Canonical Ref: KS 4.6
Metrical Form: वियोगिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
क्व नु मां त्वदधीनजीवितां विनिकीर्य क्षणभिन्नसौहृदः । नलिनीं क्षतसेतुबन्धनो जलसंघात इवासि विद्रुतः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
क्वेति । हे प्रिय ! क्षतसेतुबन्धनो भग्नसेतुबन्धो जलसंघातो जलौघो नलिनीमिव । जलैकायत्तजीवितामिति शेषः । त्वदधीनजीवितां त्वदायत्तप्राणां मां क्वनु विनिकीर्य कुत्र वा निक्षिप्य क्षणभिन्नसौहृदः क्षणत्यक्तसौहार्दः सन् । विद्रुतः पलायितोऽसि । सेतुसौहृदयोः स्थितिहेतुत्वेन साम्यम् । सुहृदो भावः सौहृदम् । युवादित्वादण्प्रत्ययः । `हृदयस्य हृल्लेखयदण्लासेषु` (पा.6|3|50) इति हृदादेशः । अणि `हृद्भगसिन्ध्वन्ते पूर्वपदस्य च` (पा.7|3|19) इत्युभयपदवृद्धिः । हृद्भूतस्याण्विधाने तूभयपदवृद्धिः स्यात् । यथा सुहृदो भावः सोहार्दमिति । तदेवाह वामनः- `सौहृददौर्हृदशब्दावदनणि हृद्भावात्` इति
अन्वयः:
(हे प्रिय !) क्षतसेतुबन्धनो जलसंघातो नलिनीम् इव त्वदधीनजीवितां मां क्व नु विनिकीर्य क्षणभिन्नसौहृदः (सन्) विद्रुतः असि ?
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
क्व
Lemma: क्व
POS: ind
नु
Lemma: नु
POS: ind
मां
Lemma: मद्
POS: pron
त्वदधीनजीवितां
Lemma: त्वद्
POS: pron
त्वदधीनजीवितां
Lemma: अधीन
POS: adj
त्वदधीनजीवितां
Lemma: जीवित
POS: n
विनिकीर्य
Lemma: विनिकृ
POS: 6. P.
क्षणभिन्नसौहृदः
Lemma: क्षण
POS: m
क्षणभिन्नसौहृदः
Lemma: भिद्
POS: 6. P.
क्षणभिन्नसौहृदः
Lemma: सौहृद
POS: n
नलिनीं
Lemma: नलिनी
POS: f
क्षतसेतुबन्धनो
Lemma: क्षन्
POS: 8. Ā.
क्षतसेतुबन्धनो
Lemma: सेतु
POS: m
क्षतसेतुबन्धनो
Lemma: बन्धन
POS: n
जलसंघात
Lemma: जल
POS: n
जलसंघात
Lemma: संघात
POS: mn
इवासि
Lemma: इव
POS: ind
इवासि
Lemma: अस्
POS: 2. P. • Verb: असि
विद्रुतः
Lemma: विद्रु
POS: 1. Ā.
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 4.6. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.