Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 21

Araṇyakāṇḍa Sarga 21

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 21

Araṇyakāṇḍa Sarga 21 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 26 verses.

Total: 26 Verses • Citations: VR 3.21.1–26 • 175 Lexicon Terms
VR 3.21.1 अनुष्टुप्
एवमाधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरस्तदा । उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः ॥
evamādharṣitaḥ śūraḥ śūrpaṇakhyā kharastadā | uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ ||
English Translation
On being thus taunted by Śūrpanakha, Khara spoke these sharp words in the midst of the Raksasas.
VR 3.21.2 अनुष्टुप्
तवापमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम । न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोत्थितम् ॥
tavāpamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama | na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivotthitam ||
English Translation
Arising from this your humiliating censure, my wrath is beyond compare. I can not bear it, like salt-water cast on a sore.
VR 3.21.3 अनुष्टुप्
न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम् । आत्मा दुश्चरितैः प्राणान्हतो योऽद्य विमोक्ष्यति ॥
na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam | ātmā duścaritaiḥ prāṇānhato yo'dya vimokṣyati ||
English Translation
From my prowess I count not Rāma who is a human being possessed of a frail life him who slain by me shall to-day in consequence of his misdeed give up existence.
VR 3.21.4 अनुष्टुप्
बाष्पः संह्रियतामेष संभ्रमश्च विमुच्यताम् । अहं रामः सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम् ॥
bāṣpaḥ saṃhriyatāmeṣa saṃbhramaśca vimucyatām | ahaṃ rāmaḥ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam ||
English Translation
Restrain your tears, and remove your fear. I shall despatch a Rāma along with his brother to the abode of Yama.
VR 3.21.5 अनुष्टुप्
परश्वधहतस्याद्य मन्दप्राणस्य भूतले । रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि ॥
paraśvadhahatasyādya mandaprāṇasya bhūtale | rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi ||
English Translation
You shall O Rākşasī, quaff on the ground the hot blood of Rāma of evil life, slain by my axe.
VR 3.21.6 अनुष्टुप्
सा प्रहृष्ट्वा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम् । प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद्भ्रातरं रक्षसां वरम् ॥
sā prahṛṣṭvā vacaḥ śrutvā kharasya vadanāccyutam | praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam ||
English Translation
Overjoyed on hearing the words that dropped from Khara's mouth, she again through fickleness extolled that foremost of Rākşasas, her brother.
VR 3.21.7 अनुष्टुप्
तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः । अब्रवीद्दूषणं नाम खरः सेनापतिं तदा ॥
tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ | abravīddūṣaṇaṃ nāma kharaḥ senāpatiṃ tadā ||
English Translation
At first reprimanded by her and then praised, Khara spoke to is general, named Dusana.
VR 3.21.8 अनुष्टुप्
चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम् । रक्षसीं भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥
caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām | rakṣasīṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām ||
English Translation
Do you, O gentle one, array fourteen thousand of those those Rākṣasas, gifted with furious vehemence, ever following my wish, who never turn away froin the field; who are hued like to purple clouds, who revel in cruelty*, and who are elated (in consequence of their prowess). *The North-West Province's text has some additional sloka:-Dreadful, wearing forms at will, possessing the pride of the lion, having large mouth, high-souled, revelling in cruelty, endued with strength, of fierce energy.
VR 3.21.9 अनुष्टुप्
नीलजीमूतवर्णानां घोराणां क्रूरकर्मणाम् । लोकसिंहाविहाराणां बलिनामुग्रतेजसाम् ॥
nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām | lokasiṃhāvihārāṇāṃ balināmugratejasām ||
English Translation
They are of the colour of the dark blue cloud, dreadful and merciless, strong and powerful fighters who roam about forturing people.
VR 3.21.10 अनुष्टुप्
तेषां शार्दूलदर्पाणां महास्यानां महौजसाम् । सर्वोद्योगमुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय ॥
teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām | sarvodyogamudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya ||
English Translation
O handsome one, get them all, powerful like tigers, demons with large countenances, mighty and arragant, ready (for the fight).
VR 3.21.11 अनुष्टुप्
उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च । शरांश्च चित्रान्खड्गांश्च शक्तीश्च विविधाः शिताः ॥
upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca | śarāṃśca citrānkhaḍgāṃśca śaktīśca vividhāḥ śitāḥ ||
English Translation
And you gentle one, do you at once bring my car as well as my bows, and pasty coloured arrows and scimitars, and darts, and various whetted javelins.
VR 3.21.12 अनुष्टुप्
अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम् । वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविदः ॥
agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām | vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ ||
English Translation
O you versed in warfare, for slaying this haughty Rāma, I go in the very fore-front of the high-souled Paulastyas. Lit.-Pulastya's The Rākşasas commonly descended from Pulastya.
VR 3.21.13 अनुष्टुप्
इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम् । सदश्वैः शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः ॥
iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham | sadaśvaiḥ śabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ ||
English Translation
As he said this, Dūşaņa brought his great car hued like the sun, yoked with excellent steeds of various colours. sons. were
VR 3.21.14 अनुष्टुप्
तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम् । हेमचक्रमसंबाधं वैदूर्यमय कूबरम् ॥
taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam | hemacakramasaṃbādhaṃ vaidūryamaya kūbaram ||
VR 3.21.15 अनुष्टुप्
मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैः शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः । माङ्गल्यैः पक्षिसंघैश्च ताराभिश्च समावृतम् ॥
matsyaiḥ puṣpairdrumaiḥ śailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ | māṅgalyaiḥ pakṣisaṃghaiśca tārābhiśca samāvṛtam ||
VR 3.21.16 अनुष्टुप्
ध्वजनिस्त्रिंशसंपन्नं किङ्किणीकविभूषितम् । सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह रथं खरः ॥
dhvajanistriṃśasaṃpannaṃ kiṅkiṇīkavibhūṣitam | sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha rathaṃ kharaḥ ||
VR 3.21.17 अनुष्टुप्
निशाम्य तं रथगतं राक्षसा भीमविक्रमाः । तस्थुः संपरिवार्यैनं दूषणं च महाबलम् ॥
niśāmya taṃ rathagataṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ | tasthuḥ saṃparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam ||
English Translation
The demons of terrific prowess surounded Khara and Dusana and stood by, when they saw both of them mounting the chariot.
VR 3.21.18 अनुष्टुप्
खरस्तु तान्महेष्वासान्घोरचर्मायुधध्वजान् । निर्यातेत्यब्रवीद्दृष्ट्वा रथस्थः सर्वराक्षसान् ॥
kharastu tānmaheṣvāsānghoracarmāyudhadhvajān | niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthaḥ sarvarākṣasān ||
English Translation
Beholding that mighty army consisting of cars and arms and pennons, Khara as well as Dūşana, said to that multitude of Rākşasas, March forth!
VR 3.21.19 अनुष्टुप्
ततस्तद्राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम् । निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम् ॥
tatastadrākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam | nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam ||
English Translation
Then the army of the demons wearing dreadful shields, holding weapons and flags, and making a loud noise started in great speed from Janasthanam.
VR 3.21.20 अनुष्टुप्
मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः । खड्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैश्च तोमरैः ॥
mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ | khaḍgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ ||
VR 3.21.21 अनुष्टुप्
शक्तिभिः पतिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः । गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः ॥
śaktibhiḥ patighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ | gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ ||
VR 3.21.22 अनुष्टुप्
राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश । निर्यातानि जनस्थानात्खरचित्तानुवर्तिनाम् ॥
rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa | niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām ||
English Translation
Fighting alone on foot with his sharp arrows Rama killed within a span of one and a half muhurta, the fourteen thousand dreadful demons including Dusana and Khara.
VR 3.21.23 अनुष्टुप्
तांस्त्वभिद्रवतो दृष्ट्वा राक्षसान्भीमविक्रमान् । खरस्यापि रथः किंचिज्जगाम तदनन्तरम् ॥
tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasānbhīmavikramān | kharasyāpi rathaḥ kiṃcijjagāma tadanantaram ||
English Translation
Seeing those Rākṣasas of dreadful forms rushing out, Khara's car remaining a little away (from the press), proceeded after a short space.
VR 3.21.24 अनुष्टुप्
ततस्ताञ्शबलानश्वांस्तप्तकाञ्चनभूषितान् । खरस्य मतमाज्ञाय सारथिः समचोदयत् ॥
tatastāñśabalānaśvāṃstaptakāñcanabhūṣitān | kharasya matamājñāya sārathiḥ samacodayat ||
English Translation
Then taking the perinission of Khara, the charioteer drove at speed those powerful steeds decked in shining gold.
VR 3.21.25 अनुष्टुप्
स चोदितो रथः शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः । शब्देनापूरयामास दिशश्च प्रतिशस्तथा ॥
sa codito rathaḥ śīghraṃ kharasya ripughātinaḥ | śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pratiśastathā ||
English Translation
And driven with speed, the car of Khara. slayer of foes, filled all directions with its rattle.
VR 3.21.26 वंशस्थम्
प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वनो; रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः । अचूचुदत्सारथिमुन्नदन्पुन;र्महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान् ॥
pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano; riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ | acūcudatsārathimunnadanpuna;rmahābalo megha ivāśmavarṣavān ||
English Translation
Khara, fired with wrath, and having piercing voice, hastening to destroy his enemy like the destroyer himself, again urged his charioteer with roars, like a mighty cloud showering down stones.
← Previous (Ch. 207) Full Table of Contents Next (Ch. 209) →