Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 71

Araṇyakāṇḍa Sarga 71

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 71

Araṇyakāṇḍa Sarga 71 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 26 verses.

Total: 26 Verses • Citations: VR 3.71.1–26 • 175 Lexicon Terms
VR 3.71.1 अनुष्टुप्
दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन कर्मणा । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः ॥
divaṃ tu tasyāṃ yātāyāṃ śabaryāṃ svena karmaṇā | lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ ||
English Translation
When Sabari departed for heaven with her brilliance, Rama contemplated (about the power of sages)with Lakshmana.
VR 3.71.2 अनुष्टुप्
चिन्तयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम् । हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत् ॥
cintayitvā tu dharmātmā prabhāvaṃ taṃ mahātmanām | hitakāriṇamekāgraṃ lakṣmaṇaṃ rāghavo'bravīt ||
English Translation
After Savarī had repaired to heaven by virtue of her divine prowess, Rāma with his brother Lakşmaņa began to ponder over the pious influence of those great ascetics. Thinking within himself about the divine authority of those great ones, the virtuous-souled Rāma spoke to Lakşmaņa, devoted and ever engaged in his well-being.
VR 3.71.3 अनुष्टुप्
दृष्टोऽयमाश्रमः सौम्य बह्वाश्चर्यः कृतात्मनाम् । विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः ॥
dṛṣṭo'yamāśramaḥ saumya bahvāścaryaḥ kṛtātmanām | viśvastamṛgaśārdūlo nānāvihagasevitaḥ ||
English Translation
Beheld have I, O gentle one, the wondrous asylum of the pure-souled ascetics filled with diverse birds and tigers rambling friendly with antelopes.
VR 3.71.4 अनुष्टुप्
सप्तानां च समुद्राणामेषु तीर्थेषु लक्ष्मण । उपस्पृष्टं च विधिवत्पितरश्चापि तर्पिताः ॥
saptānāṃ ca samudrāṇāmeṣu tīrtheṣu lakṣmaṇa | upaspṛṣṭaṃ ca vidhivatpitaraścāpi tarpitāḥ ||
English Translation
O Laksmana, we have performed ablutions in the sacred waters of these seven seas and offered oblations to our manes. Our misfortunes have ended and prosperity has appeared and my mind is now filled with ecstasy of delight.
VR 3.71.5 अनुष्टुप्
प्रनष्टमशुभं यत्तत्कल्याणं समुपस्थितम् । तेन त्वेतत्प्रहृष्टं मे मनो लक्ष्मण संप्रति ॥
pranaṣṭamaśubhaṃ yattatkalyāṇaṃ samupasthitam | tena tvetatprahṛṣṭaṃ me mano lakṣmaṇa saṃprati ||
English Translation
We have got rid of inauspicious time and good days have come. Therefore, I feel truly happy. Good fortune will appear (now), O Lakshmana, O tiger among men
VR 3.71.6 अनुष्टुप्
हृदये हि नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति । तदागच्छ गमिष्यावः पम्पां तां प्रियदर्शनाम् ॥
hṛdaye hi naravyāghra śubhamāvirbhaviṣyati | tadāgaccha gamiṣyāvaḥ pampāṃ tāṃ priyadarśanām ||
English Translation
Me-thinks, O best of men, auspiciousness shall soon appear to us; do you come, therefore, we shall proceed towards the picturesque lake Pampā.
VR 3.71.7 उपजातिः
ऋश्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते । यस्मिन्वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतः सुतः । नित्यं वालिभयात्त्रस्तश्चतुर्भिः सह वानरैः ॥
ṛśyamūko giriryatra nātidūre prakāśate | yasminvasati dharmātmā sugrīvoṃ'śumataḥ sutaḥ | nityaṃ vālibhayāttrastaścaturbhiḥ saha vānaraiḥ ||
English Translation
You appear in view, at no distance, the mount Rşyamūka. Here dwells with four monkeys, the virtuous-souled Sugrīva.
VR 3.71.8 अनुष्टुप्
अभित्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम् । तदधीनं हि मे सौम्य सीतायाः परिमार्गणम् ॥
abhitvare ca taṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ vānararṣabham | tadadhīnaṃ hi me saumya sītāyāḥ parimārgaṇam ||
English Translation
Surya's son, in constant fear of Vāli. I am in a hurry to behold Sugrīva the best of monkeys, for my business—Sītā's quest-is entirely at his hands.
VR 3.71.9 अनुष्टुप्
इति ब्रुवाणं तं रामं सौमित्रिरिदमब्रवीत् । गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः ॥
iti bruvāṇaṃ taṃ rāmaṃ saumitriridamabravīt | gacchāvastvaritaṃ tatra mamāpi tvarate manaḥ ||
English Translation
Unto the heroic Rāma, speaking thus Saumitrī said. Let us depart soon, I am in haste too.
VR 3.71.10 अनुष्टुप्
आश्रमात्तु ततस्तस्मान्निष्क्रम्य स विशां पतिः । आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सहाभिभूः ॥
āśramāttu tatastasmānniṣkramya sa viśāṃ patiḥ | ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena sahābhibhūḥ ||
English Translation
Then Rama the lord of men along with Lakshmana departed from the hermitage and went to Pampa.
VR 3.71.11 उपजातिः
समीक्षमाणः पुष्पाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम् । कोयष्टिभिश्चार्जुनकैः शतपत्रैश्च कीचकैः । एतैश्चान्यैश्च विविधैर्नादितं तद्वनं महत् ॥
samīkṣamāṇaḥ puṣpāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam | koyaṣṭibhiścārjunakaiḥ śatapatraiśca kīcakaiḥ | etaiścānyaiśca vividhairnāditaṃ tadvanaṃ mahat ||
English Translation
Issuing out of Matanga's asylum, the mighty Rāma, lord of men, repaired with Lakşmaņa to the lake Pampā. Exercised with grief, he arrived at the bank of that best lakes, beholding (as he passed along), various trees and pools, the mighty forest covered on all sides with huge trees and flowers and resounding with the noise of lapwings, peacocks, woodpeckers and various other birds and rattling of the bamboo's.
VR 3.71.12 अनुष्टुप्
स रामो विधिवान्वृक्षान्सरांसि विविधानि च । पश्यन्कामाभिसंतप्तो जगाम परमं ह्रदम् ॥
sa rāmo vidhivānvṛkṣānsarāṃsi vividhāni ca | paśyankāmābhisaṃtapto jagāma paramaṃ hradam ||
English Translation
On seeing different kinds of trees and tanks, the lovestriken Rama visited that great lake.
VR 3.71.13 अनुष्टुप्
स तामासाद्य वै रामो दूरादुदकवाहिनीम् । मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत ॥
sa tāmāsādya vai rāmo dūrādudakavāhinīm | mataṅgasarasaṃ nāma hradaṃ samavagāhata ||
English Translation
Rama reached the Matanga lake which he could see from a distance and bathed in it.
VR 3.71.14 अनुष्टुप्
स तु शोकसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः । विवेश नलिनीं पम्पां पङ्कजैश्च समावृताम् ॥
sa tu śokasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ | viveśa nalinīṃ pampāṃ paṅkajaiśca samāvṛtām ||
VR 3.71.15 अनुष्टुप्
तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दाल काशिनीम् । रम्योपवनसंबाधां पद्मसंपीडितोदकाम् ॥
tilakāśokapuṃnāgabakuloddāla kāśinīm | ramyopavanasaṃbādhāṃ padmasaṃpīḍitodakām ||
VR 3.71.16 अनुष्टुप्
स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसंतताम् । मत्स्यकच्छपसंबाधां तीरस्थद्रुमशोभिताम् ॥
sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasaṃtatām | matsyakacchapasaṃbādhāṃ tīrasthadrumaśobhitām ||
VR 3.71.17 उपजातिः
सखीभिरिव युक्ताभिर्लताभिरनुवेष्टिताम् । किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम् । नानाद्रुमलताकीर्णां शीतवारिनिधिं शुभाम् ॥
sakhībhiriva yuktābhirlatābhiranuveṣṭitām | kiṃnaroragagandharvayakṣarākṣasasevitām | nānādrumalatākīrṇāṃ śītavārinidhiṃ śubhām ||
VR 3.71.18 अनुष्टुप्
पद्मैः सौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः । नीलां कुवलयोद्धातैर्बहुवर्णां कुथामिव ॥
padmaiḥ saugandhikaistāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ | nīlāṃ kuvalayoddhātairbahuvarṇāṃ kuthāmiva ||
English Translation
He saw the sacred lake Pampa whose sweet flow of water was used by great seers. It abounded in trees and creepers. Its surface was red with lotuses at one place, white with clusters of lilies at another and with blue lotuses at other places. As such, it looked like a carpet with variegated colours.
VR 3.71.19 अनुष्टुप्
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम् । पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम् ॥
aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām | puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām ||
VR 3.71.20 अनुष्टुप्
स तां दृष्ट्वा ततः पम्पां रामः सौमित्रिणा सह । विललाप च तेजस्वी कामाद्दशरथात्मजः ॥
sa tāṃ dṛṣṭvā tataḥ pampāṃ rāmaḥ saumitriṇā saha | vilalāpa ca tejasvī kāmāddaśarathātmajaḥ ||
VR 3.71.21 अनुष्टुप्
तिलकैर्बीजपूरैश्च वटैः शुक्लद्रुमैस्तथा । पुष्पितैः करवीरैश्च पुंनागैश्च सुपुष्पितैः ॥
tilakairbījapūraiśca vaṭaiḥ śukladrumaistathā | puṣpitaiḥ karavīraiśca puṃnāgaiśca supuṣpitaiḥ ||
VR 3.71.22 उपजातिः
मालतीकुन्दगुल्मैश्च भण्डीरैर्निचुलैस्तथा । अशोकैः सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः । अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदेवोपशोभिताम् ॥
mālatīkundagulmaiśca bhaṇḍīrairniculaistathā | aśokaiḥ saptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ | anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadevopaśobhitām ||
VR 3.71.23 अनुष्टुप्
अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः । ऋश्यमूक इति ख्यातश्चित्रपुष्पितकाननः ॥
asyāstīre tu pūrvoktaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ | ṛśyamūka iti khyātaścitrapuṣpitakānanaḥ ||
English Translation
The famous mount, sacred Rishyamuka is situated on the bank of Pampa full of blossoming trees.
VR 3.71.24 अनुष्टुप्
हरिरृक्षरजो नाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः । अध्यास्ते तं महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः ॥
harirṛkṣarajo nāmnaḥ putrastasya mahātmanaḥ | adhyāste taṃ mahāvīryaḥ sugrīva iti viśrutaḥ ||
English Translation
There dwell the famous lord of monkeys, Sugrīva, the heroic son of the great Rkşarajā.
VR 3.71.25 अनुष्टुप्
सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ । इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमम् ॥
sugrīvamabhigaccha tvaṃ vānarendraṃ nararṣabha | ityuvāca punarvākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramam ||
English Translation
O best of men, do you approach the chief of monkeys. Rāma, having truth for his prowess, again spoke to Laksmana, saying, O Laksmana, how shall I live without Sitā, who have been deprived of my kingdom, who am poorly and have Sītā for my life?
VR 3.71.26 वंशस्थम्
ततो महद्वर्त्म च दूरसंक्रमं; क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन्वनम् । ददर्श पम्पां शुभदर्श कानना;मनेकनानाविधपक्षिसंकुलाम् ॥
tato mahadvartma ca dūrasaṃkramaṃ; krameṇa gatvā pravilokayanvanam | dadarśa pampāṃ śubhadarśa kānanā;manekanānāvidhapakṣisaṃkulām ||
English Translation
Proceeding slowly, observing the forest, Rāma beheld and entered with Lakşmaņa Pampā, girt on all sides with beautiful woods and filled with a multitude of diverse birds.
← Previous (Ch. 257) Full Table of Contents Next (Ch. 259) →