अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा । जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः ॥
avadhūya ca tāṃ buddhiṃ babhūvāvasthitastadā | jagāma cāparāṃ cintāṃ sītāṃ prati mahākapiḥ ||
English Translation
Then resigning that line of thought, that mighty monkey, regaining his equanimity, set out in another direction of thought touching Sītā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवधूय
अवधू [5. Ā.]
च
च [ind]
तां
तद् [pron]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
बभूवावस्थितस्तदा
भू [1. Ā.]
बभूवावस्थितस्तदा
अवस्था [1. Ā.]
बभूवावस्थितस्तदा
तदा [ind]
जगाम
गम् [6. Ā.]
चापरां
च [ind]
चापरां
अपर [pron]
चिन्तां
चिन्ता [f]
सीतां
सीता [f]
प्रति
प्रति [ind]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी । न भोक्तुं नाप्यलंकर्तुं न पानमुपसेवितुम् ॥
na rāmeṇa viyuktā sā svaptumarhati bhāminī | na bhoktuṃ nāpyalaṃkartuṃ na pānamupasevitum ||
English Translation
Separated from Rāma, that lady is incapable of sleeping, or eating, or decorating (her person), or drinking.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
रामेण
राम [m]
वियुक्ता
वियुज् [4. P.]
सा
तद् [pron]
स्वप्तुम्
स्वप् [1. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
भामिनी
भामिनी [f]
न
न [ind]
भोक्तुं
भुज् [6. P.]
नाप्यलंकर्तुं
न [ind]
नाप्यलंकर्तुं
अपि [ind]
नाप्यलंकर्तुं
अलंकृ [8. Ā.]
न
न [ind]
पानम्
पान [n]
उपसेवितुम्
उपसेव् [1. Ā.]
नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम् । न हि रामसमः कश्चिद्विद्यते त्रिदशेष्वपि । अन्येयमिति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः ॥
nānyaṃ naramupasthātuṃ surāṇāmapi ceśvaram | na hi rāmasamaḥ kaścidvidyate tridaśeṣvapi | anyeyamiti niścitya pānabhūmau cacāra saḥ ||
English Translation
She is incapable of associating with any other person, although he were the sovereign of the celestials himself. And even in all heaven there is none who is equal to Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नान्यं
न [ind]
नान्यं
अन्य [pron]
नरम्
नर [m]
उपस्थातुं
उपस्था [1. Ā.]
सुराणाम्
सुर [m]
अपि
अपि [ind]
चेश्वरम्
च [ind]
चेश्वरम्
ईश्वर [m]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
रामसमः
राम [m]
रामसमः
सम [pron]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
त्रिदशेष्वपि
त्रिदश [m]
त्रिदशेष्वपि
अपि [ind]
अन्येयम्
अन्य [pron]
अन्येयम्
इदम् [pron]
इति
इति [ind]
निश्चित्य
निश्चि [5. Ā.]
पानभूमौ
पान [n]
पानभूमौ
भूमि [f]
चचार
चर् [1. Ā.]
सः
तद् [pron]
क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथा पराः । नृत्तेन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास्तथा ॥
krīḍitenāparāḥ klāntā gītena ca tathā parāḥ | nṛttena cāparāḥ klāntāḥ pānaviprahatāstathā ||
English Translation
Some were tired out with sporting; some with singing; some with dancing; and some were fast asleep through intoxication.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रीडितेनापराः
क्रीडित [n]
क्रीडितेनापराः
अपर [pron]
क्लान्ता
क्लम् [4. Ā.]
गीतेन
गीत [n]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
पराः
पर [pron]
नृत्तेन
नृत्त [n]
चापराः
च [ind]
चापराः
अपर [pron]
क्लान्ताः
क्लम् [4. Ā.]
पानविप्रहतास्तथा
पान [n]
पानविप्रहतास्तथा
विप्रहन् [2. P.]
पानविप्रहतास्तथा
तथा [ind]
मुरजेषु मृदङ्गेषु पीठिकासु च संस्थिताः । तथास्तरणमुख्य्येषु संविष्टाश्चापराः स्त्रियः ॥
murajeṣu mṛdaṅgeṣu pīṭhikāsu ca saṃsthitāḥ | tathāstaraṇamukhyyeṣu saṃviṣṭāścāparāḥ striyaḥ ||
English Translation
Some women reclined on tabors, some on murajas, and some on drums and hassocks while some slept on excellent couches.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुरजेषु
मुरज [m]
मृदङ्गेषु
मृदङ्ग [m]
पीठिकासु
पीठिका [f]
च
च [ind]
संस्थिताः
संस्था [1. Ā.]
तथास्तरणमुख्येषु
तथा [ind]
तथास्तरणमुख्येषु
आस्तरण [fn]
तथास्तरणमुख्येषु
मुख्य [adj]
संविष्टाश्चापराः
संविश् [6. Ā.]
संविष्टाश्चापराः
च [ind]
संविष्टाश्चापराः
अपर [pron]
स्त्रियः
स्त्री [f]
अङ्गनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः । रूपसंलापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा ॥
aṅganānāṃ sahasreṇa bhūṣitena vibhūṣaṇaiḥ | rūpasaṃlāpaśīlena yuktagītārthabhāṣiṇā ||
English Translation
The monkey leader saw thousands of beautiful women asleep after long dalliance. Some of them were adorned with ornaments, some were good at arguments and versed in the appreciation of songs, some were aware of the appropriate time and place and some were adept in right expressions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गनानां
अङ्गना [f]
सहस्रेण
सहस्र [mn]
भूषितेन
भूषय् [10. Ā.]
विभूषणैः
विभूषण [n]
रूपसंलापशीलेन
रूप [n]
रूपसंलापशीलेन
संलाप [m]
रूपसंलापशीलेन
शील [mn]
युक्तगीतार्थभाषिणा
युज् [6. Ā.]
युक्तगीतार्थभाषिणा
गीत [n]
युक्तगीतार्थभाषिणा
अर्थ [mn]
युक्तगीतार्थभाषिणा
भाषिन् [adj]
देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना । रताभिरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः ॥
deśakālābhiyuktena yuktavākyābhidhāyinā | ratābhiratasaṃsuptaṃ dadarśa hariyūthapaḥ ||
English Translation
That leader of monkey bands saw (women) versed in season and place, and understanding the meanings of words consonant with season and place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देशकालाभियुक्तेन
देश [m]
देशकालाभियुक्तेन
काल [m]
देशकालाभियुक्तेन
अभियुज् [7. Ā.]
युक्तवाक्याभिधायिना
युज् [6. Ā.]
युक्तवाक्याभिधायिना
वाक्य [n]
युक्तवाक्याभिधायिना
अभिधायिन् [adj]
रताभिरतसंसुप्तं
रत [n]
रताभिरतसंसुप्तं
अभिरम् [1. P.]
रताभिरतसंसुप्तं
संस्वप् [2. P.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
हरियूथपः
हरि [m]
हरियूथपः
यूथप [m]
तासां मध्ये महाबाहुः शुशुभे राक्षसेश्वरः । गोष्ठे महति मुख्यानां गवां मध्ये यथा वृषः ॥
tāsāṃ madhye mahābāhuḥ śuśubhe rākṣaseśvaraḥ | goṣṭhe mahati mukhyānāṃ gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ ||
English Translation
In the midst of them all, the lord of the Rāks asas looked splendid like an ox in a spacious stall in the midst of stately kine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तासां
तद् [pron]
मध्ये
मध्य [n]
महाबाहुः
महत् [adj]
महाबाहुः
बाहु [mf]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
राक्षसेश्वरः
राक्षसेश्वर [m]
गोष्ठे
गोष्ठ [m]
महति
महत् [adj]
मुख्यानां
मुख्य [adj]
गवां
गो [mf]
मध्ये
मध्य [n]
यथा
यथा [ind]
वृषः
वृष [m]
स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतः स्वयम् । करेणुभिर्यथारण्यं परिकीर्णो महाद्विपः ॥
sa rākṣasendraḥ śuśubhe tābhiḥ parivṛtaḥ svayam | kareṇubhiryathāraṇyaṃ parikīrṇo mahādvipaḥ ||
English Translation
Surrounded by them, the Rākṣasa chief appeared beautiful like a gigantic elephant in a forest, surrounded by female elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राक्षसेन्द्रः
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रः
इन्द्र [m]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
ताभिः
तद् [pron]
परिवृतः
परिवृ [5. Ā.]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
करेणुभिर्
करेणु [f]
यथारण्ये
यथा [ind]
यथारण्ये
अरण्य [n]
परिकीर्णो
परिकृ [6. P.]
महाद्विपः
महत् [adj]
महाद्विपः
द्विप [m]
सर्वकामैरुपेतां च पानभूमिं महात्मनः । ददर्श कपिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥
sarvakāmairupetāṃ ca pānabhūmiṃ mahātmanaḥ | dadarśa kapiśārdūlastasya rakṣaḥpatergṛhe ||
English Translation
In the abode of the huge-bodied Rākşasa chief, that tiger like monkey saw that place of drinking, furnished with every object of desire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वकामैर्
सर्व [pron]
सर्वकामैर्
काम [m]
उपेतां
उपे [2. Ā.]
च
च [ind]
पानभूमिं
पान [n]
पानभूमिं
भूमि [f]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
कपिशार्दूलस्तस्य
कपि [m]
कपिशार्दूलस्तस्य
शार्दूल [m]
कपिशार्दूलस्तस्य
तद् [pron]
रक्षःपतेर्
रक्षःपति [m]
गृहे
गृह [mn]
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः । तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः ॥
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca bhāgaśaḥ | tatra nyastāni māṃsāni pānabhūmau dadarśa saḥ ||
English Translation
In the abode of the huge-bodied Rākşasa chief, that tiger like monkey saw that place of drinking, furnished with every object of desire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मृगाणां
मृग [m]
महिषाणां
महिष [m]
च
च [ind]
वराहाणां
वराह [m]
च
च [ind]
भागशः
भागशस् [ind]
तत्र
तत्र [ind]
न्यस्तानि
न्यस् [2. P.]
मांसानि
मांस [n]
पानभूमौ
पान [n]
पानभूमौ
भूमि [f]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सः
तद् [pron]
रौक्मेषु च विशलेषु भाजनेष्वर्धभक्षितान् । ददर्श कपिशार्दूल मयूरान्कुक्कुटांस्तथा ॥
raukmeṣu ca viśaleṣu bhājaneṣvardhabhakṣitān | dadarśa kapiśārdūla mayūrānkukkuṭāṃstathā ||
English Translation
The tiger among vanaras also saw there meat of peacocks and chicken placed in large golden vessels, some half eaten.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रौक्मेषु
रौक्म [adj]
च
च [ind]
विशालेषु
विशाल [adj]
भाजनेष्वर्धभक्षितान्
भाजन [n]
भाजनेष्वर्धभक्षितान्
अर्ध [mn]
भाजनेष्वर्धभक्षितान्
भक्षय् [10. Ā.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
कपिशार्दूलो
कपि [m]
कपिशार्दूलो
शार्दूल [m]
मयूरान्
मयूर [m]
कुक्कुटांस्तथा
कुक्कुट [m]
कुक्कुटांस्तथा
तथा [ind]
वराहवार्ध्राणसकान्दधिसौवर्चलायुतान् । शल्यान्मृगमयूरांश्च हनूमानन्ववैक्षत ॥
varāhavārdhrāṇasakāndadhisauvarcalāyutān | śalyānmṛgamayūrāṃśca hanūmānanvavaikṣata ||
English Translation
Hanuman saw the meat of pigs and jungle fowls, deer, peacocks and bones marinated with yoghurt and special kinds of salt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दधिसौवर्चलायुतान्
दधि [n]
दधिसौवर्चलायुतान्
सौवर्चल [mn]
दधिसौवर्चलायुतान्
आयुत [adj]
शल्यान्मृगमयूरांश्च
शल्य [m]
शल्यान्मृगमयूरांश्च
मृग [m]
शल्यान्मृगमयूरांश्च
मयूर [m]
शल्यान्मृगमयूरांश्च
च [ind]
हनूमान्
हनुमन्त् [m]
अन्ववैक्षत
अन्ववेक्ष् [1. P.]
कृकरान्विविधान्सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान् । महिषानेकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान् । लेख्यमुच्चावचं पेयं भोज्यानि विविधानि च ॥
kṛkarānvividhānsiddhāṃścakorānardhabhakṣitān | mahiṣānekaśalyāṃśca chāgāṃśca kṛtaniṣṭhitān | lekhyamuccāvacaṃ peyaṃ bhojyāni vividhāni ca ||
English Translation
He saw several kinds of (nonvegetarian) food like cooked meat of fowls, ruddy geese, buffaloes, goats, fishes as well as food for licking. (Food is of four kinds 1) भक्ष्य which can be chewed 2) भोज्य ordinary solid, semisolid food which can be consumed 3) लेह्य food for licking 4) चोष्य liquid food (which can be sipped)).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृकरान्
कृकर [m]
विविधान्
विविध [adj]
सिद्धांश्चकोरान्
सिध् [4. Ā.]
सिद्धांश्चकोरान्
चकोर [m]
अर्धभक्षितान्
अर्ध [mn]
अर्धभक्षितान्
भक्षय् [10. Ā.]
महिषान्
महिष [m]
एकशल्यांश्च
एक [pron]
एकशल्यांश्च
शल्य [m]
एकशल्यांश्च
च [ind]
छागांश्च
छाग [m]
छागांश्च
च [ind]
कृतनिष्ठितान्
कृ [2. Ā.]
कृतनिष्ठितान्
निष्ठा [1. P.]
लेख्यम्
लिख् [6. Ā.]
उच्चावचं
उच्चावच [adj]
पेयं
पेय [n]
भोज्यानि
भोज्य [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
तथाम्ललवणोत्तंसैर्विविधै रागषाडवैः । हार नूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः ॥
tathāmlalavaṇottaṃsairvividhai rāgaṣāḍavaiḥ | hāra nūpurakeyūrairapaviddhairmahādhanaiḥ ||
English Translation
The banquet hall looked splendid with food seasoned with salt and sour ingredients. There was ragashadavas (syrup made with grapes, pomegranates, different juices like half ripe mangoes and seasoned with ginger cardomom, butter etc). Heavy chains, anklets and shouldersstraps were thrown aside. (The people relaxed while eating and drinking and discarded heavy ornaments). Many glasses were found scattered or drinks spilt on the floor after use.Many fruits and flowers were kept.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथाम्ललवणोत्तंसैर्
तथा [ind]
तथाम्ललवणोत्तंसैर्
अम्ल [adj]
तथाम्ललवणोत्तंसैर्
लवण [adj]
तथाम्ललवणोत्तंसैर्
उत्तंस [m]
रागषाडवैः
रागषाडव [m]
हारनूपुरकेयूरैर्
हार [mn]
हारनूपुरकेयूरैर्
नूपुर [mn]
हारनूपुरकेयूरैर्
केयूर [m]
अपविद्धैर्
अपव्यध् [4. P.]
महाधनैः
महाधन [adj]
पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि । कृतपुष्पोपहारा भूरधिकं पुष्यति श्रियम् ॥
pānabhājanavikṣiptaiḥ phalaiśca vividhairapi | kṛtapuṣpopahārā bhūradhikaṃ puṣyati śriyam ||
English Translation
With large and costly stray bangles and bracelests; and scattered cans, and diverse kinds of fruit; and wreaths of flowers, the pavement attained exceeding beauty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पानभाजनविक्षिप्तैः
पान [n]
पानभाजनविक्षिप्तैः
भाजन [n]
पानभाजनविक्षिप्तैः
विक्षिप् [6. Ā.]
फलैश्च
फल [n]
फलैश्च
च [ind]
विविधैर्
विविध [adj]
अपि
अपि [ind]
कृतपुष्पोपहारा
कृ [2. Ā.]
कृतपुष्पोपहारा
पुष्प [n]
कृतपुष्पोपहारा
उपहार [mn]
भूर्
भू [f]
अधिकं
अधिक [adj]
पुष्यति
पुष् [2. P.]
श्रियम्
श्री [f]
तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टैः शयनासनैः । पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते ॥
tatra tatra ca vinyastaiḥ suśliṣṭaiḥ śayanāsanaiḥ | pānabhūmirvinā vahniṃ pradīptevopalakṣyate ||
English Translation
And with elegantly jointed bedsteads, arranged (around), the scene of wassail appeared aflame without fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
तत्र
तत्र [ind]
च
च [ind]
विन्यस्तैः
विन्यस् [4. P.]
सुश्लिष्टैः
सु [ind]
सुश्लिष्टैः
श्लिष् [6. P.]
शयनासनैः
शयन [n]
शयनासनैः
आसन [n]
पानभूमिर्
पान [n]
पानभूमिर्
भूमि [f]
विना
विना [ind]
वह्निं
वह्नि [m]
प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते
प्रदीप् [4. Ā.]
प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते
इव [ind]
प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते
उपलक्षय् [10. Ā.]
बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः । मांसैः कुशलसंयुक्तैः पानभूमिगतैः पृथक् ॥
bahuprakārairvividhairvarasaṃskārasaṃskṛtaiḥ | māṃsaiḥ kuśalasaṃyuktaiḥ pānabhūmigataiḥ pṛthak ||
English Translation
In the banquet hall there were many types of meat arranged in a number of ways. They were cooked by experts by seasoning them with choicest ingredients.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहुप्रकारैर्
बहु [adj]
बहुप्रकारैर्
प्रकार [m]
विविधैर्
विविध [adj]
वरसंस्कारसंस्कृतैः
वर [adj]
वरसंस्कारसंस्कृतैः
संस्कार [m]
वरसंस्कारसंस्कृतैः
संस्कृ [8. Ā.]
मांसैः
मांस [n]
कुशलसंयुक्तैः
कुशल [adj]
कुशलसंयुक्तैः
संयुज् [7. Ā.]
पानभूमिगतैः
पान [n]
पानभूमिगतैः
भूमि [f]
पानभूमिगतैः
गम् [6. Ā.]
पृथक्
पृथक् [ind]
दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि । शर्करासवमाध्वीकाः पुष्पासवफलासवाः । वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक्पृथक् ॥
divyāḥ prasannā vividhāḥ surāḥ kṛtasurā api | śarkarāsavamādhvīkāḥ puṣpāsavaphalāsavāḥ | vāsacūrṇaiśca vividhairmṛṣṭāstaistaiḥ pṛthakpṛthak ||
English Translation
There were many types of wonderful and pleasing wine extracted from sugarcane, honey , fruits and flowers. They were good even though fermented and made delicious by seasoning with aromatic spices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिव्याः
दिव्य [adj]
प्रसन्ना
प्रसन्ना [f]
विविधाः
विविध [adj]
सुराः
सुरा [f]
कृतसुरा
कृ [2. Ā.]
कृतसुरा
सुर [m]
अपि
अपि [ind]
शर्करासवमाध्वीकाः
शर्करा [f]
शर्करासवमाध्वीकाः
आसव [m]
शर्करासवमाध्वीकाः
माध्वीक [n]
पुष्पासवफलासवाः
पुष्प [n]
पुष्पासवफलासवाः
आसव [m]
पुष्पासवफलासवाः
फल [n]
पुष्पासवफलासवाः
आसव [m]
वासचूर्णैश्च
वास [m]
वासचूर्णैश्च
चूर्ण [mn]
वासचूर्णैश्च
च [ind]
विविधैर्
विविध [adj]
मृष्टास्तैस्तैः
मृज् [7. Ā.]
मृष्टास्तैस्तैः
तद् [pron]
मृष्टास्तैस्तैः
तद् [pron]
पृथक्पृथक्
पृथक् [ind]
पृथक्पृथक्
पृथक् [ind]
संतता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः । हिरण्मयैश्च करकैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि । जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता ॥
saṃtatā śuśubhe bhūmirmālyaiśca bahusaṃsthitaiḥ | hiraṇmayaiśca karakairbhājanaiḥ sphāṭikairapi | jāmbūnadamayaiścānyaiḥ karakairabhisaṃvṛtā ||
English Translation
(The banquet hall) appeared beautiful with many kinds of garlands arranged in different locations. Also there were vessels made of pure gold, crystalware and jars spread all over.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संतता
संतन् [8. Ā.]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
भूमिर्
भूमि [f]
माल्यैश्च
माल्य [n]
माल्यैश्च
च [ind]
बहुसंस्थितैः
बहु [adj]
बहुसंस्थितैः
संस्था [1. Ā.]
हिरण्मयैश्च
हिरण्मय [adj]
हिरण्मयैश्च
च [ind]
करकैर्
करक [mn]
भाजनैः
भाजन [n]
स्फाटिकैर्
स्फाटिक [adj]
अपि
अपि [ind]
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः
मय [adj]
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः
च [ind]
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः
अन्य [pron]
करकैर्
करक [mn]
अभिसंवृता
अभिसंवृ [5. P.]
राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च । पानश्रेष्ठं तदा भूरि कपिस्तत्र ददर्श ह ॥
rājateṣu ca kumbheṣu jāmbūnadamayeṣu ca | pānaśreṣṭhaṃ tadā bhūri kapistatra dadarśa ha ||
English Translation
The monkey saw that foremost of all places set apart for drinking, containing silver and golden jars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजतेषु
राजत [adj]
च
च [ind]
कुम्भेषु
कुम्भ [m]
जाम्बूनदमयेषु
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदमयेषु
मय [adj]
च
च [ind]
पानश्रेष्ठं
पान [n]
पानश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
तदा
तदा [ind]
भूरि
भूरि [adj]
कपिस्तत्र
कपि [m]
कपिस्तत्र
तत्र [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
ह
ह [ind]
सोऽपश्यच्छातकुम्भानि शीधोर्मणिमयानि च । राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः ॥
so'paśyacchātakumbhāni śīdhormaṇimayāni ca | rājatāni ca pūrṇāni bhājanāni mahākapiḥ ||
English Translation
The great monkey saw the wine jars made of gold and silver studded with crystals and gems.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽपश्यच्छातकुम्भानि
पश् [4. Ā.]
ऽपश्यच्छातकुम्भानि
शातकुम्भ [n]
सीधोर्
सीधु [mfn]
मणिमयानि
मणि [m]
मणिमयानि
मय [adj]
च
च [ind]
राजतानि
राजत [adj]
च
च [ind]
पूर्णानि
पूर्ण [adj]
भाजनानि
भाजन [n]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
क्वचिदर्धावशेषाणि क्वचित्पीतानि सर्वशः । क्वचिन्नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह ॥
kvacidardhāvaśeṣāṇi kvacitpītāni sarvaśaḥ | kvacinnaiva prapītāni pānāni sa dadarśa ha ||
English Translation
That mighty monkey saw golden wine-vessels studded with gems, all filled with wine; and some with half full of liquor, some with their wine entirely exhausted, and some full of liquor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
अर्धावशेषाणि
अर्ध [mn]
अर्धावशेषाणि
अवशेष [mn]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
पीतानि
पा [1. Ā.]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
क्वचिन्
क्वचिद् [ind]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
प्रपीतानि
प्रपा [1. Ā.]
पानानि
पान [n]
स
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
ह
ह [ind]
क्वचिद्भक्ष्यांश्च विविधान्क्वचित्पानानि भागशः । क्वचिदन्नावशेषाणि पश्यन्वै विचचार ह ॥
kvacidbhakṣyāṃśca vividhānkvacitpānāni bhāgaśaḥ | kvacidannāvaśeṣāṇi paśyanvai vicacāra ha ||
English Translation
And (at some spots) he saw various kinds of viands, and at other wines ranged in rows, and at others the wine-vessels remaining half full.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
भक्ष्यांश्च
भक्ष्य [m]
भक्ष्यांश्च
च [ind]
विविधान्
विविध [adj]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
पानानि
पान [n]
भागशः
भागशस् [ind]
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
अन्नावशेषाणि
अन्न [n]
अन्नावशेषाणि
अवशेष [mn]
पश्यन्
दृश् [6. P.]
वै
वै [ind]
विचचार
विचर् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
क्वचित्प्रभिन्नैः करकैः क्वचिदालोडितैर्घटैः । क्वचित्संपृक्तमाल्यानि जलानि च फलानि च ॥
kvacitprabhinnaiḥ karakaiḥ kvacidāloḍitairghaṭaiḥ | kvacitsaṃpṛktamālyāni jalāni ca phalāni ca ||
English Translation
At some places he saw broken pots, at other places rolling pots and elsewhere flower garlands strewn and mixed up with water and fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
प्रभिन्नैः
प्रभिद् [7. P.]
करकैः
करक [mn]
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
आलोडितैर्
आलोडय् [10. P.]
घटैः
घट [m]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
संपृक्तमाल्यानि
सम्पृच् [7. Ā.]
संपृक्तमाल्यानि
माल्य [n]
जलानि
जल [n]
च
च [ind]
फलानि
फल [n]
च
च [ind]
शयनान्यत्र नारीणां शून्यानि बहुधा पुनः । परस्परं समाश्लिष्य काश्चित्सुप्ता वराङ्गनाः ॥
śayanānyatra nārīṇāṃ śūnyāni bahudhā punaḥ | parasparaṃ samāśliṣya kāścitsuptā varāṅganāḥ ||
English Translation
There were many bedsteads belonging to fair ones, remaining vacant; and at some places excellent women were sleeping touching each other.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शयनान्यत्र
शयन [n]
शयनान्यत्र
अत्र [ind]
नारीणां
नारी [f]
शून्यानि
शून्य [adj]
बहुधा
बहुधा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
परस्परं
परस्पर [adj]
समाश्लिष्य
समाश्लिष् [6. P.]
काश्चित्
कश्चित् [pron]
सुप्ता
स्वप् [1. Ā.]
वराङ्गनाः
वर [adj]
वराङ्गनाः
अङ्गना [f]
काचिच्च वस्त्रमन्यस्या अपहृत्योपगुह्य च । उपगम्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥
kācicca vastramanyasyā apahṛtyopaguhya ca | upagamyābalā suptā nidrābalaparājitā ||
English Translation
And at one place, a female, borne down by the force of sleep, forcibly possessing herself of another's cloth, and wrapping herself there with, went to the bed of that one, and was indulging in sleep.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काचिच्
कश्चित् [pron]
च
च [ind]
वस्त्रम्
वस्त्र [mn]
अन्यस्या
अन्य [pron]
अपहृत्योपगुह्य
अपहृ [1. Ā.]
अपहृत्योपगुह्य
उपगुह् [1. Ā.]
च
च [ind]
उपगम्याबला
उपगम् [6. P.]
उपगम्याबला
अबला [f]
सुप्ता
स्वप् [1. Ā.]
निद्राबलपराजिता
निद्रा [f]
निद्राबलपराजिता
बल [mn]
निद्राबलपराजिता
पराजि [2. P.]
तासामुच्छ्वासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम् । नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दमिवानिलम् ॥
tāsāmucchvāsavātena vastraṃ mālyaṃ ca gātrajam | nātyarthaṃ spandate citraṃ prāpya mandamivānilam ||
English Translation
And with their breath, their variegated wreaths and the cloth on their persons were stirring gently, as if with a mild-blowing breeze.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तासाम्
तद् [pron]
उच्छ्वासवातेन
उच्छ्वास [m]
उच्छ्वासवातेन
वात [m]
वस्त्रं
वस्त्र [mn]
माल्यं
माल्य [n]
च
च [ind]
गात्रजम्
गात्र [n]
गात्रजम्
ज [adj]
नात्यर्थं
न [ind]
नात्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
स्पन्दते
स्पन्द् [1. P.]
चित्रं
चित्र [adj]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
मन्दम्
मन्द [adj]
इवानिलम्
इव [ind]
इवानिलम्
अनिल [m]
चन्दनस्य च शीतस्य शीधोर्मधुरसस्य च । विविधस्य च माल्यस्य पुष्पस्य विविधस्य च ॥
candanasya ca śītasya śīdhormadhurasasya ca | vividhasya ca mālyasya puṣpasya vividhasya ca ||
English Translation
Laden with the odours of cool sandal, and of sweet-tasting Sidhu; and of diverse wreaths and flowers, and with perfumes of various kinds, and entranced with (the aroma) of sandals suitable for use after ablution, and of dhupas, the air, impregnated with excellent scent, was there breathing around the car Puşpaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चन्दनस्य
चन्दन [mn]
च
च [ind]
शीतस्य
शीत [adj]
सीधोर्
सीधु [mfn]
मधुरसस्य
मधु [n]
मधुरसस्य
रस [mn]
च
च [ind]
विविधस्य
विविध [adj]
च
च [ind]
माल्यस्य
माल्य [n]
पुष्पस्य
पुष्प [n]
विविधस्य
विविध [adj]
च
च [ind]
बहुधा मारुतस्तत्र गन्धं विविधमुद्वहन् । स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्छितः । प्रववौ सुरभिर्गन्धो विमाने पुष्पके तदा ॥
bahudhā mārutastatra gandhaṃ vividhamudvahan | snānānāṃ candanānāṃ ca dhūpānāṃ caiva mūrchitaḥ | pravavau surabhirgandho vimāne puṣpake tadā ||
English Translation
The wind wafting through the Pushpaka chariot carried the fragrance of the cool sandalpaste used in bath and the sweet smell of wines and thick smoke of fragrance spread further.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहुधा
बहुधा [ind]
मारुतस्तत्र
मारुत [m]
मारुतस्तत्र
तत्र [ind]
गन्धं
गन्ध [mn]
विविधम्
विविध [adj]
उद्वहन्
उद्वह् [1. Ā.]
स्नानानां
स्नान [n]
चन्दनानां
चन्दन [mn]
च
च [ind]
धूपानां
धूप [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
मूर्छितः
मूर्छ् [1. Ā.]
प्रववौ
प्रवा [4. P.]
सुरभिर्
सुरभि [adj]
गन्धो
गन्ध [mn]
विमाने
विमान [mn]
पुष्पके
पुष्पक [mn]
तदा
तदा [ind]