इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः । आजगाम मुहूर्तेन यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥
ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ | ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ ||
English Translation
Having addressed Rāvana with these harsh words, his younger brother, reached in no time, where Rāma along with Lakṣmaṇa was.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
परुषं
परुष [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
रावणं
रावण [m]
रावणानुजः
रावण [m]
रावणानुजः
अनुज [m]
आजगाम
आगम् [6. P.]
मुहूर्तेन
मुहूर्त [mn]
यत्र
यत्र [ind]
रामः
राम [m]
सलक्ष्मणः
स [ind]
सलक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
तं मेरुशिखराकारं दीप्तामिव शतह्रदाम् । गगनस्थं महीस्थास्ते ददृशुर्वानराधिपाः ॥
taṃ meruśikharākāraṃ dīptāmiva śatahradām | gaganasthaṃ mahīsthāste dadṛśurvānarādhipāḥ ||
English Translation
The leading monkeys, stationed on earth, espied him on the welkin, resembling in size the summit of the mount Meru, and burning like lightning in the effulgence of his own person.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
मेरुशिखराकारं
मेरु [m]
मेरुशिखराकारं
शिखर [mn]
मेरुशिखराकारं
आकार [m]
दीप्ताम्
दीप् [4. P.]
इव
इव [ind]
शतह्रदाम्
शतह्रदा [f]
गगनस्थं
गगन [n]
गगनस्थं
स्थ [adj]
महीस्थास्ते
मही [f]
महीस्थास्ते
स्थ [adj]
महीस्थास्ते
तद् [pron]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
वानराधिपाः
वानर [m]
वानराधिपाः
अधिप [m]
तमात्मपञ्चमं दृष्ट्वा सुग्रीवो वानराधिपः । वानरैः सह दुर्धर्षश्चिन्तयामास बुद्धिमान् ॥
tamātmapañcamaṃ dṛṣṭvā sugrīvo vānarādhipaḥ | vānaraiḥ saha durdharṣaścintayāmāsa buddhimān ||
English Translation
Beholding him along with four counsellors, the highly intelligent Sugrīva, the lord of monkeys, engaged in meditation along with them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आत्मपञ्चमं
आत्मन् [m]
आत्मपञ्चमं
पञ्चम [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
वानराधिपः
वानर [m]
वानराधिपः
अधिप [m]
वानरैः
वानर [m]
सह
सह [ind]
दुर्धर्षश्चिन्तयामास
दुर्धर्ष [adj]
दुर्धर्षश्चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह । हनूमत्प्रमुखान्सर्वानिदं वचनमुत्तमम् ॥
cintayitvā muhūrtaṃ tu vānarāṃstānuvāca ha | hanūmatpramukhānsarvānidaṃ vacanamuttamam ||
English Translation
And meditating for a while, he spoke to the monkeys headed by Hanuman the following excellent words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चिन्तयित्वा
चिन्तय् [10. Ā.]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
तु
तु [ind]
वानरांस्तान्
वानर [m]
वानरांस्तान्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
हनूमत्प्रमुखान्
हनुमन्त् [m]
हनूमत्प्रमुखान्
प्रमुख [adj]
सर्वान्
सर्व [pron]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः । राक्षसोऽभ्येति पश्यध्वमस्मान्हन्तुं न संशयः ॥
eṣa sarvāyudhopetaścaturbhiḥ saha rākṣasaiḥ | rākṣaso'bhyeti paśyadhvamasmānhantuṃ na saṃśayaḥ ||
English Translation
Behold, there comes a Rākşasa, armed with various weapons and followed by four demons to slay us and there is not the least doubt about it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः
सर्व [pron]
सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः
आयुध [mn]
सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः
उपे [2. Ā.]
सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः
चतुर् [nr]
सह
सह [ind]
राक्षसैः
राक्षस [m]
राक्षसो
राक्षस [m]
ऽभ्येति
अभी [4. Ā.]
पश्यध्वम्
पश् [4. Ā.]
अस्मान्
मद् [pron]
हन्तुं
हन् [6. P.]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः । सालानुद्यम्य शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन् ॥
sugrīvasya vacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ | sālānudyamya śailāṃśca idaṃ vacanamabruvan ||
English Translation
And hearing the words of Sugrīva, the excellent monkeys, taking up huge trees and crages, bespoke him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुग्रीवस्य
सुग्रीव [m]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
ते
तद् [pron]
वानरोत्तमाः
वानर [m]
वानरोत्तमाः
उत्तम [adj]
सालान्
साल [m]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
शैलांश्च
शैल [mn]
शैलांश्च
च [ind]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
शीघ्रं व्यादिश नो राजन्वधायैषां दुरात्मनाम् । निपतन्तु हताश्चैते धरण्यामल्पजीविताः ॥
śīghraṃ vyādiśa no rājanvadhāyaiṣāṃ durātmanām | nipatantu hatāścaite dharaṇyāmalpajīvitāḥ ||
English Translation
Do you order us, O king, to destroy these vicious-souled demons. These shall crush them to death, limited as is the tenure of their life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शीघ्रं
शीघ्र [adj]
व्यादिश
व्यादिश् [6. P.]
नो
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
वधायैषां
वध [m]
वधायैषां
इदम् [pron]
दुरात्मनाम्
दुरात्मन् [adj]
निपतन्तु
निपत् [1. Ā.]
हताश्चैते
हन् [6. P.]
हताश्चैते
च [ind]
हताश्चैते
एतद् [pron]
धरण्याम्
धरणी [f]
अल्पजीविताः
अल्प [adj]
अल्पजीविताः
जीवित [n]
तेषां संभाषमाणानामन्योन्यं स विभीषणः । उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत ॥
teṣāṃ saṃbhāṣamāṇānāmanyonyaṃ sa vibhīṣaṇaḥ | uttaraṃ tīramāsādya khastha eva vyatiṣṭhata ||
English Translation
They addressing each other in this wise, Vibhīşaņa descended from the sky on the northern shore.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
सम्भाषमाणानाम्
सम्भाष् [1. P.]
अन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
स
तद् [pron]
विभीषणः
विभीषण [m]
उत्तरं
उत्तर [adj]
तीरम्
तीर [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
खस्थ
ख [n]
खस्थ
स्थ [adj]
एव
एव [ind]
व्यतिष्ठत
विष्ठा [1. Ā.]
उवाच च महाप्राज्ञः स्वरेण महता महान् । सुग्रीवं तांश्च संप्रेक्ष्य खस्थ एव विभीषणः ॥
uvāca ca mahāprājñaḥ svareṇa mahatā mahān | sugrīvaṃ tāṃśca saṃprekṣya khastha eva vibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
And beholdings Sugrīva and all others stationed near him, the highly intelligent Vibhīşaņa accosted them, at the highest pitch of his voice, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
च
च [ind]
महाप्राज्ञः
महत् [adj]
महाप्राज्ञः
प्राज्ञ [adj]
स्वरेण
स्वर [m]
महता
महत् [adj]
महान्
महत् [adj]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
तांश्च
तद् [pron]
तांश्च
च [ind]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
खस्थ
ख [n]
खस्थ
स्थ [adj]
एव
एव [ind]
विभीषणः
विभीषण [adj]
रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षसेश्वरः । तस्याहमनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः ॥
rāvaṇo nāma durvṛtto rākṣaso rākṣaseśvaraḥ | tasyāhamanujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ ||
English Translation
There lives a Raksasa, named Ravana, the lord of demons, and perpetrator of many iniquitous deeds. I am his younger brother known as Vibhişaņa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणो
रावण [m]
नाम
नाम [ind]
दुर्वृत्तो
दुर्वृत्त [adj]
राक्षसो
राक्षस [m]
राक्षसेश्वरः
राक्षस [m]
राक्षसेश्वरः
ईश्वर [m]
तस्याहम्
तद् [pron]
तस्याहम्
मद् [pron]
अनुजो
अनुज [m]
भ्राता
भ्रातृ [m]
विभीषण
विभीषण [m]
इति
इति [ind]
श्रुतः
श्रु [4. P.]
तेन सीता जनस्थानाद्धृता हत्वा जटायुषम् । रुद्ध्वा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता ॥
tena sītā janasthānāddhṛtā hatvā jaṭāyuṣam | ruddhvā ca vivaśā dīnā rākṣasībhiḥ surakṣitā ||
English Translation
By him, slaying the vulture Jatayu, was carried away Sītā from Janasthana. She is imprisoned, brought under his sway, poorly, and being well guarded by the Rakşasees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
सीता
सीता [f]
जनस्थानाद्धृता
जनस्थान [n]
जनस्थानाद्धृता
हृ [2. P.]
हत्वा
हन् [6. P.]
जटायुषम्
जटायुष [m]
रुद्ध्वा
रुध् [6. P.]
च
च [ind]
विवशा
विवश [adj]
दीना
दीन [adj]
राक्षसीभिः
राक्षसी [f]
सुरक्षिता
सु [ind]
सुरक्षिता
रक्ष् [4. P.]
तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम् । साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः ॥
tamahaṃ hetubhirvākyairvividhaiśca nyadarśayam | sādhu niryātyatāṃ sītā rāmāyeti punaḥ punaḥ ||
English Translation
With various well meaning words and reasonings I pointed out to him, the necessity of rendering back Sītā to Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
हेतुभिर्
हेतु [m]
वाक्यैर्
वाक्य [n]
विविधैश्च
विविध [adj]
विविधैश्च
च [ind]
न्यदर्शयम्
निदर्शय् [10. Ā.]
साधु
साधु [adj]
निर्यात्यतां
निर्यातय् [10. P.]
सीता
सीता [f]
रामायेति
राम [m]
रामायेति
इति [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
स च न प्रतिजग्राह रावणः कालचोदितः । उच्यमानो हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम् ॥
sa ca na pratijagrāha rāvaṇaḥ kālacoditaḥ | ucyamāno hitaṃ vākyaṃ viparīta ivauṣadham ||
English Translation
And Ravana, possessed by Death, paid no heed to my well-meaning words, like to one, lying on the brink of death, neglecting the administration of medicine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
च
च [ind]
न
न [ind]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
रावणः
रावण [m]
कालचोदितः
काल [m]
कालचोदितः
चोदय् [10. Ā.]
उच्यमानो
वच् [2. P.]
हितं
हित [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
विपरीत
विपरीत [adj]
इवौषधम्
इव [ind]
इवौषधम्
औषध [n]
सोऽहं परुषितस्तेन दासवच्चावमानितः । त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च राघवं शरणं गतः ॥
so'haṃ paruṣitastena dāsavaccāvamānitaḥ | tyaktvā putrāṃśca dārāṃśca rāghavaṃ śaraṇaṃ gataḥ ||
English Translation
Being reviled by him and treated harshly like a menial, I have come to seek Rāghava's shelter, renouncing my children and wives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
परुषितस्तेन
परुषित [adj]
परुषितस्तेन
तद् [pron]
दासवच्चावमानितः
दास [m]
दासवच्चावमानितः
वत् [ind]
दासवच्चावमानितः
च [ind]
दासवच्चावमानितः
अवमानय् [10. P.]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
पुत्रांश्च
पुत्र [m]
पुत्रांश्च
च [ind]
दारांश्च
दार [mn]
दारांश्च
च [ind]
राघवं
राघव [m]
शरणं
शरण [n]
गतः
गम् [6. Ā.]
सर्वलोकशरण्याय राघवाय महात्मने । निवेदयत मां क्षिप्रं विभीषणमुपस्थितम् ॥
sarvalokaśaraṇyāya rāghavāya mahātmane | nivedayata māṃ kṣipraṃ vibhīṣaṇamupasthitam ||
English Translation
At once you may inform Raghava who is a protector of the whole world that I, Vibheeshana, are waiting here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वलोकशरण्याय
सर्व [pron]
सर्वलोकशरण्याय
लोक [m]
सर्वलोकशरण्याय
शरण्य [adj]
राघवाय
राघव [m]
महात्मने
महात्मन् [adj]
निवेदयत
निवेदय् [10. Ā.]
मां
मद् [pron]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
विभीषणम्
विभीषण [m]
उपस्थितम्
उपस्था [1. Ā.]
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवो लघुविक्रमः । लक्ष्मणस्याग्रतो रामं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥
etattu vacanaṃ śrutvā sugrīvo laghuvikramaḥ | lakṣmaṇasyāgrato rāmaṃ saṃrabdhamidamabravīt ||
English Translation
Hearing those words the quick-paced Sugrīva, excited with ire, spoke to Rāma, before Laksmana, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सुग्रीवो
सुग्रीव [m]
लघुविक्रमः
लघु [adj]
लघुविक्रमः
विक्रम [m]
लक्ष्मणस्याग्रतो
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणस्याग्रतो
अग्रतस् [ind]
रामं
राम [m]
संरब्धम्
संरब्ध [adj]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
रावणस्यानुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः । चतुर्भिः सह रक्षोभिर्भवन्तं शरणं गतः ॥
rāvaṇasyānujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ | caturbhiḥ saha rakṣobhirbhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ ||
English Translation
Ravana's younger brother, known Vibilisana, uc come here with four Raksasas, to seck your shelter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणस्यानुजो
रावण [m]
रावणस्यानुजो
अनुज [m]
भ्राता
भ्रातृ [m]
विभीषण
विभीषण [m]
इति
इति [ind]
श्रुतः
श्रु [4. P.]
चतुर्भिः
चतुर् [nr]
सह
सह [ind]
रक्षोभिर्
रक्षस् [n]
भवन्तं
भवत् [adj]
शरणं
शरण [n]
गतः
गम् [6. Ā.]
रावणेन प्रणिहितं तमवेहि विभीषणम् । तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर ॥
rāvaṇena praṇihitaṃ tamavehi vibhīṣaṇam | tasyāhaṃ nigrahaṃ manye kṣamaṃ kṣamavatāṃ vara ||
English Translation
O you the foremost of forgiving persons, I consider this Vibhīşaņa, who has been despatched by Ravana, worthy of being slain. as
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणेन
रावण [m]
प्रणिहितं
प्रणिधा [3. Ā.]
तम्
तद् [pron]
अवेहि
अवे [1. Ā.]
विभीषणम्
विभीषण [m]
तस्याहं
तद् [pron]
तस्याहं
मद् [pron]
निग्रहं
निग्रह [m]
मन्ये
मन् [8. P.]
क्षमं
क्षम [adj]
क्षमवतां
क्षमवत् [adj]
वर
वर [adj]
राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमुपस्थितः । प्रहर्तुं मायया छन्नो विश्वस्ते त्वयि राघव ॥
rākṣaso jihmayā buddhyā saṃdiṣṭo'yamupasthitaḥ | prahartuṃ māyayā channo viśvaste tvayi rāghava ||
English Translation
Being impelled by his wicked intention and commissioned by Rävaņa, this Rākşasa has come here and secretly by virtue of his illusive powers he shall slay you, O innocent one, when you shall place confidence in him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसो
राक्षस [m]
जिह्मया
जिह्म [adj]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
संदिष्टो
संदिश् [6. Ā.]
ऽयम्
इदम् [pron]
उपस्थितः
उपस्था [1. Ā.]
प्रहर्तुं
प्रहृ [2. P.]
मायया
माया [f]
छन्नो
छद् [1. P.]
विश्वस्ते
विश्वस् [1. Ā.]
त्वयि
त्वद् [pron]
राघव
राघव [m]
बध्यतामेष तीव्रेण दण्डेन सचिवैः सह । रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः ॥
badhyatāmeṣa tīvreṇa daṇḍena sacivaiḥ saha | rāvaṇasya nṛśaṃsasya bhrātā hyeṣa vibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
Being impelled by his wicked intention and commissioned by Rävaņa, this Rākşasa has come here and secretly by virtue of his illusive powers he shall slay you, O innocent one, when you shall place confidence in him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बध्यताम्
बन्ध् [4. P.]
एष
एतद् [pron]
तीव्रेण
तीव्र [adj]
दण्डेन
दण्ड [mn]
सचिवैः
सचिव [m]
सह
सह [ind]
रावणस्य
रावण [m]
नृशंसस्य
नृशंस [adj]
भ्राता
भ्रातृ [m]
ह्येष
हि [ind]
ह्येष
एतद् [pron]
विभीषणः
विभीषण [m]
एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो वाहिनीपतिः । वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत् ॥
evamuktvā tu taṃ rāmaṃ saṃrabdho vāhinīpatiḥ | vākyajño vākyakuśalaṃ tato maunamupāgamat ||
English Translation
Having thus accosted Rāma, skilled in the are of speech, that lord of the army, Sugriva, well versed in speech, became silent.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
रामं
राम [m]
संरब्धो
संरभ् [1. Ā.]
वाहिनीपतिः
वाहिनीपति [m]
वाक्यज्ञो
वाक्य [n]
वाक्यज्ञो
ज्ञ [adj]
वाक्यकुशलं
वाक्य [n]
वाक्यकुशलं
कुशल [adj]
ततो
ततस् [ind]
मौनम्
मौन [n]
उपागमत्
उपगम् [6. P.]
सुग्रीवस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा रामो महाबलः । समीपस्थानुवाचेदं हनूमत्प्रमुखान्हरीन् ॥
sugrīvasya tu tadvākyaṃ śrutvā rāmo mahābalaḥ | samīpasthānuvācedaṃ hanūmatpramukhānharīn ||
English Translation
And hearing the words of Sugrīva, the mighty Rāma spoke to the monkeys, near him, headed by Hanumān, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुग्रीवस्य
सुग्रीव [m]
तु
तु [ind]
तद्
तद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रामो
राम [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
समीपस्थान्
समीप [n]
समीपस्थान्
स्थ [adj]
उवाचेदं
वच् [2. P.]
उवाचेदं
इदम् [pron]
हनूमत्प्रमुखान्
हनुमन्त् [m]
हनूमत्प्रमुखान्
प्रमुख [adj]
हरीन्
हरि [m]
यदुक्तं कपिराजेन रावणावरजं प्रति । वाक्यं हेतुमदत्यर्थं भवद्भिरपि तच्छ्रुतम् ॥
yaduktaṃ kapirājena rāvaṇāvarajaṃ prati | vākyaṃ hetumadatyarthaṃ bhavadbhirapi tacchrutam ||
English Translation
You have all heard, the words well grounded in reason, the lord of monkeys has said, regarding Rāvana's younger brother.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
कपिराजेन
कपि [m]
कपिराजेन
राज [m]
रावणावरजं
रावण [m]
रावणावरजं
अवरज [m]
प्रति
प्रति [ind]
वाक्यं
वाक्य [n]
हेतुमद्
हेतुमत् [adj]
अत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
भवद्भिर्
भवत् [adj]
अपि
अपि [ind]
तच्छ्रुतम्
तद् [pron]
तच्छ्रुतम्
श्रु [4. P.]
सुहृदा ह्यर्थकृच्छेषु युक्तं बुद्धिमता सता । समर्थेनापि संदेष्टुं शाश्वतीं भूतिमिच्छता ॥
suhṛdā hyarthakṛccheṣu yuktaṃ buddhimatā satā | samarthenāpi saṃdeṣṭuṃ śāśvatīṃ bhūtimicchatā ||
English Translation
It behove him, who desires for perpetual wealth, and is intelligent and capable of giving sound counsels, to advise his friends in difficult matters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुहृदा
सुहृद् [m]
ह्यर्थकृच्छ्रेषु
हि [ind]
ह्यर्थकृच्छ्रेषु
अर्थ [mn]
ह्यर्थकृच्छ्रेषु
कृच्छ्र [mn]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
बुद्धिमता
बुद्धिमत् [adj]
सता
अस् [2. P.]
समर्थेनापि
समर्थ [adj]
समर्थेनापि
अपि [ind]
संदेष्टुं
संदिश् [6. Ā.]
शाश्वतीं
शाश्वत [adj]
भूतिम्
भूति [f]
इच्छता
इष् [1. P.]
इत्येवं परिपृष्टास्ते स्वं स्वं मतमतन्द्रिताः । सोपचारं तदा राममूचुर्हितचिकीर्षवः ॥
ityevaṃ paripṛṣṭāste svaṃ svaṃ matamatandritāḥ | sopacāraṃ tadā rāmamūcurhitacikīrṣavaḥ ||
English Translation
Being thus addressed by Rāma (to minister to him best counsels) all those monkeys, intent upon encompassing his well-being, gave out their respective opinions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
परिपृष्टास्ते
परिप्रच्छ् [6. Ā.]
परिपृष्टास्ते
तद् [pron]
स्वं
स्व [adj]
स्वं
स्व [adj]
मतम्
मत [n]
अतन्द्रिताः
अतन्द्रित [adj]
सोपचारं
स [ind]
सोपचारं
उपचार [m]
तदा
तदा [ind]
रामम्
राम [m]
ऊचुर्
वच् [2. P.]
हितचिकीर्षवः
हित [n]
हितचिकीर्षवः
चिकीर्षु [adj]
अज्ञातं नास्ति ते किंचित्त्रिषु लोकेषु राघव । आत्मानं पूजयन्राम पृच्छस्यस्मान्सुहृत्तया ॥
ajñātaṃ nāsti te kiṃcittriṣu lokeṣu rāghava | ātmānaṃ pūjayanrāma pṛcchasyasmānsuhṛttayā ||
English Translation
O Rāghava, there is nothing beyond your knowledge in the three worlds. It is only to show your respect towards us; O Răma, that you did accost us in this wise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अज्ञातं
अज्ञात [adj]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
किंचित्
कश्चित् [pron]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
राघव
राघव [m]
आत्मानं
आत्मन् [m]
पूजयन्
पूजय् [10. Ā.]
राम
राम [m]
पृच्छस्यस्मान्
प्रच्छ् [1. P.]
पृच्छस्यस्मान्
मद् [pron]
सुहृत्तया
सुहृद् [m]
सुहृत्तया
ता [f]
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो धार्मिको दृढविक्रमः । परीक्ष्य कारा स्मृतिमान्निसृष्टात्मा सुहृत्सु च ॥
tvaṃ hi satyavrataḥ śūro dhārmiko dṛḍhavikramaḥ | parīkṣya kārā smṛtimānnisṛṣṭātmā suhṛtsu ca ||
English Translation
You are of truthful vows, heroic, pious, of firm prowess, discriminating, recollecting and having implicit confidence in your friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
सत्यव्रतः
सत्य [n]
सत्यव्रतः
व्रत [n]
शूरो
शूर [m]
धार्मिको
धार्मिक [adj]
दृढविक्रमः
दृढ [adj]
दृढविक्रमः
विक्रम [m]
स्मृतिमान्निसृष्टात्मा
स्मृतिमत् [adj]
स्मृतिमान्निसृष्टात्मा
निसृज् [6. P.]
स्मृतिमान्निसृष्टात्मा
आत्मन् [m]
सुहृत्सु
सुहृद् [m]
च
च [ind]
तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तु सचिवास्तव । हेतुतो मतिसंपन्नाः समर्थाश्च पुनः पुनः ॥
tasmādekaikaśastāvadbruvantu sacivāstava | hetuto matisaṃpannāḥ samarthāśca punaḥ punaḥ ||
English Translation
Let the intelligent and capable counsellors deliver their reasonable opinions to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तद् [pron]
एकैकशस्तावद्
एकैकशस् [ind]
एकैकशस्तावद्
तावत् [ind]
ब्रुवन्तु
ब्रू [2. Ā.]
सचिवास्तव
सचिव [m]
सचिवास्तव
त्वद् [pron]
हेतुतो
हेतु [m]
मतिसम्पन्नाः
मति [f]
मतिसम्पन्नाः
सम्पद् [4. P.]
समर्थाश्च
समर्थ [adj]
समर्थाश्च
च [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
इत्युक्ते राघवायाथ मतिमानङ्गदोऽग्रतः । विभीषणपरीक्षार्थमुवाच वचनं हरिः ॥
ityukte rāghavāyātha matimānaṅgado'grataḥ | vibhīṣaṇaparīkṣārthamuvāca vacanaṃ hariḥ ||
English Translation
They speaking thus to Rāghava, the intelligent monkey Angada, spoke as follows for sounding the intention of Vibhīşaņa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्ते
इति [ind]
इत्युक्ते
वच् [2. P.]
राघवायाथ
राघव [m]
राघवायाथ
अथ [ind]
मतिमान्
मतिमत् [adj]
अङ्गदो
अङ्गद [m]
ऽग्रतः
अग्रतस् [ind]
विभीषणपरीक्षार्थम्
विभीषण [m]
विभीषणपरीक्षार्थम्
परीक्षा [f]
विभीषणपरीक्षार्थम्
अर्थ [mn]
उवाच
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
हरिः
हरि [m]
शत्रोः सकाशात्संप्राप्तः सर्वथा शङ्क्य एव हि । विश्वासयोग्यः सहसा न कर्तव्यो विभीषणः ॥
śatroḥ sakāśātsaṃprāptaḥ sarvathā śaṅkya eva hi | viśvāsayogyaḥ sahasā na kartavyo vibhīṣaṇaḥ ||
English Translation
We should always suspect him since he has come from the side of our enemies, and should not, all on a sudden, place confidence in him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रोः
शत्रु [m]
सकाशात्
सकाश [m]
सम्प्राप्तः
सम्प्राप् [5. Ā.]
सर्वथा
सर्वथा [ind]
शङ्क्य
शङ्क् [1. P.]
एव
एव [ind]
हि
हि [ind]
विश्वासयोग्यः
विश्वास [m]
विश्वासयोग्यः
योग्य [adj]
सहसा
सहस् [n]
न
न [ind]
कर्तव्यो
कृ [2. Ā.]
विभीषणः
विभीषण [m]