सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसाधिपः । प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम् ॥
sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ rākṣasādhipaḥ | pratyuvāca tataḥ sītāṃ vipriyaṃ priyadarśanām ||
English Translation
Hearing those harsh accents, that lord of Rākṣasas, replied to Sītā, of comely presence, with the following unpleasant words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीताया
सीता [f]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
परुषं
परुष [adj]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
सीतां
सीता [f]
विप्रियं
विप्रिय [adj]
प्रियदर्शनाम्
प्रिय [adj]
प्रियदर्शनाम्
दर्शन [n]
यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा । यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा ॥
yathā yathā sāntvayitā vaśyaḥ strīṇāṃ tathā tathā | yathā yathā priyaṃ vaktā paribhūtastathā tathā ||
English Translation
It is generally found on earth that the more a woman is courted by a man, the more she is brought under his influence, (But for you) the more kindly I have been behaving towards you, the more roughly I have been treated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
यथा
यथा [ind]
सान्त्वयिता
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
वश्यः
वश्य [adj]
स्त्रीणां
स्त्री [f]
तथा
तथा [ind]
तथा
तथा [ind]
यथा
यथा [ind]
यथा
यथा [ind]
प्रियं
प्रिय [adj]
वक्ता
वच् [2. P.]
परिभूतस्तथा
परिभू [1. Ā.]
परिभूतस्तथा
तथा [ind]
तथा
तथा [ind]
संनियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः । द्रवतो मार्गमासाद्य हयानिव सुसारथिः ॥
saṃniyacchati me krodhaṃ tvayi kāmaḥ samutthitaḥ | dravato mārgamāsādya hayāniva susārathiḥ ||
English Translation
Truly dose my love for you keep in control the wrath like to a good charioteer restraining the swerving steed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संनियच्छति
संनियम् [1. P.]
मे
मद् [pron]
क्रोधं
क्रोध [m]
त्वयि
त्वद् [pron]
कामः
काम [m]
समुत्थितः
समुत्था [1. Ā.]
द्रवतो
द्रु [1. Ā.]
मार्गम्
मार्ग [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
हयान्
हय [m]
इव
इव [ind]
सुसारथिः
सुसारथि [m]
वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन्किल निबध्यते । जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते ॥
vāmaḥ kāmo manuṣyāṇāṃ yasminkila nibadhyate | jane tasmiṃstvanukrośaḥ snehaśca kila jāyate ||
English Translation
O mighty is amour to men, for on whom this amour fall, albeit she is an object of wrath, becomes an object of kindness and affection.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वामः
वाम [adj]
कामो
काम [m]
मनुष्याणां
मनुष्य [m]
यस्मिन्
यद् [pron]
किल
किल [ind]
निबध्यते
निबन्ध् [9. Ā.]
जने
जन [m]
तस्मिंस्त्वनुक्रोशः
तद् [pron]
तस्मिंस्त्वनुक्रोशः
तु [ind]
तस्मिंस्त्वनुक्रोशः
अनुक्रोश [m]
स्नेहश्च
स्नेह [mn]
स्नेहश्च
च [ind]
किल
किल [ind]
जायते
जन् [4. P.]
एतस्मात्कारणान्न तां घतयामि वरानने । वधार्हामवमानार्हां मिथ्याप्रव्रजिते रताम् ॥
etasmātkāraṇānna tāṃ ghatayāmi varānane | vadhārhāmavamānārhāṃ mithyāpravrajite ratām ||
English Translation
O you of fair countenance, it is for this reason, that I do not destroy you, although you, who are engaged in false asceticism, are worthy of being killed and dishonoured. do you
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मात्
एतद् [pron]
कारणान्न
कारण [n]
कारणान्न
न [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
घातयामि
घातय् [10. Ā.]
वरानने
वरानना [f]
वधार्हाम्
वध [m]
वधार्हाम्
अर्ह [adj]
अवमानार्हां
अवमान [m]
अवमानार्हां
अर्ह [adj]
मिथ्याप्रव्रजिते
मिथ्या [ind]
मिथ्याप्रव्रजिते
प्रव्रज् [1. Ā.]
रताम्
रम् [4. Ā.]
परुषाणि हि वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम् । तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः ॥
paruṣāṇi hi vākyāni yāni yāni bravīṣi mām | teṣu teṣu vadho yuktastava maithili dāruṇaḥ ||
English Translation
O Maithili, for each and every one of all those harsh words which you had used by me, deserve death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परुषाणि
परुष [adj]
हि
हि [ind]
वाक्यानि
वाक्य [n]
यानि
यद् [pron]
यानि
यद् [pron]
ब्रवीषि
ब्रू [2. Ā.]
माम्
मद् [pron]
तेषु
तद् [pron]
तेषु
तद् [pron]
वधो
वध [m]
युक्तस्तव
युज् [6. Ā.]
युक्तस्तव
त्वद् [pron]
मैथिलि
मैथिली [f]
दारुणः
दारुण [adj]
एवमुक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः । क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीतामुत्तरमब्रवीत् ॥
evamuktvā tu vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | krodhasaṃrambhasaṃyuktaḥ sītāmuttaramabravīt ||
English Translation
Having spoken thus to Vaidehi, Ravana, the lord of Raksasas, having his wrath subdued, again bespake Sītā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
वैदेहीं
वैदेही [f]
रावणो
रावण [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
क्रोधसंरम्भसंयुक्तः
क्रोध [m]
क्रोधसंरम्भसंयुक्तः
संरम्भ [m]
क्रोधसंरम्भसंयुक्तः
संयुज् [7. Ā.]
सीताम्
सीता [f]
उत्तरम्
उत्तर [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे योऽवधिस्ते मया कृतः । ततः शयनमारोह मम त्वं वरवर्णिनि ॥
dvau māsau rakṣitavyau me yo'vadhiste mayā kṛtaḥ | tataḥ śayanamāroha mama tvaṃ varavarṇini ||
English Translation
I shall wait for those two months, of which I have made a contract, after which you shall have to share my bed. O you of a comely presence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वौ
द्वि [nr]
मासौ
मास [mn]
रक्षितव्यौ
रक्ष् [4. P.]
मे
मद् [pron]
यो
यद् [pron]
ऽवधिस्ते
अवधि [m]
ऽवधिस्ते
त्वद् [pron]
मया
मद् [pron]
कृतः
कृ [2. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
शयनम्
शयन [n]
आरोह
आरुह् [6. Ā.]
मम
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
वरवर्णिनि
वरवर्णिनी [f]
द्वाभ्यामूर्ध्वं तु मासाभ्यां भर्तारं मामनिच्छतीम् । मम त्वां प्रातराशार्थमारभन्ते महानसे ॥
dvābhyāmūrdhvaṃ tu māsābhyāṃ bhartāraṃ māmanicchatīm | mama tvāṃ prātarāśārthamārabhante mahānase ||
English Translation
Even then if you do refuse to regard me as your husband, my cooks shall mince your limbs with steel and serve you for my morning meal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वाभ्याम्
द्वि [nr]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
तु
तु [ind]
मासाभ्यां
मास [mn]
भर्तारं
भर्तृ [m]
माम्
मद् [pron]
अनिच्छतीम्
अनिच्छत् [adj]
मम
मद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
प्रातराशार्थम्
प्रातराश [m]
प्रातराशार्थम्
अर्थ [mn]
आरभन्ते
आरभ् [1. P.]
महानसे
महानस [mn]
तां तर्ज्यमानां संप्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम् । देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर्विपुलेक्षणाः ॥
tāṃ tarjyamānāṃ saṃprekṣya rākṣasendreṇa jānakīm | devagandharvakanyāstā viṣedurvipulekṣaṇāḥ ||
English Translation
Beholding the lord of Rākşasas remonstrate with the daughter of Janaka is this wise, the daughters of the celestials and Gandharvas became exceedingly sorry.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
तर्ज्यमानां
तर्ज् [1. Ā.]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
राक्षसेन्द्रेण
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रेण
इन्द्र [m]
जानकीम्
जानकी [f]
देवगन्धर्वकन्यास्ता
देव [m]
देवगन्धर्वकन्यास्ता
गन्धर्व [m]
देवगन्धर्वकन्यास्ता
कन्या [f]
देवगन्धर्वकन्यास्ता
तद् [pron]
विषेदुर्
विषद् [1. Ā.]
विपुलेक्षणाः
विपुल [adj]
विपुलेक्षणाः
ईक्षण [n]
ओष्ठप्रकारैरपरा नेत्रवक्त्रैस्तथापराः । सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा ॥
oṣṭhaprakārairaparā netravaktraistathāparāḥ | sītāmāśvāsayāmāsustarjitāṃ tena rakṣasā ||
English Translation
Some with lips, some with eyes, and some with gestures of their faces, they all consoled Sita, thus distressed by that Raksasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ओष्ठप्रकारैर्
ओष्ठ [m]
ओष्ठप्रकारैर्
प्रकार [m]
अपरा
अपर [pron]
नेत्रवक्त्रैस्तथापराः
नेत्र [mn]
नेत्रवक्त्रैस्तथापराः
वक्त्र [n]
नेत्रवक्त्रैस्तथापराः
तथा [ind]
नेत्रवक्त्रैस्तथापराः
अपर [pron]
सीताम्
सीता [f]
आश्वासयामासुस्तर्जितां
आश्वासय् [10. Ā.]
आश्वासयामासुस्तर्जितां
तर्जय् [10. Ā.]
तेन
तद् [pron]
रक्षसा
रक्षस् [n]
ताभिराश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम् । उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम् ॥
tābhirāśvāsitā sītā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam | uvācātmahitaṃ vākyaṃ vṛttaśauṇḍīryagarvitam ||
English Translation
Thus consoled by them, and being proud of her good conduct and her husband's heroism, Sītā thus addressed Rāvana, the lord of Raksasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताभिर्
तद् [pron]
आश्वासिता
आश्वासय् [10. Ā.]
सीता
सीता [f]
रावणं
रावण [m]
राक्षसाधिपम्
राक्षस [m]
राक्षसाधिपम्
अधिप [m]
उवाचात्महितं
वच् [2. P.]
उवाचात्महितं
आत्मन् [m]
उवाचात्महितं
हित [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम्
वृत्त [n]
वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम्
शौण्डीर्य [n]
वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम्
गर्वित [adj]
नूनं न ते जनः कश्चिदसिन्निःश्रेयसे स्थितः । निवारयति यो न त्वां कर्मणोऽस्माद्विगर्हितात् ॥
nūnaṃ na te janaḥ kaścidasinniḥśreyase sthitaḥ | nivārayati yo na tvāṃ karmaṇo'smādvigarhitāt ||
English Translation
Forsooth there is no person in this city who desire your welfare and therefore prevent you from such an impious deed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नूनं
नूनम् [ind]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
जनः
जन [m]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
अस्ति
अस् [2. P.]
निःश्रेयसे
निःश्रेयस [n]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
निवारयति
निवारय् [10. Ā.]
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
कर्मणो
कर्मन् [n]
ऽस्माद्
इदम् [pron]
विगर्हितात्
विगर्हय् [10. Ā.]
मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीमिव शचीपतेः । त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः ॥
māṃ hi dharmātmanaḥ patnīṃ śacīmiva śacīpateḥ | tvadanyastriṣu lokeṣu prārthayenmanasāpi kaḥ ||
English Translation
Who is there in the three worlds, who even desire me in mind, who am the spouse of the virtuous souled (Rāma) like to Indra's Sacī.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मां
मद् [pron]
हि
हि [ind]
धर्मात्मनः
धर्म [mn]
धर्मात्मनः
आत्मन् [m]
पत्नीं
पत्नी [f]
शचीम्
शची [f]
इव
इव [ind]
शचीपतेः
शचीपति [m]
त्वदन्यस्त्रिषु
त्वद् [pron]
त्वदन्यस्त्रिषु
अन्य [pron]
त्वदन्यस्त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
प्रार्थयेन्मनसापि
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
प्रार्थयेन्मनसापि
मनस् [n]
प्रार्थयेन्मनसापि
अपि [ind]
कः
क [pron]
राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः । उक्तवानसि यत्पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे ॥
rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ | uktavānasi yatpāpaṃ kva gatastasya mokṣyase ||
English Translation
O you the vilest of the Rākşasas, for using those vicious words towards the spouse of Rāma, of immeasured prowess, repairing whither shall you escape vengeance?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसाधम
राक्षस [m]
राक्षसाधम
अधम [adj]
राक्षसाधम
राक्षस [m]
राक्षसाधम
अधम [adj]
रामस्य
राम [m]
रामस्य
राम [m]
भार्याम्
भार्या [f]
भार्याम्
भार्या [f]
अमिततेजसः
अमित [adj]
अमिततेजसः
तेजस् [n]
अमिततेजसः
अमित [adj]
अमिततेजसः
तेजस् [n]
उक्तवान्
वच् [2. P.]
असि
अस् [2. P.]
यत्
यद् [pron]
पापं
पाप [n]
क्व
क्व [ind]
गतस्तस्य
गम् [6. Ā.]
गतस्तस्य
तद् [pron]
मोक्ष्यसे
मुच् [6. Ā.]
यथा दृप्तश्च मातङ्गः शशश्च सहितौ वने । तथा द्विरदवद्रामस्त्वं नीच शशवत्स्मृतः ॥
yathā dṛptaśca mātaṅgaḥ śaśaśca sahitau vane | tathā dviradavadrāmastvaṃ nīca śaśavatsmṛtaḥ ||
English Translation
Like to an infuriated elephant encountering a hare in the forest, you shall O Vile! a hare as you are, meet with that elephant-like Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
दृप्तश्च
दृप् [4. P.]
दृप्तश्च
च [ind]
मातङ्गः
मातंग [m]
शशश्च
शश [m]
शशश्च
च [ind]
सहितौ
सहित [adj]
वने
वन [n]
तथा
तथा [ind]
द्विरदवद्
द्विरद [m]
द्विरदवद्
वत् [ind]
रामस्त्वं
राम [m]
रामस्त्वं
त्वद् [pron]
नीच
नीच [adj]
शशवत्
शश [m]
शशवत्
वत् [ind]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
स त्वमिक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्निह न लज्जसे । चक्षुषो विषयं तस्य न तावदुपगच्छसि ॥
sa tvamikṣvākunāthaṃ vai kṣipanniha na lajjase | cakṣuṣo viṣayaṃ tasya na tāvadupagacchasi ||
English Translation
You are not ashamed of railing that lord of Ikşvākus, so long as dose you not come within his ken.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
इक्ष्वाकुनाथं
इक्ष्वाकु [fn]
इक्ष्वाकुनाथं
नाथ [m]
वै
वै [ind]
क्षिपन्न्
क्षिप् [6. Ā.]
इह
इह [ind]
न
न [ind]
लज्जसे
लज्ज् [1. P.]
चक्षुषो
चक्षुस् [n]
विषयं
विषय [mn]
तस्य
तद् [pron]
न
न [ind]
तावद्
तावत् [ind]
उपगच्छसि
उपगम् [6. P.]
इमे ते नयने क्रूरे विरूपे कृष्णपिङ्गले । क्षितौ न पतिते कस्मान्मामनार्यनिरीक्षितः ॥
ime te nayane krūre virūpe kṛṣṇapiṅgale | kṣitau na patite kasmānmāmanāryanirīkṣitaḥ ||
English Translation
O base! why do not your grim, terrible, coppery eyes, looking so viciously at me, fall down on earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमे
इदम् [pron]
ते
त्वद् [pron]
नयने
नयन [n]
क्रूरे
क्रूर [adj]
विरूपे
विरूप [adj]
कृष्णपिङ्गले
कृष्ण [adj]
कृष्णपिङ्गले
पिङ्गल [adj]
क्षितौ
क्षि [9. Ā.]
न
न [ind]
पतिते
पत् [1. Ā.]
कस्मान्माम्
क [pron]
कस्मान्माम्
मद् [pron]
अनार्यनिरीक्षितः
अनार्य [adj]
अनार्यनिरीक्षितः
निरीक्ष् [1. P.]
तस्य धर्मात्मनः पत्नीं स्नुषां दशरथस्य च । कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा पाप शीर्यते ॥
tasya dharmātmanaḥ patnīṃ snuṣāṃ daśarathasya ca | kathaṃ vyāharato māṃ te na jihvā pāpa śīryate ||
English Translation
O vicious wretch, I am the spouse of that virtuous-souled (Rāma) and daughter-in-law of Dasaratha—using these vile words towards me, why dose not your tongue fall off?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
धर्मात्मनः
धर्म [mn]
धर्मात्मनः
आत्मन् [m]
पत्नीं
पत्नी [f]
स्नुषां
स्नुषा [f]
दशरथस्य
दशरथ [m]
च
च [ind]
कथं
कथम् [ind]
व्याहरतो
व्याहृ [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
न
न [ind]
जिह्वा
जिह्वा [f]
पाप
पाप [adj]
शीर्यते
शृ [9. Ā.]
असंदेशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात् । न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भस्मार्हतेजसा ॥
asaṃdeśāttu rāmasya tapasaścānupālanāt | na tvāṃ kurmi daśagrīva bhasma bhasmārhatejasā ||
English Translation
O Ten-necked one, I can instantly reduce you to ashes but for Rāma's mandate and my ascetic observances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असंदेशात्
असंदेश [m]
तु
तु [ind]
रामस्य
राम [m]
तपसश्चानुपालनात्
तपस् [n]
तपसश्चानुपालनात्
च [ind]
तपसश्चानुपालनात्
अनुपालन [n]
न
न [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
कुर्मि
कृ [2. Ā.]
दशग्रीव
दशग्रीव [m]
भस्म
भस्मन् [n]
भस्मार्हतेजसा
भस्मन् [n]
भस्मार्हतेजसा
अर्ह [adj]
भस्मार्हतेजसा
तेजस् [n]
नापहर्तुमहं शक्या तस्य रामस्य धीमतः । विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः ॥
nāpahartumahaṃ śakyā tasya rāmasya dhīmataḥ | vidhistava vadhārthāya vihito nātra saṃśayaḥ ||
English Translation
You could not have ravished me in the presence of the highly intelligent Rāma. And undoubtedly for your destruction this has been brought about by God.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नापहर्तुम्
न [ind]
नापहर्तुम्
अपहृ [1. Ā.]
अहं
मद् [pron]
शक्या
शक्य [adj]
तस्य
तद् [pron]
रामस्य
राम [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
विधिस्तव
विधि [m]
विधिस्तव
त्वद् [pron]
वधार्थाय
वध [m]
वधार्थाय
अर्थ [mn]
विहितो
विधा [3. Ā.]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
शूरेण धनदभ्राता बलैः समुदितेन च । अपोह्य रामं कस्माद्धि दारचौर्यं त्वया कृतम् ॥
śūreṇa dhanadabhrātā balaiḥ samuditena ca | apohya rāmaṃ kasmāddhi dāracauryaṃ tvayā kṛtam ||
English Translation
You are heroic and Kubera's brother and great in prowess, why didst you then take me by stealth after despatching Rāma away from the hermitage?”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शूरेण
शूर [m]
धनदभ्राता
धनद [m]
धनदभ्राता
भ्रातृ [m]
बलैः
बल [mn]
समुदितेन
समुदि [2. P.]
च
च [ind]
अपोह्य
अपोह् [1. Ā.]
रामं
राम [m]
कस्माद्धि
क [pron]
कस्माद्धि
हि [ind]
दारचौर्यं
दार [mn]
दारचौर्यं
चौर्य [n]
त्वया
त्वद् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः । विवृत्य नयने क्रूरे जानकीमन्ववैक्षत ॥
sītāyā vacanaṃ śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | vivṛtya nayane krūre jānakīmanvavaikṣata ||
English Translation
Hearing those words of Sītā, Rāvana, the lord of Rāksasas, whirling his grim eyes, looked towards the daughter of Janaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीताया
सीता [f]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रावणो
रावण [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
विवृत्य
विवृ [9. P.]
नयने
नयन [n]
क्रूरे
क्रूर [adj]
जानकीम्
जानकी [f]
अन्ववैक्षत
अन्ववेक्ष् [1. P.]
नीलजीमूतसंकाशो महाभुजशिरोधरः । सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान्दीप्तजिह्वोग्रलोचनः ॥
nīlajīmūtasaṃkāśo mahābhujaśirodharaḥ | siṃhasattvagatiḥ śrīmāndīptajihvogralocanaḥ ||
English Translation
He was like to a mass of blue clouds and his arms and necks were long and spacious. He was gifted with elephantine gaits and his tongues and eyes were sharp and flaming.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीलजीमूतसंकाशो
नील [adj]
नीलजीमूतसंकाशो
जीमूत [mn]
नीलजीमूतसंकाशो
संकाश [m]
महाभुजशिरोधरः
महत् [adj]
महाभुजशिरोधरः
भुज [m]
महाभुजशिरोधरः
शिरोधरा [f]
सिंहसत्त्वगतिः
सिंह [m]
सिंहसत्त्वगतिः
सत्त्व [n]
सिंहसत्त्वगतिः
गति [f]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
दीप्तजिह्वोग्रलोचनः
दीप् [4. P.]
दीप्तजिह्वोग्रलोचनः
जिह्वा [f]
दीप्तजिह्वोग्रलोचनः
उग्र [adj]
दीप्तजिह्वोग्रलोचनः
लोचन [n]
चलाग्रमकुटः प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः । रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः ॥
calāgramakuṭaḥ prāṃśuścitramālyānulepanaḥ | raktamālyāmbaradharastaptāṅgadavibhūṣaṇaḥ ||
English Translation
The top of his crown was shaking and he had charming garland around his neck and his person sprinkled with paste. He had crimson-coloured garlands and clothes on and his charming arms were adorned with ornaments. Encircled with a sword-belt around his waist he appeared like to Mandara, entwined by a snake at the time of the churning of the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चलाग्रमकुटः
चल [m]
चलाग्रमकुटः
अग्र [n]
चलाग्रमकुटः
मकुट [n]
प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः
प्रांशु [adj]
प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः
चित्र [adj]
प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः
माल्य [n]
प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः
अनुलेपन [n]
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः
रक्त [adj]
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः
माल्य [n]
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः
अम्बर [n]
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः
धर [adj]
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः
तप् [4. Ā.]
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः
अङ्गद [n]
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः
विभूषण [n]
श्रोणीसूत्रेण महता मेककेन सुसंवृतः । अमृतोत्पादनद्धेन भुजंगेनेव मन्दरः ॥
śroṇīsūtreṇa mahatā mekakena susaṃvṛtaḥ | amṛtotpādanaddhena bhujaṃgeneva mandaraḥ ||
English Translation
Wrapped well with a big black thread around his hips, he appeared like mount Mandara encompassed by a black serpent at the time of churning the milkocean for nectar.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रोणीसूत्रेण
श्रोणी [f]
श्रोणीसूत्रेण
सूत्र [n]
महता
महत् [adj]
मेचकेन
मेचक [adj]
सुसंवृतः
सु [ind]
सुसंवृतः
संवृ [9. P.]
अमृतोत्पादनद्धेन
अमृत [n]
अमृतोत्पादनद्धेन
उत्पाद [m]
अमृतोत्पादनद्धेन
नह् [1. P.]
भुजंगेनेव
भुजंग [m]
भुजंगेनेव
इव [ind]
मन्दरः
मन्दर [m]
तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः । रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः ॥
taruṇādityavarṇābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitaḥ | raktapallavapuṣpābhyāmaśokābhyāmivācalaḥ ||
English Translation
And adorned with a pair of Kundalas (A kind of ornament worn on ears.) resembling the newly risen Sun he looked like a hill covered with two Asoka trees enveloped with crimson flowers and leaves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तरुणादित्यवर्णाभ्यां
तरुण [adj]
तरुणादित्यवर्णाभ्यां
आदित्य [m]
तरुणादित्यवर्णाभ्यां
वर्ण [mn]
कुण्डलाभ्यां
कुण्डल [n]
विभूषितः
विभूषय् [10. P.]
रक्तपल्लवपुष्पाभ्याम्
रक्त [adj]
रक्तपल्लवपुष्पाभ्याम्
पल्लव [mn]
रक्तपल्लवपुष्पाभ्याम्
पुष्प [n]
अशोकाभ्याम्
अशोक [m]
इवाचलः
इव [ind]
इवाचलः
अचल [m]
अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः । उवाच रावणः सीतां भुजंग इव निःश्वसन् ॥
avekṣamāṇo vaidehīṃ kopasaṃraktalocanaḥ | uvāca rāvaṇaḥ sītāṃ bhujaṃga iva niḥśvasan ||
English Translation
And having his eyes red hot with ire, sighing again and again like to a snake and casting his looks upon Sītā, Rāvaņa addressed her again, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवेक्षमाणो
अवेक्ष् [1. P.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
कोपसंरक्तलोचनः
कोप [m]
कोपसंरक्तलोचनः
संरञ्ज् [6. Ā.]
कोपसंरक्तलोचनः
लोचन [n]
उवाच
वच् [2. P.]
रावणः
रावण [m]
सीतां
सीता [f]
भुजंग
भुजंग [m]
इव
इव [ind]
निःश्वसन्
निःश्वस् [2. Ā.]
अनयेनाभिसंपन्नमर्थहीनमनुव्रते । नाशयाम्यहमद्य त्वां सूर्यः संध्यामिवौजसा ॥
anayenābhisaṃpannamarthahīnamanuvrate | nāśayāmyahamadya tvāṃ sūryaḥ saṃdhyāmivaujasā ||
English Translation
O you following asceticism, this your vow is without any meaning and beyond the pale of morality. Even shall I destroy you today like to the Sun dispelling darkness with his rays.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनयेनाभिसंपन्नम्
अनय [m]
अनयेनाभिसंपन्नम्
अभिसम्पद् [4. Ā.]
अर्थहीनम्
अर्थ [mn]
अर्थहीनम्
हा [1. P.]
अनुव्रते
अनुव्रत [adj]
नाशयाम्यहम्
नाशय् [10. Ā.]
नाशयाम्यहम्
मद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
सूर्यः
सूर्य [m]
संध्याम्
संध्या [f]
इवौजसा
इव [ind]
इवौजसा
ओजस् [n]
इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः । संदिदेश ततः सर्वा राक्षसीर्घोरदर्शनाः ॥
ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ | saṃdideśa tataḥ sarvā rākṣasīrghoradarśanāḥ ||
English Translation
Having thus addressed Maithili, the inimical king Rāvaņa cast his looks towards the grimvisaged Rākşasīs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
मैथिलीं
मैथिली [f]
मैथिलीं
मैथिली [f]
राजा
राजन् [m]
राजा
राजन् [m]
रावणः
रावण [m]
रावणः
रावण [m]
शत्रुरावणः
शत्रु [m]
शत्रुरावणः
रावण [adj]
शत्रुरावणः
शत्रु [m]
शत्रुरावणः
रावण [adj]
संदिदेश
संदिश् [6. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
सर्वा
सर्व [pron]
राक्षसीर्
राक्षसी [f]
घोरदर्शनाः
घोर [adj]
घोरदर्शनाः
दर्शन [n]