ततस्तमसि संजाते राक्षसा दैवतैः सह । अयुध्यन्त बलोन्मत्ताः सूदयन्तः परस्परम् ॥
tatastamasi saṃjāte rākṣasā daivataiḥ saha | ayudhyanta balonmattāḥ sūdayantaḥ parasparam ||
English Translation
Thereupon darkness having set in all the celestials and Rākşasas, maddened with their strength, began to fight rushing one another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तमसि
ततस् [ind]
ततस्तमसि
तमस् [n]
संजाते
संजन् [4. Ā.]
राक्षसा
राक्षस [m]
दैवतैः
दैवत [n]
सह
सह [ind]
अयुध्यन्त
युध् [2. P.]
बलोन्मत्ताः
बल [mn]
बलोन्मत्ताः
उन्मद् [4. Ā.]
सूदयन्तः
सूदय् [10. Ā.]
परस्परम्
परस्पर [adj]
ततस्तु देवसैन्येन राक्षसानां महद्बलम् । दशांशं स्थापितं युद्धे शेषं नीतं यमक्षयम् ॥
tatastu devasainyena rākṣasānāṃ mahadbalam | daśāṃśaṃ sthāpitaṃ yuddhe śeṣaṃ nītaṃ yamakṣayam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
देवसैन्येन
देव [m]
देवसैन्येन
सैन्य [n]
राक्षसानां
राक्षस [m]
महद्
महत् [adj]
बलम्
बल [mn]
दशांशं
दशन् [adj]
दशांशं
अंश [m]
स्थापितं
स्थापय् [10. Ā.]
युद्धे
युद्ध [n]
शेषं
शेष [adj]
नीतं
नी [2. P.]
यमक्षयम्
यम [m]
यमक्षयम्
क्षय [m]
तस्मिंस्तु तमसा नद्धे सर्वे ते देवराक्षसाः । अन्योन्यं नाभ्यजानन्त युध्यमानाः परस्परम् ॥
tasmiṃstu tamasā naddhe sarve te devarākṣasāḥ | anyonyaṃ nābhyajānanta yudhyamānāḥ parasparam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिंस्तु
तद् [pron]
तस्मिंस्तु
तु [ind]
तमसा
तमस् [n]
नद्धे
नह् [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
ते
तद् [pron]
देवराक्षसाः
देव [m]
देवराक्षसाः
राक्षस [m]
अन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
नाभ्यजानन्त
न [ind]
नाभ्यजानन्त
अभिज्ञा [9. Ā.]
युध्यमानाः
युध् [2. P.]
परस्परम्
परस्पर [adj]
इन्द्रश्च रावणश्चैव रावणिश्च महाबलः । तस्मिंस्तमोजालवृते मोहमीयुर्न ते त्रयः ॥
indraśca rāvaṇaścaiva rāvaṇiśca mahābalaḥ | tasmiṃstamojālavṛte mohamīyurna te trayaḥ ||
English Translation
And in that darkness-Indra, Ravana and Meghanāda— these three were not possessed by the influence of illusion. Beholding his whole army slain in a moment, Ravana, worked up with dreadful ire, sent out terrible roars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रश्च
इन्द्र [m]
इन्द्रश्च
च [ind]
रावणश्चैव
रावण [m]
रावणश्चैव
च [ind]
रावणश्चैव
एव [ind]
रावणिश्च
रावणि [m]
रावणिश्च
च [ind]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तस्मिंस्तमोजालवृते
तद् [pron]
तस्मिंस्तमोजालवृते
तमस् [n]
तस्मिंस्तमोजालवृते
जाल [n]
तस्मिंस्तमोजालवृते
वृ [1. Ā.]
मोहम्
मोह [m]
ईयुर्
इ [5. Ā.]
न
न [ind]
ते
तद् [pron]
त्रयः
त्रि [nr]
स तु दृष्ट्वा बलं सर्वं निहतं रावणो रणे । क्रोधमभ्यागमत्तीव्रं महानादं च मुक्तवान् ॥
sa tu dṛṣṭvā balaṃ sarvaṃ nihataṃ rāvaṇo raṇe | krodhamabhyāgamattīvraṃ mahānādaṃ ca muktavān ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
बलं
बल [mn]
सर्वं
सर्व [pron]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
रावणो
रावण [m]
रणे
रण [m]
क्रोधम्
क्रोध [m]
अभ्यागमत्
अभ्यागम् [1. P.]
तीव्रं
तीव्र [adj]
महानादं
महत् [adj]
महानादं
नाद [m]
च
च [ind]
मुक्तवान्
मुच् [6. Ā.]
क्रोधात्सूतं च दुर्धर्षः स्यन्दनस्थमुवाच ह । परसैन्यस्य मध्येन यावदन्तं नयस्व माम् ॥
krodhātsūtaṃ ca durdharṣaḥ syandanasthamuvāca ha | parasainyasya madhyena yāvadantaṃ nayasva mām ||
English Translation
And in anger, that irrepressible one said to the charioteer, stationed on the car, “Do you take me to the other end of the enemies' host."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रोधात्
क्रोध [m]
सूतं
सूत [m]
च
च [ind]
दुर्धर्षः
दुर्धर्ष [adj]
स्यन्दनस्थम्
स्यन्दन [mn]
स्यन्दनस्थम्
स्थ [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
परसैन्यस्य
पर [pron]
परसैन्यस्य
सैन्य [n]
मध्येन
मध्य [n]
यावदन्तं
यावत् [ind]
यावदन्तं
अन्त [m]
नयस्व
नी [2. P.]
माम्
मद् [pron]
अद्यैतांस्त्रिदशान्सर्वान्विक्रमैः समरे स्वयम् । नानाशस्त्रैर्महासारैर्नाशयामि नभस्तलात् ॥
adyaitāṃstridaśānsarvānvikramaiḥ samare svayam | nānāśastrairmahāsārairnāśayāmi nabhastalāt ||
English Translation
I shall soon in the field of battle, with the stroke of various weapons despatch all the deities to the abode of Death,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्यैतांस्त्रिदशान्
अद्य [ind]
अद्यैतांस्त्रिदशान्
एतद् [pron]
अद्यैतांस्त्रिदशान्
त्रिदश [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
विक्रमैः
विक्रम [m]
समरे
समर [mn]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
नानाशस्त्रैर्
नाना [ind]
नानाशस्त्रैर्
शस्त्र [n]
महासारैर्
महत् [adj]
महासारैर्
सार [mn]
नाशयामि
नाशय् [10. Ā.]
नभस्तलात्
नभस्तल [n]
अहमिन्द्रं वधिष्यामि वरुणं धनदं यमम् । त्रिदशान्विनिहत्याशु स्वयं स्थास्याम्यथोपरि ॥
ahamindraṃ vadhiṣyāmi varuṇaṃ dhanadaṃ yamam | tridaśānvinihatyāśu svayaṃ sthāsyāmyathopari ||
English Translation
I shall slay Indra, Kubera, Varuna and Yama, what to speak of more, I shall soon destroy all the deities and place myself above them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
इन्द्रं
इन्द्र [m]
वधिष्यामि
वध् [4. P.]
वरुणं
वरुण [m]
धनदं
धनद [m]
यमम्
यम [m]
त्रिदशान्
त्रिदश [m]
विनिहत्याशु
विनिहन् [2. P.]
विनिहत्याशु
आशु [ind]
स्वयं
स्वयम् [ind]
स्थास्याम्यथोपरि
स्था [1. Ā.]
स्थास्याम्यथोपरि
अथ [ind]
स्थास्याम्यथोपरि
उपरि [ind]
विषादो न च कर्तव्यः शीघ्रं वाहय मे रथम् । द्विः खलु त्वां ब्रवीम्यद्य यावदन्तं नयस्व माम् ॥
viṣādo na ca kartavyaḥ śīghraṃ vāhaya me ratham | dviḥ khalu tvāṃ bravīmyadya yāvadantaṃ nayasva mām ||
English Translation
Be not sorry; do you soon drive my chariot. To-day I have told you twice to take me to the end of the enemy's army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विषादो
विषाद [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
कर्तव्यः
कृ [2. Ā.]
शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
वाहय
वाहय् [10. Ā.]
मे
मद् [pron]
रथम्
रथ [m]
द्विः
द्विस् [ind]
खलु
खलु [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
ब्रवीम्यद्य
ब्रू [2. Ā.]
ब्रवीम्यद्य
अद्य [ind]
यावदन्तं
यावत् [ind]
यावदन्तं
अन्त [m]
नयस्व
नी [2. P.]
माम्
मद् [pron]
अयं स नन्दनोद्देशो यत्र वर्तामहे वयम् । नय मामद्य तत्र त्वमुदयो यत्र पर्वतः ॥
ayaṃ sa nandanoddeśo yatra vartāmahe vayam | naya māmadya tatra tvamudayo yatra parvataḥ ||
English Translation
We are now waiting near the Nandana grove, do you take me to the hill when the sun rises.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
स
तद् [pron]
नन्दनोद्देशो
नन्दन [n]
नन्दनोद्देशो
उद्देश [m]
यत्र
यत्र [ind]
वर्तामहे
वृत् [3. P.]
वयम्
मद् [pron]
नय
नी [2. P.]
माम्
मद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
तत्र
तत्र [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
उदयो
उदय [m]
यत्र
यत्र [ind]
पर्वतः
पर्वत [mn]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुरगान्स मनोजवान् । आदिदेशाथ शत्रूणां मध्येनैव च सारथिः ॥
tasya tadvacanaṃ śrutvā turagānsa manojavān | ādideśātha śatrūṇāṃ madhyenaiva ca sārathiḥ ||
English Translation
Hearing his words the charioteer drove the steeds, coursing at will through the enemies' host.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्वचनं
तद् [pron]
तद्वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तुरगान्
तुरग [m]
स
तद् [pron]
मनोजवान्
मनोजव [adj]
आदिदेशाथ
आदिश् [6. Ā.]
आदिदेशाथ
अथ [ind]
शत्रूणां
शत्रु [m]
मध्येनैव
मध्य [n]
मध्येनैव
एव [ind]
च
च [ind]
सारथिः
सारथि [m]
तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा शक्रो देवेश्वरस्तदा । रथस्थः समरस्थांस्तान्देवान्वाक्यमथाब्रवीत् ॥
tasya taṃ niścayaṃ jñātvā śakro deveśvarastadā | rathasthaḥ samarasthāṃstāndevānvākyamathābravīt ||
English Translation
Thereupon being apprised of his intention, Śakra, the king of the celestials, stationed on car, said to the deities, in the field of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
निश्चयं
निश्चय [m]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
शक्रो
शक्र [m]
देवेश्वरस्तदा
देवेश्वर [m]
देवेश्वरस्तदा
तदा [ind]
रथस्थः
रथ [m]
रथस्थः
स्थ [adj]
समरस्थांस्तान्
समर [mn]
समरस्थांस्तान्
स्थ [adj]
समरस्थांस्तान्
तद् [pron]
देवान्
देव [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सुराः शृणुत मद्वाक्यं यत्तावन्मम रोचते । जीवन्नेव दशग्रीवः साधु रक्षो निगृह्यताम् ॥
surāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yattāvanmama rocate | jīvanneva daśagrīvaḥ sādhu rakṣo nigṛhyatām ||
English Translation
O you deities-bear my words, what appear to me best. This Ten-necked demon must be vanquished by us while alive.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुराः
सुर [m]
शृणुत
श्रु [4. P.]
मद्वाक्यं
मद् [pron]
मद्वाक्यं
वाक्य [n]
यत्
यद् [pron]
तावन्मम
तावत् [ind]
तावन्मम
मद् [pron]
रोचते
रुच् [1. P.]
जीवन्न्
जीव् [1. Ā.]
एव
एव [ind]
दशग्रीवः
दशग्रीव [m]
साधु
साधु [adj]
रक्षो
रक्षस् [n]
निगृह्यताम्
निग्रह् [9. Ā.]
एष ह्यतिबलः सैन्ये रथेन पवनौजसा । गमिष्यति प्रवृद्धोर्मिः समुद्र इव पर्वणि ॥
eṣa hyatibalaḥ sainye rathena pavanaujasā | gamiṣyati pravṛddhormiḥ samudra iva parvaṇi ||
English Translation
Ascending his car, gifted with the velocity of the wind, the highly powerful one is proceeding among the army like to the deep with waves rising during Parva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
ह्यतिबलः
हि [ind]
ह्यतिबलः
अतिबल [adj]
सैन्ये
सैन्य [n]
रथेन
रथ [m]
पवनौजसा
पवन [m]
पवनौजसा
ओजस् [n]
गमिष्यति
गम् [6. Ā.]
प्रवृद्धोर्मिः
प्रवृध् [1. Ā.]
प्रवृद्धोर्मिः
ऊर्मि [mf]
समुद्र
समुद्र [m]
इव
इव [ind]
पर्वणि
पर्वन् [n]
न ह्येष हन्तुं शक्योऽद्य वरदानात्सुनिर्भयः । तद्ग्रहीष्यामहे रक्षो यत्ता भवत संयुगे ॥
na hyeṣa hantuṃ śakyo'dya varadānātsunirbhayaḥ | tadgrahīṣyāmahe rakṣo yattā bhavata saṃyuge ||
English Translation
It is not possible to slay him now, for he shall not meet with death in consequence of the boon. So let us make him captive-and we should all exert to that end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ह्येष
हि [ind]
ह्येष
एतद् [pron]
हन्तुं
हन् [6. P.]
शक्यो
शक्य [adj]
ऽद्य
अद्य [ind]
वरदानात्
वर [mn]
वरदानात्
दान [n]
सुनिर्भयः
सु [ind]
सुनिर्भयः
निर्भय [adj]
तद्
तद् [pron]
ग्रहीष्यामहे
ग्रह् [6. Ā.]
रक्षो
रक्षस् [n]
यत्ता
यत् [1. P.]
भवत
भू [1. Ā.]
संयुगे
संयुग [n]
यथा बलिं निगृह्यैतत्त्रैलोक्यं भुज्यते मया । एवमेतस्य पापस्य निग्रहो मम रोचते ॥
yathā baliṃ nigṛhyaitattrailokyaṃ bhujyate mayā | evametasya pāpasya nigraho mama rocate ||
English Translation
Bali being held captive, I am enjoying the three worlds-and I think proper to obstruct the course of this vicious-souled one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
बलिं
बलि [m]
निगृह्यैतत्
निग्रह् [9. Ā.]
निगृह्यैतत्
एतद् [pron]
त्रैलोक्यं
त्रैलोक्य [n]
भुज्यते
भुज् [6. P.]
मया
मद् [pron]
एवम्
एवम् [ind]
एतस्य
एतद् [pron]
पापस्य
पाप [adj]
निग्रहो
निग्रह [m]
मम
मद् [pron]
रोचते
रुच् [1. P.]
ततोऽन्यं देशमास्थाय शक्रः संत्यज्य रावणम् । अयुध्यत महातेजा राक्षसान्नाशयन्रणे ॥
tato'nyaṃ deśamāsthāya śakraḥ saṃtyajya rāvaṇam | ayudhyata mahātejā rākṣasānnāśayanraṇe ||
English Translation
Having said this and left aside Råvaņa, Sakra went to another side, O King, and fought terrifying the Rākşasas in the conflict.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽन्यं
अन्य [pron]
देशम्
देश [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
शक्रः
शक्र [m]
संत्यज्य
संत्यज् [1. Ā.]
रावणम्
रावण [m]
अयुध्यत
युध् [2. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
राक्षसान्नाशयन्
राक्षस [m]
राक्षसान्नाशयन्
नाशय् [10. Ā.]
रणे
रण [m]
उत्तरेण दशग्रीवः प्रविवेशानिवर्तितः । दक्षिणेन तु पार्श्वेन प्रविवेश शतक्रतुः ॥
uttareṇa daśagrīvaḥ praviveśānivartitaḥ | dakṣiṇena tu pārśvena praviveśa śatakratuḥ ||
English Translation
Dasagriva, incapable of being thwarted, entered by the northern route and the performer of hundred sacrifices by the southern.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तरेण
उत्तरेण [ind]
दशग्रीवः
दशग्रीव [m]
प्रविवेशानिवर्तितः
प्रविश् [4. P.]
प्रविवेशानिवर्तितः
अनिवर्तित [adj]
दक्षिणेन
दक्षिण [adj]
तु
तु [ind]
पार्श्वेन
पार्श्व [mn]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
शतक्रतुः
शतक्रतु [m]
ततः स योजनशतं प्रविष्टो राक्षसाधिपः । देवतानां बलं कृत्स्नं शरवर्षैरवाकिरत् ॥
tataḥ sa yojanaśataṃ praviṣṭo rākṣasādhipaḥ | devatānāṃ balaṃ kṛtsnaṃ śaravarṣairavākirat ||
English Translation
Thereupon having entered into the army up to a hundred leagues the lord of Rākşasas overpowered the celestial host with a downpour of shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
योजनशतं
योजन [fn]
योजनशतं
शत [mn]
प्रविष्टो
प्रविश् [4. P.]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
देवतानां
देवता [f]
बलं
बल [mn]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
शरवर्षैर्
शर [m]
शरवर्षैर्
वर्ष [mn]
अवाकिरत्
अवकृ [6. Ā.]
ततः शक्रो निरीक्ष्याथ प्रविष्टं तं बलं स्वकम् । न्यवर्तयदसंभ्रान्तः समावृत्य दशाननम् ॥
tataḥ śakro nirīkṣyātha praviṣṭaṃ taṃ balaṃ svakam | nyavartayadasaṃbhrāntaḥ samāvṛtya daśānanam ||
English Translation
Thereupon beholding his own army slain Sakra, returned fearlessly and obstructed the Ten-necked demon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शक्रो
शक्र [m]
निरीक्ष्याथ
निरीक्ष् [1. P.]
निरीक्ष्याथ
अथ [ind]
प्रविष्टं
प्रविश् [4. P.]
तं
तद् [pron]
बलं
बल [mn]
स्वकम्
स्वक [adj]
न्यवर्तयद्
निवर्तय् [10. Ā.]
असंभ्रान्तः
असम्भ्रान्त [adj]
समावृत्य
समावृ [5. P.]
दशाननम्
दशानन [m]
एतस्मिन्नन्तरे नादो मुक्तो दानवराक्षसैः । हा हताः स्मेति तं दृष्ट्वा ग्रस्तं शक्रेण रावणम् ॥
etasminnantare nādo mukto dānavarākṣasaiḥ | hā hatāḥ smeti taṃ dṛṣṭvā grastaṃ śakreṇa rāvaṇam ||
English Translation
In the interim beholding Rāvaņa brought under his grasp by Śakra the demons and Raksasas cried aloud, “Alas we are slain."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
अन्तरे
अन्तर [n]
नादो
नाद [m]
मुक्तो
मुच् [6. Ā.]
दानवराक्षसैः
दानव [m]
दानवराक्षसैः
राक्षस [m]
हा
हा [ind]
हताः
हन् [6. P.]
स्मेति
स्म [ind]
स्मेति
इति [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
ग्रस्तं
ग्रस् [1. Ā.]
शक्रेण
शक्र [m]
रावणम्
रावण [m]
ततो रथं समारुह्य रावणिः क्रोधमूर्छितः । तत्सैन्यमतिसंक्रुद्धः प्रविवेश सुदारुणम् ॥
tato rathaṃ samāruhya rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ | tatsainyamatisaṃkruddhaḥ praviveśa sudāruṇam ||
English Translation
Thereupon ascending his car Ravana's son, became senseless by his wrath and beside himself with rage, entered the dreadful flank.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
तन् [8. Ā.]
रथं
रथ [m]
समारुह्य
समारुह् [6. Ā.]
रावणिः
रावणि [m]
क्रोधमूर्छितः
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छितः
मूर्छय् [10. P.]
तत्
तद् [pron]
सैन्यम्
सैन्य [n]
अतिसंक्रुद्धः
अति [ind]
अतिसंक्रुद्धः
संक्रुध् [4. Ā.]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
सुदारुणम्
सु [ind]
सुदारुणम्
दारुण [adj]
स तां प्रविश्य मायां तु दत्तां गोपतिना पुरा । अदृश्यः सर्वभूतानां तत्सैन्यं समवाकिरत् ॥
sa tāṃ praviśya māyāṃ tu dattāṃ gopatinā purā | adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tatsainyaṃ samavākirat ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
मायां
माया [f]
तु
तु [ind]
दत्तां
दा [1. Ā.]
गोपतिना
गोपति [m]
पुरा
पुरा [ind]
अदृश्यः
अदृश्य [adj]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
तत्
तद् [pron]
सैन्यं
सैन्य [n]
समवाकिरत्
समवकृ [6. P.]
ततः स देवान्संत्यज्य शक्रमेवाभ्ययाद्द्रुतम् । महेन्द्रश्च महातेजा न ददर्श सुतं रिपोः ॥
tataḥ sa devānsaṃtyajya śakramevābhyayāddrutam | mahendraśca mahātejā na dadarśa sutaṃ ripoḥ ||
English Translation
Having left behind all other deities he pursued Indra and the highly effulgent Mahendra too espied his enemy's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
देवान्
देव [m]
संत्यज्य
संत्यज् [1. Ā.]
शक्रम्
शक्र [m]
एवाभ्ययाद्
एव [ind]
एवाभ्ययाद्
अभिया [2. P.]
द्रुतम्
द्रुतम् [ind]
महेन्द्रश्च
महत् [adj]
महेन्द्रश्च
इन्द्र [m]
महेन्द्रश्च
च [ind]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
न
न [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सुतं
सुत [m]
रिपोः
रिपु [m]
स मातलिं हयांश्चैव ताडयित्वा शरोत्तमैः । महेन्द्रं बाणवर्षेण शीघ्रहस्तो ह्यवाकिरत् ॥
sa mātaliṃ hayāṃścaiva tāḍayitvā śarottamaiḥ | mahendraṃ bāṇavarṣeṇa śīghrahasto hyavākirat ||
English Translation
Having overpowered the approaching charioteer Måtalt, with many excellent arrows he covered Mahendra with a downpour of shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
मातलिं
मातलि [m]
हयांश्चैव
हय [m]
हयांश्चैव
च [ind]
हयांश्चैव
एव [ind]
ताडयित्वा
ताडय् [10. Ā.]
शरोत्तमैः
शर [m]
शरोत्तमैः
उत्तम [adj]
महेन्द्रं
महत् [adj]
महेन्द्रं
इन्द्र [m]
बाणवर्षेण
बाण [m]
बाणवर्षेण
वर्ष [mn]
शीघ्रहस्तो
शीघ्र [adj]
शीघ्रहस्तो
हस्त [mn]
ह्यवाकिरत्
हि [ind]
ह्यवाकिरत्
अवकृ [6. Ā.]
ततः शक्रो रथं त्यक्त्व विसृज्य च स मातलिम् । ऐरावतं समारुह्य मृगयामास रावणिम् ॥
tataḥ śakro rathaṃ tyaktva visṛjya ca sa mātalim | airāvataṃ samāruhya mṛgayāmāsa rāvaṇim ||
English Translation
Thereat having left his car and charioteer Indra mounted his elephant Airāvata and ran about in search of Ravana's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शक्रो
शक्र [m]
रथं
रथ [m]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
विसृज्य
विसृज् [4. Ā.]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
मातलिम्
मातलि [m]
ऐरावतं
ऐरावत [m]
समारुह्य
समारुह् [6. Ā.]
मृगयामास
मृगय् [Denom. P.]
रावणिम्
रावणि [m]
स तु माया बलाद्रक्षः संग्रामे नाभ्यदृश्यत । किरमाणः शरौघेन महेन्द्रममितौजसं ॥
sa tu māyā balādrakṣaḥ saṃgrāme nābhyadṛśyata | kiramāṇaḥ śaraughena mahendramamitaujasaṃ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
मायाबलाद्
माया [f]
मायाबलाद्
बल [mn]
रक्षः
रक्षस् [n]
संग्रामे
संग्राम [mn]
नाभ्यदृश्यत
न [ind]
नाभ्यदृश्यत
अभिदृश् [6. P.]
किरमाणः
कृ [6. Ā.]
शरौघेन
शर [m]
शरौघेन
ओघ [m]
महेन्द्रम्
महत् [adj]
महेन्द्रम्
इन्द्र [m]
अमितौजसं
अमित [adj]
अमितौजसं
ओजस् [n]
स तं यदा परिश्रान्तमिन्द्रं मेनेऽथ रावणिः । तदैनं मायया बद्ध्वा स्वसैन्यमभितोऽनयत् ॥
sa taṃ yadā pariśrāntamindraṃ mene'tha rāvaṇiḥ | tadainaṃ māyayā baddhvā svasainyamabhito'nayat ||
English Translation
When Råvaņa's son came to know that Indra was exhausted he, having bound him up by virtue of illusion, proceeded towards his army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
यदा
यदा [ind]
परिश्रान्तम्
परिश्रम् [4. P.]
इन्द्रं
इन्द्र [m]
मेने
मन् [8. P.]
ऽथ
अथ [ind]
रावणिः
रावणि [m]
तदैनं
तदा [ind]
तदैनं
एनद् [pron]
मायया
माया [f]
बद्ध्वा
बन्ध् [4. P.]
स्वसैन्यम्
स्व [adj]
स्वसैन्यम्
सैन्य [n]
अभितो
अभितस् [ind]
ऽनयत्
नी [2. P.]
तं दृष्ट्वाथ बलात्तस्मिन्माययापहृतं रणे । महेन्द्रममराः सर्वे किं न्वेतदिति चुक्रुशुः । न हि दृश्यति विद्यावान्मायया येन नीयते ॥
taṃ dṛṣṭvātha balāttasminmāyayāpahṛtaṃ raṇe | mahendramamarāḥ sarve kiṃ nvetaditi cukruśuḥ | na hi dṛśyati vidyāvānmāyayā yena nīyate ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वाथ
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वाथ
अथ [ind]
बलात्
बल [mn]
तस्मिन्माययापहृतं
तद् [pron]
तस्मिन्माययापहृतं
माया [f]
तस्मिन्माययापहृतं
अपहृ [1. Ā.]
रणे
रण [m]
महेन्द्रम्
महत् [adj]
महेन्द्रम्
इन्द्र [m]
अमराः
अमर [m]
सर्वे
सर्व [pron]
किं
क [pron]
न्वेतद्
नु [ind]
न्वेतद्
एतद् [pron]
इति
इति [ind]
चुक्रुशुः
क्रुश् [4. P.]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
दृश्यति
दृश् [6. P.]
विद्यावान्मायया
विद्यावत् [adj]
विद्यावान्मायया
माया [f]
येन
यद् [pron]
नीयते
नी [2. P.]
एतस्मिन्नन्तरे चापि सर्वे सुरगणास्तदा । अभ्यद्रवन्सुसंक्रुद्धा रावणं शस्त्रवृष्टिभिः ॥
etasminnantare cāpi sarve suragaṇāstadā | abhyadravansusaṃkruddhā rāvaṇaṃ śastravṛṣṭibhiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
अन्तरे
अन्तर [n]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
सुरगणास्तदा
सुर [m]
सुरगणास्तदा
गण [m]
सुरगणास्तदा
तदा [ind]
अभ्यद्रवन्
अभिद्रु [1. Ā.]
सुसंक्रुद्धा
सु [ind]
सुसंक्रुद्धा
संक्रुध् [4. Ā.]
रावणं
रावण [m]
शस्त्रवृष्टिभिः
शस्त्र [n]
शस्त्रवृष्टिभिः
वृष्टि [f]
रावणस्तु समासाद्य वस्वादित्यमरुद्गणान् । न शशाक रणे स्थातुं न योद्धुं शस्त्रपीडितः ॥
rāvaṇastu samāsādya vasvādityamarudgaṇān | na śaśāka raṇe sthātuṃ na yoddhuṃ śastrapīḍitaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणस्तु
रावण [m]
रावणस्तु
तु [ind]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
वस्वादित्यमरुद्गणान्
वसु [mn]
वस्वादित्यमरुद्गणान्
आदित्य [m]
वस्वादित्यमरुद्गणान्
मरुत् [m]
वस्वादित्यमरुद्गणान्
गण [m]
न
न [ind]
शशाक
शक् [4. P.]
रणे
रण [m]
स्थातुं
स्था [1. Ā.]
न
न [ind]
योद्धुं
युध् [2. P.]
शस्त्रपीडितः
शस्त्र [n]
शस्त्रपीडितः
पीडय् [10. Ā.]
तं तु दृष्ट्वा परिश्रान्तं प्रहारैर्जर्जरच्छविम् । रावणिः पितरं युद्धेऽदर्शनस्थोऽब्रवीदिदम् ॥
taṃ tu dṛṣṭvā pariśrāntaṃ prahārairjarjaracchavim | rāvaṇiḥ pitaraṃ yuddhe'darśanastho'bravīdidam ||
English Translation
Beholding his father thus distressed and assailed in warfare with strokes, Ravana's son, although invisible, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तु
तु [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
परिश्रान्तं
परिश्रम् [4. P.]
प्रहारैर्
प्रहार [m]
जर्जरच्छविम्
जर्जर [adj]
जर्जरच्छविम्
छवि [f]
रावणिः
रावणि [m]
पितरं
पितृ [m]
युद्धे
युद्ध [n]
ऽदर्शनस्थो
अदर्शन [n]
ऽदर्शनस्थो
स्थ [adj]
ऽब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
आगच्छ तात गच्छावो निवृत्तं रणकर्म तत् । जितं ते विदितं भोऽस्तु स्वस्थो भव गतज्वरः ॥
āgaccha tāta gacchāvo nivṛttaṃ raṇakarma tat | jitaṃ te viditaṃ bho'stu svastho bhava gatajvaraḥ ||
English Translation
Do you come, O father, our work in the battle field is finished; know, we have achieved victory; be you consoled and divested of agonies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आगच्छ
आगम् [6. P.]
तात
तात [m]
गच्छावो
गम् [6. Ā.]
निवृत्तं
निवृत् [1. Ā.]
रणकर्म
रण [m]
रणकर्म
कर्मन् [n]
तत्
तद् [pron]
जितं
जि [9. P.]
ते
त्वद् [pron]
विदितं
विद् [6. Ā.]
भो
भो [ind]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
स्वस्थो
स्वस्थ [adj]
भव
भू [1. Ā.]
गतज्वरः
गम् [6. Ā.]
गतज्वरः
ज्वर [m]
अयं हि सुरसैन्यस्य त्रैलोक्यस्य च यः प्रभुः । स गृहीतो मया शक्रो भग्नमानाः सुराः कृताः ॥
ayaṃ hi surasainyasya trailokyasya ca yaḥ prabhuḥ | sa gṛhīto mayā śakro bhagnamānāḥ surāḥ kṛtāḥ ||
English Translation
By virtue of my illusory powers I have made Mahendra captive the lord of the three worlds and of the celestial host and have crushed down the pride of the deities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
सुरसैन्यस्य
सुर [m]
सुरसैन्यस्य
सैन्य [n]
त्रैलोक्यस्य
त्रैलोक्य [n]
च
च [ind]
यः
यद् [pron]
प्रभुः
प्रभु [m]
स
तद् [pron]
गृहीतो
ग्रह् [6. Ā.]
मया
मद् [pron]
शक्रो
शक्र [m]
भग्नमानाः
भञ्ज् [4. P.]
भग्नमानाः
मान [m]
सुराः
सुर [m]
कृताः
कृ [2. Ā.]
यथेष्टं भुङ्क्ष्व त्रैलोक्यं निगृह्य रिपुमोजसा । वृथा ते किं श्रमं कृत्वा युद्धं हि तव निष्फलम् ॥
yatheṣṭaṃ bhuṅkṣva trailokyaṃ nigṛhya ripumojasā | vṛthā te kiṃ śramaṃ kṛtvā yuddhaṃ hi tava niṣphalam ||
English Translation
Having subdued your enemy by virtue of your prowess do you enjoy the three worlds at your pleasure. What is the use of labouring again? And useless it is to fight again.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथेष्टं
यथेष्ट [adj]
भुङ्क्ष्व
भुज् [6. P.]
त्रैलोक्यं
त्रैलोक्य [n]
निगृह्य
निग्रह् [9. Ā.]
रिपुम्
रिपु [m]
ओजसा
ओजस् [n]
वृथा
वृथा [ind]
ते
त्वद् [pron]
किं
क [pron]
श्रमं
श्रम [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
युद्धं
युद्ध [n]
हि
हि [ind]
तव
त्वद् [pron]
निष्फलम्
निष्फल [adj]
स दैवतबलात्तस्मान्निवृत्तो रणकर्मणः । तच्छ्रुत्वा रावणेर्वाक्यं स्वस्थचेता दशाननः ॥
sa daivatabalāttasmānnivṛtto raṇakarmaṇaḥ | tacchrutvā rāvaṇervākyaṃ svasthacetā daśānanaḥ ||
English Translation
Hearing the words of Rāvana's son the deities retired from the battle field, and went away without Sakra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दैवतबलात्
दैवत [n]
दैवतबलात्
बल [mn]
तस्मान्निवृत्तो
तद् [pron]
तस्मान्निवृत्तो
निवृत् [1. Ā.]
रणकर्मणः
रण [m]
रणकर्मणः
कर्मन् [n]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रावणेर्
रावणि [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
स्वस्थचेता
स्वस्थ [adj]
स्वस्थचेता
चेतस् [n]
दशाननः
दशानन [m]
अथ रणविगतज्वरः प्रभु;र्विजयमवाप्य निशाचराधिपः । भवनमभि ततो जगाम हृष्टः; स्वसुतमवाप्य च वाक्यमब्रवीत् ॥
atha raṇavigatajvaraḥ prabhu;rvijayamavāpya niśācarādhipaḥ | bhavanamabhi tato jagāma hṛṣṭaḥ; svasutamavāpya ca vākyamabravīt ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
रणविगतज्वरः
रण [m]
रणविगतज्वरः
विगम् [6. P.]
रणविगतज्वरः
ज्वर [m]
प्रभुर्
प्रभु [m]
विजयम्
विजय [m]
अवाप्य
अवाप् [5. Ā.]
निशाचराधिपः
निशाचर [m]
निशाचराधिपः
अधिप [m]
भवनम्
भवन [n]
अभि
अभि [ind]
ततो
ततस् [ind]
जगाम
गम् [6. Ā.]
हृष्टः
हृष् [1. P.]
स्वसुतम्
स्व [adj]
स्वसुतम्
सुत [m]
अवाप्य
अवाप् [5. Ā.]
च
च [ind]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अतिबलसदृशैः पराक्रमैस्तै;र्मम कुलमानविवर्धनं कृतम् । यदमरसमविक्रम त्वया; त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च निर्जिताः ॥
atibalasadṛśaiḥ parākramaistai;rmama kulamānavivardhanaṃ kṛtam | yadamarasamavikrama tvayā; tridaśapatistridaśāśca nirjitāḥ ||
English Translation
You have enhanced the glory of our race displaying the prowess like a highly powerful man. You have vanquished the celestials and their king of unequalled might.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतिबलसदृशैः
अतिबल [adj]
अतिबलसदृशैः
सदृश [adj]
पराक्रमैस्तैर्
पराक्रम [m]
पराक्रमैस्तैर्
तद् [pron]
मम
मद् [pron]
कुलमानविवर्धनं
कुल [n]
कुलमानविवर्धनं
मान [m]
कुलमानविवर्धनं
विवर्धन [n]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
यद्
यत् [ind]
अमरसमविक्रम
अमर [m]
अमरसमविक्रम
सम [pron]
अमरसमविक्रम
विक्रम [m]
त्वया
त्वद् [pron]
त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च
त्रिदश [m]
त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च
पति [m]
त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च
त्रिदश [m]
त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च
च [ind]
निर्जिताः
निर्जि [1. P.]
त्वरितमुपनयस्व वासवं; नगरमितो व्रज सैन्यसंवृतः । अहमपि तव गच्छतो द्रुतं; सह सचिवैरनुयामि पृष्ठतः ॥
tvaritamupanayasva vāsavaṃ; nagaramito vraja sainyasaṃvṛtaḥ | ahamapi tava gacchato drutaṃ; saha sacivairanuyāmi pṛṣṭhataḥ ||
English Translation
Do you set out hence for the city, taking Indra on your chariot and surrounded by soldiers. I shall, soon, delighted, follow you with my councillors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वरितम्
त्वरितम् [ind]
उपनयस्व
उपनी [1. Ā.]
वासवं
वासव [m]
नगरम्
नगर [mn]
इतो
इतस् [ind]
व्रज
व्रज् [1. Ā.]
सैन्यसंवृतः
सैन्य [n]
सैन्यसंवृतः
संवृ [9. P.]
अहम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
तव
त्वद् [pron]
गच्छतो
गम् [6. Ā.]
द्रुतं
द्रुतम् [ind]
सह
सह [ind]
सचिवैर्
सचिव [m]
अनुयामि
अनुया [2. Ā.]
पृष्ठतः
पृष्ठतस् [ind]
अथ स बलवृतः सवाहन;स्त्रिदशपतिं परिगृह्य रावणिः । स्वभवनमुपगम्य राक्षसो; मुदितमना विससर्ज राक्षसान् ॥
atha sa balavṛtaḥ savāhana;stridaśapatiṃ parigṛhya rāvaṇiḥ | svabhavanamupagamya rākṣaso; muditamanā visasarja rākṣasān ||
English Translation
Thereupon having returned home with his army and chariots and taking the king of the celestials, the powerful son of Rāvana dismissed the victorious warriors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
स
तद् [pron]
बलवृतः
बल [mn]
बलवृतः
वृ [1. Ā.]
सवाहनस्
स [ind]
सवाहनस्
वाहन [n]
त्रिदशपतिं
त्रिदश [m]
त्रिदशपतिं
पति [m]
परिगृह्य
परिग्रह् [9. Ā.]
रावणिः
रावणि [m]
स्वभवनम्
स्व [adj]
स्वभवनम्
भवन [n]
उपगम्य
उपगम् [6. P.]
राक्षसो
राक्षस [m]
मुदितमना
मुद् [1. P.]
मुदितमना
मनस् [n]
विससर्ज
विसृज् [4. Ā.]
राक्षसान्
राक्षस [m]