'स हि महीशो वर्त्तत' इत्यनुप्रासे,
प्रासे प्रासोऽमुना रणे इति पदावृत्तौ,
का ननाद तिमिरादपि काली इति प्रश्नोश्नोत्तरे' इति।
(६.५ वाक्यालङ्कारार्थाः)
आर्षिक, आर्षिपुत्रक, आर्षीक, वैदिकादि—वाक्यानामलङ्कार—हेतवो वाक्यालङ्कारार्थाः यथा—
अथो, खलु, त्वयि, तर्हि, 'अथ खलु एतर्हि', 'अहो नु खलु भोः',
'इति ह स्म भगवान् पुनर्वसुरात्रेयः',
न ह वै सशरीरस्य सतः प्रियाऽप्रिययोरपहतिरस्ति, (छाउ. ८.१२.१)
न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवति, (बृउ. ४.५)
न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि इति। (ऋवे. १.१६२.२१)
(६.६ पदसंस्कारार्थाः)
पदसंस्कारस्तु द्विधा विधिनिषेधरूपाभ्याम्। तयोः —
१. प्लुतविधिः, २. द्विर्वचनविधिः, ३. लडादिविधिः, ४. पररूपादिविधिरिति विधिरूपः।
१. पररूपादिप्रतिषेधः, २. संहितादिप्रतिषेधः, ३. पदादेशादिप्रतिषेधः,
४. निघातप्रतिषेध इति निषेधरूपः। तत्र —
(६.६.१ विधिरूपः पदसंस्कारार्थाः)
(१. प्लुतविधिः)
है हे प्रयोगे हैहयोः,
ओमभ्यादाने,
ब्रूहि प्रेष्य श्रौषड् वौषडावहानामादेः (८.२.८५—८७—९१) इति
प्लुतविधिः।
यथा— देवदत्त है ३,
हे ३ देवदत्त,
ओम् ३ अग्निमीडे पुरोहितम्,
अग्निमा ३ वह, (तैब्रा. ३.५.३.२)
अस्तु श्रौ ३ षट्, (तैसं. १.६.११.१.२)
वौ ३ षट् इति।
(२. द्विर्वचनविधिः)
परेर्वर्जन (८.१.५),
प्रसमुपोदः पादपूरणे (८.१.६),