन्ते रथवाजिनः । तत्र तत्र च संनद्धाः संपतन्ति पदातयः ॥
kalpyante mattamātaṃgā yujyante rathavājinaḥ | tatra tatra ca saṃnaddhāḥ saṃpatanti padātayaḥ ||
English Translation
"Elephants in rut are being decorated, charioteers are getting ready for war in thousands and discharging darts from hands and laughing loudly."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कल्प्यन्ते
कल्पय् [10. Ā.]
मत्तमातंगा
मद् [3. P.]
मत्तमातंगा
मातंग [m]
युज्यन्ते
युज् [6. Ā.]
रथवाजिनः
रथ [m]
रथवाजिनः
वाजिन् [m]
तत्र
तत्र [ind]
तत्र
तत्र [ind]
च
च [ind]
संनद्धाः
संनह् [4. Ā.]
संपतन्ति
सम्पत् [1. Ā.]
पदातयः
पदाति [m]
आपूर्यन्ते राजमार्गाः सैन्यैरद्भुतदर्शनैः । वेगवद्भिर्नदद्भिश्च तोयौघैरिव सागरः ॥
āpūryante rājamārgāḥ sainyairadbhutadarśanaiḥ | vegavadbhirnadadbhiśca toyaughairiva sāgaraḥ ||
English Translation
As waters fill up the ocean, mailed warriors of wonderful forms, vehement and roaring, by thousands rush out on all aides and fill the highways.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आपूर्यन्ते
आपूरय् [10. Ā.]
राजमार्गाः
राजमार्ग [m]
सैन्यैर्
सैन्य [m]
अद्भुतदर्शनैः
अद्भुत [adj]
अद्भुतदर्शनैः
दर्शन [n]
वेगवद्भिर्
वेगवत् [adj]
नदद्भिश्च
नद् [1. Ā.]
नदद्भिश्च
च [ind]
तोयौघैर्
तोय [n]
तोयौघैर्
ओघ [m]
इव
इव [ind]
सागरः
सागर [m]
शास्त्राणां च प्रसन्नानां चर्मणां वर्मणां तथा । रथवाजिगजानां च भूषितानां च रक्षसाम् ॥
śāstrāṇāṃ ca prasannānāṃ carmaṇāṃ varmaṇāṃ tathā | rathavājigajānāṃ ca bhūṣitānāṃ ca rakṣasām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शास्त्राणां
शास्त्र [n]
च
च [ind]
प्रसन्नानां
प्रसद् [1. Ā.]
चर्मणां
चर्मन् [n]
वर्मणां
वर्मन् [mn]
तथा
तथा [ind]
रथवाजिगजानां
रथ [m]
रथवाजिगजानां
वाजिन् [m]
रथवाजिगजानां
गज [m]
च
च [ind]
भूषितानां
भूषय् [10. Ā.]
च
च [ind]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
प्रभां विसृजतां पश्य नानावर्णां समुत्थिताम् । वनं निर्दहतो धर्मे यथारूपं विभावसोः ॥
prabhāṃ visṛjatāṃ paśya nānāvarṇāṃ samutthitām | vanaṃ nirdahato dharme yathārūpaṃ vibhāvasoḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रभां
प्रभा [f]
विसृजतां
विसृज् [4. Ā.]
पश्य
पश् [4. Ā.]
नानावर्णां
नाना [ind]
नानावर्णां
वर्ण [mn]
समुत्थिताम्
समुत्था [1. Ā.]
वनं
वन [n]
निर्दहतो
निर्दह् [1. P.]
घर्मे
घर्म [m]
यथारूपं
यथा [ind]
यथारूपं
रूप [n]
विभावसोः
विभावसु [m]
घण्टानां शृणु निर्घोषं रथानां शृणु निस्वनम् । हयानां हेषमाणानां शृणु तूर्यध्वनिं यथा ॥
ghaṇṭānāṃ śṛṇu nirghoṣaṃ rathānāṃ śṛṇu nisvanam | hayānāṃ heṣamāṇānāṃ śṛṇu tūryadhvaniṃ yathā ||
English Translation
"Listen to the bustle of noise of the Rakshasas lifting the weapons, ringing of the bells (of elephants), and rattling of chariots, and neighing of horses. Listen to the flourish of the trumpets. The happy Rakshasas are making tumultuous noise causing horripilation."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
घण्टानां
घण्टा [f]
शृणु
श्रु [4. P.]
निर्घोषं
निर्घोष [m]
रथानां
रथ [m]
शृणु
श्रु [4. P.]
निस्वनम्
निस्वन [m]
हयानां
हय [m]
हेषमाणानां
हेष् [1. Ā.]
शृणु
श्रु [4. P.]
तूर्यध्वनिं
तूर्य [mn]
तूर्यध्वनिं
ध्वनि [m]
यथा
यथा [ind]
उद्यतायुधहस्तानां राक्षसेन्द्रानुयायिनाम् । संभ्रमो रक्षसामेष तुमुलो लोमहर्षणः ॥
udyatāyudhahastānāṃ rākṣasendrānuyāyinām | saṃbhramo rakṣasāmeṣa tumulo lomaharṣaṇaḥ ||
English Translation
"Listen to the bustle of noise of the Rakshasas lifting the weapons, ringing of the bells (of elephants), and rattling of chariots, and neighing of horses. Listen to the flourish of the trumpets. The happy Rakshasas are making tumultuous noise causing horripilation."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उद्यतायुधहस्तानां
उद्यम् [6. P.]
उद्यतायुधहस्तानां
आयुध [mn]
उद्यतायुधहस्तानां
हस्त [mn]
राक्षसेन्द्रानुयायिनाम्
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रानुयायिनाम्
इन्द्र [m]
राक्षसेन्द्रानुयायिनाम्
अनुयायिन् [adj]
संभ्रमो
सम्भ्रम [m]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
एष
एतद् [pron]
तुमुलो
तुमुल [adj]
लोमहर्षणः
लोमन् [n]
लोमहर्षणः
हर्षण [adj]
श्रीस्त्वां भजति शोकघ्नी रक्षसां भयमागतम् । रामात्कमलपत्राक्षि दैत्यानामिव वासवात् ॥
śrīstvāṃ bhajati śokaghnī rakṣasāṃ bhayamāgatam | rāmātkamalapatrākṣi daityānāmiva vāsavāt ||
English Translation
"Your fire of anger will be gone. Your husband, the lotuspetal eyed Rama whose prowess is inconceivable like that of Indra who vanquished Daityas will come and kill Ravana and win you back."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रीस्त्वां
श्री [f]
श्रीस्त्वां
त्वद् [pron]
भजति
भज् [1. Ā.]
शोकघ्नी
शोक [m]
शोकघ्नी
घ्न [adj]
रक्षसां
रक्षस् [n]
भयम्
भय [n]
आगतम्
आगम् [6. P.]
रामात्
राम [m]
कमलपत्राक्षि
कमल [mn]
कमलपत्राक्षि
पत्त्र [mn]
कमलपत्राक्षि
अक्ष [adj]
दैत्यानाम्
दैत्य [m]
इव
इव [ind]
वासवात्
वासव [m]
अवजित्य जितक्रोधस्तमचिन्त्यपराक्रमः । रावणं समरे हत्वा भर्ता त्वाधिगमिष्यति ॥
avajitya jitakrodhastamacintyaparākramaḥ | rāvaṇaṃ samare hatvā bhartā tvādhigamiṣyati ||
English Translation
As Vasava did to the Daityas, the lotus-eyed Rāma, your lord-of controlled anger, and of inconceivable prowess, slaying Rävaņa in battle and thus delivering you, shall approach you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवजित्य
अवजि [1. Ā.]
जितक्रोधस्तम्
जि [9. P.]
जितक्रोधस्तम्
क्रोध [m]
जितक्रोधस्तम्
तद् [pron]
अचिन्त्यपराक्रमः
अचिन्त्य [adj]
अचिन्त्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
रावणं
रावण [m]
समरे
समर [mn]
हत्वा
हन् [6. P.]
भर्ता
भर्तृ [m]
त्वाधिगमिष्यति
त्वद् [pron]
त्वाधिगमिष्यति
अधिगम् [1. Ā.]
विक्रमिष्यति रक्षःसु भर्ता ते सहलक्ष्मणः । यथा शत्रुषु शत्रुघ्नो विष्णुना सह वासवः ॥
vikramiṣyati rakṣaḥsu bhartā te sahalakṣmaṇaḥ | yathā śatruṣu śatrughno viṣṇunā saha vāsavaḥ ||
English Translation
And, as Väsava put forth his prowess among his foes, in company with the foe-destroying Visnu, your lord, along with Laksmana, shall display his prowess among the Rākşasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विक्रमिष्यति
विक्रम् [1. Ā.]
रक्षःसु
रक्षस् [n]
भर्ता
भर्तृ [m]
ते
त्वद् [pron]
सहलक्ष्मणः
सहलक्ष्मण [adj]
यथा
यथा [ind]
शत्रुषु
शत्रु [m]
शत्रुघ्नो
शत्रु [m]
शत्रुघ्नो
घ्न [adj]
विष्णुना
विष्णु [m]
सह
सह [ind]
वासवः
वासव [m]
आगतस्य हि रामस्य क्षिप्रमङ्कगतां सतीम् । अहं द्रक्ष्यामि सिद्धार्थां त्वां शत्रौ विनिपातिते ॥
āgatasya hi rāmasya kṣipramaṅkagatāṃ satīm | ahaṃ drakṣyāmi siddhārthāṃ tvāṃ śatrau vinipātite ||
English Translation
On the enemy having fallen, I shall behold you, devoted to your lord, with your desire attained, soon lying on the lap of Rama.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आगतस्य
आगम् [6. P.]
हि
हि [ind]
रामस्य
राम [m]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
अङ्कगतां
अङ्क [mn]
अङ्कगतां
गम् [6. Ā.]
सतीम्
अस् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
द्रक्ष्यामि
दृश् [6. P.]
सिद्धार्थां
सिद्धार्थ [adj]
त्वां
त्वद् [pron]
शत्रौ
शत्रु [m]
विनिपातिते
विनिपातय् [10. P.]
अश्रूण्यानन्दजानि त्वं वर्तयिष्यसि शोभने । समागम्य परिष्वक्ता तस्योरसि महोरसः ॥
aśrūṇyānandajāni tvaṃ vartayiṣyasi śobhane | samāgamya pariṣvaktā tasyorasi mahorasaḥ ||
English Translation
And, O Janaki, embracing (your lord) you shall shed tears of joy on his mighty breast.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्रूण्यानन्दजानि
अश्रु [mn]
अश्रूण्यानन्दजानि
आनन्द [m]
अश्रूण्यानन्दजानि
ज [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
वर्तयिष्यसि
वर्तय् [10. Ā.]
शोभने
शोभन [adj]
समागम्य
समागम् [6. P.]
परिष्वक्ता
परिष्वज् [1. P.]
तस्योरसि
तद् [pron]
तस्योरसि
उरस् [n]
महोरसः
महत् [adj]
महोरसः
उरस् [n]
अचिरान्मोक्ष्यते सीते देवि ते जघनं गताम् । धृतामेतां बहून्मासान्वेणीं रामो महाबलः ॥
acirānmokṣyate sīte devi te jaghanaṃ gatām | dhṛtāmetāṃ bahūnmāsānveṇīṃ rāmo mahābalaḥ ||
English Translation
O Sitä, soon shall the highly powerful Răma loosen this braid of your reaching to your hips, which you have been wearing for many a month.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अचिरान्मोक्ष्यते
अचिर [adj]
अचिरान्मोक्ष्यते
मुच् [6. Ā.]
सीते
सीता [f]
देवि
देवी [f]
ते
त्वद् [pron]
जघनं
जघन [mn]
गताम्
गम् [6. Ā.]
धृताम्
धृ [4. P.]
एतां
ए [2. P.]
बहून्मासान्
बहु [adj]
बहून्मासान्
मास [mn]
वेणीं
वेणी [f]
रामो
राम [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तस्य दृष्ट्वा मुखं देवि पूर्णचन्द्रमिवोदितम् । मोक्ष्यसे शोकजं वारि निर्मोकमिव पन्नगी ॥
tasya dṛṣṭvā mukhaṃ devi pūrṇacandramivoditam | mokṣyase śokajaṃ vāri nirmokamiva pannagī ||
English Translation
O exalted one, seeing his face like the full moon risen, you shall shed water begot of ruth, even as a she-serpent casts off her slough.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
मुखं
मुख [n]
देवि
देवी [f]
पूर्णचन्द्रम्
पूर्ण [adj]
पूर्णचन्द्रम्
चन्द्र [m]
इवोदितम्
इव [ind]
इवोदितम्
उदि [4. Ā.]
मोक्ष्यसे
मुच् [6. Ā.]
शोकजं
शोक [m]
शोकजं
ज [adj]
वारि
वारि [n]
निर्मोकम्
निर्मोक [m]
इव
इव [ind]
पन्नगी
पन्नगी [f]
रावणं समरे हत्वा नचिरादेव मैथिलि । त्वया समग्रं प्रियया सुखार्हो लप्स्यते सुखम् ॥
rāvaṇaṃ samare hatvā nacirādeva maithili | tvayā samagraṃ priyayā sukhārho lapsyate sukham ||
English Translation
O Mithila's daughter, speedily slaying Ravana in battle, that one worthy of happiness shall reap felicity in the company of you, his beloved.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणं
रावण [m]
समरे
समर [mn]
हत्वा
हन् [6. P.]
नचिराद्
नचिर [adj]
एव
एव [ind]
मैथिलि
मैथिली [f]
त्वया
त्वद् [pron]
समग्रं
समग्र [adj]
प्रियया
प्रिय [adj]
सुखार्हो
सुख [n]
सुखार्हो
अर्ह [adj]
लप्स्यते
लभ् [1. P.]
सुखम्
सुख [n]
समागता त्वं रामेण मोदिष्यसि महात्मना । सुवर्षेण समायुक्ता यथा सस्येन मेदिनी ॥
samāgatā tvaṃ rāmeṇa modiṣyasi mahātmanā | suvarṣeṇa samāyuktā yathā sasyena medinī ||
English Translation
And, loved by the high-souled Rama, you, shall be happy, even as the Earth furnished with crops brought forth by plenteous showers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समागता
समागम् [6. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
रामेण
राम [m]
मोदिष्यसि
मुद् [1. P.]
महात्मना
महात्मन् [adj]
सुवर्षेण
सुवर्ष [m]
समायुक्ता
समायुज् [7. P.]
यथा
यथा [ind]
सस्येन
सस्य [mn]
मेदिनी
मेदिनी [f]
गिरिवरमभितोऽनुवर्तमानो; हय इव मण्डलमाशु यः करोति । तमिह शरणमभ्युपेहि देवि; दिवसकरं प्रभवो ह्ययं प्रजानाम् ॥
girivaramabhito'nuvartamāno; haya iva maṇḍalamāśu yaḥ karoti | tamiha śaraṇamabhyupehi devi; divasakaraṃ prabhavo hyayaṃ prajānām ||
English Translation
Do you, O exalted one, take refuge with him, who, going round the foremost of mountains, speedily assume a steed-like circular movement; for even the maker of day is the source of people's joy and grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गिरिवरम्
गिरि [m]
गिरिवरम्
वर [adj]
अभितो
अभितस् [ind]
ऽनुवर्तमानो
अनुवृत् [1. Ā.]
हय
हय [m]
इव
इव [ind]
मण्डलम्
मण्डल [mfn]
आशु
आशु [adj]
यः
यद् [pron]
करोति
कृ [2. Ā.]
तम्
तद् [pron]
इह
इह [ind]
शरणम्
शरण [n]
अभ्युपेहि
अभ्युपे [2. P.]
देवि
देवी [f]
दिवसकरं
दिवसकर [m]
प्रभवो
प्रभव [m]
ह्ययं
हि [ind]
ह्ययं
इदम् [pron]
प्रजानाम्
प्रजा [f]