Canonical Ref: KS 5.53
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
इयं महेन्द्रप्रभृतीनधिश्रियश्चतुर्दिगीशानवमत्य मानिनी । अरूपहार्यं मदनस्य निग्रहात्पिनाकपाणिं पतिमाप्तुमिच्छति ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
इयमिति । मानिनीन्द्राणीप्रभृतीरतिशय्य वर्तितव्यमित्यभिमानवतीयं पार्वत्यधिश्रियोऽधिकैश्वर्यान्महेन्द्रप्रभृतीनिन्द्रादींश्चतसृणां दिशामीशानिन्द्रयमवरुणकुबेरान् । `तद्धितार्थे-` त्यादिनोत्तरपदसमासः । अवमत्यवधूय मदनस्य निग्रहान्निबर्हणाद्धेतोः । अकामुकत्वादित्यर्थः । रूपेण सौन्दर्येण हार्यो वशीकरणीयो न भवतीत्यरुपहार्यं पिनाकः पाणौ यस्य तं पिनाकपाणिं हरम् । `प्रहरणार्थेभ्यः परे निष्ठासप्तम्यौ भवतः` इति साधु । पतिं भर्तारमाप्तुमिच्छति । एतेन संकल्पावस्था सूचिता
अन्वयः:
मानिनी इयम् अधिश्रियः महेन्द्रप्रभृतीन् चतुर्दिगीशान् अवमत्य मदनस्य विग्रहात् अरूपहार्यं पिनाकपाणिं पतिम् आप्तुम् इच्छति ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
इयं
Lemma: इदम्
POS: pron
महेन्द्रप्रभृतीन्
Lemma: महत्
POS: adj
महेन्द्रप्रभृतीन्
Lemma: इन्द्र
POS: m
महेन्द्रप्रभृतीन्
Lemma: प्रभृति
POS: f
अधिश्रियश्
Lemma: अधि
POS: ind
अधिश्रियश्
Lemma: श्री
POS: f
चतुर्दिगीशान्
Lemma: चतुर्
POS: nr
चतुर्दिगीशान्
Lemma: दिगीश
POS: m
अवमत्य
Lemma: अवमन्
POS: 4. P.
मानिनी
Lemma: मानिन्
POS: adj
अरूपहार्यं
Lemma: अरूप
POS: adj
अरूपहार्यं
Lemma: हार्य
POS: adj
मदनस्य
Lemma: मदन
POS: mn
निग्रहात्
Lemma: निग्रह
POS: m
पिनाकपाणिं
Lemma: पिनाकपाणि
POS: m
पतिम्
Lemma: पति
POS: m
आप्तुम्
Lemma: आप्
POS: 1. P.
इच्छति
Lemma: इष्
POS: 1. P. • Verb: इच्छति
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.53. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.