स लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसंनिभे । सत्त्वमास्थाय मेधावी हनुमान्मारुतात्मजः ॥
sa lambaśikhare lambe lambatoyadasaṃnibhe | sattvamāsthāya medhāvī hanumānmārutātmajaḥ ||
English Translation
The mighty son of the Windgod, intelligent Hanuman, an elephant among vanaras, standing on the peak of the Lamba which looked like a high rainbearing cloud and relying on his energy, entered by night the city of Lanka, ruled by Ravana rich in delightful forests, groves and water pools.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
लम्बशिखरे
लम्ब [m]
लम्बशिखरे
शिखर [mn]
लम्बे
लम्ब [adj]
लम्बतोयदसंनिभे
लम्ब [adj]
लम्बतोयदसंनिभे
तोयद [m]
लम्बतोयदसंनिभे
संनिभ [adj]
सत्त्वम्
सत्त्व [n]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
मेधावी
मेधाविन् [adj]
हनुमान्मारुतात्मजः
हनुमन्त् [m]
हनुमान्मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
निशि लङ्कां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः । रम्यकाननतोयाढ्यां पुरीं रावणपालिताम् ॥
niśi laṅkāṃ mahāsattvo viveśa kapikuñjaraḥ | ramyakānanatoyāḍhyāṃ purīṃ rāvaṇapālitām ||
English Translation
The mighty son of the Windgod, intelligent Hanuman, an elephant among vanaras, standing on the peak of the Lamba which looked like a high rainbearing cloud and relying on his energy, entered by night the city of Lanka, ruled by Ravana rich in delightful forests, groves and water pools.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निशि
निश् [f]
लङ्कां
लङ्का [f]
महासत्त्वो
महासत्त्व [adj]
विवेश
विश् [4. P.]
कपिकुञ्जरः
कपि [m]
कपिकुञ्जरः
कुञ्जर [m]
रम्यकाननतोयाढ्यां
रम्य [adj]
रम्यकाननतोयाढ्यां
कानन [n]
रम्यकाननतोयाढ्यां
तोय [n]
रम्यकाननतोयाढ्यां
आढ्य [adj]
पुरीं
पुरी [f]
रावणपालिताम्
रावण [m]
रावणपालिताम्
पालय् [10. Ā.]
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम् । सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम् ॥
śāradāmbudharaprakhyairbhavanairupaśobhitām | sāgaropamanirghoṣāṃ sāgarānilasevitām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्
शारद [adj]
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्
अम्बुधर [m]
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्
प्रख्या [f]
भवनैर्
भवन [n]
उपशोभिताम्
उपशोभय् [10. P.]
सागरोपमनिर्घोषां
सागर [m]
सागरोपमनिर्घोषां
उपम [adj]
सागरोपमनिर्घोषां
निर्घोष [m]
सागरानिलसेविताम्
सागर [m]
सागरानिलसेविताम्
अनिल [m]
सागरानिलसेविताम्
सेव् [4. P.]
सुपुष्टबलसंगुप्तां यथैव विटपावतीम् । चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम् ॥
supuṣṭabalasaṃguptāṃ yathaiva viṭapāvatīm | cārutoraṇaniryūhāṃ pāṇḍuradvāratoraṇām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुपुष्टबलसंगुप्तां
सु [ind]
सुपुष्टबलसंगुप्तां
पुष् [2. P.]
सुपुष्टबलसंगुप्तां
बल [mn]
सुपुष्टबलसंगुप्तां
संगुप् [1. P.]
यथैव
यथा [ind]
यथैव
एव [ind]
विटपावतीम्
विटपावत् [adj]
चारुतोरणनिर्यूहां
चारु [adj]
चारुतोरणनिर्यूहां
तोरण [mn]
चारुतोरणनिर्यूहां
निर्यूह [n]
पाण्डुरद्वारतोरणाम्
पाण्डुर [adj]
पाण्डुरद्वारतोरणाम्
द्वार [n]
पाण्डुरद्वारतोरणाम्
तोरण [mn]
भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव । तां सविद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम् ॥
bhujagācaritāṃ guptāṃ śubhāṃ bhogavatīmiva | tāṃ savidyudghanākīrṇāṃ jyotirmārganiṣevitām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भुजगाचरितां
भुजग [m]
भुजगाचरितां
आचर् [1. Ā.]
गुप्तां
गुप् [1. Ā.]
शुभां
शुभ [adj]
भोगवतीम्
भोगवती [f]
इव
इव [ind]
तां
तद् [pron]
सविद्युद्घनाकीर्णां
स [ind]
सविद्युद्घनाकीर्णां
विद्युत् [fn]
सविद्युद्घनाकीर्णां
घन [mn]
सविद्युद्घनाकीर्णां
आकृ [6. P.]
ज्योतिर्मार्गनिषेविताम्
ज्योतिस् [n]
ज्योतिर्मार्गनिषेविताम्
मार्ग [m]
ज्योतिर्मार्गनिषेविताम्
निषेव् [1. Ā.]
चण्डमारुतनिर्ह्रादां यथेन्द्रस्यामरावतीम् । शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम् ॥
caṇḍamārutanirhrādāṃ yathendrasyāmarāvatīm | śātakumbhena mahatā prākāreṇābhisaṃvṛtām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चण्डमारुतनिर्ह्रादां
चण्ड [adj]
चण्डमारुतनिर्ह्रादां
मारुत [m]
चण्डमारुतनिर्ह्रादां
निर्ह्राद [m]
यथेन्द्रस्यामरावतीम्
यथा [ind]
यथेन्द्रस्यामरावतीम्
इन्द्र [m]
यथेन्द्रस्यामरावतीम्
अमरावती [f]
शातकुम्भेन
शातकुम्भ [adj]
महता
महत् [adj]
प्राकारेणाभिसंवृताम्
प्राकार [m]
प्राकारेणाभिसंवृताम्
अभिसंवृ [5. P.]
किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलंकृताम् । आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान् ॥
kiṅkiṇījālaghoṣābhiḥ patākābhiralaṃkṛtām | āsādya sahasā hṛṣṭaḥ prākāramabhipedivān ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किङ्किणीजालघोषाभिः
किङ्किणी [f]
किङ्किणीजालघोषाभिः
जाल [n]
किङ्किणीजालघोषाभिः
घोष [m]
पताकाभिर्
पताका [f]
अलंकृताम्
अलंकृ [8. Ā.]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
सहसा
सहस् [n]
हृष्टः
हृष् [1. P.]
प्राकारम्
प्राकार [m]
अभिपेदिवान्
अभिपद् [4. P.]
विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः । जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैदूर्यकृतवेदिकैः ॥
vismayāviṣṭahṛdayaḥ purīmālokya sarvataḥ | jāmbūnadamayairdvārairvaidūryakṛtavedikaiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विस्मयाविष्टहृदयः
विस्मय [m]
विस्मयाविष्टहृदयः
आविश् [6. Ā.]
विस्मयाविष्टहृदयः
हृदय [n]
पुरीम्
पुरी [f]
आलोक्य
आलोकय् [10. Ā.]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
जाम्बूनदमयैर्
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदमयैर्
मय [adj]
द्वारैर्
द्वार [n]
वैदूर्यकृतवेदिकैः
वैडूर्य [n]
वैदूर्यकृतवेदिकैः
कृ [2. Ā.]
वैदूर्यकृतवेदिकैः
वेदिका [f]
मणिस्फटिक मुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः । तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः ॥
maṇisphaṭika muktābhirmaṇikuṭṭimabhūṣitaiḥ | taptahāṭakaniryūhai rājatāmalapāṇḍuraiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मणिस्फटिकमुक्ताभिर्
मणि [m]
मणिस्फटिकमुक्ताभिर्
स्फटिक [mn]
मणिस्फटिकमुक्ताभिर्
मुक्ता [f]
मणिकुट्टिमभूषितैः
मणि [m]
मणिकुट्टिमभूषितैः
कुट्टिम [mn]
मणिकुट्टिमभूषितैः
भूषय् [10. Ā.]
राजतामलपाण्डुरैः
राजत [adj]
राजतामलपाण्डुरैः
अमल [adj]
राजतामलपाण्डुरैः
पाण्डुर [adj]
वैदूर्यतलसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः । चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः ॥
vaidūryatalasopānaiḥ sphāṭikāntarapāṃsubhiḥ | cārusaṃjavanopetaiḥ khamivotpatitaiḥ śubhaiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वैदूर्यतलसोपानैः
वैडूर्य [n]
वैदूर्यतलसोपानैः
तल [mn]
वैदूर्यतलसोपानैः
सोपान [mn]
स्फाटिकान्तरपांसुभिः
स्फाटिक [adj]
स्फाटिकान्तरपांसुभिः
अन्तर [n]
स्फाटिकान्तरपांसुभिः
पांसु [m]
चारुसंजवनोपेतैः
चारु [adj]
चारुसंजवनोपेतैः
संजवन [n]
चारुसंजवनोपेतैः
उपे [2. Ā.]
खम्
ख [n]
इवोत्पतितैः
इव [ind]
इवोत्पतितैः
उत्पत् [1. Ā.]
शुभैः
शुभ [adj]
क्रौञ्चबर्हिणसंघुष्टे राजहंसनिषेवितैः । तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम् ॥
krauñcabarhiṇasaṃghuṣṭe rājahaṃsaniṣevitaiḥ | tūryābharaṇanirghoṣaiḥ sarvataḥ pratināditām ||
English Translation
Resounding with Krauñca as and peacocks; frequented by swans, and everywhere resonant with the sounds of trumpets and ornaments.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रौञ्चबर्हिणसंघुष्टे
क्रौञ्च [m]
क्रौञ्चबर्हिणसंघुष्टे
बर्हिण [m]
क्रौञ्चबर्हिणसंघुष्टे
संघुष् [1. Ā.]
राजहंसनिषेवितैः
राजहंस [m]
राजहंसनिषेवितैः
निषेव् [1. Ā.]
तूर्याभरणनिर्घोषैः
तूर्य [mn]
तूर्याभरणनिर्घोषैः
आभरण [n]
तूर्याभरणनिर्घोषैः
निर्घोष [m]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
प्रतिनादिताम्
प्रतिनादय् [10. P.]
वस्वोकसाराप्रतिमां समीक्ष्य नगरीं ततः । खमिवोत्पतितां लङ्कां जहर्ष हनुमान्कपिः ॥
vasvokasārāpratimāṃ samīkṣya nagarīṃ tataḥ | khamivotpatitāṃ laṅkāṃ jaharṣa hanumānkapiḥ ||
English Translation
And then beholding the city Lankā, resembling Vasvokasāra,* and appearing to mount to the welkin, the monkey Hanumān was filled with rapture. *Alaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वस्वोकसाराप्रतिमां
वस्वोकसारा [f]
वस्वोकसाराप्रतिमां
प्रतिमा [f]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
नगरीं
नगरी [f]
ततः
ततस् [ind]
खम्
ख [n]
इवोत्पतितां
इव [ind]
इवोत्पतितां
उत्पत् [1. Ā.]
लङ्कां
लङ्का [f]
जहर्ष
हृष् [1. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
कपिः
कपि [m]
तां समीक्ष्य पुरीं लङ्कां राक्षसाधिपतेः शुभाम् । अनुत्तमामृद्धियुतां चिन्तयामास वीर्यवान् ॥
tāṃ samīkṣya purīṃ laṅkāṃ rākṣasādhipateḥ śubhām | anuttamāmṛddhiyutāṃ cintayāmāsa vīryavān ||
English Translation
And seeing the delightful, . divine and prosperous city of Lankā belonging to the lord of Rākşasas, that one endowed with prowess thought within himself,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
पुरीं
पुरी [f]
लङ्कां
लङ्का [f]
राक्षसाधिपतेः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपतेः
अधिपति [m]
शुभाम्
शुभ [adj]
अनुत्तमाम्
अनुत्तम [adj]
ऋद्धियुतां
ऋद्धि [f]
ऋद्धियुतां
युत [adj]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
नेयमन्येन नगरी शक्या धर्षयितुं बलात् । रक्षिता रावणबलैरुद्यतायुधधारिभिः ॥
neyamanyena nagarī śakyā dharṣayituṃ balāt | rakṣitā rāvaṇabalairudyatāyudhadhāribhiḥ ||
English Translation
This city protected by the forces of Rãvaņa with their hands holding upraised arms, is incapable of being forcibly subdued by any other.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेयम्
न [ind]
नेयम्
इदम् [pron]
अन्येन
अन्य [pron]
नगरी
नगरी [f]
शक्या
शक्य [adj]
धर्षयितुं
धर्षय् [10. P.]
बलात्
बल [mn]
रक्षिता
रक्ष् [4. P.]
रावणबलैर्
रावण [m]
रावणबलैर्
बल [mn]
उद्यतायुधधारिभिः
उद्यम् [6. P.]
उद्यतायुधधारिभिः
आयुध [mn]
उद्यतायुधधारिभिः
धारिन् [adj]
कुमुदाङ्गदयोर्वापि सुषेणस्य महाकपेः । प्रसिद्धेयं भवेद्भूमिर्मैन्दद्विविदयोरपि ॥
kumudāṅgadayorvāpi suṣeṇasya mahākapeḥ | prasiddheyaṃ bhavedbhūmirmaindadvividayorapi ||
English Translation
This place can be easily entered by Kumuda, and Angada, as well as by that mighty monkey, Suşeņa; and also by Mainda and Dvivida. And there is way also for the offspring of the Sun, and that monkey, Kuśaparva, as well as of that foremost of monkeys, Rksya, and myself."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुमुदाङ्गदयोर्
कुमुद [m]
कुमुदाङ्गदयोर्
अङ्गद [m]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
सुषेणस्य
सुषेण [m]
महाकपेः
महत् [adj]
महाकपेः
कपि [m]
प्रसिद्धेयं
प्रसिध् [4. P.]
प्रसिद्धेयं
इदम् [pron]
भवेद्
भू [1. Ā.]
भूमिर्
भूमि [f]
मैन्दद्विविदयोर्
मैन्द [m]
मैन्दद्विविदयोर्
द्विविद [m]
अपि
अपि [ind]
विवस्वतस्तनूजस्य हरेश्च कुशपर्वणः । ऋक्षस्य केतुमालस्य मम चैव गतिर्भवेत् ॥
vivasvatastanūjasya hareśca kuśaparvaṇaḥ | ṛkṣasya ketumālasya mama caiva gatirbhavet ||
English Translation
'Son of Vivaswan (Sugriva), the chief of vanaras, Kushaparva, Riksha (Jambavan) and myself also will be able to reach this place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विवस्वतस्तनूजस्य
विवस्वन्त् [m]
विवस्वतस्तनूजस्य
तनूज [m]
हरेश्च
हरि [m]
हरेश्च
च [ind]
कुशपर्वणः
कुश [mn]
कुशपर्वणः
पर्वन् [n]
ऋक्षस्य
ऋक्ष [m]
केतुमालस्य
केतुमाल [m]
मम
मद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
गतिर्
गति [f]
भवेत्
भू [1. Ā.]
समीक्ष्य तु महाबाहो राघवस्य पराक्रमम् । लक्ष्मणस्य च विक्रान्तमभवत्प्रीतिमान्कपिः ॥
samīkṣya tu mahābāho rāghavasya parākramam | lakṣmaṇasya ca vikrāntamabhavatprītimānkapiḥ ||
English Translation
Having witnessed the prowess of Rāghava, as well as the vigour of Lakşmaņa, the monkey was filled with joy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
तु
तु [ind]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
राघवस्य
राघव [m]
पराक्रमम्
पराक्रम [m]
लक्ष्मणस्य
लक्ष्मण [m]
च
च [ind]
विक्रान्तम्
विक्रान्त [n]
अभवत्
भू [1. Ā.]
प्रीतिमान्
प्रीतिमत् [adj]
कपिः
कपि [m]
तां रत्नवसनोपेतां कोष्ठागारावतंसकाम् । यन्त्रागारस्तनीमृद्धां प्रमदामिव भूषिताम् ॥
tāṃ ratnavasanopetāṃ koṣṭhāgārāvataṃsakām | yantrāgārastanīmṛddhāṃ pramadāmiva bhūṣitām ||
English Translation
Hanuman looked at the city of the demon king, whose darkness was dispelled by bright gems and mighty mansions as if it were a young maiden. The prosperous city was like a well decorated woman, adorned with ornaments having walls for her dress, the stables for her earrings, the armouries for her breasts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
रत्नवसनोपेतां
रत्न [mn]
रत्नवसनोपेतां
वसन [n]
रत्नवसनोपेतां
उपे [2. Ā.]
कोष्ठागारावतंसकाम्
कोष्ठागार [n]
कोष्ठागारावतंसकाम्
अवतंसक [mn]
यन्त्रागारस्तनीम्
यन्त्र [mn]
यन्त्रागारस्तनीम्
आगार [n]
यन्त्रागारस्तनीम्
स्तन [adj]
ऋद्धां
ऋध् [5. Ā.]
प्रमदाम्
प्रमदा [f]
इव
इव [ind]
भूषिताम्
भूषय् [10. Ā.]
तां नष्टतिमिरां दीपैर्भास्वरैश्च महागृहैः । नगरीं राक्षसेन्द्रस्य ददर्श स महाकपिः ॥
tāṃ naṣṭatimirāṃ dīpairbhāsvaraiśca mahāgṛhaiḥ | nagarīṃ rākṣasendrasya dadarśa sa mahākapiḥ ||
English Translation
Hanuman looked at the city of the demon king, whose darkness was dispelled by bright gems and mighty mansions as if it were a young maiden. The prosperous city was like a well decorated woman, adorned with ornaments having walls for her dress, the stables for her earrings, the armouries for her breasts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
नष्टतिमिरां
नश् [1. P.]
नष्टतिमिरां
तिमिर [n]
दीपैर्
दीप [m]
भास्वरैश्च
भास्वर [adj]
भास्वरैश्च
च [ind]
महागृहैः
महत् [adj]
महागृहैः
गृह [mn]
नगरीं
नगरी [f]
राक्षसेन्द्रस्य
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
प्रविष्टः सत्त्वसंपन्नो निशायां मारुतात्मजः । स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम् ॥
praviṣṭaḥ sattvasaṃpanno niśāyāṃ mārutātmajaḥ | sa mahāpathamāsthāya muktāpuṣpavirājitam ||
English Translation
Entering in by night, the offspring of the Wind-god furnished with strength, proceeded along the high-way strewn with blossoms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रविष्टः
प्रविश् [4. P.]
सत्त्वसम्पन्नो
सत्त्व [n]
सत्त्वसम्पन्नो
सम्पद् [4. P.]
निशायां
निशा [f]
मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
स
तद् [pron]
महापथम्
महापथ [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
मुक्तापुष्पविराजितम्
मुक्तापुष्प [m]
मुक्तापुष्पविराजितम्
विराज् [1. Ā.]
हसितोद्घुष्टनिनदैस्तूर्यघोष पुरः सरैः । वज्राङ्कुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः । गृहमेधैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः ॥
hasitodghuṣṭaninadaistūryaghoṣa puraḥ saraiḥ | vajrāṅkuśanikāśaiśca vajrajālavibhūṣitaiḥ | gṛhamedhaiḥ purī ramyā babhāse dyaurivāmbudaiḥ ||
English Translation
The monkey held his way in the charming city of Lankā, resounding with grateful sounds mixed with laughter, and ringing with trumpet blasts. And with multitudes of mansions marked with the thunderbolt and the hook, and adorned with diamond windows, the charming metropolis looked splendid, like the welkin with clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हसितोद्घुष्टनिनदैस्
हसित [n]
हसितोद्घुष्टनिनदैस्
उद्घुष् [1. Ā.]
हसितोद्घुष्टनिनदैस्
निनद [m]
तूर्यघोषपुरःसरैः
तूर्य [mn]
तूर्यघोषपुरःसरैः
घोष [m]
तूर्यघोषपुरःसरैः
पुरःसर [adj]
वज्राङ्कुशनिकाशैश्च
वज्राङ्कुश [m]
वज्राङ्कुशनिकाशैश्च
निकाश [m]
वज्राङ्कुशनिकाशैश्च
च [ind]
वज्रजालविभूषितैः
वज्र [mn]
वज्रजालविभूषितैः
जाल [n]
वज्रजालविभूषितैः
विभूषय् [10. P.]
गृहमेधैः
गृहमेध [m]
पुरी
पुरी [f]
रम्या
रम्य [adj]
बभासे
भास् [1. Ā.]
द्यौर्
दिव् [m]
इवाम्बुदैः
इव [ind]
इवाम्बुदैः
अम्बुद [m]
प्रजज्वाल तदा लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः । सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः । वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभाषितैः ॥
prajajvāla tadā laṅkā rakṣogaṇagṛhaiḥ śubhaiḥ | sitābhrasadṛśaiścitraiḥ padmasvastikasaṃsthitaiḥ | vardhamānagṛhaiścāpi sarvataḥ suvibhāṣitaiḥ ||
English Translation
Then Lankā, with handsome and variegated mansions of Rākṣasas, resembling white clouds and arranged like lotus-leaves; and adorned on all sides with structures superscribed 'Vardhamāna,' shone forth in all it glory.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजज्वाल
प्रज्वल् [1. P.]
तदा
तदा [ind]
लङ्का
लङ्का [f]
रक्षोगणगृहैः
रक्षस् [n]
रक्षोगणगृहैः
गण [m]
रक्षोगणगृहैः
गृह [mn]
शुभैः
शुभ [adj]
सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः
सित [adj]
सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः
अभ्र [mn]
सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः
सदृश [adj]
सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः
चित्र [adj]
पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः
पद्म [mn]
पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः
स्वस्तिक [mn]
पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः
संस्था [1. Ā.]
वर्धमानगृहैश्चापि
वर्धमान [mn]
वर्धमानगृहैश्चापि
गृह [mn]
वर्धमानगृहैश्चापि
च [ind]
वर्धमानगृहैश्चापि
अपि [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
सुविभूषितैः
सु [ind]
सुविभूषितैः
विभूषय् [10. P.]
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितंकरः । राघवार्थं चरञ्श्रीमान्ददर्श च ननन्द च ॥
tāṃ citramālyābharaṇāṃ kapirājahitaṃkaraḥ | rāghavārthaṃ carañśrīmāndadarśa ca nananda ca ||
English Translation
And that graceful one serving in the interests of the king of monkeys, ranging for Rāma's behoof, beheld (Lankā) adorned with variegated wreaths; and was highly delighted.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
चित्रमाल्याभरणां
चित्र [adj]
चित्रमाल्याभरणां
माल्य [n]
चित्रमाल्याभरणां
आभरण [n]
कपिराजहितंकरः
कपि [m]
कपिराजहितंकरः
राजन् [m]
कपिराजहितंकरः
हितंकर [adj]
राघवार्थं
राघव [m]
राघवार्थं
अर्थ [mn]
चरञ्
चर् [1. Ā.]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
ननन्द
नन्द् [1. Ā.]
च
च [ind]
शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् । स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव ॥
śuśrāva madhuraṃ gītaṃ tristhānasvarabhūṣitam | strīṇāṃ madasamṛddhānāṃ divi cāpsarasāmiva ||
English Translation
He heard melodious songs of intoxicated women set to tune in three places namely chest, throat and head and three pitches known as mandra (slow) madhya (medium) and tara (high). The songs resembled those of the apsarasas well set in musical notes set to music.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुश्राव
श्रु [4. P.]
मधुरं
मधुर [adj]
गीतं
गीत [n]
त्रिस्थानस्वरभूषितम्
त्रि [nr]
त्रिस्थानस्वरभूषितम्
स्थान [n]
त्रिस्थानस्वरभूषितम्
स्वर [m]
त्रिस्थानस्वरभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
स्त्रीणां
स्त्री [f]
मदसमृद्धानां
मद [m]
मदसमृद्धानां
समृध् [4. Ā.]
दिवि
दिव् [m]
चाप्सरसाम्
च [ind]
चाप्सरसाम्
अप्सरस् [f]
इव
इव [ind]
शुश्राव काञ्चीनिनादं नूपुराणां च निःस्वनम् । सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनम् । आस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेडितांश्च ततस्ततः ॥
śuśrāva kāñcīninādaṃ nūpurāṇāṃ ca niḥsvanam | sopānaninadāṃścaiva bhavaneṣu mahātmanam | āsphoṭitaninādāṃśca kṣveḍitāṃśca tatastataḥ ||
English Translation
He also heard the jingling of zones and the clash of bangles; and sounds of footsteps on stairs of edifices belonging to high-souled ones; and sounds proceeding from clapping hands; and the roaring of lions here and there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुश्राव
श्रु [4. P.]
काञ्चीनिनादं
काञ्ची [f]
काञ्चीनिनादं
निनाद [m]
नूपुराणां
नूपुर [mn]
च
च [ind]
निःस्वनम्
निःस्वन [m]
सोपाननिनदांश्चैव
सोपान [mn]
सोपाननिनदांश्चैव
निनद [m]
सोपाननिनदांश्चैव
च [ind]
सोपाननिनदांश्चैव
एव [ind]
भवनेषु
भवन [n]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
आस्फोटितनिनादांश्च
आस्फोटय् [10. Ā.]
आस्फोटितनिनादांश्च
निनाद [m]
आस्फोटितनिनादांश्च
च [ind]
क्ष्वेडितांश्च
क्ष्वेडित [mn]
क्ष्वेडितांश्च
च [ind]
ततस्ततः
ततस् [ind]
ततस्ततः
ततस् [ind]
स्वाध्याय निरतांश्चैव यातुधानान्ददर्श सः । रावणस्तवसंयुक्तान्गर्जतो राक्षसानपि ॥
svādhyāya niratāṃścaiva yātudhānāndadarśa saḥ | rāvaṇastavasaṃyuktāngarjato rākṣasānapi ||
English Translation
He heard chantings of sacred verses in the houses of demons engaged in the study of the vedas. And heard demons singing loudly the eulogy of Ravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वाध्यायनिरतांश्चैव
स्वाध्याय [m]
स्वाध्यायनिरतांश्चैव
निरम् [1. P.]
स्वाध्यायनिरतांश्चैव
च [ind]
स्वाध्यायनिरतांश्चैव
एव [ind]
यातुधानान्
यातुधान [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सः
तद् [pron]
रावणस्तवसंयुक्तान्
रावण [m]
रावणस्तवसंयुक्तान्
स्तव [m]
रावणस्तवसंयुक्तान्
संयुज् [7. Ā.]
गर्जतो
गर्ज् [1. Ā.]
राक्षसान्
राक्षस [m]
अपि
अपि [ind]
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत् । ददर्श मध्यमे गुल्मे राक्षसस्य चरान्बहून् ॥
rājamārgaṃ samāvṛtya sthitaṃ rakṣobalaṃ mahat | dadarśa madhyame gulme rākṣasasya carānbahūn ||
English Translation
He observed large contingents of demons lining the highway and spies of Ravana stationed in the middle of the city.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजमार्गं
राजमार्ग [m]
समावृत्य
समावृ [5. P.]
स्थितं
स्था [1. Ā.]
रक्षोबलं
रक्षस् [n]
रक्षोबलं
बल [mn]
महत्
महत् [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
मध्यमे
मध्यम [adj]
गुल्मे
गुल्म [mn]
राक्षसस्य
राक्षस [m]
चरान्
चर [m]
बहून्
बहु [adj]
दीक्षिताञ्जटिलान्मुण्डान्गोऽजिनाम्बरवाससः । दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुधांस्तथा ॥
dīkṣitāñjaṭilānmuṇḍāngo'jināmbaravāsasaḥ | darbhamuṣṭipraharaṇānagnikuṇḍāyudhāṃstathā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीक्षिताञ्
दीक्षित [m]
जटिलान्मुण्डान्
जटिल [adj]
जटिलान्मुण्डान्
मुण्ड [adj]
गोऽजिनाम्बरवाससः
गो [mf]
गोऽजिनाम्बरवाससः
अजिन [n]
गोऽजिनाम्बरवाससः
अम्बर [n]
गोऽजिनाम्बरवाससः
वासस् [n]
दर्भमुष्टिप्रहरणान्
दर्भ [m]
दर्भमुष्टिप्रहरणान्
मुष्टि [mf]
दर्भमुष्टिप्रहरणान्
प्रहरण [n]
अग्निकुण्डायुधांस्तथा
अग्निकुण्ड [n]
अग्निकुण्डायुधांस्तथा
आयुध [mn]
अग्निकुण्डायुधांस्तथा
तथा [ind]
कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि । एकाक्षानेककर्णांश्च चलल्लम्बपयोधरान् ॥
kūṭamudgarapāṇīṃśca daṇḍāyudhadharānapi | ekākṣānekakarṇāṃśca calallambapayodharān ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कूटमुद्गरपाणींश्च
कूटमुद्गर [m]
कूटमुद्गरपाणींश्च
पाणि [m]
कूटमुद्गरपाणींश्च
च [ind]
दण्डायुधधरान्
दण्ड [mn]
दण्डायुधधरान्
आयुध [mn]
दण्डायुधधरान्
धर [adj]
अपि
अपि [ind]
एकाक्षानेककर्णांश्च
एक [pron]
एकाक्षानेककर्णांश्च
अक्ष [n]
एकाक्षानेककर्णांश्च
अनेक [adj]
एकाक्षानेककर्णांश्च
कर्ण [m]
एकाक्षानेककर्णांश्च
च [ind]
चलल्लम्बपयोधरान्
चल् [1. Ā.]
चलल्लम्बपयोधरान्
लम्ब [adj]
चलल्लम्बपयोधरान्
पयोधर [m]
करालान्भुग्नवक्त्रांश्च विकटान्वामनांस्तथा । धन्विनः खड्गिनश्चैव शतघ्नी मुसलायुधान् । परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान् ॥
karālānbhugnavaktrāṃśca vikaṭānvāmanāṃstathā | dhanvinaḥ khaḍginaścaiva śataghnī musalāyudhān | parighottamahastāṃśca vicitrakavacojjvalān ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
करालान्
कराल [adj]
भुग्नवक्त्रांश्च
भुज् [6. P.]
भुग्नवक्त्रांश्च
वक्त्र [n]
भुग्नवक्त्रांश्च
च [ind]
विकटान्
विकट [adj]
वामनांस्तथा
वामन [adj]
वामनांस्तथा
तथा [ind]
धन्विनः
धन्विन् [adj]
खड्गिनश्चैव
खड्गिन् [adj]
खड्गिनश्चैव
च [ind]
खड्गिनश्चैव
एव [ind]
शतघ्नीमुसलायुधान्
शतघ्नी [f]
शतघ्नीमुसलायुधान्
मुसल [mn]
शतघ्नीमुसलायुधान्
आयुध [mn]
परिघोत्तमहस्तांश्च
परिघ [m]
परिघोत्तमहस्तांश्च
उत्तम [adj]
परिघोत्तमहस्तांश्च
हस्त [mn]
परिघोत्तमहस्तांश्च
च [ind]
विचित्रकवचोज्ज्वलान्
विचित्र [adj]
विचित्रकवचोज्ज्वलान्
कवच [mn]
विचित्रकवचोज्ज्वलान्
उज्ज्वल [adj]
नातिष्ठूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान् । विरूपान्बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः ॥
nātiṣṭhūlānnātikṛśānnātidīrghātihrasvakān | virūpānbahurūpāṃśca surūpāṃśca suvarcasaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नातिस्थूलान्
न [ind]
नातिस्थूलान्
अति [ind]
नातिस्थूलान्
स्थूल [adj]
नातिकृशान्
न [ind]
नातिकृशान्
अति [ind]
नातिकृशान्
कृश [adj]
नातिदीर्घातिह्रस्वकान्
न [ind]
नातिदीर्घातिह्रस्वकान्
अति [ind]
नातिदीर्घातिह्रस्वकान्
दीर्घ [adj]
नातिदीर्घातिह्रस्वकान्
अति [ind]
नातिदीर्घातिह्रस्वकान्
ह्रस्वक [adj]
विरूपान्
विरूप [adj]
बहुरूपांश्च
बहु [adj]
बहुरूपांश्च
रूप [n]
बहुरूपांश्च
च [ind]
सुरूपांश्च
सुरूप [adj]
सुरूपांश्च
च [ind]
सुवर्चसः
सुवर्चस् [adj]
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिशाशनिधारिणः । क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः ॥
śaktivṛkṣāyudhāṃścaiva paṭṭiśāśanidhāriṇaḥ | kṣepaṇīpāśahastāṃśca dadarśa sa mahākapiḥ ||
English Translation
And (Hanuman) saw also various weapons; and those having for their arms darts and vrikshas, or bearing patticas and asanis, or having Kshepanis* and nooses in their hands, saw that mighty monkey, or wearing wreaths, or having their persons daubed with pastes, or adorned with nobel ornaments, or clad in various kinds of raiment; and many a one ranging wherever he listed. *A short arrow thrown from the hand, or shot
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव
शक्ति [f]
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव
वृक्ष [m]
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव
आयुध [mn]
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव
च [ind]
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव
एव [ind]
पट्टिशाशनिधारिणः
पट्टिश [m]
पट्टिशाशनिधारिणः
अशनि [mf]
पट्टिशाशनिधारिणः
धारिन् [adj]
क्षेपणीपाशहस्तांश्च
क्षेपणी [f]
क्षेपणीपाशहस्तांश्च
पाश [m]
क्षेपणीपाशहस्तांश्च
हस्त [mn]
क्षेपणीपाशहस्तांश्च
च [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान् । तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान् ॥
sragviṇastvanuliptāṃśca varābharaṇabhūṣitān | tīkṣṇaśūladharāṃścaiva vajriṇaśca mahābalān ||
English Translation
The great monkey saw the demons who held shaktis and trees as weapons (Shakti is a lance), some held threepointed spears, missiles and slings with which missiles are hurled. Some of them wore flower garlands, smeared unguents on their body and were bedecked with choicest ornaments. They were dressed in several ways and many of them moved freely. They were very strong and held sharp tridents and armed with thunderboltlike weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च
स्रग्विन् [adj]
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च
तु [ind]
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च
अनुलिप् [6. Ā.]
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च
च [ind]
वराभरणभूषितान्
वर [adj]
वराभरणभूषितान्
आभरण [n]
वराभरणभूषितान्
भूषय् [10. Ā.]
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव
शूल [mn]
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव
धर [adj]
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव
च [ind]
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव
एव [ind]
वज्रिणश्च
वज्रिन् [adj]
वज्रिणश्च
च [ind]
महाबलान्
महत् [adj]
महाबलान्
बल [mn]
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः । प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः ॥
śatasāhasramavyagramārakṣaṃ madhyamaṃ kapiḥ | prākārāvṛtamatyantaṃ dadarśa sa mahākapiḥ ||
English Translation
Hanuman saw in front of the harem one hundred thousand strong, vigilant soldiers of a middle rank ordered by the lord of demons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शतसाहस्रम्
शत [mn]
शतसाहस्रम्
साहस्र [adj]
अव्यग्रम्
अव्यग्र [adj]
आरक्षं
आरक्ष [m]
मध्यमं
मध्यम [adj]
कपिः
कपि [m]
प्राकारावृतम्
प्राकार [m]
प्राकारावृतम्
आवृ [5. Ā.]
अत्यन्तं
अत्यन्त [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
महाकपिः
महत् [adj]
महाकपिः
कपि [m]
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादविनादितम् । वाजिहेषितसंघुष्टं नादितं भूषणैस्तथा ॥
triviṣṭapanibhaṃ divyaṃ divyanādavināditam | vājiheṣitasaṃghuṣṭaṃ nāditaṃ bhūṣaṇaistathā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिविष्टपनिभं
त्रिविष्टप [n]
त्रिविष्टपनिभं
निभ [adj]
दिव्यं
दिव्य [adj]
दिव्यनादविनादितम्
दिव्य [adj]
दिव्यनादविनादितम्
नाद [m]
दिव्यनादविनादितम्
विनादय् [10. P.]
वाजिहेषितसंघुष्टं
वाजिन् [m]
वाजिहेषितसंघुष्टं
हेषित [n]
वाजिहेषितसंघुष्टं
संघुष् [1. Ā.]
नादितं
नादय् [10. Ā.]
भूषणैस्तथा
भूषण [n]
भूषणैस्तथा
तथा [ind]
रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा गजहयैः शुभैः । वारणैश्च चतुर्दन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः ॥
rathairyānairvimānaiśca tathā gajahayaiḥ śubhaiḥ | vāraṇaiśca caturdantaiḥ śvetābhranicayopamaiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथैर्
रथ [m]
यानैर्
यान [n]
विमानैश्च
विमान [mn]
विमानैश्च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
गजहयैः
गज [m]
गजहयैः
हय [m]
शुभैः
शुभ [adj]
वारणैश्च
वारण [m]
वारणैश्च
च [ind]
चतुर्दन्तैः
चतुर् [nr]
चतुर्दन्तैः
दन्त [mn]
श्वेताभ्रनिचयोपमैः
श्वेत [adj]
श्वेताभ्रनिचयोपमैः
अभ्र [mn]
श्वेताभ्रनिचयोपमैः
निचय [m]
श्वेताभ्रनिचयोपमैः
उपम [adj]
भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः । राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश गृहं कपिः ॥
bhūṣitaṃ ruciradvāraṃ mattaiśca mṛgapakṣibhiḥ | rākṣasādhipaterguptamāviveśa gṛhaṃ kapiḥ ||
English Translation
The monkey entered the palace protected by the Rākṣasa chief, guarded by maddened beasts and birds, and thousands of gobbling endowed with exceeding great prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूषितं
भूषय् [10. Ā.]
रुचिरद्वारं
रुचिर [adj]
रुचिरद्वारं
द्वार [n]
मत्तैश्च
मद् [3. P.]
मत्तैश्च
च [ind]
मृगपक्षिभिः
मृग [m]
मृगपक्षिभिः
पक्षिन् [m]
राक्षसाधिपतेर्
राक्षस [m]
राक्षसाधिपतेर्
अधिपति [m]
गुप्तम्
गुप् [1. Ā.]
आविवेश
आविश् [6. Ā.]
गृहं
गृह [mn]
कपिः
कपि [m]