स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम् । अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः ॥
sa muhūrtamiva dhyātvā manasā cādhigamya tām | avapluto mahātejāḥ prākāraṃ tasya veśmanaḥ ||
English Translation
Having reflected for a while and mentally met with her, that highly energetic one leapt from the wall of Rāvana's mansion on to that (of the Asoka wood).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
मुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
इव
इव [ind]
ध्यात्वा
ध्या [3. Ā.]
मनसा
मनस् [n]
चाधिगम्य
च [ind]
चाधिगम्य
अधिगम् [1. Ā.]
ताम्
तद् [pron]
अवप्लुतो
अवप्लु [1. Ā.]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
प्राकारं
प्राकार [m]
तस्य
तद् [pron]
वेश्मनः
वेश्मन् [n]
स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः । पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान्द्रुमान् ॥
sa tu saṃhṛṣṭasarvāṅgaḥ prākārastho mahākapiḥ | puṣpitāgrānvasantādau dadarśa vividhāndrumān ||
English Translation
Standing on the boundary wall, the great vanara contracted his body and observed the blossoms on several tree tops---- Salas, lovely Ashoka trees and blossoms of champak, uddalaka, naga, mangoes with their fruits crimson as the snout of a monkey, it being the beginning of Spring.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
संहृष्टसर्वाङ्गः
संहृष् [1. Ā.]
संहृष्टसर्वाङ्गः
सर्व [pron]
संहृष्टसर्वाङ्गः
अङ्ग [n]
प्राकारस्थो
प्राकार [m]
प्राकारस्थो
स्थ [adj]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
पुष्पिताग्रान्
पुष्पित [adj]
पुष्पिताग्रान्
अग्र [n]
वसन्तादौ
वसन्त [m]
वसन्तादौ
आदि [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
विविधान्
विविध [adj]
द्रुमान्
द्रुम [m]
सालानशोकान्भव्यांश्च चम्पकांश्च सुपुष्पितान् । उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि ॥
sālānaśokānbhavyāṃśca campakāṃśca supuṣpitān | uddālakānnāgavṛkṣāṃścūtānkapimukhānapi ||
English Translation
Standing on the boundary wall, the great vanara contracted his body and observed the blossoms on several tree tops---- Salas, lovely Ashoka trees and blossoms of champak, uddalaka, naga, mangoes with their fruits crimson as the snout of a monkey, it being the beginning of Spring.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सालान्
साल [m]
अशोकान्
अशोक [m]
भव्यांश्च
भव्य [m]
भव्यांश्च
च [ind]
चम्पकांश्च
चम्पक [m]
चम्पकांश्च
च [ind]
सुपुष्पितान्
सु [ind]
सुपुष्पितान्
पुष्पित [adj]
उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्
उद्दालक [m]
उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्
नागवृक्ष [m]
उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्
चूत [m]
कपिमुखान्
कपि [m]
कपिमुखान्
मुख [n]
अपि
अपि [ind]
अथाम्रवणसंछन्नां लताशतसमावृताम् । ज्यामुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम् ॥
athāmravaṇasaṃchannāṃ latāśatasamāvṛtām | jyāmukta iva nārācaḥ pupluve vṛkṣavāṭikām ||
English Translation
He penetrated like an arrow released from a bow the cluster of trees covering mango grove and overgrown with hundreds of creepers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाम्रवणसंछन्नां
अथ [ind]
अथाम्रवणसंछन्नां
आम्रवण [n]
अथाम्रवणसंछन्नां
संछद् [1. P.]
लताशतसमावृताम्
लता [f]
लताशतसमावृताम्
शत [mn]
लताशतसमावृताम्
समावृ [5. P.]
ज्यामुक्त
ज्या [f]
ज्यामुक्त
मुच् [6. Ā.]
इव
इव [ind]
नाराचः
नाराच [m]
पुप्लुवे
प्लु [1. P.]
वृक्षवाटिकाम्
वृक्ष [m]
वृक्षवाटिकाम्
वाटिका [f]
स प्रविष्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम् । राजतैः काञ्चनैश्चैव पादपैः सर्वतोवृताम् ॥
sa praviṣya vicitrāṃ tāṃ vihagairabhināditām | rājataiḥ kāñcanaiścaiva pādapaiḥ sarvatovṛtām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
विचित्रां
विचित्र [adj]
तां
तद् [pron]
विहगैर्
विहग [m]
अभिनादिताम्
अभिनादय् [10. P.]
राजतैः
राजत [adj]
काञ्चनैश्चैव
काञ्चन [adj]
काञ्चनैश्चैव
च [ind]
काञ्चनैश्चैव
एव [ind]
पादपैः
पादप [m]
सर्वतोवृताम्
सर्वतस् [ind]
सर्वतोवृताम्
वृ [1. Ā.]
विहगैर्मृगसंघैश्च विचित्रां चित्रकाननाम् । उदितादित्यसंकाशां ददर्श हनुमान्कपिः ॥
vihagairmṛgasaṃghaiśca vicitrāṃ citrakānanām | uditādityasaṃkāśāṃ dadarśa hanumānkapiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विहगैर्
विहग [m]
मृगसंघैश्च
मृग [m]
मृगसंघैश्च
संघ [m]
मृगसंघैश्च
च [ind]
विचित्रां
विचित्रा [f]
चित्रकाननाम्
चित्र [adj]
चित्रकाननाम्
कानन [n]
उदितादित्यसंकाशां
उदि [4. Ā.]
उदितादित्यसंकाशां
आदित्य [m]
उदितादित्यसंकाशां
संकाश [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
कपिः
कपि [m]
वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः । कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम् ॥
vṛtāṃ nānāvidhairvṛkṣaiḥ puṣpopagaphalopagaiḥ | kokilairbhṛṅgarājaiśca mattairnityaniṣevitām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृतां
वृ [1. Ā.]
नानाविधैर्
नानाविध [adj]
वृक्षैः
वृक्ष [m]
पुष्पोपगफलोपगैः
पुष्प [n]
पुष्पोपगफलोपगैः
उपग [adj]
पुष्पोपगफलोपगैः
फल [n]
पुष्पोपगफलोपगैः
उपग [adj]
कोकिलैर्
कोकिल [m]
भृङ्गराजैश्च
भृङ्गराज [m]
भृङ्गराजैश्च
च [ind]
मत्तैर्
मद् [3. P.]
नित्यनिषेविताम्
नित्य [adj]
नित्यनिषेविताम्
निषेव् [1. Ā.]
प्रहृष्टमनुजे कले मृगपक्षिसमाकुले । मत्तबर्हिणसंघुष्टां नानाद्विजगणायुताम् ॥
prahṛṣṭamanuje kale mṛgapakṣisamākule | mattabarhiṇasaṃghuṣṭāṃ nānādvijagaṇāyutām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रहृष्टमनुजे
प्रहृष् [4. Ā.]
प्रहृष्टमनुजे
मनुज [m]
काले
काल [m]
मृगपक्षिसमाकुले
मृग [m]
मृगपक्षिसमाकुले
पक्षिन् [m]
मृगपक्षिसमाकुले
समाकुल [adj]
मत्तबर्हिणसंघुष्टां
मद् [3. P.]
मत्तबर्हिणसंघुष्टां
बर्हिण [m]
मत्तबर्हिणसंघुष्टां
संघुष् [1. Ā.]
नानाद्विजगणायुताम्
नाना [ind]
नानाद्विजगणायुताम्
द्विज [m]
नानाद्विजगणायुताम्
गण [m]
नानाद्विजगणायुताम्
आयुत [adj]
मार्गमाणो वरारोहां राजपुत्रीमनिन्दिताम् । सुखप्रसुप्तान्विहगान्बोधयामास वानरः ॥
mārgamāṇo varārohāṃ rājaputrīmaninditām | sukhaprasuptānvihagānbodhayāmāsa vānaraḥ ||
English Translation
As he was searching for that surpassingly beautiful and blameless daughter of the king, that monkey awakened the monkeys that were sleeping sweetly..
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मार्गमाणो
मार्ग् [Denom. Ā.]
वरारोहां
वरारोह [adj]
राजपुत्रीम्
राजन् [m]
राजपुत्रीम्
पुत्री [f]
अनिन्दिताम्
अनिन्दित [adj]
सुखप्रसुप्तान्
सुख [n]
सुखप्रसुप्तान्
प्रस्वप् [2. Ā.]
विहगान्
विहग [m]
बोधयामास
बोधय् [10. Ā.]
वानरः
वानर [m]
उत्पतद्भिर्द्विजगणैः पक्षैः सालाः समाहताः । अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः पुष्पवृष्टयः ॥
utpatadbhirdvijagaṇaiḥ pakṣaiḥ sālāḥ samāhatāḥ | anekavarṇā vividhā mumucuḥ puṣpavṛṣṭayaḥ ||
English Translation
And blown against by the wind caused by the wings of the birds as they flew upwards, various and variegated trees showered down blossoms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्पतद्भिर्
उत्पत् [1. Ā.]
द्विजगणैः
द्विज [m]
द्विजगणैः
गण [m]
पक्षैः
पक्ष [m]
सालाः
साल [m]
समाहताः
समाहन् [4. Ā.]
अनेकवर्णा
अनेक [adj]
अनेकवर्णा
वर्ण [mn]
विविधा
विविध [adj]
मुमुचुः
मुच् [6. Ā.]
पुष्पवृष्टयः
पुष्प [n]
पुष्पवृष्टयः
वृष्टि [f]
पुष्पावकीर्णः शुशुभे हनुमान्मारुतात्मजः । अशोकवनिकामध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः ॥
puṣpāvakīrṇaḥ śuśubhe hanumānmārutātmajaḥ | aśokavanikāmadhye yathā puṣpamayo giriḥ ||
English Translation
And in the midst of the Asoka wood, Hanumān, son to the Wind-god, covered over with flowers, looked lovely like a hill strewn with blossoms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुष्पावकीर्णः
पुष्प [n]
पुष्पावकीर्णः
अवकृ [6. Ā.]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
हनुमान्मारुतात्मजः
हनुमन्त् [m]
हनुमान्मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
अशोकवनिकामध्ये
अशोक [m]
अशोकवनिकामध्ये
वनिका [f]
अशोकवनिकामध्ये
मध्य [n]
यथा
यथा [ind]
पुष्पमयो
पुष्प [n]
पुष्पमयो
मय [adj]
गिरिः
गिरि [m]
दिशः सर्वाभिदावन्तं वृक्षषण्डगतं कपिम् । दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे ॥
diśaḥ sarvābhidāvantaṃ vṛkṣaṣaṇḍagataṃ kapim | dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni vasanta iti menire ||
English Translation
All creatures, beholding that monkey embosomed among trees and darting on all sides, took him for spring.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिशः
दिश् [f]
वृक्षषण्डगतं
वृक्ष [m]
वृक्षषण्डगतं
षण्ड [mn]
वृक्षषण्डगतं
गम् [6. Ā.]
कपिम्
कपि [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सर्वाणि
सर्व [pron]
भूतानि
भूत [mn]
वसन्त
वसन्त [m]
इति
इति [ind]
मेनिरे
मन् [8. P.]
वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैरवकीर्णा पृथग्विधैः । रराज वसुधा तत्र प्रमदेव विभूषिता ॥
vṛkṣebhyaḥ patitaiḥ puṣpairavakīrṇā pṛthagvidhaiḥ | rarāja vasudhā tatra pramadeva vibhūṣitā ||
English Translation
And strewn with several masses of blossoms loosened from the trees, the Earth appeared breateous like a damsel dight with ornaments.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृक्षेभ्यः
वृक्ष [m]
पतितैः
पत् [1. Ā.]
पुष्पैर्
पुष्प [n]
अवकीर्णा
अवकृ [6. Ā.]
पृथग्विधैः
पृथग्विध [adj]
रराज
राज् [2. P.]
वसुधा
वसुधा [f]
तत्र
तत्र [ind]
प्रमदेव
प्रमदा [f]
प्रमदेव
इव [ind]
विभूषिता
विभूषय् [10. P.]
तरस्विना ते तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः । कुसुमानि विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा ॥
tarasvinā te taravastarasābhiprakampitāḥ | kusumāni vicitrāṇi sasṛjuḥ kapinā tadā ||
English Translation
And shaken in diverse ways by the motion of the light fleeting monkey, the tree showered many-hued flowers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तरस्विना
तरस्विन् [adj]
ते
तद् [pron]
तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः
तरु [m]
तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः
तरस् [n]
तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः
अभिप्रकम्प् [1. Ā.]
कुसुमानि
कुसुम [n]
विचित्राणि
विचित्र [adj]
ससृजुः
सृज् [2. P.]
कपिना
कपि [m]
तदा
तदा [ind]
निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफलद्रुमाः । निक्षिप्तवस्त्राभरणा धूर्ता इव पराजिताः ॥
nirdhūtapatraśikharāḥ śīrṇapuṣpaphaladrumāḥ | nikṣiptavastrābharaṇā dhūrtā iva parājitāḥ ||
English Translation
With their leaves and tops torn, and their flowers and fruits shrivelled up, the trees looked like worsted gamblers bereft of their clothes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्धूतपत्रशिखराः
निर्धू [5. Ā.]
निर्धूतपत्रशिखराः
पत्त्र [mn]
निर्धूतपत्रशिखराः
शिखर [mn]
शीर्णपुष्पफलद्रुमाः
शृ [9. Ā.]
शीर्णपुष्पफलद्रुमाः
पुष्प [n]
शीर्णपुष्पफलद्रुमाः
फल [n]
शीर्णपुष्पफलद्रुमाः
द्रुम [m]
निक्षिप्तवस्त्राभरणा
निक्षिप् [6. Ā.]
निक्षिप्तवस्त्राभरणा
वस्त्र [mn]
निक्षिप्तवस्त्राभरणा
आभरण [n]
धूर्ता
धूर्त [m]
इव
इव [ind]
पराजिताः
पराजि [2. P.]
हनूमता वेगवता कम्पितास्ते नगोत्तमाः । पुष्पपर्णफलान्याशु मुमुचुः पुष्पशालिनः ॥
hanūmatā vegavatā kampitāste nagottamāḥ | puṣpaparṇaphalānyāśu mumucuḥ puṣpaśālinaḥ ||
English Translation
And shaken by Hanumān vehemently moving about, those excellent trees crowned with fruits, speedily cast off fruits, flowers and foliage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हनूमता
हनुमन्त् [m]
वेगवता
वेगवत् [adj]
कम्पितास्ते
कम्प् [1. P.]
कम्पितास्ते
तद् [pron]
नगोत्तमाः
नग [m]
नगोत्तमाः
उत्तम [adj]
पुष्पपर्णफलान्याशु
पुष्प [n]
पुष्पपर्णफलान्याशु
पर्ण [mn]
पुष्पपर्णफलान्याशु
फल [n]
पुष्पपर्णफलान्याशु
आशु [adj]
मुमुचुः
मुच् [6. Ā.]
पुष्पशालिनः
पुष्प [n]
पुष्पशालिनः
शालिन् [adj]
विहंगसंघैर्हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः । बभूवुरगमाः सर्वे मारुतेनेव निर्धुताः ॥
vihaṃgasaṃghairhīnāste skandhamātrāśrayā drumāḥ | babhūvuragamāḥ sarve māruteneva nirdhutāḥ ||
English Translation
And moved by the Wind god's offspring, the trees with their trunks left, and forsaken by the fowls were incapable of harbouring any creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विहंगसंघैर्
विहंग [m]
विहंगसंघैर्
संघ [m]
हीनास्ते
हा [1. P.]
हीनास्ते
तद् [pron]
स्कन्धमात्राश्रया
स्कन्ध [m]
स्कन्धमात्राश्रया
मात्र [n]
स्कन्धमात्राश्रया
आश्रय [m]
द्रुमाः
द्रुम [m]
बभूवुर्
भू [1. Ā.]
अगमाः
अगम [m]
सर्वे
सर्व [pron]
मारुतेनेव
मारुत [m]
मारुतेनेव
इव [ind]
निर्धुताः
निर्धू [5. Ā.]
विधूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णिका । निष्पीतशुभदन्तौष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता ॥
vidhūtakeśī yuvatiryathā mṛditavarṇikā | niṣpītaśubhadantauṣṭhī nakhairdantaiśca vikṣatā ||
English Translation
And like youthful fair ones with hair dishevelled, their paste worn off, their upper lips with fair teeth sucked of their moisture; and having their persons torn with nails, and teeth; appeared 'the Asoka wood with its trees shattered; and itself ground with the tail, hands and legs (of Hanumān).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विधूतकेशी
विधू [6. P.]
विधूतकेशी
केशिन् [adj]
युवतिर्
युवति [f]
यथा
यथा [ind]
मृदितवर्णिका
मृद् [9. Ā.]
मृदितवर्णिका
वर्णक [adj]
निष्पीतशुभदन्तौष्ठी
निष्पा [1. P.]
निष्पीतशुभदन्तौष्ठी
शुभ [adj]
निष्पीतशुभदन्तौष्ठी
दन्त [mn]
निष्पीतशुभदन्तौष्ठी
ओष्ठी [f]
नखैर्
नख [mn]
दन्तैश्च
दन्त [mn]
दन्तैश्च
च [ind]
विक्षता
विक्षन् [8. P.]
तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता । बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा ॥
tathā lāṅgūlahastaiśca caraṇābhyāṃ ca marditā | babhūvāśokavanikā prabhagnavarapādapā ||
English Translation
The garden of Ashoka with trees shattered and crushed by Hanuman's tail, hands and feet, appeared like a woman with dishevelled hair, with her vermilion mark effaced, her bright teeth and lips faded for being kissed and wounded with nails and bitten with teeth (by her lover).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
लाङ्गूलहस्तैश्च
लाङ्गूल [n]
लाङ्गूलहस्तैश्च
हस्त [mn]
लाङ्गूलहस्तैश्च
च [ind]
चरणाभ्यां
चरण [mn]
च
च [ind]
मर्दिता
मर्दय् [10. Ā.]
बभूवाशोकवनिका
भू [1. Ā.]
बभूवाशोकवनिका
अशोक [m]
बभूवाशोकवनिका
वनिका [f]
प्रभग्नवरपादपा
प्रभञ्ज् [4. P.]
प्रभग्नवरपादपा
वर [adj]
प्रभग्नवरपादपा
पादप [m]
महालतानां दामानि व्यधमत्तरसा कपिः । यथा प्रावृषि विन्ध्यस्य मेघजालानि मारुतः ॥
mahālatānāṃ dāmāni vyadhamattarasā kapiḥ | yathā prāvṛṣi vindhyasya meghajālāni mārutaḥ ||
English Translation
That monkey with his vehemence scattered the clusters of shrubs, like the wind violently scattering clouds in the rainy reason.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महालतानां
महत् [adj]
महालतानां
लता [f]
दामानि
दामन् [mn]
व्यधमत्
विधम् [1. P.]
तरसा
तरस् [n]
कपिः
कपि [m]
यथा
यथा [ind]
प्रावृषि
प्रावृष् [f]
विन्ध्यस्य
विन्ध्य [m]
मेघजालानि
मेघ [m]
मेघजालानि
जाल [n]
मारुतः
मारुत [m]
स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः । तथा काञ्चनभूमीश्च विचरन्ददृशे कपिः ॥
sa tatra maṇibhūmīśca rājatīśca manoramāḥ | tathā kāñcanabhūmīśca vicarandadṛśe kapiḥ ||
English Translation
And ranging there, the monkey saw beautiful pavements, jewelled, silvern and golden.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
मणिभूमीश्च
मणि [m]
मणिभूमीश्च
भूमि [f]
मणिभूमीश्च
च [ind]
राजतीश्च
राजत [adj]
राजतीश्च
च [ind]
मनोरमाः
मनोरम [adj]
तथा
तथा [ind]
काञ्चनभूमीश्च
काञ्चन [n]
काञ्चनभूमीश्च
भूमि [f]
काञ्चनभूमीश्च
च [ind]
विचरन्
विचर् [1. Ā.]
ददृशे
दृश् [6. P.]
कपिः
कपि [m]
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा । महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः ॥
vāpīśca vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā | mahārhairmaṇisopānairupapannāstatastataḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वापीश्च
वापी [f]
वापीश्च
च [ind]
विविधाकाराः
विविध [adj]
विविधाकाराः
आकार [m]
पूर्णाः
पूर्ण [adj]
परमवारिणा
परम [adj]
परमवारिणा
वारि [n]
महार्हैर्
महार्ह [adj]
मणिसोपानैर्
मणि [m]
मणिसोपानैर्
सोपान [mn]
उपपन्नास्ततस्ततः
उपपद् [4. P.]
उपपन्नास्ततस्ततः
ततस् [ind]
उपपन्नास्ततस्ततः
ततस् [ind]
मुक्ताप्रवालसिकता स्फटिकान्तरकुट्टिमाः । काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः ॥
muktāpravālasikatā sphaṭikāntarakuṭṭimāḥ | kāñcanaistarubhiścitraistīrajairupaśobhitāḥ ||
English Translation
He saw there various pools filled with excellent water and having steps crusted with jewels. Their sandy soil was filled with pearls and corals, and the ground inside was made of crystal. And their banks were decked with diverse golden trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुक्ताप्रवालसिकतास्फटिकान्तरकुट्टिमाः
मुक्ता [f]
मुक्ताप्रवालसिकतास्फटिकान्तरकुट्टिमाः
प्रवाल [mn]
मुक्ताप्रवालसिकतास्फटिकान्तरकुट्टिमाः
सिकता [mf]
मुक्ताप्रवालसिकतास्फटिकान्तरकुट्टिमाः
स्फटिक [mn]
मुक्ताप्रवालसिकतास्फटिकान्तरकुट्टिमाः
अन्तर [adj]
मुक्ताप्रवालसिकतास्फटिकान्तरकुट्टिमाः
कुट्टिम [mn]
काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैर्
काञ्चन [adj]
काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैर्
तरु [m]
काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैर्
चित्र [adj]
काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैर्
तीरज [m]
उपशोभिताः
उपशोभय् [10. P.]
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः । नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः ॥
phullapadmotpalavanāścakravākopakūjitāḥ | natyūharutasaṃghuṣṭā haṃsasārasanāditāḥ ||
English Translation
They were beautified with full blown lotuses, waterlilies, Chakravakas and Natyuhas* and filled with the notes of swans and Sarasas. *A gallinule.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः
फुल्ल [adj]
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः
पद्म [mn]
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः
उत्पल [mn]
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः
वन [n]
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः
चक्रवाक [m]
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः
उपकूज् [1. P.]
नत्यूहरुतसंघुष्टा
नत्यूह [m]
नत्यूहरुतसंघुष्टा
रुत [n]
नत्यूहरुतसंघुष्टा
संघुष् [1. Ā.]
हंससारसनादिताः
हंस [m]
हंससारसनादिताः
सारस [m]
हंससारसनादिताः
नादय् [10. Ā.]
दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरिद्भिश्च समन्ततः । अमृतोपमतोयाभिः शिवाभिरुपसंस्कृताः ॥
dīrghābhirdrumayuktābhiḥ saridbhiśca samantataḥ | amṛtopamatoyābhiḥ śivābhirupasaṃskṛtāḥ ||
English Translation
They were encircled on all sides with big tanks having trees on their banks and water, clear and sweet like to nectar.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घाभिर्
दीर्घ [adj]
द्रुमयुक्ताभिः
द्रुम [m]
द्रुमयुक्ताभिः
युज् [6. Ā.]
सरिद्भिश्च
सरित् [f]
सरिद्भिश्च
च [ind]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
अमृतोपमतोयाभिः
अमृत [n]
अमृतोपमतोयाभिः
उपम [adj]
अमृतोपमतोयाभिः
तोय [n]
शिवाभिर्
शिव [adj]
उपसंस्कृताः
उपसंस्कृ [8. Ā.]
लताशतैरवतताः सन्तानकसमावृताः । नानागुल्मावृतवनाः करवीरकृतान्तराः ॥
latāśatairavatatāḥ santānakasamāvṛtāḥ | nānāgulmāvṛtavanāḥ karavīrakṛtāntarāḥ ||
English Translation
They were entwined with hundreds of creepers, covered with Santāna* flowers and filled with diverse groves and Karaviras serving the purpose of windows. *One of the trees of heaven. 'Literally the passages means "making a gap in that forest thickly filled with trees.” But Rāmānuja interprets thus and we have adopted his interpretaion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लताशतैर्
लता [f]
लताशतैर्
शत [mn]
अवतताः
अवतन् [8. Ā.]
संतानकसमावृताः
संतानक [n]
संतानकसमावृताः
समावृ [5. P.]
नानागुल्मावृतवनाः
नाना [ind]
नानागुल्मावृतवनाः
गुल्म [mn]
नानागुल्मावृतवनाः
आवृ [5. Ā.]
नानागुल्मावृतवनाः
वन [n]
करवीरकृतान्तराः
करवीर [mn]
करवीरकृतान्तराः
कृ [2. Ā.]
करवीरकृतान्तराः
आन्तर [adj]
ततोऽम्बुधरसंकाशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम् । विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम् ॥
tato'mbudharasaṃkāśaṃ pravṛddhaśikharaṃ girim | vicitrakūṭaṃ kūṭaiśca sarvataḥ parivāritam ||
English Translation
Thereupon that foremost of monkeys beheld there a mountain-the most picturesque in the world, resembling clouds, having high summits, covered on all sides with peaks and filled with hilly abodes and various trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽम्बुधरसंकाशं
अम्बुधर [m]
ऽम्बुधरसंकाशं
संकाश [m]
प्रवृद्धशिखरं
प्रवृध् [1. Ā.]
प्रवृद्धशिखरं
शिखर [mn]
गिरिम्
गिरि [m]
विचित्रकूटं
विचित्र [adj]
विचित्रकूटं
कूट [mn]
कूटैश्च
कूट [mn]
कूटैश्च
च [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
परिवारितम्
परिवारय् [10. Ā.]
शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समावृतम् । ददर्श कपिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम् ॥
śilāgṛhairavatataṃ nānāvṛkṣaiḥ samāvṛtam | dadarśa kapiśārdūlo ramyaṃ jagati parvatam ||
English Translation
Thereupon that foremost of monkeys beheld there a mountain-the most picturesque in the world, resembling clouds, having high summits, covered on all sides with peaks and filled with hilly abodes and various trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिलागृहैर्
शिलागृह [n]
अवततं
अवतन् [8. Ā.]
नानावृक्षैः
नाना [ind]
नानावृक्षैः
वृक्ष [m]
समावृतम्
समावृ [5. P.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
कपिशार्दूलो
कपि [m]
कपिशार्दूलो
शार्दूल [m]
रम्यं
रम्य [adj]
जगति
जगन्त् [n]
पर्वतम्
पर्वत [mn]
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः । अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम् ॥
dadarśa ca nagāttasmānnadīṃ nipatitāṃ kapiḥ | aṅkādiva samutpatya priyasya patitāṃ priyām ||
English Translation
That monkey beheld there a river falling down from the mountain like to a damsel falling down from the lap of her beloved. And the branches of the trees touching the water (of the stream) resembled a fair damsel prevented by her dear companions from forsaking the company of her beloved).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददर्श
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
नगात्
नग [m]
तस्मान्नदीं
तद् [pron]
तस्मान्नदीं
नदी [f]
निपतितां
निपत् [1. Ā.]
कपिः
कपि [m]
अङ्काद्
अङ्क [mn]
इव
इव [ind]
समुत्पत्य
समुत्पत् [1. Ā.]
प्रियस्य
प्रिय [adj]
पतितां
पत् [1. Ā.]
प्रियाम्
प्रिय [adj]
जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम् । वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः ॥
jale nipatitāgraiśca pādapairupaśobhitām | vāryamāṇāmiva kruddhāṃ pramadāṃ priyabandhubhiḥ ||
English Translation
That monkey beheld there a river falling down from the mountain like to a damsel falling down from the lap of her beloved. And the branches of the trees touching the water (of the stream) resembled a fair damsel prevented by her dear companions from forsaking the company of her beloved).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जले
जल [n]
निपतिताग्रैश्च
निपत् [1. Ā.]
निपतिताग्रैश्च
अग्र [n]
निपतिताग्रैश्च
च [ind]
पादपैर्
पादप [m]
उपशोभिताम्
उपशोभय् [10. P.]
वार्यमाणाम्
वारय् [10. Ā.]
इव
इव [ind]
क्रुद्धां
क्रुध् [4. Ā.]
प्रमदां
प्रमदा [f]
प्रियबन्धुभिः
प्रिय [adj]
प्रियबन्धुभिः
बन्धु [m]