Canonical Ref: KS 5.60
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
द्रुमेषु सख्या कृतजन्मसु स्वयं फलं तपःसाक्षिषु दृष्टमेष्वपि । न च प्ररोहाभिमुखोऽपि दृश्यते मनोरथोऽस्याः शशिमौलिसंश्रयः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
द्रुमेष्विति । सख्या पार्वत्या स्वयं कृतं जन्म येषां तेषु । स्वयं रोपितेष्वित्यर्थः । तपसः साक्षिषु साक्षाद्रष्टृष्वेषु द्रुमेष्वपि फलं दृष्टम् लब्धम् । जनितमित्यर्थः । अस्याः पार्वत्याः शशिमौलिसंश्रयश्चन्द्रशेखरविषयो मनोरथस्तु प्ररोहाभिमुखोऽङकुरोन्मुखोऽपि न दृश्यते । `प्ररोहस्त्वङ्कुरोङ्कुरः` इति वैजयन्ती । स्वयं रोपितवृक्षफलकालेऽप्यस्या मनोरथस्य नाङ्कुरोदयोऽप्यस्ति । फलाशा तु दूरापास्तेत्यर्थः
अन्वयः:
सख्या स्वयं कृतजन्मसु तपःसाक्षिषु एषु द्रुमेषु अपि फलं दृष्टम् । (परम्) अस्याः शशिमौलिसंश्रयो मनोरथश्च प्ररोहाऽभिमुखोऽपि न दृश्यते ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
द्रुमेषु
Lemma: द्रुम
POS: m
सख्या
Lemma: सखि
POS: m
कृतजन्मसु
Lemma: कृ
POS: 2. Ā.
कृतजन्मसु
Lemma: जन्मन्
POS: n
स्वयं
Lemma: स्वयम्
POS: ind
फलं
Lemma: फल
POS: n
तपःसाक्षिषु
Lemma: तपस्
POS: n
तपःसाक्षिषु
Lemma: साक्षिन्
POS: adj
दृष्टम्
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
एष्व्
Lemma: इदम्
POS: pron
अपि
Lemma: अपि
POS: ind
न
Lemma: न
POS: ind
च
Lemma: च
POS: ind
प्ररोहाभिमुखो
Lemma: प्ररोह
POS: m
प्ररोहाभिमुखो
Lemma: अभिमुख
POS: adj
ऽपि
Lemma: अपि
POS: ind
दृश्यते
Lemma: दृश्
POS: 6. P. • Verb: दृश्यते
मनोरथो
Lemma: मनोरथ
POS: mn
ऽस्याः
Lemma: इदम्
POS: pron
शशिमौलिसंश्रयः
Lemma: शशिमौलि
POS: m
शशिमौलिसंश्रयः
Lemma: संश्रय
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.60. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.