Canonical Ref: KS 5.48
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
मुनिव्रतैस्त्वामतिमात्रकर्शितां दिवाकराप्लुष्टविभूषणास्पदाम् । शशाङ्कलेखामिव पश्यतो दिवा सचेतसः कस्य मनो न दूयते ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
मुनिव्रतैरिति । मुनिव्रतैश्चान्द्रायणादिभिरतिमात्रमत्यन्तं कर्शितां कृशीकृतां दिवाकरेण सूर्येणाप्लुष्टानि दग्धानि वातातपसंस्पर्शात्मृदुत्वाच्च श्यामीकृतानि विभूषणस्थानानि यस्यास्तां तथोक्ताम् । अत एव दिवाहनि शशाङ्करेखामिव स्थितां त्वां पश्यतः सचेतसो जीवतः कस्य पुंसो मनो न दूयते न परितप्यते । अपि तु सर्वस्यैवेत्यर्थः
अन्वयः:
मुनिव्रतैः अतिमात्रकर्शितां दिवाकरप्लुष्टविभूषणास्पदाम् (अत एव) दिवा शशाङ्कलेखाम् इव त्वां पश्यतः कस्य मनो न दूयते ?
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
मुनिव्रतैस्
Lemma: मुनि
POS: m
मुनिव्रतैस्
Lemma: व्रत
POS: n
त्वाम्
Lemma: त्वद्
POS: pron
अतिमात्रकर्शितां
Lemma: अतिमात्र
POS: adj
अतिमात्रकर्शितां
Lemma: कर्शय्
POS: 10. P.
दिवाकराप्लुष्टविभूषणास्पदाम्
Lemma: दिवाकर
POS: m
दिवाकराप्लुष्टविभूषणास्पदाम्
Lemma: आप्लुष्
POS: 1. P.
दिवाकराप्लुष्टविभूषणास्पदाम्
Lemma: विभूषण
POS: n
दिवाकराप्लुष्टविभूषणास्पदाम्
Lemma: आस्पद
POS: n
शशाङ्कलेखाम्
Lemma: शशाङ्क
POS: m
शशाङ्कलेखाम्
Lemma: लेखा
POS: f
इव
Lemma: इव
POS: ind
पश्यतो
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
दिवा
Lemma: दिव्
POS: m
सचेतसः
Lemma: स
POS: ind
सचेतसः
Lemma: चेतस्
POS: n
कस्य
Lemma: क
POS: pron
मनो
Lemma: मनस्
POS: n
न
Lemma: न
POS: ind
दूयते
Lemma: दु
POS: 4. P. • Verb: दूयते
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.48. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.