Canonical Ref: KS 4.30
Metrical Form: वियोगिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
गत एव न ते निवर्तते स सखा दीप इवानिलाहतः । अहमस्य दशेव पश्य मामविषह्यव्यसनप्रधूषिताम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
गत इति । स ते सखाऽनिलाहतो वायुताडितो दीप इव गत एव न निवर्तते । अहमस्य दीपायमानस्य दशा वर्तिरिव । तिष्ठामीति शेषः । `दशा वर्ताववस्थायां वस्त्रान्तं स्युर्दशा अपि` । इति विश्वः । कुतः । अविषह्यव्यसनेन सोढुमशक्यदुःखप्रकर्षेण धूमितां संजातधूमां मां पश्य । धूमवत्त्वान्नष्टदीपदशासाम्यं धूमश्च व्यसनमेवेत्यर्थः
अन्वयः:
(हे वसन्त !) स ते सखा अनिलाऽऽहतो दीप इव गत एव, न निवर्तते। अहम् अस्य दशा इव (तिष्ठामि) अविषह्यव्यसनेन धूमितां मां पश्य ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
गत
Lemma: गम्
POS: 6. Ā.
एव
Lemma: एव
POS: ind
न
Lemma: न
POS: ind
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
निवर्तते
Lemma: निवृत्
POS: 1. Ā. • Verb: निवर्तते
स
Lemma: तद्
POS: pron
सखा
Lemma: सखि
POS: m
दीप
Lemma: दीप
POS: m
इवानिलाहतः
Lemma: इव
POS: ind
इवानिलाहतः
Lemma: अनिल
POS: m
इवानिलाहतः
Lemma: आहन्
POS: 2. Ā.
अहम्
Lemma: मद्
POS: pron
अस्य
Lemma: इदम्
POS: pron
दशेव
Lemma: दशा
POS: f
दशेव
Lemma: इव
POS: ind
पश्य
Lemma: पश्
POS: 4. Ā. • Verb: पश्य
माम्
Lemma: मद्
POS: pron
अविषह्यव्यसनप्रदूषिताम्
Lemma: अविषह्य
POS: adj
अविषह्यव्यसनप्रदूषिताम्
Lemma: व्यसन
POS: n
अविषह्यव्यसनप्रदूषिताम्
Lemma: प्रदूषय्
POS: 10. P.
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 4.30. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.