Sundarakāṇḍa Sarga 21
सुन्दरकाण्डम् • सर्गः 21
Sundarakāṇḍa Sarga 21 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: VR 5.21.1–19
•
175 Lexicon Terms
इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः । संदिश्य च ततः सर्वा राक्षसीर्निर्जगाम ह ॥
ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ | saṃdiśya ca tataḥ sarvā rākṣasīrnirjagāma ha ||
English Translation
Having thus addressed Maithili, the inimical king Rāvaņa cast his looks towards the grimvisaged Rākşasīs.
निष्क्रान्ते राक्षसेन्द्रे तु पुनरन्तःपुरं गते । राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥
niṣkrānte rākṣasendre tu punarantaḥpuraṃ gate | rākṣasyo bhīmarūpāstāḥ sītāṃ samabhidudruvuḥ ||
English Translation
And after that lord of Rākşasas had gone away and entered his inner apartment, the hideous Rākşasīs drew near Sitä.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निष्क्रान्ते
निष्क्रम् [6. P.]
राक्षसेन्द्रे
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रे
इन्द्र [m]
तु
तु [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
अन्तःपुरं
अन्तःपुर [n]
गते
गम् [6. Ā.]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
भीमरूपास्ताः
भीम [adj]
भीमरूपास्ताः
रूप [n]
भीमरूपास्ताः
तद् [pron]
सीतां
सीता [f]
समभिदुद्रुवुः
समभिद्रु [1. P.]
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः । परं परुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रुवन् ॥
tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ | paraṃ paruṣayā vācā vaidehīmidamabruvan ||
English Translation
And approaching Sītā that terrible host, almost faint with ire, addressed Vaidehī with the following harsh words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सीताम्
सीता [f]
उपागम्य
उपागम् [1. P.]
राक्षस्यः
राक्षसी [f]
क्रोधमूर्छिताः
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छिताः
मूर्छय् [10. P.]
परं
पर [pron]
परुषया
परुष [adj]
वाचा
वाच् [f]
वैदेहीम्
वैदेही [f]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
पौलस्त्यस्य वरिष्ठस्य रावणस्य महात्मनः । दशग्रीवस्य भार्यात्वं सीते न बहु मन्यसे ॥
paulastyasya variṣṭhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ | daśagrīvasya bhāryātvaṃ sīte na bahu manyase ||
English Translation
You do not regard it highly, Sītā, that you shall become the chosen wife of that highsouled, and great Ravana, the Ten-necked son of Paulastya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पौलस्त्यस्य
पौलस्त्य [m]
वरिष्ठस्य
वरिष्ठ [adj]
रावणस्य
रावण [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
दशग्रीवस्य
दशग्रीव [m]
भार्यात्वं
भार्या [f]
भार्यात्वं
त्व [n]
सीते
सीता [f]
न
न [ind]
बहु
बहु [adj]
मन्यसे
मन् [8. P.]
ततस्त्वेकजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् । आमन्त्र्य क्रोधताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥
tatastvekajaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt | āmantrya krodhatāmrākṣī sītāṃ karatalodarīm ||
English Translation
Thereupon another Rākṣasī named Ekjatä, with eyes rendered coppery with ire, addressing Sītā, having a small navel, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्त्वेकजटा
ततस् [ind]
ततस्त्वेकजटा
तु [ind]
ततस्त्वेकजटा
एकजटा [f]
नाम
नाम [ind]
राक्षसी
राक्षसी [f]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
क्रोधताम्राक्षी
क्रोध [m]
क्रोधताम्राक्षी
ताम्र [adj]
क्रोधताम्राक्षी
अक्ष [adj]
सीतां
सीता [f]
करतलोदरीम्
कर [m]
करतलोदरीम्
तल [mn]
करतलोदरीम्
उदर [adj]
प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थो यः प्रजापतिः । मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥
prajāpatīnāṃ ṣaṇṇāṃ tu caturtho yaḥ prajāpatiḥ | mānaso brahmaṇaḥ putraḥ pulastya iti viśrutaḥ ||
English Translation
Pulastya is the fourth of the six Prajāpatīs, (Prajāpatis are the lords of the created being first created by Brahmā.) a mind-born son of Brahmā and celebrated in the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजापतीनां
प्रजापति [m]
षण्णां
षष् [adj]
तु
तु [ind]
चतुर्थो
चतुर्थ [adj]
यः
यद् [pron]
प्रजापतिः
प्रजापति [m]
मानसो
मानस [adj]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
पुलस्त्य
पुलस्त्य [m]
इति
इति [ind]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महर्षिर्मानसः सुतः । नाम्ना स विश्रवा नाम प्रजापतिसमप्रभः ॥
pulastyasya tu tejasvī maharṣirmānasaḥ sutaḥ | nāmnā sa viśravā nāma prajāpatisamaprabhaḥ ||
English Translation
The glorious ascetic, by name Vishravā was the mind-born son to Pulastya, effulgent like to Prajāpatis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुलस्त्यस्य
पुलस्त्य [m]
तु
तु [ind]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
महर्षिर्
महत् [adj]
महर्षिर्
ऋषि [m]
मानसः
मानस [adj]
सुतः
सुत [m]
नाम्ना
नामन् [n]
स
तद् [pron]
विश्रवा
विश्रवस् [m]
नाम
नाम [ind]
प्रजापतिसमप्रभः
प्रजापति [m]
प्रजापतिसमप्रभः
सम [pron]
प्रजापतिसमप्रभः
प्रभा [f]
तस्य पुत्रो विशालाक्षि रावणः शत्रुरावणः । तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि । मयोक्तं चारुसर्वाङ्गि वाक्यं किं नानुमन्यसे ॥
tasya putro viśālākṣi rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ | tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi | mayoktaṃ cārusarvāṅgi vākyaṃ kiṃ nānumanyase ||
English Translation
O large-eyed damsel! Of Visravā came Rāvana terrible to his enemies. And it behove you to become the consort of that lord of Raksasas. Scorn not the words I say to you, O you of comely presence.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
विशालाक्षि
विशाल [adj]
विशालाक्षि
अक्ष [adj]
रावणः
रावण [m]
शत्रुरावणः
शत्रु [m]
शत्रुरावणः
रावण [adj]
तस्य
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
भार्या
भार्या [f]
भवितुम्
भू [1. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
मयोक्तं
मद् [pron]
मयोक्तं
वच् [2. P.]
चारुसर्वाङ्गि
चारु [adj]
चारुसर्वाङ्गि
सर्व [pron]
चारुसर्वाङ्गि
अङ्ग [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
किं
क [pron]
नानुमन्यसे
न [ind]
नानुमन्यसे
अनुमन् [8. Ā.]
ततो हरिजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् । विवृत्य नयने कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा ॥
tato harijaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt | vivṛtya nayane kopānmārjārasadṛśekṣaṇā ||
English Translation
Then Ekajata, a shedemon of hideous looks, eyes red with anger and a belly of the size of the palm said to Sita:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
हरिजटा
हरिजटा [f]
नाम
नाम [ind]
राक्षसी
राक्षसी [f]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
विवृत्य
विवृ [9. P.]
नयने
नयन [n]
कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा
कोप [m]
कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा
मार्जार [m]
कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा
सदृश [adj]
कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा
ईक्षण [n]
VR 5.21.10
अनुष्टुप्
येन देवास्त्रयस्त्रिंशद्देवराजश्च निर्जितः । तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ॥
yena devāstrayastriṃśaddevarājaśca nirjitaḥ | tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi ||
English Translation
Thereupon another Rākşasī named Harijatā, having the eyes of a cat, and whirling them with ire, said It become you to be the wife of that lord of Rākşasas who smote the thirty three celestials and their lord in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येन
यद् [pron]
देवास्त्रयस्त्रिंशद्
देव [m]
देवास्त्रयस्त्रिंशद्
त्रयस्त्रिंशत् [f]
देवराजश्च
देवराज [m]
देवराजश्च
च [ind]
निर्जितः
निर्जि [1. P.]
तस्य
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
भार्या
भार्या [f]
भवितुम्
भू [1. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
VR 5.21.11
अनुष्टुप्
वीर्योत्सिक्तस्य शूरस्य संग्रामेष्वनिवर्तिनः । बलिनो वीर्ययुक्तस्या भार्यात्वं किं न लप्स्यसे ॥
vīryotsiktasya śūrasya saṃgrāmeṣvanivartinaḥ | balino vīryayuktasyā bhāryātvaṃ kiṃ na lapsyase ||
English Translation
Do you not desire to be his wife, who is heroic, of indomitable prowess and who dose not turn back in battle?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वीर्योत्सिक्तस्य
वीर्य [n]
वीर्योत्सिक्तस्य
उत्सिच् [6. P.]
शूरस्य
शूर [m]
संग्रामेष्वनिवर्तिनः
संग्राम [mn]
संग्रामेष्वनिवर्तिनः
अनिवर्तिन् [adj]
बलिनो
बलिन् [adj]
वीर्ययुक्तस्य
वीर्य [n]
वीर्ययुक्तस्य
युज् [6. Ā.]
भार्यात्वं
भार्या [f]
भार्यात्वं
त्व [n]
किं
क [pron]
न
न [ind]
लप्स्यसे
लभ् [1. P.]
VR 5.21.12
अनुष्टुप्
प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः । सर्वासां च महाभागां त्वामुपैष्यति रावणः ॥
priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ tyaktvā rājā mahābalaḥ | sarvāsāṃ ca mahābhāgāṃ tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ ||
English Translation
And turning away in scorn from his beloved wife, highly esteemed, the mighty king Ravana, desire for you. And leaving his inner apartment enriched with thousand of females and adorned with various jewels, Rāvana shall adore you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रियां
प्रिय [adj]
बहुमतां
बहु [adj]
बहुमतां
मन् [8. P.]
भार्यां
भार्या [f]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
सर्वासां
सर्व [pron]
च
च [ind]
महाभागां
महाभाग [adj]
त्वाम्
त्वद् [pron]
उपैष्यति
उपे [2. Ā.]
रावणः
रावण [m]
VR 5.21.13
अनुष्टुप्
समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम् । अन्तःपुरं समुत्सृज्य त्वामुपैष्यति रावणः ॥
samṛddhaṃ strīsahasreṇa nānāratnopaśobhitam | antaḥpuraṃ samutsṛjya tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ ||
English Translation
And turning away in scorn from his beloved wife, highly esteemed, the mighty king Ravana, desire for you. And leaving his inner apartment enriched with thousand of females and adorned with various jewels, Rāvana shall adore you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समृद्धं
समृध् [4. Ā.]
स्त्रीसहस्रेण
स्त्री [f]
स्त्रीसहस्रेण
सहस्र [mn]
नानारत्नोपशोभितम्
नाना [ind]
नानारत्नोपशोभितम्
रत्न [mn]
नानारत्नोपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
अन्तःपुरं
अन्तःपुर [n]
समुत्सृज्य
समुत्सृज् [6. Ā.]
त्वाम्
त्वद् [pron]
उपैष्यति
उपे [2. Ā.]
रावणः
रावण [m]
VR 5.21.14
अनुष्टुप्
असकृद्देवता युद्धे नागगन्धर्वदानवाः । निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वमुपागतः ॥
asakṛddevatā yuddhe nāgagandharvadānavāḥ | nirjitāḥ samare yena sa te pārśvamupāgataḥ ||
English Translation
Another ogress called Vikata said, ' Know that he who has often defeated gods in war and has vanquished nagas, gandharvas and demons has come to you (seeking your favour)'.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असकृद्
असकृत् [ind]
देवता
देवता [f]
युद्धे
युद्ध [n]
नागगन्धर्वदानवाः
नाग [m]
नागगन्धर्वदानवाः
गन्धर्व [m]
नागगन्धर्वदानवाः
दानव [m]
निर्जिताः
निर्जि [1. P.]
समरे
समर [mn]
येन
यद् [pron]
स
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
पार्श्वम्
पार्श्व [mn]
उपागतः
उपागम् [1. P.]
VR 5.21.15
अनुष्टुप्
तस्य सर्वसमृद्धस्या रावणस्य महात्मनः । किमर्थं राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसेऽधमे ॥
tasya sarvasamṛddhasyā rāvaṇasya mahātmanaḥ | kimarthaṃ rākṣasendrasya bhāryātvaṃ necchase'dhame ||
English Translation
'O Sita don't you think it is a privilege to be the wife of the highsouled, tennecked Ravana, who is the distinguished king of a high family of sage Paulastya?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
सर्वसमृद्धस्य
सर्व [pron]
सर्वसमृद्धस्य
समृध् [4. Ā.]
रावणस्य
रावण [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
किमर्थं
किमर्थ [adj]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
भार्यात्वं
भार्या [f]
भार्यात्वं
त्व [n]
नेच्छसे
न [ind]
नेच्छसे
इष् [1. P.]
ऽधमे
अधम [adj]
VR 5.21.16
अनुष्टुप्
यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य च मारुतः । न वाति स्मायतापाङ्गे किं त्वं तस्य न तिष्ठसि ॥
yasya sūryo na tapati bhīto yasya ca mārutaḥ | na vāti smāyatāpāṅge kiṃ tvaṃ tasya na tiṣṭhasi ||
English Translation
Then followed another Rākşaşī named Durmukhi. “Why dose you not approach him, O you having expansive eyes, by whose fear, the sun dose not shine, and the wind dose not blow."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
सूर्यो
सूर्य [m]
न
न [ind]
तपति
तप् [4. Ā.]
भीतो
भी [1. Ā.]
यस्य
यद् [pron]
च
च [ind]
मारुतः
मारुत [m]
न
न [ind]
वाति
वा [2. Ā.]
स्मायतापाङ्गे
स्म [ind]
स्मायतापाङ्गे
आयम् [6. P.]
स्मायतापाङ्गे
अपाङ्ग [m]
किं
क [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
न
न [ind]
तिष्ठसि
स्था [1. Ā.]
VR 5.21.17
अनुष्टुप्
पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर्यस्य वै भयात् । शैलाश्च सुभ्रु पानीयं जलदाश्च यदेच्छति ॥
puṣpavṛṣṭiṃ ca taravo mumucuryasya vai bhayāt | śailāśca subhru pānīyaṃ jaladāśca yadecchati ||
English Translation
O dame, why do you not wish to be the consort of Rāvana, the lord of Rākṣasas, at whose command the trees shower blossoms and the hills and clouds pour down water. Why do you not make up your mind to be the wife of Rāvana?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुष्पवृष्टिं
पुष्प [n]
पुष्पवृष्टिं
वृष्टि [f]
च
च [ind]
तरवो
तरु [m]
मुमुचुर्
मुच् [6. Ā.]
यस्य
यद् [pron]
वै
वै [ind]
भयात्
भय [n]
शैलाश्च
शैल [mn]
शैलाश्च
च [ind]
सुभ्रु
सुभ्रू [f]
पानीयं
पानीय [n]
जलदाश्च
जलद [m]
जलदाश्च
च [ind]
यदेच्छति
यदा [ind]
यदेच्छति
इष् [1. P.]
VR 5.21.18
अनुष्टुप्
तस्य नैरृतराजस्य राजराजस्य भामिनि । किं त्वं न कुरुषे बुद्धिं भार्यार्थे रावणस्य हि ॥
tasya nairṛtarājasya rājarājasya bhāmini | kiṃ tvaṃ na kuruṣe buddhiṃ bhāryārthe rāvaṇasya hi ||
English Translation
O dame, why do you not wish to be the consort of Rāvana, the lord of Rākṣasas, at whose command the trees shower blossoms and the hills and clouds pour down water. Why do you not make up your mind to be the wife of Rāvana?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
नैरृतराजस्य
नैरृत [adj]
नैरृतराजस्य
राज [m]
राजराजस्य
राजन् [m]
राजराजस्य
राज [m]
भामिनि
भामिनी [f]
किं
क [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
न
न [ind]
कुरुषे
कृ [2. Ā.]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
भार्यार्थे
भार्या [f]
भार्यार्थे
अर्थ [mn]
रावणस्य
रावण [m]
हि
हि [ind]
VR 5.21.19
अनुष्टुप्
साधु ते तत्त्वतो देवि कथितं साधु भामिनि । गृहाण सुस्मिते वाक्यमन्यथा न भविष्यसि ॥
sādhu te tattvato devi kathitaṃ sādhu bhāmini | gṛhāṇa susmite vākyamanyathā na bhaviṣyasi ||
English Translation
O damsel, O worshipful dame, we have spoken thus for your welfare. Do you comply with our request or you shall surely die. CECTION 24
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साधु
साधु [adj]
ते
त्वद् [pron]
तत्त्वतो
तत्त्व [n]
देवि
देवी [f]
कथितं
कथय् [10. Ā.]
साधु
साधु [adj]
भामिनि
भामिनी [f]
गृहाण
ग्रह् [6. Ā.]
सुस्मिते
सुस्मित [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अन्यथा
अन्यथा [ind]
न
न [ind]
भविष्यसि
भू [1. Ā.]