Canonical Ref: KS 5.47
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
अहो स्थिरः कोऽपि तवेप्सितो युवा चिराय कर्णोत्पलशून्यतां गते । उपेक्षते यः श्लथलम्बिनीर्जटाः कपोलदेशे कलमाग्रपिङ्गलाः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अहो इति । अहो चित्रम् । तवेप्सित आप्तुमिष्टो युवा कोऽपि स्थिरः कठिनः । वर्तत इति शेषः । कुतः । यो युवा चिराय चिरात्प्रभृति कर्णोत्पलशून्यतां गते प्राप्ते कपोलदेशे गण्डस्थले श्लथाः शिथिलबन्धना अत एव लम्बिन्यस्ताः श्लथलम्बिनीः कलमाः शालिविशेषास्तेषामग्राणि तद्वत्पिङ्गला जटा उपेक्षते यस्त्वामीदृशीं दृष्ट्वा न व्यथते स नूनं वज्रहृदय इत्यर्थः
अन्वयः:
अहो! तव ईप्सितो युवा कोऽपि स्थिरः । यः चिराय कर्णोत्पलशून्यतां गते (तव) कपोलदेशे श्लथलम्बिनीः कलमाऽग्रपिङ्गला जटा उपेक्षते ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अहो
Lemma: अहो
POS: ind
स्थिरः
Lemma: स्थिर
POS: adj
को
Lemma: क
POS: pron
ऽपि
Lemma: अपि
POS: ind
तवेप्सितो
Lemma: त्वद्
POS: pron
तवेप्सितो
Lemma: ईप्सय्
POS: Desid. Ā.
युवा
Lemma: युवन्
POS: m
चिराय
Lemma: चिराय
POS: ind
कर्णोत्पलशून्यतां
Lemma: कर्ण
POS: m
कर्णोत्पलशून्यतां
Lemma: उत्पल
POS: mn
कर्णोत्पलशून्यतां
Lemma: शून्य
POS: adj
कर्णोत्पलशून्यतां
Lemma: ता
POS: f
गते
Lemma: गम्
POS: 6. Ā.
उपेक्षते
Lemma: उपेक्ष्
POS: 1. P. • Verb: उपेक्षते
यः
Lemma: यद्
POS: pron
श्लथलम्बिनीर्
Lemma: श्लथ
POS: adj
श्लथलम्बिनीर्
Lemma: लम्बिन्
POS: adj
जटाः
Lemma: जटा
POS: f
कपोलदेशे
Lemma: कपोल
POS: mn
कपोलदेशे
Lemma: देश
POS: m
कलमाग्रपिङ्गलाः
Lemma: कलम
POS: m
कलमाग्रपिङ्गलाः
Lemma: अग्र
POS: n
कलमाग्रपिङ्गलाः
Lemma: पिङ्गल
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.47. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.