तत्र तौ कीर्तिसंपन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ । परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया ॥
tatra tau kīrtisaṃpannau harīśvaranareśvarau | parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā ||
English Translation
And conversing with each other those two lords of men and monkeys attained great delight. And they consoled each other narrating their respective misfortunes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
तौ
तद् [pron]
कीर्तिसम्पन्नौ
कीर्ति [f]
कीर्तिसम्पन्नौ
सम्पद् [4. P.]
हरीश्वरनरेश्वरौ
हरि [m]
हरीश्वरनरेश्वरौ
ईश्वर [m]
हरीश्वरनरेश्वरौ
नर [m]
हरीश्वरनरेश्वरौ
ईश्वर [m]
परस्परकृताश्वासौ
परस्पर [adj]
परस्परकृताश्वासौ
कृ [2. Ā.]
परस्परकृताश्वासौ
आश्वास [m]
कथया
कथा [f]
पूर्ववृत्तया
पूर्व [pron]
पूर्ववृत्तया
वृत् [3. P.]
तं ततः सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः । स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तमुरु तेजसा ॥
taṃ tataḥ sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ | strīhetorvālinā bhrātrā nirastamuru tejasā ||
English Translation
And Rāma then consoled Sugrīva, driven away by his greatly powerful elder brother Vāli on his wife's account.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
सान्त्वयामास
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
लक्ष्मणाग्रजः
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणाग्रजः
अग्रज [m]
स्त्रीहेतोर्
स्त्री [f]
स्त्रीहेतोर्
हेतु [m]
वालिना
वालिन् [m]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
निरस्तम्
निरस् [4. Ā.]
उरुतेजसा
उरु [adj]
उरुतेजसा
तेजस् [n]
ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः । लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत् ॥
tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ | lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat ||
English Translation
Thereupon Lakşmaņa related to Sugrīva, the lord of monkeys, the grief, of Rāma of unwearied actions, in consequence of your being borne away (by Rāvana).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्त्वन्नाशजं
ततस् [ind]
ततस्त्वन्नाशजं
त्वद् [pron]
ततस्त्वन्नाशजं
नाश [m]
ततस्त्वन्नाशजं
ज [adj]
शोकं
शोक [m]
रामस्याक्लिष्टकर्मणः
राम [m]
रामस्याक्लिष्टकर्मणः
अक्लिष्ट [adj]
रामस्याक्लिष्टकर्मणः
कर्मन् [n]
लक्ष्मणो
लक्ष्मण [m]
वानरेन्द्राय
वानर [m]
वानरेन्द्राय
इन्द्र [m]
सुग्रीवाय
सुग्रीव [m]
न्यवेदयत्
निवेदय् [10. Ā.]
स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः । तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान् ॥
sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ | tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān ||
English Translation
And hearing Laksmana's words, the lord of monkeys became pale, like to the radiant Sun possessed by Rāhu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वानरेन्द्रस्तु
वानर [m]
वानरेन्द्रस्तु
इन्द्र [m]
वानरेन्द्रस्तु
तु [ind]
लक्ष्मणेनेरितं
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणेनेरितं
ईरय् [10. Ā.]
वचः
वचस् [n]
तदासीन्निष्प्रभो
तदा [ind]
तदासीन्निष्प्रभो
अस् [2. P.]
तदासीन्निष्प्रभो
निष्प्रभ [adj]
ऽत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
ग्रहग्रस्त
ग्रह [mn]
ग्रहग्रस्त
ग्रस् [1. Ā.]
इवांशुमान्
इव [ind]
इवांशुमान्
अंशुमन्त् [m]
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया । यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले ॥
tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā | yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale ||
English Translation
And collecting all those ornaments which were thrown off by you on the earth when you were borne away, the leaders of the monkey hosts, delighted brought them before Räma. But they could not make out your whereabouts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि
ततस् [ind]
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि
त्वद् [pron]
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि
गात्र [n]
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि
शोभिन् [adj]
रक्षसा
रक्षस् [n]
ह्रियमाणया
हृ [2. P.]
यान्याभरणजालानि
यद् [pron]
यान्याभरणजालानि
आभरण [n]
यान्याभरणजालानि
जाल [n]
पातितानि
पातय् [10. Ā.]
महीतले
मही [f]
महीतले
तल [mn]
तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः । संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव ॥
tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ | saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava ||
English Translation
And collecting all those ornaments which were thrown off by you on the earth when you were borne away, the leaders of the monkey hosts, delighted brought them before Räma. But they could not make out your whereabouts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तानि
तद् [pron]
सर्वाणि
सर्व [pron]
रामाय
राम [m]
आनीय
आनी [1. Ā.]
हरियूथपाः
हरि [m]
हरियूथपाः
यूथप [m]
संहृष्टा
संहृष् [1. Ā.]
दर्शयामासुर्
दर्शय् [10. Ā.]
गतिं
गति [f]
तु
तु [ind]
न
न [ind]
विदुस्तव
विद् [6. Ā.]
विदुस्तव
त्वद् [pron]
तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च । स्वनवन्त्यवकीर्णन्ति तस्मिन्विहतचेतसि ॥
tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca | svanavantyavakīrṇanti tasminvihatacetasi ||
English Translation
All those ornaments, which were handed over to Rāma, were collected by me when they fell tinkling on the ground, Rāma being beside himself with grief. And placing them on his lap, the god-like Rāma bewailed in various accents.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तानि
तद् [pron]
रामाय
राम [m]
दत्तानि
दा [1. Ā.]
मयैवोपहृतानि
मद् [pron]
मयैवोपहृतानि
एव [ind]
मयैवोपहृतानि
उपहृ [2. P.]
च
च [ind]
स्वनवन्त्यवकीर्णानि
स्वनवत् [adj]
स्वनवन्त्यवकीर्णानि
अवकृ [6. Ā.]
तस्मिन्
तद् [pron]
विहतचेतसि
विहन् [2. Ā.]
विहतचेतसि
चेतस् [n]
तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं ततः । तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम् ॥
tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tataḥ | tena devaprakāśena devena paridevitam ||
English Translation
All those ornaments, which were handed over to Rāma, were collected by me when they fell tinkling on the ground, Rāma being beside himself with grief. And placing them on his lap, the god-like Rāma bewailed in various accents.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्यङ्के
तद् [pron]
तान्यङ्के
अङ्क [mn]
दर्शनीयानि
दर्शनीय [adj]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
बहुविधं
बहुविध [adj]
ततः
ततस् [ind]
तेन
तद् [pron]
देवप्रकाशेन
देव [m]
देवप्रकाशेन
प्रकाश [m]
देवेन
देव [m]
परिदेवितम्
परिदेवित [n]
पश्यतस्तस्या रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः । प्रादीपयन्दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम् ॥
paśyatastasyā rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ | prādīpayandāśarathestāni śokahutāśanam ||
English Translation
"Rama looked at them and wept clasping them again and again in grief which inflamed like fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्यतस्तस्या
दृश् [6. P.]
पश्यतस्तस्या
तद् [pron]
रुदतस्ताम्यतश्च
रुद् [1. P.]
रुदतस्ताम्यतश्च
तम् [4. Ā.]
रुदतस्ताम्यतश्च
च [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
प्रादीपयन्
प्रदीपय् [10. P.]
दाशरथेस्तानि
दाशरथि [m]
दाशरथेस्तानि
तद् [pron]
शोकहुताशनम्
शोक [m]
शोकहुताशनम्
हुताशन [m]
शयितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना । मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः ॥
śayitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā | mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ ||
English Translation
They inflamed the more Dasarathi's (Son of Dasaratha-Rāma) grief. And being overwhelmed with grief that high-souled one laid himself low on the ground. And consoling him in various words, I raised him up again.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शयितं
शी [1. Ā.]
च
च [ind]
चिरं
चिरम् [ind]
तेन
तद् [pron]
दुःखार्तेन
दुःख [n]
दुःखार्तेन
आर्त [adj]
महात्मना
महात्मन् [adj]
मयापि
मद् [pron]
मयापि
अपि [ind]
विविधैर्
विविध [adj]
वाक्यैः
वाक्य [n]
कृच्छ्राद्
कृच्छ्र [mn]
उत्थापितः
उत्थापय् [10. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
तानि दृष्ट्वा महार्हाणि दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः । राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवे स न्यवेदयत् ॥
tāni dṛṣṭvā mahārhāṇi darśayitvā muhurmuhuḥ | rāghavaḥ sahasaumitriḥ sugrīve sa nyavedayat ||
English Translation
Looking again and again with Saumitri, at those costly ornaments, Rāghava handed them over to Sugriva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तानि
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
दर्शयित्वा
दर्शय् [10. Ā.]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुः
मुहुर् [ind]
राघवः
राघव [m]
सहसौमित्रिः
सहसौमित्रि [adj]
सुग्रीवे
सुग्रीव [m]
स
तद् [pron]
न्यवेदयत्
निवेदय् [10. Ā.]
स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते । महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः ॥
sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate | mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ ||
English Translation
Rāghava burns in grief, O worshipful dame, in your absence, like to a volcanic mountain burning with a perpetual fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तवादर्शनाद्
त्वद् [pron]
तवादर्शनाद्
अदर्शन [n]
आर्ये
आर्य [adj]
राघवः
राघव [m]
परितप्यते
परितप् [4. Ā.]
महता
महत् [adj]
ज्वलता
ज्वल् [1. Ā.]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अग्निनेवाग्निपर्वतः
अग्नि [m]
अग्निनेवाग्निपर्वतः
इव [ind]
अग्निनेवाग्निपर्वतः
अग्निपर्वत [m]
त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम् । तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः ॥
tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam | tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ ||
English Translation
For you, sleeplessness, grief and anxiety are distressing Rāghava like to three fires, (The aggregate of the three fires maintained by the Brāhmaṇa house-holder) burning down the fire temple.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वत्कृते
त्वद् [pron]
त्वत्कृते
कृत [n]
तम्
तद् [pron]
अनिद्रा
अनिद्र [adj]
च
च [ind]
शोकश्चिन्ता
शोक [m]
शोकश्चिन्ता
चिन्ता [f]
च
च [ind]
राघवम्
राघव [m]
तापयन्ति
तापय् [10. Ā.]
महात्मानम्
महात्मन् [adj]
अग्न्यगारम्
अग्नि [m]
अग्न्यगारम्
अगार [mn]
इवाग्नयः
इव [ind]
इवाग्नयः
अग्नि [m]
तवादर्शनशोकेन राघवः प्रविचाल्यते । महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः ॥
tavādarśanaśokena rāghavaḥ pravicālyate | mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ ||
English Translation
Rāghava is moved by your separation like to a huge mountain shaken by a terrible earth-quake.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तवादर्शनशोकेन
त्वद् [pron]
तवादर्शनशोकेन
अदर्शन [n]
तवादर्शनशोकेन
शोक [m]
राघवः
राघव [m]
प्रविचाल्यते
प्रविचालय् [10. Ā.]
महता
महत् [adj]
भूमिकम्पेन
भूमि [f]
भूमिकम्पेन
कम्प [m]
महान्
महत् [adj]
इव
इव [ind]
शिलोच्चयः
शिलोच्चय [m]
कानानानि सुरम्याणि नदीप्रस्रवणानि च । चरन्न रतिमाप्नोति त्वमपश्यन्नृपात्मजे ॥
kānānāni suramyāṇi nadīprasravaṇāni ca | caranna ratimāpnoti tvamapaśyannṛpātmaje ||
English Translation
O daughter of a king, he is ranging at large in many a beautiful forest, river and fountain-but he finds delight nowhere.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काननानि
कानन [n]
सुरम्याणि
सु [ind]
सुरम्याणि
रम्य [adj]
नदीप्रस्रवणानि
नदी [f]
नदीप्रस्रवणानि
प्रस्रवण [n]
च
च [ind]
चरन्न
चर् [1. Ā.]
चरन्न
न [ind]
रतिम्
रति [f]
आप्नोति
आप् [1. P.]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अपश्यन्नृपात्मजे
पश् [4. Ā.]
अपश्यन्नृपात्मजे
नृप [m]
अपश्यन्नृपात्मजे
आत्मजा [f]
स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः । समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे ॥
sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ | samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje ||
English Translation
O daughter of the king Janaka bringing about the destruction of Rāvaņa, with all his kith and kin, Rāghava, the foremost of men, shall soon regain you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
मनुजशार्दूलः
मनुज [m]
मनुजशार्दूलः
शार्दूल [m]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
प्राप्स्यति
प्राप् [1. P.]
राघवः
राघव [m]
समित्रबान्धवं
स [ind]
समित्रबान्धवं
मित्र [mn]
समित्रबान्धवं
बान्धव [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
रावणं
रावण [m]
जनकात्मजे
जनकात्मजा [f]
सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा । समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं तथा ॥
sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā | samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ tathā ||
English Translation
Thus Rāma and Sugrīva entered into a friendly covenant, to encompass Vali's destruction and to institute enquiries about you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहितौ
सहित [adj]
रामसुग्रीवावुभावकुरुतां
राम [m]
रामसुग्रीवावुभावकुरुतां
सुग्रीव [m]
रामसुग्रीवावुभावकुरुतां
उभ् [pron]
रामसुग्रीवावुभावकुरुतां
कृ [2. Ā.]
तदा
तदा [ind]
समयं
समय [m]
वालिनं
वालिन् [m]
हन्तुं
हन् [6. P.]
तव
त्वद् [pron]
चान्वेषणं
च [ind]
चान्वेषणं
अन्वेषण [fn]
तथा
तथा [ind]
ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे । सर्वर्क्षहरिसंघानां सुग्रीवमकरोत्पतिम् ॥
tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave | sarvarkṣaharisaṃghānāṃ sugrīvamakarotpatim ||
English Translation
And destroying Vāli by his prowess in battle, Rāma made Sugrīva king over all monkeys and bears.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
तरसा
तरस् [n]
रामो
राम [m]
वालिनम्
वालिन् [m]
आहवे
आहव [m]
सर्वर्क्षहरिसंघानां
सर्व [pron]
सर्वर्क्षहरिसंघानां
ऋक्ष [m]
सर्वर्क्षहरिसंघानां
हरि [m]
सर्वर्क्षहरिसंघानां
संघ [m]
सुग्रीवम्
सुग्रीव [m]
अकरोत्
कृ [2. Ā.]
पतिम्
पति [m]
रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत । हनूमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमिहागतम् ॥
rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata | hanūmantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamihāgatam ||
English Translation
In this way, O dame, the alliance between Rāma and Sugrīva was made. And know me as Hanumān, their messenger who has come to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामसुग्रीवयोर्
राम [m]
रामसुग्रीवयोर्
सुग्रीव [m]
ऐक्यं
ऐक्य [n]
देव्येवं
देवी [f]
देव्येवं
एवम् [ind]
समजायत
संजन् [4. Ā.]
हनूमन्तं
हनुमन्त् [m]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
तयोर्
तद् [pron]
दूतम्
दूत [m]
इहागतम्
इह [ind]
इहागतम्
आगम् [6. P.]
स्वराज्यं प्राप्य सुग्रीवः समनीय महाहरीन् । त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान् ॥
svarājyaṃ prāpya sugrīvaḥ samanīya mahāharīn | tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān ||
English Translation
Regaining his kingdom, Sugrīva summoned all the mighty monkeys and despatched them in various quarters in quest of you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वराज्यं
स्व [adj]
स्वराज्यं
राज्य [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
समानीय
समानी [1. Ā.]
महाहरीन्
महत् [adj]
महाहरीन्
हरि [m]
त्वदर्थं
त्वद् [pron]
त्वदर्थं
अर्थ [mn]
प्रेषयामास
प्रेषय् [10. Ā.]
दिशो
दिश् [f]
दश
दशन् [adj]
महाबलान्
महत् [adj]
महाबलान्
बल [mn]
आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसः । अद्रिराजप्रतीकाशाः सर्वतः प्रस्थिता महीम् ॥
ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasaḥ | adrirājapratīkāśāḥ sarvataḥ prasthitā mahīm ||
English Translation
The highly powerful monkeys, resembling mountains, commanded by that lord of monkeys, proceeded to all the regions of the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदिष्टा
आदिश् [6. Ā.]
वानरेन्द्रेण
वानर [m]
वानरेन्द्रेण
इन्द्र [m]
सुग्रीवेण
सुग्रीव [m]
महौजसः
महत् [adj]
महौजसः
ओजस् [n]
अद्रिराजप्रतीकाशाः
अद्रि [m]
अद्रिराजप्रतीकाशाः
राजन् [m]
अद्रिराजप्रतीकाशाः
प्रतीकाश [m]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
प्रस्थिता
प्रस्था [1. Ā.]
महीम्
मही [f]
अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान्वालिसूनुर्महाबलः । प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः ॥
aṅgado nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ | prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ ||
English Translation
Own I am one of them And the beautiful and mighty son of Vali, by name Angada, has proceeded with three armies under him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदो
अङ्गद [m]
नाम
नाम [ind]
लक्ष्मीवान्
लक्ष्मीवत् [adj]
वालिसूनुर्
वालिन् [m]
वालिसूनुर्
सूनु [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
प्रस्थितः
प्रस्था [1. Ā.]
कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः
कपि [m]
कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः
शार्दूल [m]
कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः
त्रि [nr]
कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः
भाग [m]
कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः
बल [mn]
कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः
संवृ [9. P.]
तेषां नो विप्रनष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे । भृशं शोकपरीतनामहोरात्रगणा गताः ॥
teṣāṃ no vipranaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame | bhṛśaṃ śokaparītanāmahorātragaṇā gatāḥ ||
English Translation
Many were the days and nights that we spent, overwhelmed with grief and having lost our way on that best of mountains Vindhya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
तेषां
तद् [pron]
नो
मद् [pron]
नो
नो [ind]
विप्रनष्टानां
विप्रणश् [4. P.]
विप्रनष्टानां
विप्रणश् [4. P.]
विन्ध्ये
विन्ध्य [m]
विन्ध्ये
विन्ध्य [m]
पर्वतसत्तमे
पर्वत [mn]
पर्वतसत्तमे
सत्तम [adj]
पर्वतसत्तमे
पर्वत [mn]
पर्वतसत्तमे
सत्तम [adj]
भृशं
भृशम् [ind]
शोकपरीतानाम्
शोक [m]
शोकपरीतानाम्
परी [2. Ā.]
अहोरात्रगणा
अहोरात्र [mn]
अहोरात्रगणा
गण [m]
गताः
गम् [6. Ā.]
ते वयं कार्यनैराश्यात्कालस्यातिक्रमेण च । भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः ॥
te vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikrameṇa ca | bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ ||
English Translation
We gave up all our hopes for the accomplishment of our end and our appointed time was well-nigh spent. And in fear of that lord of monkeys we addressed ourselves to put au end to our live.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
कार्यनैराश्यात्
कार्य [n]
कार्यनैराश्यात्
नैराश्य [n]
कालस्यातिक्रमेण
काल [m]
कालस्यातिक्रमेण
अतिक्रम [m]
च
च [ind]
भयाच्च
भय [n]
भयाच्च
च [ind]
कपिराजस्य
कपि [m]
कपिराजस्य
राज [m]
प्राणांस्त्यक्तुं
प्राण [m]
प्राणांस्त्यक्तुं
त्यज् [1. Ā.]
व्यवस्थिताः
व्यवस्था [1. Ā.]
विचित्य वनदुर्गाणि गिरिप्रस्रवणानि च । अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः ॥
vicitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni ca | anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ ||
English Translation
Ranging the mountain strongholds, rivers and fountains and not finding your reverence, we were ready to do away with our existence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विचित्य
विचि [5. Ā.]
वनदुर्गाणि
वन [n]
वनदुर्गाणि
दुर्ग [n]
गिरिप्रस्रवणानि
गिरि [m]
गिरिप्रस्रवणानि
प्रस्रवण [n]
च
च [ind]
अनासाद्य
अन् [ind]
अनासाद्य
आसादय् [10. Ā.]
पदं
पद [mn]
देव्याः
देवी [f]
प्राणांस्त्यक्तुं
प्राण [m]
प्राणांस्त्यक्तुं
त्यज् [1. Ā.]
व्यवस्थिताः
व्यवस्था [1. Ā.]
भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः । तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च तथा वधम् । प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः ॥
bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ | tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca tathā vadham | prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भृशं
भृशम् [ind]
शोकार्णवे
शोक [m]
शोकार्णवे
अर्णव [mn]
मग्नः
मज्ज् [1. Ā.]
पर्यदेवयद्
परिदेवय् [10. Ā.]
अङ्गदः
अङ्गद [m]
तव
त्वद् [pron]
नाशं
नाश [m]
च
च [ind]
वैदेहि
वैदेही [f]
वालिनश्च
वालिन् [m]
वालिनश्च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
वधम्
वध [m]
प्रायोपवेशम्
प्रायोपवेश [m]
अस्माकं
मद् [pron]
मरणं
मरण [n]
च
च [ind]
जटायुषः
जटायुष [m]
तेषां नः स्वामिसंदेशान्निराशानां मुमूर्षताम् । कार्यहेतोरिवायातः शकुनिर्वीर्यवान्महान् ॥
teṣāṃ naḥ svāmisaṃdeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām | kāryahetorivāyātaḥ śakunirvīryavānmahān ||
English Translation
"When we were disappointed (in tracing you) and were at the point of death having been commanded by the king (that whosoever overstays would be killed) a gigantic powerful bird appeared to fulfil our task.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
नः
मद् [pron]
स्वामिसंदेशान्निराशानां
स्वामिन् [m]
स्वामिसंदेशान्निराशानां
संदेश [m]
स्वामिसंदेशान्निराशानां
निराश [adj]
मुमूर्षताम्
मुमूर्ष् [Desid. P.]
कार्यहेतोर्
कार्य [n]
कार्यहेतोर्
हेतु [m]
इवायातः
इव [ind]
इवायातः
आया [2. Ā.]
शकुनिर्
शकुनि [m]
वीर्यवान्महान्
वीर्यवत् [adj]
वीर्यवान्महान्
महत् [adj]
गृध्रराजस्य सोदर्यः संपातिर्नाम गृध्रराट् । श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत् ॥
gṛdhrarājasya sodaryaḥ saṃpātirnāma gṛdhrarāṭ | śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
"That king of vultures, Sampati was the brother of king of birds Jatayu. Hearing about the death of his younger brother Sampati felt distresed and spoke in anger:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृध्रराजस्य
गृध्र [m]
गृध्रराजस्य
राज [m]
सोदर्यः
सोदर्य [adj]
संपातिर्
सम्पाति [m]
नाम
नाम [ind]
गृध्रराट्
गृध्रराज् [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
भ्रातृवधं
भ्रातृ [m]
भ्रातृवधं
वध [m]
कोपाद्
कोप [m]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
यवीयान्केन मे भ्राता हतः क्व च विनाशितः । एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः ॥
yavīyānkena me bhrātā hataḥ kva ca vināśitaḥ | etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ ||
English Translation
Hearing of the destruction of his brother, he in wrath, said-'By whom and where has my younger brother been killed? I wish to hear this from you, the foremost of monkeys.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यवीयान्
यवीयस् [adj]
केन
क [pron]
मे
मद् [pron]
भ्राता
भ्रातृ [m]
हतः
हन् [6. P.]
क्व
क्व [ind]
च
च [ind]
विनाशितः
विनाशय् [10. Ā.]
एतद्
एतद् [pron]
आख्यातुम्
आख्या [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
भवद्भिर्
भवत् [adj]
वानरोत्तमाः
वानर [m]
वानरोत्तमाः
उत्तम [adj]
अङ्गदोऽकथयत्तस्य जनस्थाने महद्वधम् । रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथातथम् ॥
aṅgado'kathayattasya janasthāne mahadvadham | rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathātatham ||
English Translation
Angada related to him verily Jațāyu's destruction at Janasthāna, for you, by that grimvisaged Rākṣasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदो
अङ्गद [m]
ऽकथयत्
कथय् [10. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
जनस्थाने
जनस्थान [n]
महद्वधम्
महत् [adj]
महद्वधम्
वध [m]
रक्षसा
रक्षस् [n]
भीमरूपेण
भीम [adj]
भीमरूपेण
रूप [n]
त्वाम्
त्वद् [pron]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
यथातथम्
यथातथ [adj]