Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 6 (Yuddhakāṇḍa) • Sarga 48

Yuddhakāṇḍa Sarga 48

युद्धकाण्डम् • सर्गः 48

Yuddhakāṇḍa Sarga 48 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 87 verses.

Total: 87 Verses • Citations: VR 6.48.1–87 • 175 Lexicon Terms • Page 1 of 3 (Verses 30 shown)
VR 6.48.1 अनुष्टुप्
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः । भग्नदर्पस्तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥
sa praviśya purīṃ laṅkāṃ rāmabāṇabhayārditaḥ | bhagnadarpastadā rājā babhūva vyathitendriyaḥ ||
English Translation
Entering the city of Larkā, the king afflicted with the fear of Rāma's arrows, with his pride humbled, was undergoing great torments:
VR 6.48.2 अनुष्टुप्
मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः । अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना ॥
mātaṃga iva siṃhena garuḍeneva pannagaḥ | abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā ||
English Translation
Overpowered by the high souled Rāghava, the king resembled an elephant defeated by a lion or a serpent defeated by Garuda.
VR 6.48.3 अनुष्टुप्
ब्रह्मदण्डप्रकाशानां विद्युत्सदृशवर्चसाम् । स्मरन्राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः ॥
brahmadaṇḍaprakāśānāṃ vidyutsadṛśavarcasām | smaranrāghavabāṇānāṃ vivyathe rākṣaseśvaraḥ ||
English Translation
Remembering Råghava's arrows resembling a comet risen at the universal wreck, and of the splendour of live lightning, the Raksasa chief was aggrieved.
VR 6.48.4 अनुष्टुप्
स काञ्चनमयं दिव्यमाश्रित्य परमासनम् । विक्प्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥
sa kāñcanamayaṃ divyamāśritya paramāsanam | vikprekṣamāṇo rakṣāṃsi rāvaṇo vākyamabravīt ||
English Translation
Rāma, seated on a superb golden seat and eyeing the Raksasas, spoke this word.
VR 6.48.5 अनुष्टुप्
सर्वं तत्खलु मे मोघं यत्तप्तं परमं तपः । यत्समानो महेन्द्रेण मानुषेणास्मि निर्जितः ॥
sarvaṃ tatkhalu me moghaṃ yattaptaṃ paramaṃ tapaḥ | yatsamāno mahendreṇa mānuṣeṇāsmi nirjitaḥ ||
English Translation
Forsooth all the austere asceticism I have performed go go for nothing, for although resembling the redoubtable Indra, I have been overcome by a mortal.
VR 6.48.6 अनुष्टुप्
इदं तद्ब्रह्मणो घोरं वाक्यं मामभ्युपस्थितम् । मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वमिति तत्तथा ॥
idaṃ tadbrahmaṇo ghoraṃ vākyaṃ māmabhyupasthitam | mānuṣebhyo vijānīhi bhayaṃ tvamiti tattathā ||
English Translation
This dire speech of Brahmā also reverts to my remembrance, Know you that the fear come from a human being.
VR 6.48.7 अनुष्टुप्
देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः । अवध्यत्वं मया प्राप्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ | avadhyatvaṃ mayā prāptaṃ mānuṣebhyo na yācitam ||
English Translation
Incapable of being slain by gods, Dānavas or Gandharvas, Yaksas or Raksasas, Fear has (at last), found you, coming even from monkeys.
VR 6.48.8 अनुष्टुप्
एतदेवाभ्युपागम्य यत्नं कर्तुमिहार्हथ । राक्षसाश्चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु ॥
etadevābhyupāgamya yatnaṃ kartumihārhatha | rākṣasāścāpi tiṣṭhantu caryāgopuramūrdhasu ||
English Translation
Taking note of this, you should strive (to the uttermost.) And let the Räkşasas be posted at the gateways, highways, and the walls.
VR 6.48.9 अनुष्टुप्
स चाप्रतिमगम्भीरो देवदानवदर्पहा । ब्रह्मशापाभिभूतस्तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम् ॥
sa cāpratimagambhīro devadānavadarpahā | brahmaśāpābhibhūtastu kumbhakarṇo vibodhyatām ||
English Translation
Do you wake up that destroyer of the pride of the deities and then Danavas-Kumbhakarma, endowed with unparalleled gravity, overwhelmed with the curse of Brahmā.
VR 6.48.10 अनुष्टुप्
स पराजितमात्मानं प्रहस्तं च निषूदितम् । ज्ञात्वा रक्षोबलं भीममादिदेश महाबलः ॥
sa parājitamātmānaṃ prahastaṃ ca niṣūditam | jñātvā rakṣobalaṃ bhīmamādideśa mahābalaḥ ||
English Translation
"Let him be instructed that Prahastha endowed with mighty prowess has been defeated and killed."
VR 6.48.11 अनुष्टुप्
द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकाराश्चाधिरुह्यताम् । निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम् ॥
dvāreṣu yatnaḥ kriyatāṃ prākārāścādhiruhyatām | nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām ||
English Translation
Seeing himself worsted and Prahasta also slain, that Rākşasa endowed with dreadful power issued his orders to the fearful force. “Do you vigilantly guard the gates and mount the wall. And do you wake up Kumbhakarņa come under the sway of slumber.
VR 6.48.12 अनुष्टुप्
नव षट्सप्त चाष्टौ च मासान्स्वपिति राक्षसः । तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥
nava ṣaṭsapta cāṣṭau ca māsānsvapiti rākṣasaḥ | taṃ tu bodhayata kṣipraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam ||
English Translation
"Deliberating like this with me, Kumbhakarna is sleeping for the ninth day from now. He may be quickly informed (aroused)."
VR 6.48.13 अनुष्टुप्
स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम् । वानरान्राजपुत्रौ च क्षिप्रमेव वधिष्यति ॥
sa hi saṃkhye mahābāhuḥ kakudaṃ sarvarakṣasām | vānarānrājaputrau ca kṣiprameva vadhiṣyati ||
English Translation
Therefore, speedily rouse very powerful Kumbhakarņa. Foremost of all the Rākşasas in fight, that long armed one shall speedily slay the monkeys as well as the princes.
VR 6.48.14 अनुष्टुप्
कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः । रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामोऽस्मिन्सुदारुणे ॥
kumbhakarṇaḥ sadā śete mūḍho grāmyasukhe rataḥ | rāmeṇābhinirastasya saṃgrāmo'sminsudāruṇe ||
VR 6.48.15 अनुष्टुप्
भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते । किं करिष्याम्यहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि ॥
bhaviṣyati na me śokaḥ kumbhakarṇe vibodhite | kiṃ kariṣyāmyahaṃ tena śakratulyabalena hi ||
VR 6.48.16 अनुष्टुप्
ईदृशे व्यसने प्राप्ते यो न साह्याय कल्पते । ते तु तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः ॥
īdṛśe vyasane prāpte yo na sāhyāya kalpate | te tu tadvacanaṃ śrutvā rākṣasendrasya rākṣasāḥ ||
VR 6.48.17 अनुष्टुप्
जग्मुः परमसंभ्रान्ताः कुम्भकर्णनिवेशनम् । ते रावणसमादिष्टा मांसशोणितभोजनाः ॥
jagmuḥ paramasaṃbhrāntāḥ kumbhakarṇaniveśanam | te rāvaṇasamādiṣṭā māṃsaśoṇitabhojanāḥ ||
VR 6.48.18 अनुष्टुप्
गन्धमाल्यांस्तथा भक्ष्यानादाय सहसा ययुः । तां प्रविश्य महाद्वारां सर्वतो योजनायताम् ॥
gandhamālyāṃstathā bhakṣyānādāya sahasā yayuḥ | tāṃ praviśya mahādvārāṃ sarvato yojanāyatām ||
VR 6.48.19 अनुष्टुप्
कुम्भकर्णगुहां रम्यां सर्वगन्धप्रवाहिनीम् । प्रतिष्ठमानाः कृच्छ्रेण यत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ॥
kumbhakarṇaguhāṃ ramyāṃ sarvagandhapravāhinīm | pratiṣṭhamānāḥ kṛcchreṇa yatnātpraviviśurguhām ||
English Translation
And entering Kumbhakarņa's charming cave having a wide gateway, measuring a yojana breathing around perfumes of flowers, those highly powerful ones, pushed off by Kumbhakarna's breath, with the utmost energy they could summon up stood their ground and entered the cave.
VR 6.48.20 अनुष्टुप्
तां प्रविश्य गुहां रम्यां शुभां काञ्चनकुट्टिमाम् । ददृशुर्नैरृतव्याघ्रं शयानं भीमदर्शनम् ॥
tāṃ praviśya guhāṃ ramyāṃ śubhāṃ kāñcanakuṭṭimām | dadṛśurnairṛtavyāghraṃ śayānaṃ bhīmadarśanam ||
English Translation
Then entering that charming cave having floors paved with gold and gems. those Naiſtas endowed with great strength, saw that one of dreadful prowess, lying down.
VR 6.48.21 अनुष्टुप्
ते तु तं विकृतं सुप्तं विकीर्णमिव पर्वतम् । कुम्भकर्णं महानिद्रं सहिताः प्रत्यबोधयन् ॥
te tu taṃ vikṛtaṃ suptaṃ vikīrṇamiva parvatam | kumbhakarṇaṃ mahānidraṃ sahitāḥ pratyabodhayan ||
English Translation
Those Rakshasas collected together started to awaken Kumbhakarna, who was like a scattered mountain in dead sleep.
VR 6.48.22 अनुष्टुप्
ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुं श्वसन्तमिव पन्नगम् । त्रासयन्तं महाश्वासैः शयानं भीमदर्शनम् ॥
ūrdhvaromāñcitatanuṃ śvasantamiva pannagam | trāsayantaṃ mahāśvāsaiḥ śayānaṃ bhīmadarśanam ||
VR 6.48.23 अनुष्टुप्
भीमनासापुटं तं तु पातालविपुलाननम् । ददृशुर्नैरृतव्याघ्रं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥
bhīmanāsāpuṭaṃ taṃ tu pātālavipulānanam | dadṛśurnairṛtavyāghraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam ||
VR 6.48.24 अनुष्टुप्
ततश्चक्रुर्महात्मानः कुम्भकर्णाग्रतस्तदा । मांसानां मेरुसंकाशं राशिं परमतर्पणम् ॥
tataścakrurmahātmānaḥ kumbhakarṇāgratastadā | māṃsānāṃ merusaṃkāśaṃ rāśiṃ paramatarpaṇam ||
English Translation
Thereafter the Rakshasas placed a heap of me at the size of Meru Mountain to please him immensely.
VR 6.48.25 अनुष्टुप्
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च संचयान् । चक्रुर्नैरृतशार्दूला राशिमन्नस्य चाद्भुतम् ॥
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca saṃcayān | cakrurnairṛtaśārdūlā rāśimannasya cādbhutam ||
English Translation
Then they huge bodied Rākșasas piled up before Kumbhakarma, Meru-like animals for conferring rare gratification and heaps of deer and buffaloes and boars. And the Rākşasas made an astounding heap of rice.
VR 6.48.26 अनुष्टुप्
ततः शोणितकुम्भांश्च मद्यानि विविधानि च । पुरस्तात्कुम्भकर्णस्य चक्रुस्त्रिदशशत्रवः ॥
tataḥ śoṇitakumbhāṃśca madyāni vividhāni ca | purastātkumbhakarṇasya cakrustridaśaśatravaḥ ||
English Translation
Then the Rakshasas placed thirty three kinds of meat, pails of blood, and a variety of wines in front of Kumbhakarna.
VR 6.48.27 अनुष्टुप्
लिलिपुश्च परार्ध्येन चन्दनेन परंतपम् । दिव्यैराच्छादयामासुर्माल्यैर्गन्धैः सुगन्धिभिः ॥
lilipuśca parārdhyena candanena paraṃtapam | divyairācchādayāmāsurmālyairgandhaiḥ sugandhibhiḥ ||
English Translation
Again, they daubed Kumbhakarna with highly fragrant sandal paste to take in fragrance, with wonderful garlands and perfumes.
VR 6.48.28 अनुष्टुप्
धूपं सुगन्धं ससृजुस्तुष्टुवुश्च परंतपम् । जलदा इव चोनेदुर्यातुधानाः सहस्रशः ॥
dhūpaṃ sugandhaṃ sasṛjustuṣṭuvuśca paraṃtapam | jaladā iva coneduryātudhānāḥ sahasraśaḥ ||
English Translation
They also burnt incense, sandal to send forth fragrance to gratify Kumbhakarna and thundered like clouds here and there.
VR 6.48.29 अनुष्टुप्
शङ्खानापूरयामासुः शशाङ्कसदृशप्रभान् । तुमुलं युगपच्चापि विनेदुश्चाप्यमर्षिताः ॥
śaṅkhānāpūrayāmāsuḥ śaśāṅkasadṛśaprabhān | tumulaṃ yugapaccāpi vineduścāpyamarṣitāḥ ||
English Translation
They winded conchs beaming moon-like. And they incapable of being beaten shouted in full chorus.
VR 6.48.30 अनुष्टुप्
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्ते निशाचराः । कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्ते विपुलं स्वनम् ॥
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipuste niśācarāḥ | kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakruste vipulaṃ svanam ||
English Translation
The night-rangers shouted and struck at their arms with their hands and began to pull him. And for rousing Kumbhakarņa, mighty was the din that they raised.
← Previous (Ch. 437) Full Table of Contents Next (Ch. 439) →