इत्युक्ताः सीतया घोरं राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः । काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य तरस्विनः ॥
ityuktāḥ sītayā ghoraṃ rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ | kāścijjagmustadākhyātuṃ rāvaṇasya tarasvinaḥ ||
English Translation
Being thus addressed angrily by Sītā, some of those Raksasis, beside themselves with ire, proceeded to relate this to the vicious-souled Ravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्ताः
इति [ind]
इत्युक्ताः
वच् [2. P.]
सीतया
सीता [f]
घोरं
घोर [adj]
राक्षस्यः
राक्षसी [f]
क्रोधमूर्छिताः
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छिताः
मूर्छय् [10. P.]
काश्चिज्
कश्चित् [pron]
जग्मुस्तद्
गम् [6. Ā.]
जग्मुस्तद्
तद् [pron]
आख्यातुं
आख्या [4. P.]
रावणस्य
रावण [m]
तरस्विनः
तरस्विन् [adj]
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः । पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन् ॥
tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo ghoradarśanāḥ | punaḥ paruṣamekārthamanarthārthamathābruvan ||
English Translation
And approaching Sītā that terrible host, almost faint with ire, addressed Vaidehī with the following harsh words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सीताम्
सीता [f]
उपागम्य
उपागम् [1. P.]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
घोरदर्शनाः
घोर [adj]
घोरदर्शनाः
दर्शन [n]
पुनः
पुनर् [ind]
परुषम्
परुष [adj]
एकार्थम्
एकार्थ [adj]
अनर्थार्थम्
अनर्थ [m]
अनर्थार्थम्
अर्थ [mn]
अथाब्रुवन्
अथ [ind]
अथाब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
हन्तेदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये । राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमेतद्यथासुखम् ॥
hantedānīṃ tavānārye sīte pāpaviniścaye | rākṣasyo bhakṣayiṣyanti māṃsametadyathāsukham ||
English Translation
O vile Sītă, O you bent on committing sin, we Rākşasīs shall today devour your flesh to the best of our satisfaction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्तेदानीं
हन्त [ind]
हन्तेदानीं
इदानीम् [ind]
तवानार्ये
त्वद् [pron]
तवानार्ये
अनार्य [adj]
सीते
सीता [f]
पापविनिश्चये
पाप [adj]
पापविनिश्चये
विनिश्चय [m]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
भक्षयिष्यन्ति
भक्षय् [10. Ā.]
मांसम्
मांस [n]
एतद्
एतद् [pron]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्ट्वा संतर्जितां तदा । राक्षसी त्रिजटावृद्धा शयाना वाक्यमब्रवीत् ॥
sītāṃ tābhiranāryābhirdṛṣṭvā saṃtarjitāṃ tadā | rākṣasī trijaṭāvṛddhā śayānā vākyamabravīt ||
English Translation
Beholding those vile demons threaten Sītā, a Raksasa matron, wise and old, named, Trijata cried.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीतां
सीता [f]
ताभिर्
तद् [pron]
अनार्याभिर्
अनार्य [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
संतर्जितां
संतर्जय् [10. P.]
तदा
तदा [ind]
राक्षसी
राक्षसी [f]
त्रिजटा
त्रिजटा [f]
वृद्धा
वृद्ध [adj]
शयाना
शी [1. Ā.]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ । जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च ॥
ātmānaṃ khādatānāryā na sītāṃ bhakṣayiṣyatha | janakasya sutāmiṣṭāṃ snuṣāṃ daśarathasya ca ||
English Translation
O vile demons, do youeat your own persons (The proper expression, I think, should be-“Eat me.” The commentator Rāmānuja explains Atmanam as your own bodies.) but do not devour Sītā, the daughter of Janaka and the esteemed daughter-in-law of the king Dasaratha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मानं
आत्मन् [m]
खादतानार्या
खाद् [1. Ā.]
खादतानार्या
अनार्य [adj]
न
न [ind]
सीतां
सीता [f]
भक्षयिष्यथ
भक्षय् [10. Ā.]
जनकस्य
जनक [m]
सुताम्
सुता [f]
इष्टां
इष् [1. P.]
स्नुषां
स्नुषा [f]
दशरथस्य
दशरथ [m]
च
च [ind]
स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः । राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च ॥
svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ | rākṣasānāmabhāvāya bharturasyā bhavāya ca ||
English Translation
I dreamt a terrible dream last night which made my down stand on their end. And in that dream I foresaw the overthrow of the Rāksasa race and the conquest of her husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वप्नो
स्वप्न [mn]
ह्यद्य
हि [ind]
ह्यद्य
अद्य [ind]
मया
मद् [pron]
दृष्टो
दृश् [6. P.]
दारुणो
दारुण [adj]
रोमहर्षणः
रोमन् [n]
रोमहर्षणः
हर्षण [adj]
राक्षसानाम्
राक्षस [m]
अभावाय
अभाव [m]
भर्तुर्
भर्तृ [m]
अस्या
इदम् [pron]
भवाय
भव [m]
च
च [ind]
एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः । सर्वा एवाब्रुवन्भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः ॥
evamuktāstrijaṭayā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ | sarvā evābruvanbhītāstrijaṭāṃ tāmidaṃ vacaḥ ||
English Translation
And being thus addressed by Trijatā, those demons, exercised with wrath and terrified, accosted her with the following words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तास्त्रिजटया
वच् [2. P.]
उक्तास्त्रिजटया
त्रिजटा [f]
राक्षस्यः
राक्षसी [f]
क्रोधमूर्छिताः
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छिताः
मूर्छय् [10. P.]
सर्वा
सर्व [pron]
एवाब्रुवन्
एव [ind]
एवाब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
भीतास्त्रिजटां
भी [1. Ā.]
भीतास्त्रिजटां
त्रिजटा [f]
ताम्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नेऽयं कीदृशो निशि ॥
kathayasva tvayā dṛṣṭaḥ svapne'yaṃ kīdṛśo niśi ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथयस्व
कथय् [10. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
दृष्टः
दृश् [6. P.]
स्वप्नो
स्वप्न [mn]
ऽयं
इदम् [pron]
कीदृशो
कीदृश [adj]
निशि
निश् [f]
तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखोद्गतम् । उवाच वचनं काले त्रिजटास्वप्नसंश्रितम् ॥
tāsāṃ śrutvā tu vacanaṃ rākṣasīnāṃ mukhodgatam | uvāca vacanaṃ kāle trijaṭāsvapnasaṃśritam ||
English Translation
"Do you relate (to us) what sort of dream didst you dream last night." And hearing those words proceeding from the mouths of the Rākşasīs, Trijatā began to describe the dream she had at the latter end of the night,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तासां
तद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
वचनं
वचन [n]
राक्षसीनां
राक्षसी [f]
मुखोद्गतम्
मुख [n]
मुखोद्गतम्
उद्गम् [6. P.]
उवाच
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
काले
काल [m]
त्रिजटा
त्रिजटा [f]
स्वप्नसंश्रितम्
स्वप्न [mn]
स्वप्नसंश्रितम्
संश्रि [1. Ā.]
गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम् । युक्तां वाजिसहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः ॥
gajadantamayīṃ divyāṃ śibikāmantarikṣagām | yuktāṃ vājisahasreṇa svayamāsthāya rāghavaḥ ||
English Translation
I saw Rāma, wearing garlands and clothed in white, ride in a celestial chariot, along with Lakşmaņa, made of ivory, traversing the etherial regions and drawn by a hundred steeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गजदन्तमयीं
गज [m]
गजदन्तमयीं
दन्त [mn]
गजदन्तमयीं
मय [adj]
दिव्यां
दिव्य [adj]
शिबिकाम्
शिबिका [f]
अन्तरिक्षगाम्
अन्तरिक्ष [n]
अन्तरिक्षगाम्
ग [adj]
युक्तां
युज् [6. Ā.]
वाजिसहस्रेण
वाजिन् [m]
वाजिसहस्रेण
सहस्र [mn]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
राघवः
राघव [m]
स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता । सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतपर्वतमास्थिता । रामेण संगता सीता भास्करेण प्रभा यथा ॥
svapne cādya mayā dṛṣṭā sītā śuklāmbarāvṛtā | sāgareṇa parikṣiptaṃ śvetaparvatamāsthitā | rāmeṇa saṃgatā sītā bhāskareṇa prabhā yathā ||
English Translation
I saw in my dream to-night, that Sītā, clad in the purest white, appearing on a snow-white hill beaten by the waves of the ocean, had at last met Rāma, like to light joined to the Sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वप्ने
स्वप्न [mn]
चाद्य
च [ind]
चाद्य
अद्य [ind]
मया
मद् [pron]
दृष्टा
दृश् [6. P.]
सीता
सीता [f]
शुक्लाम्बरावृता
शुक्ल [adj]
शुक्लाम्बरावृता
अम्बर [n]
शुक्लाम्बरावृता
आवृ [5. Ā.]
सागरेण
सागर [m]
परिक्षिप्तं
परिक्षिप् [6. P.]
श्वेतपर्वतम्
श्वेतपर्वत [m]
आस्थिता
आस्था [1. Ā.]
रामेण
राम [m]
संगता
संगम् [6. Ā.]
सीता
सीता [f]
भास्करेण
भास्कर [m]
प्रभा
प्रभा [f]
यथा
यथा [ind]
राघवश्च मया दृष्टश्चतुर्दन्तं महागजम् । आरूढः शैलसंकाशं चचार सहलक्ष्मणः ॥
rāghavaśca mayā dṛṣṭaścaturdantaṃ mahāgajam | ārūḍhaḥ śailasaṃkāśaṃ cacāra sahalakṣmaṇaḥ ||
English Translation
I again saw Rāma and Lakşmaņa appear in effulgence, seated on a huge elephant, having four tusks and resembling a bull.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राघवश्च
राघव [m]
राघवश्च
च [ind]
मया
मद् [pron]
दृष्टश्चतुर्दन्तं
दृश् [6. P.]
दृष्टश्चतुर्दन्तं
चतुर् [nr]
दृष्टश्चतुर्दन्तं
दन्त [mn]
महागजम्
महत् [adj]
महागजम्
गज [m]
आरूढः
आरुह् [6. Ā.]
शैलसंकाशं
शैल [mn]
शैलसंकाशं
संकाश [m]
चचार
चर् [1. Ā.]
सहलक्ष्मणः
सहलक्ष्मण [adj]
ततस्तौ नरशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा । शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ ॥
tatastau naraśārdūlau dīpyamānau svatejasā | śuklamālyāmbaradharau jānakīṃ paryupasthitau ||
English Translation
Thereupon those two (brothers), resplendent like to the Sun by their own effulgence, and wearing white garlands and clothes, appeared near Janaka's daughter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तौ
ततस् [ind]
ततस्तौ
तद् [pron]
नरशार्दूलौ
नर [m]
नरशार्दूलौ
शार्दूल [m]
दीप्यमानौ
दीप् [4. P.]
स्वतेजसा
स्व [adj]
स्वतेजसा
तेजस् [n]
शुक्लमाल्याम्बरधरौ
शुक्ल [adj]
शुक्लमाल्याम्बरधरौ
माल्य [n]
शुक्लमाल्याम्बरधरौ
अम्बर [n]
शुक्लमाल्याम्बरधरौ
धर [adj]
जानकीं
जानकी [f]
पर्युपस्थितौ
पर्युपस्था [1. P.]
ततस्तस्य नगस्याग्रे आकाशस्थस्य दन्तिनः । भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता ॥
tatastasya nagasyāgre ākāśasthasya dantinaḥ | bhartrā parigṛhītasya jānakī skandhamāśritā ||
English Translation
"Then from the front of the mountain Janaki shifted to the back of the elephant held by her husband waiting in the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तस्य
ततस् [ind]
ततस्तस्य
तद् [pron]
नगस्याग्रे
नग [m]
नगस्याग्रे
अग्र [n]
आकाशस्थस्य
आकाश [mn]
आकाशस्थस्य
स्थ [adj]
दन्तिनः
दन्तिन् [m]
भर्त्रा
भर्तृ [m]
परिगृहीतस्य
परिग्रह् [9. Ā.]
जानकी
जानकी [f]
स्कन्धम्
स्कन्ध [m]
आश्रिता
आश्रि [1. Ā.]
भर्तुरङ्कात्समुत्पत्य ततः कमललोचना । चन्द्रसूर्यौ मया दृष्टा पाणिभ्यां परिमार्जती ॥
bharturaṅkātsamutpatya tataḥ kamalalocanā | candrasūryau mayā dṛṣṭā pāṇibhyāṃ parimārjatī ||
English Translation
And the lotus-eyed Jānakī, on the top of the hill situate on the welkin, first fell on the lap of her husband and then stationed herself on the neck of the elephant guided by her husband. Then I saw Sītā rubbing the Sun and the Moon with her two hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भर्तुर्
भर्तृ [m]
अङ्कात्
अङ्क [mn]
समुत्पत्य
समुत्पत् [1. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
कमललोचना
कमल [mn]
कमललोचना
लोचन [n]
चन्द्रसूर्यौ
चन्द्र [m]
चन्द्रसूर्यौ
सूर्य [m]
मया
मद् [pron]
दृष्टा
दृश् [6. P.]
पाणिभ्यां
पाणि [m]
परिमार्जती
परिमृज् [6. Ā.]
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थितः स गजोत्तमः । सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरि स्थितः ॥
tatastābhyāṃ kumārābhyāmāsthitaḥ sa gajottamaḥ | sītayā ca viśālākṣyā laṅkāyā upari sthitaḥ ||
English Translation
Then that best of the elephants, with those two princes and the large eyed Sītā on him, stood high above Lanka. I again saw Rāma, clad in white, and adorned with garlands, ride along with Lakşmaņa in a chariot drawn by eight white bullocks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ताभ्यां
ततस् [ind]
ततस्ताभ्यां
तद् [pron]
कुमाराभ्याम्
कुमार [m]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
स
तद् [pron]
गजोत्तमः
गज [m]
गजोत्तमः
उत्तम [adj]
सीतया
सीता [f]
च
च [ind]
विशालाक्ष्या
विशाल [adj]
विशालाक्ष्या
अक्ष [adj]
लङ्काया
लङ्का [f]
उपरि
उपरि [ind]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम् । शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन समागतः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह भार्यया ॥
pāṇḍurarṣabhayuktena rathenāṣṭayujā svayam | śuklamālyāmbaradharo lakṣmaṇena samāgataḥ | lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha bhāryayā ||
English Translation
"Rama accompanied by his wife Sita came on a chariot yoked to eight white oxen.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डुरर्षभयुक्तेन
पाण्डुर [adj]
पाण्डुरर्षभयुक्तेन
ऋषभ [m]
पाण्डुरर्षभयुक्तेन
युज् [6. Ā.]
रथेनाष्टयुजा
रथ [m]
रथेनाष्टयुजा
अष्टन् [adj]
रथेनाष्टयुजा
युज् [m]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
शुक्लमाल्याम्बरधरो
शुक्ल [adj]
शुक्लमाल्याम्बरधरो
माल्य [n]
शुक्लमाल्याम्बरधरो
अम्बर [n]
शुक्लमाल्याम्बरधरो
धर [adj]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
समागतः
समागम् [6. P.]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
सह
सह [ind]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
सीतया
सीता [f]
सह
सह [ind]
भार्यया
भार्या [f]
विमानात्पुष्पकादद्य रावणः पतितो भुवि । कृष्यपाणः स्त्रिया दृष्टो मुण्डः कृष्णाम्बरः पुनः ॥
vimānātpuṣpakādadya rāvaṇaḥ patito bhuvi | kṛṣyapāṇaḥ striyā dṛṣṭo muṇḍaḥ kṛṣṇāmbaraḥ punaḥ ||
English Translation
"Tonight I saw (in another dream) Ravana with shaven head, clad in black clothes, fallen down on the ground from the Pushpaka chariot, being dragged by a woman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमानात्
विमान [mn]
पुष्पकाद्
पुष्पक [mn]
अद्य
अद्य [ind]
रावणः
रावण [m]
पतितो
पत् [1. Ā.]
भुवि
भू [f]
कृष्यमाणः
कृष् [6. Ā.]
स्त्रिया
स्त्री [f]
दृष्टो
दृश् [6. P.]
मुण्डः
मुण्ड [adj]
कृष्णाम्बरः
कृष्ण [adj]
कृष्णाम्बरः
अम्बर [n]
पुनः
पुनर् [ind]
रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः । प्रयातो दक्षिणामाशां प्रविष्टः कर्दमं ह्रदम् ॥
rathena kharayuktena raktamālyānulepanaḥ | prayāto dakṣiṇāmāśāṃ praviṣṭaḥ kardamaṃ hradam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथेन
रथ [m]
खरयुक्तेन
खर [m]
खरयुक्तेन
युज् [6. Ā.]
रक्तमाल्यानुलेपनः
रक्त [adj]
रक्तमाल्यानुलेपनः
माल्य [n]
रक्तमाल्यानुलेपनः
अनुलेपन [n]
प्रयातो
प्रया [2. Ā.]
दक्षिणाम्
दक्षिण [adj]
आशां
आशा [f]
प्रविष्टः
प्रविश् [4. P.]
कर्दमं
कर्दम [adj]
ह्रदम्
ह्रद [mn]
कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी । काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति ॥
kaṇṭhe baddhvā daśagrīvaṃ pramadā raktavāsinī | kālī kardamaliptāṅgī diśaṃ yāmyāṃ prakarṣati ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कण्ठे
कण्ठ [m]
बद्ध्वा
बन्ध् [4. P.]
दशग्रीवं
दशग्रीव [m]
प्रमदा
प्रमदा [f]
रक्तवासिनी
रक्त [adj]
रक्तवासिनी
वासिन् [adj]
काली
काल [adj]
कर्दमलिप्ताङ्गी
कर्दम [mn]
कर्दमलिप्ताङ्गी
लिप् [4. Ā.]
कर्दमलिप्ताङ्गी
अङ्ग [adj]
दिशं
दिश् [f]
याम्यां
याम्य [adj]
प्रकर्षति
प्रकृष् [6. P.]
वराहेण दशग्रीवः शिंशुमारेण चेन्द्रजित् । उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयातो दक्षिणां दिशम् ॥
varāheṇa daśagrīvaḥ śiṃśumāreṇa cendrajit | uṣṭreṇa kumbhakarṇaśca prayāto dakṣiṇāṃ diśam ||
English Translation
"The tennecked Ravana was seen (this time) riding on a boar, Indrajit on a crocodile and Kumbhakarna on a camel all set towards the southerly direction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वराहेण
वराह [m]
दशग्रीवः
दशग्रीव [m]
शिंशुमारेण
शिंशुमार [m]
चेन्द्रजित्
च [ind]
चेन्द्रजित्
इन्द्रजित् [m]
उष्ट्रेण
उष्ट्र [m]
कुम्भकर्णश्च
कुम्भकर्ण [m]
कुम्भकर्णश्च
च [ind]
प्रयातो
प्रया [2. Ā.]
दक्षिणां
दक्षिणा [f]
दिशम्
दिश् [f]
समाजश्च महान्वृत्तो गीतवादित्रनिःस्वनः । पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम् ॥
samājaśca mahānvṛtto gītavāditraniḥsvanaḥ | pibatāṃ raktamālyānāṃ rakṣasāṃ raktavāsasām ||
English Translation
And there was audible in the large assembly sound of music and stringed instruments. And all the Rākşasa wearing crimson clothes and garlands, were quaffing oil, I saw the royal and picturesque city Lankā with her steeds, cars and elephants, drowned in the ocean, having her gateways and ornamented arches broken.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समाजश्च
समाज [m]
समाजश्च
च [ind]
महान्
महत् [adj]
वृत्तो
वृत् [3. P.]
गीतवादित्रनिःस्वनः
गीत [n]
गीतवादित्रनिःस्वनः
वादित्र [mn]
गीतवादित्रनिःस्वनः
निःस्वन [m]
पिबतां
पा [1. Ā.]
रक्तमाल्यानां
रक्त [adj]
रक्तमाल्यानां
माल्य [n]
रक्षसां
रक्षस् [n]
रक्तवाससाम्
रक्त [adj]
रक्तवाससाम्
वासस् [n]
लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथसंकुला । सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा ॥
laṅkā ceyaṃ purī ramyā savājirathasaṃkulā | sāgare patitā dṛṣṭā bhagnagopuratoraṇā ||
English Translation
"I saw this delightful Lanka teeming with horses, chariots and elephants, archways and towers crumbling and falling into the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लङ्का
लङ्का [f]
चेयं
च [ind]
चेयं
इदम् [pron]
पुरी
पुरी [f]
रम्या
रम्य [adj]
सवाजिरथसंकुला
स [ind]
सवाजिरथसंकुला
वाजिन् [m]
सवाजिरथसंकुला
रथ [m]
सवाजिरथसंकुला
संकुल [adj]
सागरे
सागर [m]
पतिता
पत् [1. Ā.]
दृष्टा
दृश् [6. P.]
भग्नगोपुरतोरणा
भञ्ज् [4. P.]
भग्नगोपुरतोरणा
गोपुर [n]
भग्नगोपुरतोरणा
तोरण [mn]
पीत्व तैलं प्रनृत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः । लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसयोषितः ॥
pītva tailaṃ pranṛttāśca prahasantyo mahāsvanāḥ | laṅkāyāṃ bhasmarūkṣāyāṃ sarvā rākṣasayoṣitaḥ ||
English Translation
And in Lanka, covered with dust, Raksasa women laughing and making terrible sound, were engaged in quaffing oil.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पीत्वा
पा [1. Ā.]
तैलं
तैल [n]
प्रनृत्ताश्च
प्रनृत् [4. P.]
प्रनृत्ताश्च
च [ind]
प्रहसन्त्यो
प्रहस् [1. Ā.]
महास्वनाः
महत् [adj]
महास्वनाः
स्वन [m]
लङ्कायां
लङ्का [f]
भस्मरूक्षायां
भस्मन् [n]
भस्मरूक्षायां
रूक्ष [adj]
सर्वा
सर्व [pron]
राक्षसयोषितः
राक्षस [m]
राक्षसयोषितः
योषित् [f]
कुम्भकर्णादयश्चेमे सर्वे राक्षसपुंगवाः । रक्तं निवसनं गृह्य प्रविष्टा गोमयह्रदे ॥
kumbhakarṇādayaśceme sarve rākṣasapuṃgavāḥ | raktaṃ nivasanaṃ gṛhya praviṣṭā gomayahrade ||
English Translation
I saw all the leading Raksasas-Kumbhakarņā and others, dark-hued and wearing crimson clothes, emerged in an abyss of cow dung.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुम्भकर्णादयश्चेमे
कुम्भकर्ण [m]
कुम्भकर्णादयश्चेमे
आदि [m]
कुम्भकर्णादयश्चेमे
च [ind]
कुम्भकर्णादयश्चेमे
इदम् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
राक्षसपुंगवाः
राक्षस [m]
राक्षसपुंगवाः
पुंगव [m]
रक्तं
रक्त [adj]
निवसनं
निवसन [n]
गृह्य
ग्रह् [6. Ā.]
प्रविष्टा
प्रविश् [4. P.]
गोमयह्रदे
गोमय [mn]
गोमयह्रदे
ह्रद [mn]
अपगच्छत नश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः । घातयेत्परमामर्षी सर्वैः सार्धं हि राक्षसैः ॥
apagacchata naśyadhvaṃ sītāmāpnoti rāghavaḥ | ghātayetparamāmarṣī sarvaiḥ sārdhaṃ hi rākṣasaiḥ ||
English Translation
Do youtherefore fly at some distance, and will find that Rāghava shall regain Sītā. And exercised with ire he shall destroy you all along with the Raksasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपगच्छत
अपगम् [1. P.]
नश्यध्वं
नश् [1. P.]
सीताम्
सीता [f]
आप्नोति
आप् [1. P.]
राघवः
राघव [m]
घातयेत्
घातय् [10. Ā.]
परमामर्षी
परम [adj]
परमामर्षी
अमर्षिन् [adj]
सर्वैः
सर्व [pron]
सार्धं
सार्धम् [ind]
हि
हि [ind]
राक्षसैः
राक्षस [m]
प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम् । भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः ॥
priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ vanavāsamanuvratām | bhartsitāṃ tarjitāṃ vāpi nānumaṃsyati rāghavaḥ ||
English Translation
Rāghava shall never brook, his esteemed and beloved spouse, living in the forest, being taunted and threatened by you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रियां
प्रिय [adj]
बहुमतां
बहु [adj]
बहुमतां
मन् [8. P.]
भार्यां
भार्या [f]
वनवासम्
वन [n]
वनवासम्
वास [m]
अनुव्रताम्
अनुव्रत [adj]
भर्त्सितां
भर्त्सय् [10. Ā.]
तर्जितां
तर्जय् [10. Ā.]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
नानुमंस्यति
न [ind]
नानुमंस्यति
अनुमन् [8. Ā.]
राघवः
राघव [m]
तदलं क्रूरवाक्यैर्वः सान्त्वमेवाभिधीयताम् । अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ॥
tadalaṃ krūravākyairvaḥ sāntvamevābhidhīyatām | abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate ||
English Translation
No more with rough words therefore; do you console the lady and humbly pray her to forgive you. This I think proper.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अलं
अलम् [ind]
क्रूरवाक्यैर्
क्रूर [adj]
क्रूरवाक्यैर्
वाक्य [n]
वः
त्वद् [pron]
सान्त्वम्
सान्त्व [n]
एवाभिधीयताम्
एव [ind]
एवाभिधीयताम्
अभिधा [3. Ā.]
अभियाचाम
अभियाच् [1. Ā.]
वैदेहीम्
वैदेही [f]
एतद्धि
एतद् [pron]
एतद्धि
हि [ind]
मम
मद् [pron]
रोचते
रुच् [1. P.]
यस्या ह्येवं विधः स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते । सा दुःखैर्बहुभिर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥
yasyā hyevaṃ vidhaḥ svapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate | sā duḥkhairbahubhirmuktā priyaṃ prāpnotyanuttamam ||
English Translation
Surely shall she, divested of misfortune, he reconciled to her beloved and excellent husband, regarding whom, in her misery, I have dreamt such a dream.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्या
यद् [pron]
ह्येवंविधः
हि [ind]
ह्येवंविधः
एवंविध [adj]
स्वप्नो
स्वप्न [mn]
दुःखितायाः
दुःखित [adj]
प्रदृश्यते
प्रदृश् [4. Ā.]
सा
तद् [pron]
दुःखैर्
दुःख [n]
बहुभिर्
बहु [adj]
मुक्ता
मुच् [6. Ā.]
प्रियं
प्रिय [adj]
प्राप्नोत्यनुत्तमम्
प्राप् [1. P.]
प्राप्नोत्यनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया । राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम् ॥
bhartsitāmapi yācadhvaṃ rākṣasyaḥ kiṃ vivakṣayā | rāghavāddhi bhayaṃ ghoraṃ rākṣasānāmupasthitam ||
English Translation
YouRaksasis! You have threatened her, do youimplore her forgiveness—no more with harsh words. Forsooth, from Rāghava shall proceed the mighty disaster of the Rākṣasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भर्त्सिताम्
भर्त्सय् [10. Ā.]
अपि
अपि [ind]
याचध्वं
याच् [1. Ā.]
राक्षस्यः
राक्षसी [f]
किं
क [pron]
विवक्षया
विवक्षा [f]
राघवाद्धि
राघव [m]
राघवाद्धि
हि [ind]
भयं
भय [n]
घोरं
घोर [adj]
राक्षसानाम्
राक्षस [m]
उपस्थितम्
उपस्था [1. Ā.]
प्रणिपात प्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा । अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात् ॥
praṇipāta prasannā hi maithilī janakātmajā | alameṣā paritrātuṃ rākṣasyo mahato bhayāt ||
English Translation
If Maithili, the daughter of the king Janaka, be pleased with you (for your imploring her forgiveness) you might be saved from the mighty disaster.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रणिपातप्रसन्ना
प्रणिपात [m]
प्रणिपातप्रसन्ना
प्रसद् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
मैथिली
मैथिली [f]
जनकात्मजा
जनकात्मजा [f]
अलम्
अलम् [ind]
एषा
एतद् [pron]
परित्रातुं
परित्रा [4. P.]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
महतो
महत् [adj]
भयात्
भय [n]
अपि चास्या विशालाक्ष्या न किंचिदुपलक्षये । विरुद्धमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्ष्मणम् ॥
api cāsyā viśālākṣyā na kiṃcidupalakṣaye | viruddhamapi cāṅgeṣu susūkṣmamapi lakṣmaṇam ||
English Translation
I do not perceive any inauspicious mark on the person of this large-eyed dame. It appears from the paleness of her countenance that she has been overcome by misfortune.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपि
अपि [ind]
चास्या
च [ind]
चास्या
इदम् [pron]
विशालाक्ष्या
विशाल [adj]
विशालाक्ष्या
अक्ष [adj]
न
न [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
उपलक्षये
उपलक्षय् [10. Ā.]
विरुद्धम्
विरुध् [7. Ā.]
अपि
अपि [ind]
चाङ्गेषु
च [ind]
चाङ्गेषु
अङ्ग [n]
सुसूक्ष्मम्
सु [ind]
सुसूक्ष्मम्
सूक्ष्म [adj]
अपि
अपि [ind]
लक्ष्मणम्
लक्ष्मण [n]
छाया वैगुण्य मात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम् । अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम् ॥
chāyā vaiguṇya mātraṃ tu śaṅke duḥkhamupasthitam | aduḥkhārhāmimāṃ devīṃ vaihāyasamupasthitām ||
English Translation
And I saw in my dreams) this worshipful damsel, unworthy of any misfortune, stationed in the welkin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छायावैगुण्यमात्रं
छाया [f]
छायावैगुण्यमात्रं
वैगुण्य [n]
छायावैगुण्यमात्रं
मात्र [n]
तु
तु [ind]
शङ्के
शङ्क् [1. P.]
दुःखम्
दुःख [n]
उपस्थितम्
उपस्था [1. Ā.]
अदुःखार्हाम्
अदुःख [adj]
अदुःखार्हाम्
अर्ह [adj]
इमां
इदम् [pron]
देवीं
देवी [f]
वैहायसमुपस्थिताम्
वैहायस [adj]
वैहायसमुपस्थिताम्
उपस्था [1. Ā.]
अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम् । राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च ॥
arthasiddhiṃ tu vaidehyāḥ paśyāmyahamupasthitām | rākṣasendravināśaṃ ca vijayaṃ rāghavasya ca ||
English Translation
Verily I do perceive, before me, the satisfaction of Vaidehi's end, the destruction of the lord of the Rākşasas and the conquest of Raghava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थसिद्धिं
अर्थ [mn]
अर्थसिद्धिं
सिद्धि [f]
तु
तु [ind]
वैदेह्याः
वैदेही [f]
पश्याम्यहम्
दृश् [6. P.]
पश्याम्यहम्
मद् [pron]
उपस्थिताम्
उपस्था [1. Ā.]
राक्षसेन्द्रविनाशं
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रविनाशं
इन्द्र [m]
राक्षसेन्द्रविनाशं
विनाश [m]
च
च [ind]
विजयं
विजय [m]
राघवस्य
राघव [m]
च
च [ind]
निमित्तभूतमेतत्तु श्रोतुमस्या महत्प्रियम् । दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम् ॥
nimittabhūtametattu śrotumasyā mahatpriyam | dṛśyate ca sphuraccakṣuḥ padmapatramivāyatam ||
English Translation
Behold! there, her left eye, spacious, as a lotus-petals, is dancing to hear this pleasant dream announcing the satisfaction of her own end. And her left arm is also dancing with joy, all on a sudden.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निमित्तभूतम्
निमित्त [n]
निमित्तभूतम्
भू [1. Ā.]
एतत्
एतद् [pron]
तु
तु [ind]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
अस्या
इदम् [pron]
महत्
महत् [adj]
प्रियम्
प्रिय [adj]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
स्फुरच्चक्षुः
स्फुर् [6. Ā.]
स्फुरच्चक्षुः
चक्षुस् [n]
पद्मपत्रम्
पद्म [mn]
पद्मपत्रम्
पत्त्र [mn]
इवायतम्
इव [ind]
इवायतम्
आयम् [6. P.]
ईषच्च हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः । अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते ॥
īṣacca hṛṣito vāsyā dakṣiṇāyā hyadakṣiṇaḥ | akasmādeva vaidehyā bāhurekaḥ prakampate ||
English Translation
Behold! there, her left eye, spacious, as a lotus-petals, is dancing to hear this pleasant dream announcing the satisfaction of her own end. And her left arm is also dancing with joy, all on a sudden.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईषच्च
ईषत् [ind]
ईषच्च
च [ind]
हृषितो
हृष् [1. P.]
वास्या
वा [ind]
वास्या
इदम् [pron]
दक्षिणाया
दक्षिण [adj]
ह्यदक्षिणः
हि [ind]
ह्यदक्षिणः
अदक्षिण [adj]
अकस्माद्
अकस्मात् [ind]
एव
एव [ind]
वैदेह्या
वैदेही [f]
बाहुर्
बाहु [mf]
एकः
एक [pron]
प्रकम्पते
प्रकम्प् [1. P.]
करेणुहस्तप्रतिमः सव्यश्चोरुरनुत्तमः । वेपन्सूचयतीवास्या राघवं पुरतः स्थितम् ॥
kareṇuhastapratimaḥ savyaścoruranuttamaḥ | vepansūcayatīvāsyā rāghavaṃ purataḥ sthitam ||
English Translation
And her excellent beautiful left thigh, resembling the trunk of an elephant, is also dancing as if indicating, that she shall at no distant date, be reconciled to Rāghava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
करेणुहस्तप्रतिमः
करेणु [f]
करेणुहस्तप्रतिमः
हस्त [mn]
करेणुहस्तप्रतिमः
प्रतिमा [f]
सव्यश्चोरुर्
सव्य [adj]
सव्यश्चोरुर्
च [ind]
सव्यश्चोरुर्
ऊरु [mf]
अनुत्तमः
अनुत्तम [adj]
वेपन्
विप् [1. P.]
सूचयतीवास्या
सूचय् [Denom. P.]
सूचयतीवास्या
इव [ind]
सूचयतीवास्या
इदम् [pron]
राघवं
राघव [m]
पुरतः
पुरतस् [ind]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
पक्षी च शाखा निलयं प्रविष्टः; पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी । सुखागतां वाचमुदीरयाणः; पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः ॥
pakṣī ca śākhā nilayaṃ praviṣṭaḥ; punaḥ punaścottamasāntvavādī | sukhāgatāṃ vācamudīrayāṇaḥ; punaḥ punaścodayatīva hṛṣṭaḥ ||
English Translation
And the birds, again and again, entering their nests, and highly delighted are pouring forth their notes announcing the advent of a happy occasion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पक्षी
पक्षिन् [m]
च
च [ind]
शाखानिलयं
शाखा [f]
शाखानिलयं
निलय [m]
प्रविष्टः
प्रविश् [4. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी
पुनर् [ind]
पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी
च [ind]
पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी
उत्तम [adj]
पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी
सान्त्व [n]
पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी
वादिन् [adj]
सुखागतां
सुख [n]
सुखागतां
आगम् [6. P.]
वाचम्
वाच् [f]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनश्चोदयतीव
पुनर् [ind]
पुनश्चोदयतीव
च [ind]
पुनश्चोदयतीव
उदि [4. Ā.]
पुनश्चोदयतीव
इव [ind]
हृष्टः
हृष् [1. P.]